وزیر خزانهداری آمریکا از اقدامات اقتصادی «بیسابقه» علیه جمهوری اسلامی خبر داد
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت واشینگتن قصد دارد اقداماتی را علیه حکومت ایران به اجرا بگذارد که به گفته او، در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور «بیسابقه» خواهد بود.
بسنت پنجشنبه ۲۲ مرداد در گفتوگو با شبکه نیوزمکس اعلام کرد جزئیات و اقدامات بیشتری هفته آینده منتشر خواهد شد.
او گفت این سیاست ترکیبی از انزوای شدید اقتصادی و ادامه محاصره در تنگه هرمز خواهد بود؛ محاصرهای که به گفته بسنت، مانع ورود هرگونه کالا به بنادر ایران یا خروج آن از این بنادر میشود.
وزیر خزانهداری آمریکا جزئیات بیشتری درباره نوع اقدامات اقتصادی، زمان دقیق اجرای آنها یا نهادها و بخشهای هدف ارائه نکرد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پنجشنبه ۲۲ مرداد در سفر به پاناما گفت نیروی دریایی این کشور میتواند با جابهجایی نوبتی کشتیها، محاصره ایران را برای مدتی نامحدود حفظ کند.
آمریکا محاصره کشتیرانی و بنادر ایران را در اواخر خرداد برای یک ماه متوقف کرد، اما پس از فروپاشی توافق اولیه برای پایان جنگ، آن را دوباره برقرار ساخت. به گزارش رویترز، این اقدام اصلیترین منبع ارز خارجی تهران را قطع کرده و فشار ناشی از خسارتهای جنگی به زیرساختهای انرژی ایران را افزایش داده است.
واشینگتن پیشتر گفته بود زمانی محاصره را لغو میکند که جمهوری اسلامی و عمان، واقع در دو سوی تنگه هرمز، برای ازسرگیری کشتیرانی تجاری به توافق برسند.
تهران بازگشایی تنگه را مشروط کرد
مقمهای رسمی حکومت ایران در پیامهایی در شبکه اجتماعی ایکس، ادعای دونالد ترامپ درباره «کنترل کامل» آمریکا بر تنگه هرمز را رد کردند و گفتند این آبراه تا زمان پذیرش شروط تهران بسته خواهد ماند. لغو تحریمهای اقتصادی و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران از جمله این شروط اعلام شده است.
پیش از آغاز جنگ در اسفند سال گذشته، یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. شمار کشتیهای عبوری از این تنگه روز سهشنبه ۲۰ مرداد به هشت فروند رسید؛ در حالی که میانگین ۱۰ روز پیش از آن حدود ۱۲ فروند و میزان تردد پیش از جنگ روزانه ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی بود.
همزمان، خبرگزاری دولتی امارات، وام، اعلام کرد دو شناور شرکت دولتی نفت ابوظبی، ادنوک، شامگاه پنجشنبه ۲۲ مرداد هنگام عبور از تنگه هدف حمله قرار گرفتند. دولت امارات این رویداد را حمله [حکومت] ایران دانست و آن را محکوم کرد.
فشارهای داخلی بر ترامپ افزایش یافت
ترامپ بارها تهدید کرده است حملات نظامی را تشدید خواهد کرد و «ایران را بهشدت هدف قرار خواهد داد». با این حال، او تاکنون از اعزام نیروی زمینی، تصرف جزایر راهبردی و بمباران تاسیسات آبشیرینکن خودداری کرده و اوایل این هفته از احتمال تمرکز بر ابزارهای اقتصادی بهجای اقدام نظامی سخن گفته است.
رییسجمهوری آمریکا در داخل کشور برای پایاندادن به جنگی که بهشدت نامحبوب توصیف شده، با فشار روبهرو است. افزایش قیمت سوخت میزان محبوبیت او را کاهش داده و ممکن است موقعیت حزب جمهوریخواه را در انتخابات میاندورهای کنگره در نوامبر تضعیف کند.
واشینگتن تحریمها علیه حکومت ایران و افراد و نهادهایی را که به گفته آمریکا به تهران در تهیه سلاح کمک میکنند، تشدید کرده است. با این حال، این کارزار فشار تاکنون حکومت ایران را به میز مذاکره بازنگردانده است.
نگرانی از کمبود نفت و رکود اقتصادی
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است عرضه جهانی نفت در سال جاری روزانه چهار میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه، معادل حدود چهار درصد، کاهش یابد. این نهاد یک ماه پیش افت روزانه سه میلیون و ۷۰۰ هزار بشکهای را پیشبینی کرده بود.
قیمت نفت پنجشنبه پس از یک هفته افزایش، بیش از دو درصد پایین آمد؛ زیرا سرمایهگذاران بر نشانههای کاهش تقاضای جهانی و رشد چشمگیر ذخایر نفت خام آمریکا تمرکز کردند.
با این حال، انتشار گزارشهایی درباره حمله پهپادی حوثیهای مورد حمایت حکومت ایران به یک پالایشگاه شرکت آرامکوی عربستان، بار دیگر نگرانیها از گسترش جنگ منطقهای را افزایش داد.
اقتصاددانان کاهش شدید رشد اقتصاد جهانی بر اثر جنگ را پیشبینی کرده و هشدار دادهاند که برخی مناطق ممکن است وارد رکود شوند. به ارزیابی آنان، اگر جنگ بهزودی پایان نیابد، پیامدهای اقتصادی آن تشدید خواهد شد.
روزنامه واشینگتنپست در سرمقالهای، جنگ آمریکا علیه [حکومت] ایران را «شکستی راهبردی» توصیف کرد، اما نوشت که مهار تهران همچنان گزینهای بهتر از دستیابی به توافق با آن است.
به نوشته هیات تحریریه این روزنامه، ترامپ که سیاست خارجی را نیز مانند فعالیتهای تجاری خود از دریچه معامله میبیند، دستیابی به توافق را بهخودیخود یک پیروزی تلقی میکند. این رویکرد، به باور نویسندگان سرمقاله، گاهی نتیجهبخش بوده، اما در پرونده ایران به بنبست رسیده است.
جنگ اهداف واشینگتن را محقق نکرد
سرمقاله واشینگتنپست جنگی را که دولت ترامپ در ماه اسفند علیه [حکومت] ایران آغاز کرد، از هر نظر شکستی راهبردی دانسته است. به نوشته این روزنامه، حملهای که به کشتهشدن علی خامنهای انجامید، نتوانست حکومت ایران را سرنگون کند و توان موشکی تهران و فعالیت نیروهای نیابتی آن نیز همچنان ادامه دارد.
این روزنامه نوشته است که حملات تابستان گذشته و بمبارانهای ازسرگرفتهشده در اسفند، برنامه هستهای ایران را بهشدت عقب انداخت؛ اما ادامه جنگ در عین حال انگیزه تهران برای دستیابی به سلاح هستهای را تقویت کرد. [حکومت] ایران نیز اکنون مدعی کنترل تنگه هرمز است.
توافقی که مساله کنترل تنگه هرمز را حل نکرد
براساس این سرمقاله، محور یادداشت تفاهم ماه خرداد میان آمریکا و جمهوری اسلامی یک بدهبستان بود: تهران در ازای لغو تحریمها و پایان محاصره آمریکا، اجازه میداد کشتیها از تنگه هرمز عبور کنند.
با این حال، تفاهمنامه به این پرسش اساسی پاسخ نداد که چه طرفی تنگه را اداره خواهد کرد. جمهوری اسلامی معتقد بود میتواند برای عبور کشتیها شرایط تعیین کند و از آنها هزینه خدمات بگیرد و در ماه اردیبهشت نیز نهادی با عنوان «سازمان آبراه خلیج فارس» برای این منظور تشکیل داد.
واشینگتنپست نوشته است ترامپ این اختلاف را نادیده گرفت و یادداشت تفاهم را امضا کرد، اما پس از تیراندازی ایران به کشتیهای عبوری در تیر ماه بار دیگر به جنگ بازگشت. ازسرگیری حملات نیز به نوشته این روزنامه، واقعیتهای میدانی را تغییر نداد و مانع ادامه اقدامات حکومت ایران علیه کشتیرانی نشد.
این سرمقاله همچنین تردید ترامپ درباره قرار دادن نیروهای آمریکایی در معرض خطر را عاملی دانسته که به تندروهای ایران نشان داده است واشینگتن تمایلی به تشدید بیشتر جنگ ندارد. کمبود موشکهای رهگیر و نگرانی کشورهای خلیج فارس از حملات تلافیجویانه نیز دولت آمریکا را به توقف حملات بیشتر واداشته است.
تحریمها و محاصره؛ اهرمهای فشار آمریکا
هیات تحریریه واشینگتنپست معتقد است آمریکا همچنان اهرمهای مهمی در اختیار دارد، اما بهرهگیری از آنها مستلزم کنار گذاشتن این تصور است که توافق با حکومت ایران مطلوب یا ضروری است.
به نوشته این روزنامه، محاصره دریایی آمریکا به اقتصاد و ارزش پول ایران آسیب جدی زده، صادرات نفت این کشور کاهش یافته و دهها میلیارد دلار از داراییهای تهران همچنان مسدود است. قرار گرفتن رفع تحریمها در صدر تازهترین خواستههای ایران نیز، از نگاه واشینگتنپست، نشاندهنده اهمیت این اهرمهای فشار است.
این سرمقاله تسلط [حکومت] ایران بر تنگه هرمز را به گروگانگیری تشبیه کرده، اما گفته است بازارهای جهانی پیامد بستهشدن تنگه را تا حد زیادی در قیمتها لحاظ کردهاند و افزایش بهای نفت هنوز به سطحی فاجعهبار نرسیده است.
همزمان، تولیدکنندگان انرژی در حال استفاده از مسیرهای جایگزیناند. دولت ترامپ میگوید روزانه پنج تا هفت میلیون بشکه نفت از طریق خطوط لوله ارتقا یافته و پایانههای صادراتی جدید از منطقه خارج میشود. عربستان سعودی نیز برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ در برابر نیروهای نیابتی حکومت ایران، در حال تشکیل ائتلافی چندملیتی است.
توصیه به ادامه سیاست مهار
واشینگتنپست در جمعبندی سرمقاله خود نوشته است سیاست مهار [حکومت] ایران در حال نتیجهدادن است و آمریکا باید محاصره دریایی را به شکلی تداومپذیرتر ادامه دهد. این روزنامه پیشنهاد کرده است شمار شناورهای درگیر در عملیات مستقیم توقیف و بازرسی کاهش یابد و در مقابل، خریداران نفت ایران که موفق به عبور از محاصره میشود، تحریم شوند.
ادامه مسدود ماندن داراییهای ایران، مقابله مستمر با نیروهای نیابتی تهران در یمن، عراق، لبنان و غزه و حفظ تهدید به تشدید جدی درگیری، بهویژه در صورت تلاش [حکومت] ایران برای احیای برنامه هستهای، از دیگر پیشنهادهای مطرحشده در این سرمقاله است.
هیات تحریریه واشینگتنپست در پایان هشدار داده است که توافق با حکومت ایران و در اختیار گذاشتن منابع مالی بیشتر به تهران، به رفتارهای این کشور پاداش میدهد و هزینه دور بعدی بیثباتی را تامین میکند. این روزنامه نوشته است یک معاملهگر ماهر باید بداند چه زمانی از ادامه مذاکره صرفنظر کند.
همزمان پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا اعلام کرد ارتش این کشور قادر است محاصره دریایی بنادر جمهوری اسلامی را تا هر زمان که نیاز باشد حفظ کند.
پیت هگست پنجشنبه در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرد که نیروی دریایی آمریکا میتواند این محاصره را به طور نامحدود ادامه دهد.
به گفته وزیر دفاع آمریکا، واشینگتن با چرخشی کردن حضور ناوهای جنگی خود در منطقه، این کارزار نظامی را مدیریت میکند.
او افزود که ارتش ایالات متحده روند جابهجایی و جایگزینی کشتیهای جنگی را همانند گذشته ادامه خواهد داد تا فشار بر بنادر جمهوری اسلامی حفظ شود.
بهنوشته این روزنامه ماموریت ناو هواپیمابر لینکلن بیش از حد معمول طولانی شده و این ناو در این مدت توقفهای بسیار اندکی در بنادر داشته است؛ وضعیتی که باعث شده قانونگذاران درباره شرایط زندگی خدمه آن ابراز نگرانی کنند.
ناو هواپیمابر لینکلن ماموریت برنامهریزیشده خود را در ماه نوامبر آغاز کرد و در ژانویه، پیش از آغاز جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی، مسیرش را به سوی خاورمیانه تغییر داد.
این ناو هواپیمابر و جنگندههای مستقر بر عرشه آن نقشی اساسی در عملیات «خشم حماسی» آمریکا داشتند و این ناو از آن زمان تاکنون در محاصره بندرهای جنوبی ایران از سوی ایالات متحده نیز مشارکت داشته است.
بهگفته قانونگذارانی که از پنتاگون خواستهاند اطلاعات بیشتری درباره شرایط زندگی و گزارشهای مربوط به مشکلات سلامت روان در این ناو ارائه کند، شدت بالای عملیات و فشار ناشی از طولانی شدن ماموریت، خدمه را تحت تاثیر قرار داده است.
بهگفته ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات ایالت کنتیکت، لینکلن بیش از ۲۵۰ روز است که در ماموریت به سر میبرد و طی ۲۰۰ روز گذشته در هیچ بندری توقف نکرده است.
این مدت رکوردی برای بیشترین تعداد روزهای متوالی حضور این ناو در دریا محسوب میشود.
بلومنتال در نامهای به پیت هگست، وزیر دفاع، و هونگ کائو، سرپرست وزارت نیروی دریایی آمریکا، نوشت: «گزارشهای گستردهای درباره کمبود اقلام و مایحتاج اولیه، آلودگی آب، مشکلات لولهکشی، وخامت سلامت روان، نگرانیهای ایمنی در عرشه و اختلال در سامانه پستی منتشر شده است؛ اختلالاتی که باعث شده بسیاری از بستههای ارسالی برای خدمه ناو، ماهها در مسیر مفقود شوند.»
مارلین استاتزمن، نماینده جمهوریخواه ایندیانا، نیز گفت قصد دارد تازهترین اطلاعات درباره این وضعیت را از پنتاگون و دولت دریافت کند.
او پنجشنبه در گفتوگو با شبکه سیانان گفت: «در نهایت، میدانیم کسانی که خدمت میکنند باید این اطمینان خاطر را داشته باشند که بهدرستی از آنها مراقبت میشود.»
بهگفته یک مقام آمریکایی، برنامه جایگزینی ناوها پیش از مطرح شدن نگرانیها درباره شرایط زندگی در لینکلن تنظیم شده بود.
شبکه اماس نو (MS Now) اوایل ماه جاری گزارش داده بود که ملوانان با شرایطی دشوار از جمله کمبود مواد غذایی و تمام شدن اقلامی مانند خمیردندان و صابون روبهرو هستند.
قانونگذاران آمریکایی میگویند از گزارشهایی نگران هستند که نشان میدهد ملوانان، در نبود توقفهای بیشتر در بنادر، با فرسودگی و وخامت سلامت روان دستوپنجه نرم میکنند.
نیروی دریایی آمریکا به درخواست برای اظهارنظر درباره شرایط موجود در این ناو فورا پاسخ نداد.
ناو هواپیمابر «یواساس جورج واشینگتن» که پایگاه آن در ژاپن است، طی هفتههای اخیر در اقیانوس آرام فعالیت داشته است. بر اساس اطلاعات منابع علنی، این ناو این هفته همراه با ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده از تنگه مالاکا عبور کرده است.
حسین طائب، رییس سازمان بسیج، پنجشنبه ۲۲ مرداد در دیدار با احمد خاتمی، عضو مجلس خبرگان و امام جمعه تهران، اعلام کرد: «تنگه هرمز تحت مدیریت و کنترل جمهوری اسلامی قرار دارد و کشور ما در کمال امنیت به مسیر خودش ادامه میدهد.»
طائب گفت آمریکاییها پس از مشاهده قدرت انقلاب اسلامی در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، بار دیگر در تنگه هرمز جنگی به راه انداختند و به دنبال «تعرض جدیدی» بودند، اما با وجود اینکه میگویند جمهوری اسلامی نیروی هوایی و دریایی ندارد، بار دیگر شکست خوردند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۲۱ مرداد در شبکه تروثسوشال نوشت آمریکا «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد و آن را حفظ خواهد کرد. او محاصره دریایی آمریکا را «دیوار فولادین» خواند و نوشت حکومت ایران نمیتواند در برابر آن کاری انجام دهد.
در همین حال پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز پنجشنبه گفت ارتش آمریکا قادر است محاصره دریایی بنادر جمهوری اسلامی را تا هر زمان که نیاز باشد حفظ کند.
هگست در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرد که نیروی دریایی آمریکا میتواند این محاصره را به طور نامحدود ادامه دهد.
بهگفته وزیر دفاع آمریکا، واشینگتن با چرخشی کردن حضور ناوهای جنگی خود در منطقه، این کارزار نظامی را مدیریت میکند.
او افزود که ارتش ایالات متحده روند جابهجایی و جایگزینی کشتیهای جنگی را همانند گذشته ادامه خواهد داد تا فشار بر بنادر جمهوری اسلامی حفظ شود.
در حالی که تهران و واشینگتن هر دو میگویند کنترل تنگه هرمز را در دست دارند، دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد تردد از این آبراه به کمتر از یکدهم سطح پیش از جنگ کاهش یافته است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۱ مرداد به نقل از دادههای دادههای گروه بورس لندن (الاسایجی) گزارش داد سهشنبه ۲۰ مرداد ۱۱ کشتی از تنگه عبور کردند، در حالی که پیش از جنگ روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از این مسیر میگذشتند.
دادههای کپلر، شرکت تحلیل دادههای بازار کالاها و حملونقل دریایی، نیز شمار شناورهای ردیابیشده در همان روز را هشت فروند نشان میداد.
قرارگاه خاتمالانبیا: عبور بدون مجوز ممکن نیست
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، فرماندهی مشترک نظامی جمهوری اسلامی، پنجشنبه سخنان آمریکا درباره عبور عادی شناورها از تنگه هرمز را «کذب و دروغ» خواند و اعلام کرد این تنگه «تحت مدیریت کامل و کنترل جمهوری اسلامی ایران» است.
سخنگوی این قرارگاه در بیانیهای افزود هیچ کشتی تجاری یا نفتکش بدون مجوز و نظارت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی امکان عبور امن از تنگه هرمز را ندارد.
در ادامه این بیانیه، آمریکا عامل «شرارت و ناامنی» در منطقه خوانده شد. قرارگاه خاتمالانبیا همچنین اعلام کرد تحرکات نیروهای آمریکایی و اسرائیلی در منطقه را زیر نظر دارد و تهدید کرد به هرگونه اقدام نظامی، در هر سطح، «پاسخ کوبندهتر و شدیدتر از قبل» خواهد داد.
رسول سناییراد، معاون سیاسی دفتر عقیدتیـسیاسی فرمانده کل قوا، نیز به خبرگزاری فارس گفت بازگشایی تنگه هرمز موضوعی نیست که آمریکا بتواند یکجانبه درباره آن تصمیم بگیرد و افزود اگر طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند، «اتفاقی در این زمینه رخ نخواهد داد».
او همچنین گفت نیروهای جمهوری اسلامی «دست روی ماشه هستند» و افزود: «ما در جنگ اخیر ایستادیم و به اذن خداوند، در جنگ احتمالی آینده محکمتر و تهاجمیتر خواهیم ایستاد.»
محمد مخبر، دستیار مجتبی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، نیز پنجشنبه ۲۲ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «راهبرد قطعی رهبری مبنی بر تهاجمی شدن جنگ در صورت تحقق نیافتن شرایط ایران، بدون شک معادلات قدرت را در جهان دگرگون میکند.»
مخبر گفت آمریکا در محافظت از متحدان خود در خلیج فارس ناتوان بوده است و افزود: «پایدارترین راه نظم جدید در منطقه، اجرای ساز و کار اقتصادیـامنیتی هرمز، مستقل از تضمین نظامی واشینگتن است.»
توافق موقت و تلاش پاکستان برای میانجیگری
محمد اسحاقدار، وزیر امور خارجه پاکستان، پنجشنبه در نشست خبری مشترک با اسپن بارت ایده، وزیر امور خارجه نروژ، گفت او را در جریان تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد برای پیشبرد گفتوگو، کاهش تنش و حلوفصل مسالمتآمیز مناقشه ایران و آمریکا قرار داده است.
او از وزیر امور خارجه نروژ بهدلیل قدردانی از نقش پاکستان بهعنوان میانجیگر در این مناقشه تشکر کرد و گفت دو کشور بر ضرورت یافتن راهحلهای مسالمتآمیز برای مناقشات بینالمللی، با رعایت کامل حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد، توافق کردهاند.
تهران و واشینگتن اواخر خرداد یک یادداشت تفاهم موقت امضا کردند که برقراری آتشبسی دائمی را اعلام میکرد و بر اساس آن تنگه هرمز دستکم به مدت ۶۰ روز به وضعیت پیش از جنگ باز میگشت.
این توافق در میانه برگزاری مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، با حملات سپاه به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز لغو شد. سپاه دلیل شلیک به کشتیها را حرکت آنها بر خلاف «سازوکارهای تعیینشده در توافق» اعلام کرد. پس از آن آمریکا در عملیاتی تلافیجویانه به استانهای جنوبی ایران حمله کرد و هدف این حملات را «کاهش توانایی تهران برای هدف قرار دادن شناورها در خلیج فارس» اعلام کرد.
پس از این تحولات، مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم میان مقامهای جمهوری اسلامی که با میانجیگری پاکستان در جریان بود، متوقف شد. بر اساس آنچه در هفتههای گذشته از سوی طرفین منتشر شده است، به نظر میرسد گفتوگوها میان این دو کشور بهصورت انتقال پیام محدود از طریق عمان و پاکستان ادامه دارد.
وزیر دفاع پاکستان، سهشنبه ۲۰ مرداد بدون ارائه جزییاتی از پیشرفت احتمالی مذاکرات میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی، گفت دو طرف بر سر تنگه هرمز «به نوعی از توافق» نزدیک شدهاند.
او افزود: «نشانههایی که در چند روز گذشته دیده میشود، حاکی از آن است که آمریکا و ایران به نوعی توافق برای برقراری صلح نزدیک شدهاند و تحولات به نفع صلح در حال شکلگیری است.»
خبرگزاری رویترز، یک روز پس از این اظهارات وزیر خارجه پاکستان، به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد هیچ مذاکرهای میان تهران و واشینگتن برای تمدید آتشبس ۶۰ روزه در جریان نیست، زیرا از دید حکومت ایران، توافق آتشبس تاریخ شروع مشخصی نداشته و در نتیجه، چیزی برای تمدید وجود ندارد.
این منبع چهارشنبه ۲۱ مرداد گفت: «صحبتی از تمدید در میان نیست، زیرا از نظر ایران هیچ دورهای آغاز نشده است که بتوان آن را تمدید کرد. ایالات متحده ۴۸ ساعت پس از دستیابی به توافق موقت، آن را نقض کرد و چند روز بعد نیز از آن خارج شد.»
