رابرت گیلمن، تفنگدار سابق نیروی دریایی آمریکا، پس از بیش از چهار سال حبس در روسیه، بدون مبادله با یک زندانی روس آزاد شد؛ اقدامی کمسابقه که همزمان با توقف مذاکرات صلح اوکراین و تحولات در روابط مسکو و واشینگتن، انجام شده است.
اسکاینیوز چهارشنبه ۲۱ مرداد در گزارشی نوشت روسیه معمولا آزادی شهروندان آمریکایی زندانی را به آزادی زندانیان روس گره میزند.
گیلمن پس از آزادی با هواپیمای وزارت خارجه آمریکا به فرودگاه دالس در حومه واشینگتن منتقل شد و سپس برای ادامه درمان به یک مرکز توانبخشی در سنآنتونیو تگزاس رفت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت آزادی گیلمن به دلایل بشردوستانه و پس از گفتوگو با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، انجام شد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، نیز از پوتین بهدلیل عفو گیلمن و «مشارکت شخصی» او در این روند تشکر کرد.
پیش از این، ایوان گرشکویچ، خبرنگار والاستریت ژورنال، سال ۲۰۲۴ در جریان مبادله گسترده زندانیان آزاد شد.
دو سال پیش از آن نیز بریتنی گراینر، ستاره بسکتبال آمریکا، با ویکتور بوت، دلال اسلحه روس که در آمریکا زندانی بود، مبادله شد.
تلاش مسکو برای بهبود روابط با ترامپ
اسکاینیوز آزادی بدون مبادله گیلمن را تلاشی از سوی کرملین برای جلب نظر کاخ سفید ارزیابی کرد؛ اقدامی که مسکو امیدوار است در عرصه دیپلماتیک، بهویژه در پرونده جنگ اوکراین، برایش امتیاز به همراه داشته باشد.
این اقدام در شرایطی انجام شده که جنگ اوکراین مشکلات بیشتری برای روسیه ایجاد کرده است. حملات پهپادی به عمق خاک روسیه افزایش یافته و حملههای مکرر به پالایشگاههای نفت، به اقتصاد این کشور آسیب زده و کاستیهای نظامی مسکو را بیشتر در معرض توجه قرار داده است.
جنگ پس از چهار سال و نیم همچنان ادامه دارد و مذاکرات صلح با میانجیگری آمریکا نیز پس از آغاز جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی متوقف شده است.
در همین مدت، ترامپ ظاهرا به ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، نزدیکتر شده و دو طرف شش مرداد در واشینگتن دیدار کردند.
این شرایط با روابط ترامپ و پوتین در همین مقطع از سال گذشته تفاوت دارد؛ زمانی که ترامپ در آلاسکا از پوتین استقبال کرد و به نظر میرسید آماده دستیابی به توافقی برای پایان جنگ اوکراین است که تا حد زیادی خواستههای کرملین را تامین میکرد.
مسکو با آزادی گیلمن میکوشد روابط با واشینگتن را دوباره به مسیر مطلوب خود بازگرداند و پوتین را بهعنوان طرفی معرفی کند که ترامپ میتواند با او به توافق برسد.
روسیه اگرچه این بار امتیازی دریافت نکرده، امیدوار است در آینده از این اقدام بهره ببرد.
وخامت شدید وضعیت جسمانی گیلمن
خبرگزاری رویترز ۲۰ مرداد به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد واشینگتن برای آزادی گیلمن هیچ امتیازی به مسکو نداد.
یک مقام آمریکایی نیز تصمیم پوتین برای آزادی گیلمن را «حسن نیت» توصیف کرد.
رویترز گزارش داد وضعیت جسمانی گیلمن پیش از آزادی بهشدت وخیم شده بود.
او اوایل تیرماه از بیمارستان زندان به بخش روانپزشکی یک بیمارستان عمومی در ورونژ منتقل شد و به گفته نماینده خانوادهاش، توان حرکت ارادی و واکنش طبیعی به محرکهای بیرونی را تا حد زیادی از دست داده بود.
پیش از آزادی، خانواده و گروههای حامی گیلمن هشدار داده بودند جان او در خطر است.
او قادر به برقراری ارتباط نبود و برای دریافت غذا و مایعات، به لوله تغذیه وابسته بود.
کاخ سفید و وزارت خارجه آمریکا از مسکو خواسته بودند او را آزاد کند تا برای درمان به آمریکا بازگردد.
گیلمن که از مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹ در تفنگداران دریایی آمریکا خدمت کرده بود، ۲۷ دی ۱۴۰۰ هنگام سفر با قطار در ورونژ بازداشت شد.
رسانههای دولتی روسیه گزارش دادند او در حالت مستی به یک مامور پلیس لگد زده است.
ولادیمیر گیلمن، پدر گیلمن، این روایت را رد کرده و گفته است پسرش هنگام حادثه بیمار بوده و بهطور اتفاقی به مامور پلیس لگد زده است.
گیلمن ابتدا به چهار سال و نیم زندان محکوم شد اما رسانههای دولتی روسیه بعدتر گزارش دادند محکومیت او در سال ۲۰۲۴ به اتهام حمله به کارکنان زندان، به ۱۰ سال افزایش یافت.
گروههای حامی گیلمن این اتهام را رد کردهاند.
گیلمن یکی از دستکم ۱۰ شهروند آمریکایی بود که در روسیه زندانیاند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پس از آزادی او از این اقدام استقبال کرد و از مسکو خواست دیگر آمریکاییهایی را که واشینگتن بازداشت آنان را ناعادلانه میداند، نیز آزاد کند.
طالبان در حالی خود را برای برگزاری پنجمین سالگرد بازگشت به قدرت در این هفته آماده میکنند که برخی کشورها، با وجود افزایش نگرانی نهادهای ناظر درباره وضعیت حقوق بشر، روابط خود را با حکومت این گروه گسترش دادهاند.
یونسکو در بیانیه خود اعلام کرد افغانستان تنها کشوری در جهان است که در آن دختران و زنان بهطور رسمی از تحصیل در مقاطع متوسطه و آموزش عالی منع شدهاند.
این نهاد گفت این وضعیت «این خطر را در پی دارد که افغانستان را به دههها از دست رفتن ظرفیتها، تعمیق فقر و آسیبهای جبرانناپذیر محکوم کند.»
برآورد یونسکو نشان میدهد ممنوعیت تحصیل زنان در مقاطع متوسطه و آموزش عالی میتواند تا سال ۲۰۶۶ باعث خروج ۶۰۰ هزار زن افغانستانی از نیروی کار شود، در مجموع ۹.۶ میلیارد دلار زیان درآمدی به بار آورد و خطر ازدواج زودهنگام را افزایش دهد.
محدودیتهای گسترده علیه زنان
هنگامی که طالبان در سال ۱۴۰۰ و همزمان با خروج ایالات متحده و متحدانش بار دیگر قدرت را در دست گرفتند، بارها به جامعه بینالمللی اطمینان دادند که زنان همچنان آزاد خواهند بود به مدرسه بروند و تحصیل کنند.
با وجود این وعدهها، مدارس متوسطه یک سال بعد به روی دختران بسته شدند و چند ماه بعد نیز تحصیل زنان در دانشگاهها ممنوع شد. طالبان هر دو ممنوعیت را موقتی توصیف کردند، اما این محدودیتها همچنان برقرار ماندهاند.
محدودیتهای طالبان همچنین اشتغال و رفتوآمد زنان را محدود میکند.
طالبان میگویند حقوق زنان را مطابق با برداشت خود از قوانین اسلامی و فرهنگ افغانستان رعایت میکنند.
یونسکو اعلام کرد محدودیت تحصیل زنان در مقاطع آموزش عالی در افغانستان احتمالا کمبود معلمان زن را نیز تشدید خواهد کرد؛ این در حالی است که بیش از دو میلیون کودک در سن دبستان، به دلایلی غیر از ممنوعیتهای اعمالشده علیه دختران و زنان، هماکنون از تحصیل بازماندهاند.
یونسکو برآورد میکند که افغانستان تا سال ۲۰۳۰ با کمبود بیش از ۱۱ هزار معلم زن واجد شرایط روبهرو خواهد شد.
هدا جابریان، هماهنگکننده برنامه آموزش در شرایط اضطراری یونسکو، در یک نشست توجیهی گفت: «بسیاری از معلمان کشور را ترک کردهاند... و کسانی که در نظام آموزشی حضور داشتند، از ادامه تدریس منع شدهاند.»
جابریان افزود: «این تصمیم برای منع زنان از تدریس به پسران، نهتنها شمار قابل توجهی از معلمان و مربیان واجد شرایط را از نظام آموزشی حذف کرده، بلکه باعث شده است پسران نیز توسط معلمان مرد فاقد صلاحیت لازم آموزش ببینند.»
او افزود: «آنچه برای ما باقی مانده، معلمان مرد فاقد صلاحیت لازم است یا اصلا هیچ معلمی وجود ندارد.»
یونسکو اعلام کرد بیش از ۹۰ درصد کودکان ۱۰ ساله قادر به خواندن یک متن ساده نیستند و نرخ سواد در سطح ملی ۳۷ درصد است.
بسیاری از مدارس با ازدحام دانشآموزان روبهرو هستند و امکانات کافی ندارند. بهگفته یونسکو، نزدیک به نیمی از مدارس فاقد آب، امکانات بهداشتی یا وسایل گرمایشی هستند.
تنها در سال ۱۴۰۴، سه میلیون نفر، چه به اجبار و چه بهصورت داوطلبانه، به افغانستان بازگشتند و فشار بیشتری بر مدارس وارد کردند. یونسکو همچنین اعلام کرد از سال ۱۴۰۰ تاکنون، بلایای طبیعی از جمله زمینلرزهها و سیلها باعث تعطیلی هزار مدرسه شدهاند.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی اعلام کرد این موشک حدود ساعت ۶ صبح چهارشنبه بهوقت محلی از منطقه «وونسان» در ساحل شرقی کره شمالی شلیک شده است.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی گفت در پی احتمال شلیک موشکهای بیشتر از سوی کره شمالی، نظارت و سطح آمادهباش خود را افزایش داده است.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی در بیانیهای اعلام کرد: «کره جنوبی، آمریکا و ژاپن با تبادل نزدیک اطلاعات درباره شلیک موشک بالستیک کره شمالی، آمادگی کامل خود را حفظ کردهاند.»
تازهترین پرتاب موشک از سوی کره شمالی، شش روز پس از آن انجام شد که پیونگیانگ پنجشنبه گذشته موشکی را به سوی دریای شرق شلیک کرد؛ موشکی که ارتش کره جنوبی آن را کوتاهبرد تشخیص داده است.
شلیک موشکهای کره شمالی در آستانی رزمایش مهم و سالانه مشترک کره جنوبی و آمریکا صورت گرفته است. این رزمایش قرار است هفته آینده و از تاریخ ۱۷ تا ۲۷ اوت برگزار شود.
دفتر ریاستجمهوری کره جنوبی چهارشنبه در واکنش به تازهترین پرتاب موشک بالستیک کره شمالی، نشست اضطراری برگزار کرد و ضمن «تحریکآمیز» خواندن شلیک موشک، خواستار توقف فوری چنین اقدامهایی شد.
درخواست برای اطلاعرسانی قبلی
در همین حال، کره جنوبی، آمریکا و ۳۷ کشور دیگر سهشنبه در بیانیهای مشترک از کشورها خواستند پیش از پرتاب موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBM)، موشکهای بالستیک زیردریاییپرتاب (SLBM) و پرتابگرهای فضایی (SLV)، اطلاعرسانی کافی و از پیش انجام دهند.
این بیانیه پس از آن منتشر شد که چین در ۱۵ تیرماه بهطور غیرمنتظره یک موشک بالستیک زیردریاییپرتاب را به سوی آبهای آزاد اقیانوس آرام شلیک کرد؛ اقدامی که با انتقاد آمریکا و شماری دیگر از کشورها روبهرو شد. با این حال، در این بیانیه نامی از چین برده نشده است.
کشورهای امضاکننده از همه کشورها، بهویژه کشورهای دارای سلاح هستهای، خواستند پرتاب موشکهای بالستیک قارهپیما، موشکهای بالستیک زیردریاییپرتاب و پرتابگرهای فضایی را دستکم ۲۴ ساعت پیش از انجام آن اطلاع دهند.
در این بیانیه تاکید شده است که آزمایش موشکهای دارای قابلیت حمل سلاح هستهای بدون اطلاعرسانی کافی، «خطرناک» است و آرامش کشورهای نزدیک به محل این آزمایشها را مختل میکند.
به گفته این کشورها، اطلاعرسانی باید شامل اطلاعاتی مانند نوع کلی موشک بالستیک یا پرتابگر فضایی، بازه زمانی برنامهریزیشده برای پرتاب، منطقه پرتاب و جهت برنامهریزیشده آن باشد.
شرکت برق فرانسه سهشنبه ۲۰ مرداد اعلام کرد ورود گسترده عروسهای دریایی به ایستگاههای پمپاژ آب دریا باعث شد دو رآکتور شامگاه دوشنبه ۱۹ مرداد بهطور خودکار متوقف شوند.
خبرگزاری فرانسه نوشت کارکنان نیروگاه در اقدامی پیشگیرانه یکی از رآکتورها را نیز متوقف کردند و توان رآکتور شماره یک را به ۵۰ درصد کاهش دادند. یکی دیگر از رآکتورهای این نیروگاه پیشتر برای تعمیر و نگهداری برنامهریزیشده از مدار خارج شده بود و تا هنگام تنظیم این خبر، تنها یکی از رآکتورهای با تمام ظرفیت کار میکرد.
شرکت برق فرانسه تاکید کرد: «این وضعیت هیچ پیامدی برای ایمنی تاسیسات، امنیت کارکنان یا محیط زیست ندارد.»
نیروگاه گراولین در ساحل دریای شمال، شش رآکتور ۹۰۰ مگاواتی با مجموع ظرفیت ۵.۴ گیگاوات دارد و بزرگترین نیروگاه هستهای غرب اروپا بهشمار میرود. این نیروگاه برای خنکسازی تجهیزات خود از آب دریایی استفاده میکند که از کانال متصل به دریای شمال وارد سامانه پمپاژ میشود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، قایقهای ماهیگیری پس از دریافت نخستین هشدار در روز شنبه برای کاهش تراکم عروسهای دریایی به منطقه اعزام شدند، اما نتوانستند بهطور کامل مانع رسیدن آنها به نیروگاه شوند. یک مهندس شرکت برق فرانسه گفت عروسهای دریایی باقیمانده با خودروهای مکنده جمعآوری میشوند و انتظار میرود رآکتورهای متوقفشده بهزودی فعالیت خود را از سر بگیرند.
چهار رآکتور گراولین در مرداد ۱۴۰۴ نیز بهدلیل ورود گسترده عروسهای دریایی به ایستگاههای پمپاژ بهطور خودکار متوقف شدند. راهاندازی دوباره رآکتورها تدریجی بود و اتصال آخرین واحد به شبکه برق حدود ۱۰ روز طول کشید.
شرکت برق فرانسه پس از آن رویداد، دوربینهایی را در کانالهای ورودی و سامانههای تصفیه نصب کرد و برای شناسایی زودهنگام دستههای عروس دریایی با ماهیگیران و سازمان امداد و نجات دریایی فرانسه توافق کرد.
حادثه تازه در شرایطی رخ داد که خشکسالی، گرمای شدید و کاهش جریان رودخانهها تولید برق هستهای فرانسه را محدود کرده است.
بر اساس محاسبات خبرگزاری فرانسه با استفاده از دادههای شرکت برق این کشور، افزایش دما و کاهش جریان آب رودخانهها باعث شد یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۵.۶ درصد از ظرفیت تولید برق هستهای این کشور قابل استفاده نباشد. این بالاترین میزان ثبتشده از سال ۲۰۱۵ بود.
کارشناسان افزایش دمای آب اقیانوسها در پی گرمایش زمین را یکی از عوامل تکثیر عروسهای دریایی میدانند، هرچند ورود گونههای مهاجم، کاهش شکارچیان طبیعی و صید بیرویه شکارچیان این گونه نیز در گسترش این پدیده نقش دارند.
بلومبرگ در گزارشی که عصر سهشنبه ۲۰ مرداد منتشر شد، نوشت محمد آصف سهشنبه در یک نشست رسانهای به خبرنگار این رسانه گفت: «نشانههایی که در چند روز گذشته دیده میشود، حاکی از آن است که آمریکا و ایران به نوعی توافق برای برقراری صلح نزدیک شدهاند و تحولات به نفع صلح در حال شکلگیری است.»
همزمان، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، برای دیدار با مقامهای جمهوری اسلامی به ایران سفر کرده است. او سهشنبه علاوه بر مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، با محسن پاکنژاد، وزیر نفت، اسکندر مومنی، وزیر کشور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی دیدار کرد.
پیشتر الجزیره به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه قطر گزارش داده بود مذاکرات جمهوری اسلامی و عمان درباره بازگشایی تنگه هرمز به روی بخشی از ترددهای دریایی، به مرحله پیشرفتهای رسیده است.
سخنان وزیر دفاع پاکستان تازهترین مورد از مجموعه ارزیابیهای متناقض درباره سرنوشت این مذاکرات است. در روزهای گذشته، مقامهای جمهوری اسلامی از نزدیک بودن توافق سخن گفتهاند، اما در عین حال شروط گستردهای را برای بازگشایی تنگه مطرح کردهاند.
درخواستهای متقابل تهران و واشینگتن برای دریافت غرامت
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۹ مرداد موضع سختتری در برابر تهران در پیش گرفت و در واکنش به اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی به دریافت غرامت از آمریکا بهعنوان یکی از شروط بازگشت به مذاکرات، گفت جمهوری اسلامی باید به خانواده افرادی که به گفته او در حملات، جنگها و سرکوب اعتراضات داخلی کشته شدهاند، غرامت بپردازد.
عراقچی ۱۷ مرداد گفت بازگشایی تنگه هرمز به شروط دیگری، از جمله جبران یکبهیک موارد نقض تفاهمنامه اسلامآباد از جانب آمریکا، وابسته است.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، نیز همان روز نوشت تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را «تصحیح» نکند، باز نخواهد شد.
او گفت این تغییر رفتار باید شامل خودداری از تهدید جمهوری اسلامی، پایان دائمی جنگ علیه حکومت ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره دریایی، خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از پیرامون ایران، پرداخت کامل خسارتهای دو جنگ، لغو تحریمها و آزادسازی بیقیدوشرط داراییهای مسدودشده ایران باشد.
مقامهای جمهوری اسلامی سهشنبه ۲۰ مرداد بار دیگر تاکید کردند توافق احتمالی با عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نخواهد بود.
محمد مخبر، دستیار مجتبی خامنهای، در شبکه ایکس نوشت هر بار که دشمن تعهدات خود را نقض کند و بار دیگر به جنگ روی آورد، با شرایطی سختتر و استحکامی بیشتر از قبل روبهرو خواهد شد.
او افزود: «این بار هم تنبیه متجاوز ادامه دارد و تنگه هرمز باز نخواهد شد تا شرایط جمهوری اسلامی محقق شود. هرکس از تجربه گذشتگان عبرت نگیرد، خود موجب عبرت آیندگان خواهد بود.»
محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی، نیز سهشنبه در دیدار با سفیر چین گفت تا زمانی که آمریکا رفتار خود را تغییر ندهد و شروط جمهوری اسلامی را نپذیرد، تنگه هرمز باز نخواهد شد.
او افزود توافق احتمالی میان تهران و مسقط درباره عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز، موضوعی جدا از انسداد این آبراه است.
رضایی گفت: «آمریکا باید جنگ را پایان دهد، پولهای مسدودشده ایران را بپردازد و جنگ در کل منطقه، از جمله لبنان و غزه، پایان یابد.»
او افزود دیگر شروط تهران نیز از طریق واسطهها به طرف آمریکایی منتقل شده است. رضایی در بخش دیگری از سخنانش، توافق راهبردی جمهوری اسلامی و چین و عضویت دو کشور در پیمانهای شانگهای و بریکس را ظرفیتی برای گسترش روابط دو طرف خواند.
واکنش بازار نفت به اظهارات وزیر دفاع پاکستان
مطرحشدن شروط جمهوری اسلامی و پاسخ ترامپ، خوشبینی اولیه بازارها به دستیابی سریع به توافقی درباره تنگه هرمز را کاهش داده بود.
قراردادهای آتی نفت برنت عصر دوشنبه در نزدیکی ۸۷ دلار برای هر بشکه بسته شد؛ پس از آنکه قیمت این شاخص طی سه جلسه معاملاتی بیش از پنج درصد افزایش یافته بود. قیمت قراردادهای گاز طبیعی هلند و بریتانیا برای تحویل در نزدیکترین ماه نیز بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت.
با این حال، پس از اظهارات وزیر دفاع پاکستان درباره نزدیک شدن آمریکا و جمهوری اسلامی به توافق، قیمت نفت افزایشهای پیشین خود را از دست داد. نفت خام برنت سهشنبه در معاملات بعدازظهر لندن اندکی کاهش یافت و در محدوده کمی بیش از ۸۷ دلار برای هر بشکه معامله شد.
پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. سرنوشت مذاکرات بر سر بازگشایی این آبراه، یکی از عوامل اصلی نوسان قیمت انرژی در بازارهای جهانی است.
