جمهوری اسلامی در نامهای به شورای امنیت تهدیدهای مطرحشده علیه مجتبی خامنهای را محکوم کرد
نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در نامهای به شورای امنیت و مجمع عمومی، اظهارات یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، درباره مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را محکوم کرد و آن را تهدیدی آشکار به ترور و نقض منشور سازمان ملل متحد و حقوق بینالملل دانست.
در این نامه، جمهوری اسلامی اعلام کرد اظهارات یسرائیل کاتز بخشی از سیاستی نظاممند در چارچوب آنچه «تروریسم دولتی» خوانده شده، علیه مقامهای ارشد جمهوری اسلامی است. در این نامه همچنین آمده که این اقدامات با مشارکت، هماهنگی و حمایت آمریکا انجام شده است.
در این نامه آمده است هدف قرار دادن مقامهای ارشد یک کشور، نقض منشور سازمان ملل متحد، حقوق بینالملل بشر و در موارد قابل اعمال، حقوق بینالملل بشردوستانه است.
جمهوری اسلامی همچنین شورای امنیت را به ایجاد فضای مصونیت برای اسرائیل متهم کرد.
جمهوری اسلامی در ادامه تاکید کرد هرگونه «اقدام خصمانه یا تجاوز» علیه ایران با «پاسخی قاطع و فوری» روبهرو خواهد شد و بار دیگر بر حق دفاع مشروع خود بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد تاکید کرد.
نیویورکتایمز در گزارشی که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، نوشته است محمد بن سلمان پیشتر از ترامپ خواسته بود جمهوری اسلامی را از پا درآورد، اما در جریان تحولات جنگ او خواستار آتشبس شد و اکنون نیز در پی تحقق اولویتهای امنیتی خود است.
در این گزارش به تلاش آمریکا در قالب پروژه «آزادی» برای باز کردن تنگه هرمز و محافظت از کشتیهایی که از این تنگه عبور میکنند اشاره و گفته شده است که مخالفت عربستان سعودی در عمل باعث شد که این طرح تنها کمتر از ۴۸ متوقف شود.
پس از آنکه آمریکا اعلام کرد نیروی دریایی و نیروی هوایی ایالات متحده در طول یک آتشبس شکننده از کشتیها محافظت و هرگونه حمله جمهوری اسلامی را دفع خواهند کرد، بهشدت غافلگیر شدند زیرا عربستان سعودی در اقدامی غیرمنتظره هشدار داد که نیروهای آمریکایی اجازه استفاده از حریم هوایی این کشور را برای پروژه آزاد ندارند. آمریکا پیش از آغاز عملیات با سعودیها هماهنگیهای لازم را انجام نداده بود.
بهنوشته نیویورکتایمز، این موضوع موجی از تماسهای تلفنی فشرده، پرتنش و فوری میان واشینگتن و ریاض را به راه انداخت. بهگفته مقامهای آمریکایی، ترامپ که بهشدت خشمگین شده بود، در ۴ مه، یعنی نخستین روز عملیات، با ولیعهد عربستان سعودی گفتوگو کرد و در دو روز بعد نیز دوباره با او تماس گرفت.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، نیز در تماسی جداگانهای با ولیعهد گفتوگو کرد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، نیز با او تماس گرفتند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی کاخ سفید، نیز با همتای سعودی خود گفتوگو کرد، اما محمد بن سلمان بر موضع خود ایستاد. او بیم داشت که طرح آمریکا دوباره آتش جنگ را شعلهور کند.
در نتیجه، دولت ترامپ ناچار شد کمتر از ۴۸ ساعت پس از آغاز عملیات، پروژه آزادی را متوقف کند.
بهنوشته نیویورکتایمز، تلاش همهجانبه کاخ سفید برای متقاعد کردن محمد بن سلمان و همچنین دیگر لحظات حساس جنگ، نشان داد که مقامهای آمریکایی و سعودی بیش از پیش درباره نحوه برخورد با مسائل امنیتی منطقه، بهویژه در قبال ایران و اسرائیل، دچار اختلاف شدهاند.
همچنین سعودیها بیش از گذشته دولت آمریکا را شریک قابل اعتمادی نمیدانند و حتی گاهی آن را خطری برای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس تلقی میکنند.
بهنوشته نیویورکتایمز، از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند سال گذشته به ایران حمله کردند، عربستان سعودی تلاش کرده است برای حفظ منافع خود مسیر میانهای را در پیش بگیرد.
این کشور از نظر نظامی و دیپلماتیک از ایالات متحده حمایت کرد و خود نیز هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفت.
اما عربستان در مقاطع حساس با ترامپ مخالفت کرد و هر زمان احساس کرد اقدامات آمریکا و اسرائیل خطرات بزرگتری ایجاد میکند، تلاش کرد قدرت و نفوذ خود را به نمایش بگذارد.
در حالی که ترامپ در تلاش است مذاکرات دیپلماتیک با جمهوری اسلامی را با تمرکز بر برنامه هستهای تهران پیش ببرد، عربستان سعودی همچنان ابتکارهای مستقل خود را دنبال میکند؛ ابتکارهایی که از اولویتهای آمریکا فاصله گرفته و بر تقویت روابط با کشورهای دیگر متمرکز است.
این رویکرد شامل پاکستان و چین نیز میشود؛ دو کشوری که در سال ۲۰۲۳ به میانجیگری برای آغاز فصل جدید روابط دیپلماتیک میان عربستان و جمهوری اسلامی کمک کردند.
وزیر امور خارجه عربستان نیز این هفته در چین به سر میبرد.
به دلیل همین گشایش، مقامهای سعودی اکنون بهطور مستقیم با تهران درباره کنترل ایران بر تنگه هرمز، زرادخانه موشکی این کشور و حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه گفتوگو میکنند؛ موضوعاتی که رهبری عربستان آنها را تهدیدی بزرگتر از مساله هستهای میداند.
نیویورکتایمز در گزارش خود تاکید کرده که محمد بن سلمان در تمام سال همین سیاست موازنه را دنبال کرده است.
بهگفته افرادی که از طریق مقامهای آمریکایی در جریان قرار گرفتهاند، او پیش از آغاز جنگ، خطرات آن را برای ترامپ تشریح کرد؛ اما بعدتر از رییسجمهوری آمریکا خواست برای نابودی حکومت ایران به جنگ ادامه دهد. هرچند عربستان سعودی این موضوع را رد کرده است.
پادشاهی عربستان، همراه با امارات متحده عربی، در مقطعی از جنگ حملات تلافیجویانه مخفیانهای علیه ایران انجام داد.
با این حال، بهگفته مقامهای فعلی و سابق آمریکا، محمد بن سلمان به اندازه رهبر امارات از تشدید درگیری استقبال نمیکرد. در عین حال، ولیعهد عربستان از همتایان خود در قطر و عمان، که نقش میانجی دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی را بر عهده دارند، مواضع تهاجمیتری داشت.
اکنون که دولت ترامپ در تلاش است فراتر از توافق اولیه آتشبسی که در ۱۴ ژوئن اعلام شد، به توافقهای جدیدی با ایران دست یابد، عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در پی نتیجهای هستند که در صورت از سرگیری درگیریهای گسترده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل یا آمریکا، آنها را از پیامدهای آن مصون نگه دارد.
با توجه به تغییر مواضع مکرر ترامپ در طول جنگ، سعودیها این پرسش را مطرح میکنند که آیا آمریکا در یک درگیری آینده اصلا از آنها حمایت خواهد کرد یا قضاوت درستی از شرایط خواهد داشت.
بهنوشته نیویورکتایمز، عربستان از سال ۲۰۱۹ نسبت به ترامپ بدبین شد؛ زمانی که او از پاسخ نظامی به حمله پهپادی و موشکی ایران به تاسیسات نفتی عربستان خودداری کرد.
با این همه برخی از جنبههای شراکت آمریکا و عربستان همچنان مستحکم باقی مانده است.
یک مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفت دو دولت ماههاست درباره نحوه آغاز برنامه هستهای غیرنظامی عربستان، بر پایه توافقی که سال گذشته میان دو کشور حاصل شد، در حال گفتوگو هستند.
دولت ترامپ ممکن است بهزودی طرح خود را به کنگره ارائه کند؛ هرچند برخی قانونگذاران آمریکایی و مقامهای اسرائیلی نگراناند که محمد بن سلمان در نهایت تلاش کند به سلاح هستهای دست یابد.
واشینگتن و ریاض همچنین درباره ایجاد مسیرهای زمینی که تنگه هرمز را دور بزنند، در حال رایزنی هستند.
عربستان سعودی همچنان بزرگترین خریدار تسلیحات آمریکایی در جهان است و در هر دو دوره ریاستجمهوری ترامپ، عربستان نخستین مقصد مهم سفر خارجی او بود.
جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده ویژه او در امور ایران، همچنان روابط نزدیکی با محمد بن سلمان دارد و با وجود آنکه هیچ سمتی در دولت ندارد، بهطور مرتب به ریاض سفر میکند.
چهار سال پیش، کوشنر دو میلیارد دلار سرمایهگذاری از صندوقی دریافت کرد که تحت هدایت ولیعهد عربستان قرار دارد.
با این حال، ترامپ در طول جنگ بهصورت علنی محمد بن سلمان را به تمسخر گرفت.
در ماه مارس، ترامپ با لحنی تحقیرآمیز گفت ولیعهد عربستان، او و دولتش را دستکم گرفته بود.
ترامپ در یک نشست سرمایهگذاری که توسط عربستان سعودی در میامی برگزار شده بود، گفت: «او فکر نمیکرد آخرش مجبور شود اینقدر چاپلوسی مرا کند.»
نشانههای دیگری از تنش نیز وجود دارد.
زمانی که مارکو روبیو هفته گذشته به کشورهای حوزه خلیج فارس سفر کرد، برخلاف سفرهایش به بحرین، کویت و امارات متحده عربی که رقیب اصلی عربستان محسوب میشود، از سفر به عربستان خودداری کرد.
نیویورکتایمز در پایان این گزارش تاکید کرده است که اگرچه عربستان از برقراری آتشبس احساس آسودگی میکند و از امضای یادداشت تفاهم میان جمهوری اسلامی و آمریکا استقبال کرده، اما توافق اولیه هیچیک از دشوارترین مسائل برآمده از جنگ را حل نکرده است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۰ تیر بهنقل از یک منبع که بهطور مستقیم در جریان مذاکرات است و یک مقام جمهوری اسلامی گزارش داد تهران و واشینگتن گفتوگوهای فنی غیرمستقیمی را در دوحه برگزار کردند.
هدف این گفتوگو توافق بر سر جریان کشتیرانی از تنگه هرمز و تثبیت آتشبسی پایدار اعلام شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر در واکنش به این مذاکرات گفت که روند خلع سلاح هستهای جمهوری اسلامی در حال پیشرفت است و نشستهای اخیر دو طرف در قطر نیز بهخوبی برگزار شده است.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «روند خلع سلاح هستهای ایران بهخوبی در حال پیشرفت است. آنها نشستهای بسیار خوبی داشتهاند و باید ببینیم چه میشود.»
او با اشاره به حملات اخیر علیه اهدافی در ایران افزود: «همانطور که میدانید، ما سه شب بهشدت آنها را هدف قرار دادیم، اما اکنون روابطمان بسیار خوب پیش میرود. روند خلع سلاح هستهای در جریان است و همهچیز بهخوبی پیش میرود.»
او با اشاره به اقتصاد آمریکا از جمله سرمایهگذاریها و بازار سهام گفت که جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند، زیرا در غیر این صورت، همه این چیزهایی که درباره آنها صحبت میکنیم و همه اقداماتی که انجام میدهیم، تحت تاثیر قرار میگیرد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین با اشاره به بازارهای جهانی گفت قیمت نفت به ۶۸ دلار کاهش یافته است؛ رقمی که به گفته او، از زمان آغاز حمله به ایران با هدف جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای نیز پایینتر است.
به گفته مقام جمهوری اسلامی، این مذاکرات با میانجیگری قطر و پاکستان از سهشنبه شب آغاز شد و روز چهارشنبه ادامه داشت.
خبرگزاری فرانسه نیز در گفتوگو با یک دیپلمات، برگزاری این مذاکرات را تایید کرد و نوشت گفتوگوها بر یادداشت تفاهمنام و پیگیری پیشرفتهای حاصلشده در نشست سوئیس متمرکز خواهد بود.
منبع آگاه از مذاکرات به رویترز گفت این گفتوگوها در قالب نشستهایی میان مذاکرهکنندگان ارشد و متخصصان برگزار میشود.
او افزود جرد کوشنر، داماد رییسجمهوری آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، دیدار کردند تا زمینه را برای مذاکرات فنی فراهم کنند، اما خودشان در نشستهای چهارشنبه حضور نداشتند.
گزارشها درباره آغاز این مذاکرات در حالی منتشر شد که اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۹ تیر گفته بود در روزهای آینده «هیچ نشست مذاکراتی در هیچ سطحی» با طرف آمریکایی برگزار نخواهد شد.
او تاکید کرده بود: «اینکه نمایندگان آمریکا به قطر سفر میکنند، ارتباطی با سفر هیات ایرانی ندارد.»
این گفتوگوها بر پایه یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای انجام میشود که ۲۷ خرداد امضا شد؛ توافقی که قرار بود جنگ آغازشده با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند را متوقف کند، تنگه هرمز را دوباره بازگشایی کند و زمینه ۶۰ روز مذاکره برای دستیابی به توافق صلح دائمی را فراهم آورد.
با این حال، آمریکا و جمهوری اسلامی درباره این یادداشت تفاهم بهطور علنی اختلاف داشتهاند. این اختلاف به حملات نظامی تلافیجویانه در هفته گذشته منجر شد و تردیدهایی درباره پیشرفت در موضوعات پیچیدهتر، از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، ایجاد کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده خارج کردن اورانیوم بسیار غنیشده ایران یکی از اولویتهای اصلی اوست.
وضعیت ناروشن تنگه هرمز
رویترز چهارشنبه ۱۰ تیر در گزارش دیگری به نقل از دو منبع ارشد ایرانی نوشت جمهوری اسلامی مصمم است کنترل خود بر تنگه هرمز و تواناییاش برای دریافت عوارض از کشتیهایی را که وارد خلیج فارس میشوند یا از آن خارج میشوند، به رسمیت بینالمللی برساند و اگر ناچار شود این کار را با زور انجام خواهد داد.
تهران بهطور علنی اعلام کرده است که اولویتهایش شامل توافق بر سر مدیریت تنگه و آزادسازی شش میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده است. مقام ایرانی نیز گفت دور کنونی گفتوگوها بر همین دو موضوع متمرکز خواهد بود.
در مقابل، یک منبع آگاه از مذاکرات گفت اولویت اعلامشده آمریکا تضمین جریان آزاد رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز است.
روزنامه نیویورکپست نیز ۱۰ تیر در گزارشی به نقل از یک مقام دولت آمریکا نوشت که جمهوری اسلامی هنوز هیچ بخشی از شش میلیارد دلار دارایی مسدودشده خود را دریافت نکرده و تا وقتی به «شاخصهای تعیینشده» نرسد چیزی دریافت نخواهد کرد.
رفتوآمد کشتیها از این آبراهه تا حدی از سر گرفته شده است اما اقدامهای خصمانه سپاه علیه کشتیهای باری روند خروج کشتیها از تنگه هرمز را با اختلال مواجه کرده و سبب تردید شرکتهای کشتیرانی نسبت به تردد در این مسیر شده است.
خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ظهر چهارشنبه گزارش داد یک فروند کشتی خارجی که به گفته این رسانه از مسیری غیر از مسیر تعیینشده جمهوری اسلامی در تنگه هرمز تردد میکرد، به گِل نشسته است.
این رسانه در گزارش اولیه خود جزئیات بیشتری درباره هویت کشتی، ملیت آن یا وضعیت سرنشینان و محموله آن ارائه نداد، اما حدود ۶ ساعت بعد، تصاویری از این کشتی منتشر کرد. در این تصاویر یک یدککش در کنار این کشتی دیده میشود که به نظر میرسد در حال تلاش برای کمک به آن است.
تانکرترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر این کشتی فقط ۱۰ متر داخل آب واندانا هاری، بنیانگذار شرکت تحلیل بازار نفت «واندا اینسایتس»، نیز به رویترز گفت: «تنگه هرمز همچنان در حال بازگشایی است، اما این روند پراکنده، غیرقابل پیشبینی است و شفافیت کامل ندارد.»
