بحرین اعلام کرد هدف حمله چند پهپاد ایرانی قرار گرفته و این اقدام را نقض آشکار حاکمیت خود خواند. همزمان، جمهوری اسلامی از حمله به اهداف مرتبط با نیروهای آمریکا در منطقه خبر داد و تنشها میان تهران و واشینگتن بر سر اجرای تفاهمنامه امضا شده، وارد مرحله دیگری شد.
وزارت خارجه بحرین شنبه ششم تیر ماه اعلام کرد «شماری از پهپادهای ایرانی» بامداد شنبه خاک این کشور را هدف قرار دادند.
این وزارتخانه جزییاتی درباره محل اصابت یا هدف حمله منتشر نکرد، اما آن را «به شدیدترین عبارات» محکوم کرد و گفت این اقدام تهدیدی علیه امنیت شهروندان و ساکنان بحرین و نقض آشکار حاکمیت این کشور و قوانین بینالمللی منع حمله به زیرساختهای غیرنظامی است.
بحرین که میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکاست، تاکید کرد حق کامل و مشروع خود را برای دفاع از حاکمیت، امنیت و ثبات کشور، مطابق حقوق بینالملل، محفوظ میداند و از شورای امنیت سازمان ملل خواست عامل این حمله را پاسخگو کند.
وزارت خارجه بحرین همچنین اعلام کرد ادامه حملات حکومت ایران، با وجود تلاشهای منطقهای و بینالمللی برای کاهش تنش، مسئولیت تضعیف روند صلح و بیثبات کردن منطقه را متوجه تهران میکند.
در این بیانیه آمده است: «صلح با ارعاب به دست نمیآید و امنیت نیز از مسیر تجاوز حاصل نخواهد شد.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، بحرین همچنین جمهوری اسلامی را به نقض قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد و نیز «یادداشت تفاهم اسلامآباد» متهم کرد. توافقی که ۲۷ خرداد سال جاری میان ایران و آمریکا با هدف پایان دادن به جنگ امضا شد و بر اساس آن، طرفها متعهد به توقف دائمی عملیات نظامی و احترام به حاکمیت کشورهای منطقه شدند.
اعلام پاسخ نظامی حکومت ایران به حمله آمریکا
جمهوری اسلامی ساعاتی پیش از انتشار بیانیه بحرین، اعلام کرده بود در پاسخ به حملات هوایی آمریکا به تاسیسات دیدهبانی ساحلی خود، اهدافی مرتبط با نیروهای آمریکایی را در منطقه هدف قرار داده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی محل این حملات را مشخص نکرد، اما آنها را پاسخی «دفاعی» به آنچه «حملات هوایی وحشیانه» آمریکا خواند، توصیف و تاکید کرد حملات آمریکا، «منشور سازمان ملل را نقض کردهاند».
واشینگتن تا زمان انتشار این گزارش، به اطلاعیه حکومت ایران درباره هدف قرار دادن مواضع مرتبط با نیروهای آمریکایی واکنشی نشان نداده است.
با این حال، ارتش آمریکا اعلام کرد حملات هوایی پنجم تیر ماه این کشور به مواضع حکومت ایران، در پاسخ به حمله پهپادی جمهوری اسلامی به یک کشتی باری در تنگه هرمز بوده است.
تنش بر سر وضعیت تنگه هرمز همچنان ادامه دارد.
پس از حمله چهارم تیر ماه به یک کشتی باری در نزدیکی سواحل عمان، حکومت ایران مسئولیت این حمله را نپذیرفت، اما بر حق خود برای مدیریت عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز تاکید کرد.
تهران اعلام کرد کشتیها باید از مسیرهای تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی عبور کنند و هشدار داد کشورهای حوزه خلیج فارس نباید در کنار واشینگتن قرار گیرند.
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، نیز ششم تیر ماه هشدار داد هرگونه نادیده گرفتن دستورالعملهای ایران درباره کشتیرانی در تنگه هرمز، با واکنش قاطع مواجه خواهد شد.
در مقابل، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) حمله به کشتی تجاری را «تجاوزی بیدلیل علیه کشتیرانی تجاری» توصیف و اعلام کرد ایالات متحده همچنان هماهنگی و حمایت لازم را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز ادامه خواهد داد. آبراهی که پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز با اشاره به توافق آتشبس هفته گذشته که با عنوان «یادداشت تفاهم» شناخته میشود، گفت واشینگتن به تعهدات خود پایبند بوده است.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران توافق آتشبس را امضا کرده و ما به آن احترام گذاشتهایم. اگر درباره نحوه اجرای یادداشت تفاهم اختلافی وجود دارد، میتوانند تلفن را بردارند [و تماس بگیرد]؛ اما خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد.»
در ادامه تحولات منطقه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که سفر خود را به کشورهای حوزه خلیج فارس به پایان رسانده، همراه با شورای همکاری خلیج فارس بیانیهای مشترک منتشر کرد و خواستار تضمین «کشتیرانی آزاد، بدون قید و شرط و بدون محدودیت» در تنگه هرمز، بدون دریافت عوارض یا تلاش برای اعمال کنترل بر این آبراه شد.
در مقابل، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد اداره تنگه هرمز باید در اختیار ایران و عمان باشد.
همچنین علیاکبر ولایتی، مشاور ارشد علی خامنهای، رهبر کشته شده جمهوری اسلامی، هشدار داد بقای متحدان آمریکا در خلیج فارس به «مدارای تهران» وابسته است.
در تحولی دیگر، اسرائیل و لبنان توافقی اولیه برای پایان دادن به درگیری میان اسرائیل و حزبالله امضا کردند.
بر اساس این توافق، حزبالله باید خلع سلاح شود و اسرائیل نیروهای خود را از لبنان خارج کند؛ هرچند نحوه اجرای آن هنوز مشخص نیست.
حزبالله اعلام کرده است که به این توافق تن نخواهد داد و همکاری نخواهد کرد.
همزمان، دادههای کشتیرانی نشان میدهند شرکت آرامکوی عربستان سعودی پس از نزدیک به چهار ماه، بارگیری نفت خام از پایانه رأستنوره، بزرگترین بندر صادرات نفت جهان، را از سر گرفته و صادرات کود شیمیایی از مسیر تنگه هرمز نیز افزایش یافته است.
این تحولات به کاهش نگرانیها درباره اختلال در عرضه انرژی و افزایش قیمت جهانی مواد غذایی، کمک کرده است.
این ائتلاف حقوق بشری در بیانیهای مشترک هشدار داد که با ازسرگیری تعاملات دیپلماتیک با جمهوری اسلامی، بحران حقوق بشر در ایران بار دیگر در حال نادیده گرفته شدن است.
امضاکنندگان این بیانیه از دولتها خواستند همزمان با مذاکرات امنیتی و هستهای، بهطور علنی و مستمر، جمهوری اسلامی را درباره نقض حقوق بشر تحت فشار قرار دهند.
در این بیانیه که با عنوان «حقوق بشر باید در مرکز هرگونه تعامل با جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد» منتشر شده، ائتلاف «ایمپکت ایران» و سازمانهای عضو تاکید کردهاند کنار گذاشتن حقوق بشر از مذاکرات با جمهوری اسلامی نه تنها الگویی تازه نیست، بلکه پیامی آشکار به رهبران حکومت ایران میدهد که میتوانند بدون پرداخت هزینه، به نقض تعهدات بینالمللی خود ادامه دهند.
در این بیانیه به سرکوب اعتراضات سراسری در دی ماه ۱۴۰۴ اشاره شده و آمده است که مقامهای جمهوری اسلامی هزاران معترض را کشتند.
به گفته سازمانهای امضاکننده، نیروهای امنیتی در جریان سرکوب خونین این اعتراضات از نیروی مرگبار غیرقانونی، بازداشتهای گسترده و خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و تهدید به اعدام استفاده کردند و همزمان با قطع اینترنت، محدود کردن جریان اطلاعات و ارعاب خانواده قربانیان، تلاش کردند ابعاد این سرکوب را پنهان کنند.
سازمانهای حقوق بشری تاکید کردند که این رویداد ادامه الگویی است که از اعدامهای گسترده دهه ۱۳۶۰ تا سرکوب اعتراضات سالهای ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و اعتراضات ۱۴۰۴ تکرار شده و هر بار با خشونت بیشتر و مصونیت عاملان از مجازات همراه بوده است.
در این بیانیه آمده است مذاکراتی که پس از درگیریهای اخیر آغاز شدهاند، عمدتا بر موضوعاتی مانند امنیت، کاهش تنشهای نظامی، تحریمها و ثبات منطقهای متمرکز بودهاند، در حالی که حقوق و جان مردم ایران عملا از این گفتوگوها کنار گذاشته شده است.
امضاکنندگان همچنین ضمن اشاره به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان و آسیب دیدن زیرساختهای غیرنظامی در جریان حملات نظامی اخیر به ایران، تاکید کردند همه طرفهای درگیر موظف به رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه و حفاظت از جان غیرنظامیان هستند و هرگونه نقض این تعهد، صرفنظر از عامل آن، باید محکوم شود.
این بیانیه در عین حال تصریح کرد که جمهوری اسلامی از شرایط جنگی برای تشدید سرکوب داخلی بهره برده و با افزایش اعدامها، گسترش بازداشتهای خودسرانه و خاموش کردن صدای مخالفان تحت عنوان «وضعیت اضطراری»، فشار بر جامعه را افزایش داده است.
به گفته امضاکنندگان، مردم ایران اکنون همزمان با دو تهدید روبهرو هستند: از یک سو خشونت ناشی از جنگ و از سوی دیگر، خشونت حکومت خود.
تاکید بر ضرورت رعایت حقوق بشر و کرامت انسانی در ایران
سازمانهای امضاکننده همچنین تاکید کردند که صلح پایدار بدون احترام به حقوق بشر امکانپذیر نیست و ایرانیان باید بتوانند بدون تبعیض و در امنیت، در حیات سیاسی و عمومی کشور مشارکت داشته باشند و درباره سیاست خارجی کشور خود اظهار نظر کنند.
در بخش دیگری از بیانیه، جمهوری اسلامی به استفاده گسترده از مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای سرکوب سیاسی متهم شده است.
به گفته این سازمانها، اعدامها بهویژه به شکل نامتناسبی کردها و بلوچها را هدف قرار داده و همزمان بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، جرمانگاری فعالیتهای مسالمتآمیز، سرکوب زنان، روزنامهنگاران، نویسندگان، وکلا، مدافعان حقوق بشر، فعالان کارگری و جامعه مدنی، تشدید تبعیض علیه اقلیتهای قومی و مذهبی و همچنین سرکوب فرامرزی روزنامهنگاران و مخالفان سیاسی، ادامه یافته است.
این بیانیه همچنین هشدار داد که مقامهای جمهوری اسلامی در ماههای اخیر بهطور فزایندهای از ادبیات تحریکآمیز، نفرتپراکنی و تهدید علیه مخالفان استفاده کرده و با مقصر جلوه دادن جوامع کُرد و بهائی، خطر وقوع نقضهای جدیتر حقوق بشر را افزایش دادهاند.
امضاکنندگان از دولتهایی که در حال مذاکره با جمهوری اسلامی هستند، خواستند رویکردی «دو مسیره» در پیش بگیرند؛ به این معنا که در کنار پیشبرد مذاکرات درباره امنیت و ثبات، به صورت علنی و همزمان نیز جمهوری اسلامی را در زمینه حقوق بشر تحت فشار قرار دهند.
در این بیانیه تاکید شد حقوق بشر نباید پیششرط مذاکرات باشد، بلکه باید تعهدی مستقل، غیرقابل مذاکره و همزمان با هر فرایند سیاسی و امنیتی تلقی شود.
این سازمانها از دولتها و نهادهای بینالمللی خواستند بدون توجه به روند یا نتیجه مذاکرات هستهای و امنیتی، فشار برای توقف اعدامها، بازداشتهای خودسرانه و پاسخگو کردن عاملان نقض حقوق بشر را حفظ کنند، خواستار توقف فوری اجرای احکام اعدام شوند، آزادی همه زندانیانی را که بهدلیل استفاده مسالمتآمیز از حقوق بنیادین خود بازداشت شدهاند مطالبه کنند، بازداشتهای انفرادی، شکنجه و اعترافات اجباری را محکوم کنند، با نفرتپراکنی و سیاستهای تبعیضآمیز علیه اقلیتهای قومی و مذهبی مقابله کنند، سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی علیه روزنامهنگاران، فعالان و مخالفان در خارج از ایران را بهعنوان نقض حاکمیت کشورها مورد پیگیری قرار دهند، از سازوکارهای بینالمللی از جمله هیات حقیقتیاب سازمان ملل و گزارشگر ویژه حقوق بشر ایران حمایت مالی و سیاسی کنند، و هرگونه توافق احتمالی با جمهوری اسلامی را به شاخصهای قابل سنجش حقوق بشری، سازوکارهای مستقل نظارتی و بازگرداندن دسترسی آزاد و بدون سانسور به اینترنت مشروط سازند.
در پایان، امضاکنندگان تاکید کردند هیچ توافق دیپلماتیکی نباید به تضعیف ماموریتهای حقوق بشری سازمان ملل، سازوکارهای پاسخگویی یا تحریمهای هدفمند علیه عاملان نقضهای فاحش حقوق بشر منجر شود.
آنها هشدار دادند که تجربه نشان داده نادیده گرفتن نقض نظاممند حقوق بشر به امید دستیابی به اهداف کوتاهمدت سیاسی یا امنیتی، هرگز به ثبات پایدار منجر نشده است و مردم ایران نباید بار دیگر هزینه دیپلماسیای را بپردازند که حقوق بنیادین آنها را نادیده میگیرد.
این بیانیه در پایان تاکید کرد: «حقوق بشر مانعی بر سر راه صلح نیست، بلکه شرط اساسی دستیابی به صلح پایدار است.»
سپاه در بیانیه خود همچنین هشدار داد در صورت تکرار حمله آمریکا، پاسخ جمهوری اسلامی «گستردهتر» خواهد بود.
این اطلاعیه پس از آن منتشر شد که فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرد نیروهای این فرماندهی ششم تیر، «در واکنشی قدرتمند» به حمله روز گذشته جمهوری اسلامی به یک کشتی تجاری در حال عبور از تنگه هرمز، محلهای ذخیره موشکها و پهپادهای ایران و همچنین سایتهای راداری ساحلی را هدف قرار دادند.
سنتکام اعلام کرد این کشتی باری با پرچم سنگاپور هنگام خروج از تنگه هرمز و حرکت در امتداد سواحل عمان هدف قرار گرفته بود.
فرماندهی مرکزی آمریکا حمله جمهوری اسلامی به این کشتی تجاری را «اقدامی تجاوزکارانه و غیرموجه علیه کشتیرانی تجاری» خواند و گفت این اقدام «بهطور آشکار» آتشبس را نقض کرده و آزادی ناوبری در یکی از گذرگاههای حیاتی بینالمللی را به خطر انداخته است.
یک مقام ارشد آمریکایی به شبکه خبری فاکس نیوز گفت که ۶ فروند هواپیمای آمریکایی، ۴ هدف را در امتداد سواحل ایران در مجاورت تنگه هرمز و همچنین در جزیره قشم هدف قرار دادهاند.
در پی حملات امریکا، ایران، خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ابتدا از شنیده شدن صدای انفجار در سیریک خبر داد و سپس گزارش داد علت انفجارها در محدوده شهرستان سیریک، اصابت چند پرتابه به محدوده اسکله طاهرویی بوده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیش از اعلام حملات آمریکا گفته بود جمهوری اسلامی دستکم چهار پهپاد تهاجمی به سوی کشتیهای عبوری از تنگه هرمز شلیک کرده است که یکی از آنها به یک کشتی باری «بزرگ و بسیار گرانقیمت» اصابت کرد.
ترامپ گفت از آنچه پنجشنبه رخ داد خوشش نیامده و افزود: «نباید چنین کاری انجام میدادند، بنابراین خواهید فهمید. منظورم این است که اگر پاسخ بدهم، خواهید فهمید.»
او پیشتر در شبکه تروثسوشال این اقدام جمهوری اسلامی را «نقض احمقانه توافق آتشبس» خوانده بود.
جیدی ونس، معاون رییس جمهور آمریکا هم در شبکه ایکس نوشت «اگر جمهوری اسلامی درباره نحوه اجرای تفاهمنامه اختلافنظر دارد، میتواند تلفن را بردارد و تماس بگیرد. او افزود خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد.»
در نخستین گزارشها پس از حمله آمریکا، ایبیسی گزارش داد عملیات سنتکام نزدیک به یک ساعت طول کشیده و واکنش نظامی آمریکا، دستکم در حال حاضر، به همین حملات محدود شده است.
نیویورکتایمز نیز به نقل از یک مقام دفاعی آمریکا گزارش داد حملات شامگاه جمعه به مواضع موشکی و پهپادی ایران، پاسخی به حمله جمهوری اسلامی به کشتی تجاری بوده و به معنای ازسرگیری عملیات رزمی گسترده نیست.
مقامهای آمریکایی هنوز به ادعای سپاه درباره هدف قرار گرفتن مواضع نیروهای ایالات متحده در منطقه واکنش نشان ندادهاند و گزارشی مستقل درباره میزان خسارات یا تلفات احتمالی منتشر نشده است.
این توافق به عنوان گام نخست برای دستیابی به توافقهای آتی و حرکت به سمت صلح توصیف شده و پس از درگیریهایی که به زخمی شدن چهار نظامی اسرائیل و کشته شدن هفت عضو حزبالله به دست آمده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با ابراز خرسندی از این توافق اعلام کرد: «ما خرسندیم که اعلام کنیم توافقی درباره چارچوب کاری میان دولت حاکم لبنان و دولت اسرائیل حاصل شده است. معتقدیم این نخستین گام در این مسیر است.»
یک مقام ارشد سیاسی اسرائیل نیز تایید کرد که این توافق پس از مذاکراتی طولانی به امضای نمایندگان هر سه کشور رسیده و هدف آن هدایت روند به سمت توافقهای آینده و دستیابی به صلح است.
حفظ منطقه امنیتی و آزادی عمل نظامی اسرائیل
این مقام ارشد سیاسی درباره جزییات امنیتی این توافق گفت که اسرائیل «منطقه امنیتی» خود را در امتداد مرزهای «خط زرد» در خاک لبنان حفظ خواهد کرد.
به گفته او، این وضعیت تا روزی که حزبالله و سایر سازمانهای تروریستی در لبنان خلع سلاح شوند و دیگر هیچ تهدیدی از سوی خاک لبنان متوجه اسرائیل نباشد، ادامه خواهد یافت.
این مقام ارشد اسرائیلی همچنین تاکید کرد: «آزادی عمل نظامی ارتش اسرائیل در سراسر این منطقه امنیتی جهت رفع هرگونه تهدید، به طور کامل حفظ خواهد شد.»
او توافقِ چارچوبِ سه جانبه را یک «دستاورد بزرگ برای اسرائیل» خواند و افزود که این توافق، تلاشهای جمهوری اسلامی برای تحمیل یک عقبنشینی یکجانبه از جنوب لبنان را بهطور کامل خنثی میکند و نقش حکومت ایران و حزبالله را در آینده این کشور منتفی میسازد.
واکنش منفی حزبالله
در پی اعلام دستیابی اسرائیل و لبنان به چارچوبی برای رسیدن به صلح، حسن فضلالله، نماینده حزبالله در پارلمان لبنان گفت: «دولت بیروت نخواهد توانست توافق با اسرائیل را اجرایی کند، مگر آنکه وارد جنگ داخلی شود.»
او افزود: «حزبالله با هرگونه اقدام مقامات لبنانی مقابله خواهد کرد و سلاحهای خود را بیشتر نگه خواهد داشت.»
فضلالله گفت آنچه در واشنگتن اتفاق افتاد تلاشی برای ایجاد مانع در مسیر اسلامآباد بود و بدون مقاومت، هیچ چیز پیش نخواهد رفت.»
او تاکید کرد مخالفت حزبالله «جدی» است و اجازه اجرای تعهدات داده شده را به مقامات لبنان نخواهد داد.
تهدیدهای دبیرکل حزبالله
پیش از اعلام خبر امضای توافق سه جانبه نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، صبح جمعه تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی را به معنای شکست اسرائیل دانست و گفت اسرائیل باید جنوب لبنان را ترک کند.
او در سخنرانی تلویزیونی خود در برابر دهها هزار تن از هواداران حزبالله به مناسبت عاشورا گفت: «اسرائیل هیچ گزینهای جز خروج کامل از هر وجب از خاک لبنان ندارد... اسرائیل باید بدون هیچ شرطی خارج شود.»
در حالی که مقامهای لبنانی و اسرائیلی در واشینگتن مشغول مذاکرات مستقیم برای دستیابی به توافق هستند، قاسم گفت «حزبالله هیچ عادیسازی روابط، هیچ پایان دادن به وضعیت خصومت، هیچ امتیازی برای اسرائیل و هیچ حضور حتی جزئی اسرائیل در خاک لبنان را نخواهد پذیرفت... اسرائیل باید تحقیرشده و شکستخورده خارج شود و همین اتفاق نیز خواهد افتاد.»
دبیرکل حزبالله افزود: «آنها میخواستند جنگی بزرگ به راه بیندازند تا موجودیت ما را از بین ببرند. ما توانستیم این تجاوز را متوقف کنیم و به پیروزی بزرگی دست یابیم. ما پروژه اسرائیلی ـ آمریکایی را درهم شکستیم و وارد مرحله جدیدی شدیم.»
نعیم قاسم گفت: «ایران توانست به تفاهمنامه دست یابد؛ تفاهمنامهای که اعلام رسمی شکست آمریکا و اسرائیل است.»
درگیریهای مرگبار در جنوب لبنان
ارتش اسرائیل جمعه پنجم تیر اعلام کرد چهار نظامی اسرائیلی شامگاه پنجشنبه در جنوب لبنان زخمی و هفت عضو حزبالله صبح جمعه کشته شدند. این درگیریها در حالی رخ داد که اسرائیل و لبنان خود را برای برگزاری دور دیگری از مذاکرات مستقیم در واشینگتن آماده میکردند.
بهگفته ارتش اسرائیل صبح جمعه نیروی هوایی این کشور هفت نیروی حزبالله را در جنوب لبنان هدف قرار داده و کشته است. بهگفته ارتش، این افراد هنگام انتقال سلاح در نزدیکی منطقه حائل اسرائیل شناسایی شده بودند.
ارتش اسرائیل پنجشنبه نیز از کشته شدن دستکم شش نیروی حزبالله خبر داده و آنها را تهدیدی برای نیروهای مستقر در جنوب لبنان خوانده بود.
ارتش اسرائیل در عین حال تاکید کرد که همچنان در منطقه تپه علی طاهر، که در زیر آن مجموعه عظیم تونلهای زیرزمینی حزبالله قرار دارد و حدود ۳۰ نیروی این گروه در آن پناه گرفتهاند، به عملیات خود ادامه داده و کنترل کامل این منطقه را در دست گرفته است.
از سوی دیگر رسانههای لبنانی جمعه گزارش دادند که یک پهپاد ارتش اسرائیل بر فراز شهر منصوری در جنوب لبنان، نزدیک شهر صور، اعلامیههایی پخش کرده است که روی آنها نوشته شده بود: «منطقه خطرناک! نزدیک نشوید! هرگونه نزدیک شدن به نیروهای ارتش اسرائیل جان شما را به خطر میاندازد.»
اختلاف در کابینه اسرائیل
تایمز اسرائیل نیز گزارش داد که کابینه اسرائیل بر سر نحوه ادامه سیاست در لبنان دچار اختلاف شده و برخی از وزیران خواستار لغو آتشبس کنونی، حتی در مخالفت با موضع ایالات متحده، هستند.
بر اساس این گزارش، در حالی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، از سیاستهای کنونی دفاع کرده و گفتهاند ارتش اجازه دارد هر تهدیدی را هدف قرار دهد، وزیران جناح راست افراطی میگویند دست ارتش بسته شده و نیروها از اقدام موثر بازداشته میشوند.
ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، با اشاره به گزارشهایی مبنی بر اینکه تنها تهدیدهای «فوری» مجوز اقدام نظامی دارند و نه تهدیدهای «در حال شکلگیری»، پرسید: «پس با تهدیدهای در حال شکلگیری چه باید کرد؟ اگر ببینیم حزبالله دوباره در حال مسلح شدن است، چرا آن را نابود نمیکنیم؟»
بنگویر افزود: «سربازان ما زخمی میشوند. این بهترین فرصت برای پایان دادن به آتشبس است. میتوانیم صدها هدف را بمباران کنیم.»
اوریت استروک، وزیر شهرکسازی و پروژههای ملی از حزب راستگرای صهیونیسم دینی، نیز از موضع بنگویر حمایت کرد و گفت سربازان احساس میکنند به اهدافی ثابت تبدیل شدهاند، در حالی که حزبالله در جنوب لبنان دوباره در حال مسلح شدن است.
بهنوشته تایمز اسرائیل نتانیاهو در پاسخ گفت: «ما به هر تهدید فوری علیه نیروهای مستقر در میدان پاسخ میدهیم. هیچ محدودیتی برای هیچ سربازی وجود ندارد. آمریکاییها حق ما برای دفاع از خود را درک میکنند.»
استقبال لبنان از طرح فرانسه و ایتالیا
در همین حال، ژوزف عون، رییسجمهوری لبنان، از تلاشهای فرانسه و ایتالیا برای تشکیل یک ائتلاف چند ملیتی که پس از پایان ماموریت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) مسئولیت امنیت جنوب لبنان را بر عهده بگیرد، استقبال کرد.
او در بیانیهای این ابتکار را «بیان صادقانه تعهد جامعه بینالمللی به حمایت از حاکمیت و ثبات لبنان» توصیف کرد.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، پنجشنبه پس از دیدار با جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، اعلام کرد: «فرانسه و ایتالیا خواهان تشکیل ائتلافی برای دوران پس از یونیفل هستند؛ ائتلافی که با هماهنگی اتحادیه اروپا و سازمان ملل، حاکمیت لبنان و توان ارتش این کشور را تقویت کند و مانع از تبدیل شدن خاک لبنان به بستری برای تشدید تنشهای منطقهای شود.»
نیروی حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان متشکل از حدود ۷۵۰۰ نیرو از نزدیک به ۵۰ کشور است و از سال ۱۹۷۸ در این منطقه مستقر بوده، هرچند حضور آن نتوانسته مانع تکرار درگیریها شود.
اسرائیل مدتهاست استدلال میکند که یونیفل در انجام ماموریت خود ناکام بوده و نتوانسته مانع تقویت حزبالله در نزدیکی مرز اسرائیل شود یا قطعنامه سال ۲۰۰۶ شورای امنیت مبنی بر خلع سلاح حزبالله و خروج آن از جنوب لبنان را اجرا کند.
شورای امنیت سازمان ملل، تحت فشار آمریکا، در ماه اوت گذشته تصمیم گرفت ماموریت یونیفل در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ پایان یابد.
رییسجمهوری لبنان در بیانیه خود تاکید کرد کشورش از «هر سازوکار بینالمللی که توان ارتش لبنان را افزایش دهد، تمامیت ارضی کشور را حفظ کند و مانع تبدیل شدن خاک لبنان به صحنه تشدید تنشهای منطقهای شود» استقبال میکند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پیشتر اعلام کرده بود پس از پایان ماموریت فعلی نیز حضور نیروهای حافظ صلح در لبنان ضروری خواهد بود؛ پیشنهادی که احتمالا با مخالفت آمریکا و اسرائیل روبهرو خواهد شد.
او اوایل این ماه سه گزینه را پیشنهاد کرده بود که بر اساس آنها بین حدود دو هزار تا بیش از ۵۵۰۰ نیروی سازمان ملل مسئول نظارت بر آتشبس میان اسرائیل و حزبالله مورد حمایت جمهوری اسلامی و همچنین حمایت از ارتش لبنان خواهند بود.
کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه پنجم تیرماه درباره عبور شناورها از تنگه هرمز گفت: «عبور ایمن در تنگه هرمز با ترتیبات مبهم، مسیرهای موازی یا تصمیمسازی خارج از ملاحظات ایران، به عنوان دولت ساحلی، تضمین نمیشود.»
او در پستی در شبکه اجتماعی ایکس افزود: «هر چارچوب معتبر باید بر هماهنگی با ایران و مفاد بند پنج یادداشت تفاهم اسلامآباد استوار باشد و در غیر اینصورت، نتیجه، تعلیق مسیر تعیین شده موازی میشود.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز جمعه پنجم تیر در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:« بدون تردید ایران بیشتر از هر طرف دیگری، دغدغه امنیت جمعی منطقه را دارد. اینکه شورای همکاری خلیج فارس، تصور کند راه حل رفع این دغدغه، پناه بردن به بزرگترین ناقض امنیت است، خود نقض غرض است و طنزی تلخ و نشانهای مایوسکننده از عدم درسآموزی از تجربههای تلخ اخیر.»
او افزود: « باید از همسایگان جنوبی پرسید چرا خود، با نقض اصل حسن همجواری و قواعد بنیادین حقوق بینالملل، در حمله تجاوزکارانه علیه همسایه مسلمان همراهی کردند و اجازه دادند که از قلمرو آنها علیه ایران استفاده یا از آنجا موشک شلیک شود؟»
بقایی نوشت: «چرا آنها درباره مسابقه تسلیحاتی مخرب و خرید و ذخیرهسازی صدها میلیارد دلار انواع تسلیحات پیشرفته که هیچ توجیه دفاعی ندارند، تغافل میکنند؟»
پیش از او، علیاکبر ولایتی، مشاور امور بینالملل رهبر جمهوری اسلامی، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی تند نوشته بود: « ثبات امروز اعراب حاشیه خلیجفارس، مدیون مدیریت قرنواره ایران بر شاهرگ تنگه هرمز است؛ غرب جز وحشیگری و غارت، دستاوردی برای منطقه نداشته است.»
او افزود: «حاشیه نشینان و اطفال سیاسی منطقه به بیانیههای سفارشی دل خوش ندارند و بدانند حیات شما ریزهخواری از این سفره است. در بازآرایی معادلات بزرگ، کوچکهای حاشیهنشین جایی پای میز ندارند؛ حذف میشوند و حیات استراتژیکشان وامدار سقف تحمل تهران است.»
وزیران امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پنجشنبه جهارم تیر در بیانیهای مشترک تاکید کردند دستیابی به صلح و امنیت پایدار در منطقه مستلزم مقابله با «تمامی شکلهای تهدیدهای ایران»، از جمله موشکهای بالستیک، پهپادها و حمایت تهران از نیروهای نیابتی است.
این بیانیه، در پایان سفر روبیو به منطقه و پس از نشست وزارتی مشترک میان آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس در منامه، پایتخت بحرین صادر شد. در این بیانیه بر اهمیت بازگشایی تنگه هرمز تاکید شده و آزادیِ «بدون قید و شرط و بدون محدودیت» ناوبری، از جمله حق عبور ترانزیتی تضمینشده در حقوق بینالملل، برای امنیت منطقهای و جهانی ضروری دانسته شده است.
این بیانیه در حالی بر برنامه موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و حمایت تهران از نیروهای نیابتی در منطقه تاکید میکند، که هیچیک از این موارد در یادداشت تفاهمی که ۲۷ خرداد بهطور رسمی میان حکومت ایران و آمریکا امضا شد، ذکر نشدهاند.
در بخش دیگری از این بیانیه به موضوع دریافت عوارض از کشتیهای عبوری تنگه هرمز میپردازد. امضاکنندگان، هرگونه اعمال عوارض، مالیات یا تلاش برای تحمیل کنترل بر تنگه هرمز را رد کردند و از اعلام عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی درباره آغاز اجرای طرح تخلیه بیش از ۱۱ هزار دریانورد گرفتار در منطقه استقبال کردند.
این در حالی است که مقامهای جمهوری اسلامی در روزهای گذشته بارها تاکید کردهاند که تنگه هرمز تنها به مدت ۶۰ روز به وضعیت پیش از جنگ بازگشته است و پس از آن سازوکار تازهای برای عبور و مرور از این تنگه در نظر خواهند گرفت.
توقف عملیات سازمان بینالمللی دریانوردی
در پی این تحولات پرس تیوی، شبکه انگلیسیزبان جمهوری اسلامی، بهنقل از یک منبع آگاه گزارش داد خط ارتباطی میان حکومت ایران و ایالات متحده در تنگه هرمز بر اساس بیانیه نهایی مذاکرات سوئیس برقرار شده است تا از وقوع حوادثی که می تواند موجب تشدید نظامی شود، جلوگیری شود.
در همین حال، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی جمعه پنجم در تماسی تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، بر لزوم پایبندی کامل به مفاد توافق آمریکا و جمهوری اسلامی، لزوم حفاظت از گذرگاههای دریایی و آزادی کشتیرانی از جمله در تنگه هرمز تاکید کرد.
جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، نیز تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را محکوم کرد و گفت این ابتکار عمان به کاهش تنشها، تقویت امنیت دریایی و حفظ جریان تجارت منطقهای و بینالمللی کمک میکند.
او با استقبال از تصمیم عمان برای ایجاد یک مسیر موقت دریایی در تنگه هرمز، با هماهنگی سازمان بینالمللی دریانوردی، گفت این ابتکار امکان استفاده بیش از ۱۱ هزار دریانورد گرفتار از یک مسیر موقت را فراهم میکند و به تقویت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، بر اساس قوانین بینالمللی و حقوق دریاها، کمک خواهد کرد.
این در حالی است که در پی حمله جمهوری اسلامی به یک کشتی باری در نزدیکی عمان، سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد که عملیات خود را بهطور موقت متوقف کرده است.
حمله به کشتی باری سنگاپوری که با اعتراض این کشور همراه شد، بار دیگر شکنندگی توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ ایران را برجسته کرد.
صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز گزارش داد که سه نفتکش خارجی که تلاش کرده بودند از آنچه «مسیرهای غیرمجاز» در تنگه هرمز خوانده شد عبور کنند، پس از دریافت هشدار از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مجبور به بازگشت شدند.
با وجود تفسیرهای متناقض درباره توافق موقت هفته گذشته میان تهران و واشینگتن و همچنین کاهش تردد کشتیها در تنگه هرمز، مسیری که به طور معمول یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکند، قیمت نفت روز جمعه بیش از سه درصد کاهش یافت و در مسیر ثبت یکی از شدیدترین افتهای هفتگی خود قرار گرفت.
بر اساس دادههای کشتیرانی، شرکت آرامکو عربستان جمعه بارگیری نفت خام را در پایانه رأس تنوره در خلیج فارس، بزرگترین بندر صادرات نفت جهان، پس از وقفهای نزدیک به چهار ماه از سر گرفت.
شرکت کشتیرانی تایوانی اورگرین مارین (Evergreen Marine) بامداد جمعه اعلام کرده بود که کشتی اور لاولی (Ever Lovely) این شرکت با پرچم سنگاپور، پنجشنبه در نزدیکی عمان با «یک شیء ناشناس» مورد اصابت قرار گرفته است. این کشتی در حال حرکت در مسیری بود که از سوی مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) توصیه شده بود.
در این حادثه هیچکس آسیب ندید و کشتی بعدا به مسیر خود برای خروج از تنگه ادامه داد.
دو مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفتند که جمهوری اسلامی به سوی این کشتی آتش گشوده است.
سازمان مدیریت تنگه خلیج فارس ایران، نهادی که تهران برای مدیریت درخواستهای عبور کشتیها از تنگه ایجاد کرده است، اعلام کرد عبور از مسیرهای غیرمجاز «بر عهده مالک، بهرهبردار و فرمانده کشتی خواهد بود.»
دولت آمریکا بلافاصله واکنشی به این موضوع نشان نداده است اما دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اوایل این ماه هشدار داده بود که اگر جمهوری اسلامی به توافق موقت از جمله بازگشایی تنگه هرمز پایبند نماند، آمریکا احتمالا بار دیگر بمباران این کشور را از سر خواهد گرفت.
احمد الحجار، وزیر کشور لبنان، پنجشنبه چهارم تیر ماه در حاشیه نشست هیات دولت گفت دستور داده است بنرها و پوسترهایی که چند روز پیش در مسیر منتهی به فرودگاه بینالمللی رفیق حریری بیروت نصب شدهاند، برداشته شوند.
حجار هنگام ورود به کاخ ریاستجمهوری لبنان، محل برگزاری نشست هیات دولت، به خبرنگاران گفت که این تصمیم «در چارچوب تلاشها برای ساماندهی فضاهای عمومی و تضمین اجرای قوانین و مقررات جاری»، اتخاذ شده است.
در روزهای اخیر، بیلبوردهایی در مسیر فرودگاه بینالمللی بیروت نصب شدند که تصویر مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، و پدر کشته شدهاش، علی خامنهای، را در کنار شعار «سپاس از ایران وفادار» به نمایش گذاشتهاند.
نصب این پوسترها چند روز پس از اعلام توافق آتشبس میان اسرائیل و حزبالله انجام شد. توافقی که در چارچوب مذاکرات میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا در پاکستان به دست آمد.
این اقدام همچنین در شرایطی صورت گرفت که همزمان گفتوگوهای مستقیم میان مقامهای لبنان و اسرائیل با میانجیگری آمریکا در جریان است.
قرار بود آخرین دور این مذاکرات پنجشنبه چهارم تیر ماه به پایان برسد.
این نخستین بار نیست که دولت لبنان خواستار تغییر بیلبوردهای مسیر فرودگاه بیروت میشود.
سال ۲۰۲۲، وزارت گردشگری لبنان از حزبالله و جنبش امل خواسته بود بیلبوردهایی را که تصاویر شخصیتهای مذهبی و سیاسی مورد احترام این دو گروه را نمایش میدادند، جمعآوری کنند و به جای آنها تابلوهایی با هدف معرفی و تبلیغ صنعت گردشگری لبنان نصب شود.
حزبالله خواستار خروج «بیقید و شرط» نیروهای اسرائیلی
همزمان با این تحولات، نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، در سخنرانی تلویزیونی خود به مناسبت عاشورا، خواستار خروج «بیقید و شرط» نیروهای اسرائیلی از مناطق تحت اشغال در لبنان شد و هرگونه عادیسازی روابط با اسرائیل را رد کرد.
او در سخنرانی خود برای دهها هزار نفر از هواداران حزبالله، گفت: «اسرائیل هیچ گزینهای جز خروج کامل از تمام وجببهوجب خاک لبنان ندارد .... اسرائیل باید بدون هیچ شرطی لبنان را ترک کند.»
قاسم که این اظهارات را همزمان با برگزاری مذاکرات مستقیم مقامهای لبنان و اسرائیل در واشینگتن بیان کرد، افزود که حزبالله «نه عادیسازی روابط را میپذیرد، نه پایان دادن به وضعیت خصومت، نه هیچ دستاوردی برای اسرائیل و نه حتی حضور جزیی آن در خاک لبنان را».
او تاکید کرد: «اسرائیل باید خوار و شکستخورده لبنان را ترک کند و همین اتفاق هم خواهد افتاد.»
