جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، به شبکه خبری انبیسی گفت که به عنوان بخشی از توافق با ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ، به بازرسان هستهای اجازه بازگشت به ایران داده خواهد شد.
او افزود: «یکی از بخشهای اصلی توافق این است که [آژانس بینالمللی انرژی اتمی] و ایالات متحده به ایران در نابودی ذخایر اورانیوم با غنای بالا کمک خواهند کرد و این چیزی است که به وضوح در یادداشت تفاهم ذکر شده است.»
ونس اشاره کرد که متن یادداشت تفاهم، جمعه و پس از مراسم امضای رسمی در سوئیس منتشر خواهد شد.
او در پاسخ به این پرسش که چرا متن یادداشت تفاهم نمیتواند زودتر منتشر شود، گفت: «برخی جزییات فنی وجود دارد که باید روی آنها کار شود، که مربوط به اجرا است.»
ونس در این گفتوگو در مورد تاریخ شروع بازرسیهای هستهای گفت که این موضوع میتواند جمعه تعیین شود و افزود: «اما انتظار ما این است از آنجا که توافق گستردهای در این مورد وجود دارد، اختلاف نظر زیادی در مورد این موضوع خاص وجود ندارد، این باید خیلی سریع اتفاق بیفتد.»
معاون رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد اگر حکومت ایران مفاد تفاهم را رعایت کند، «مزایا به سمت آنها سرازیر میشود و این چیزی است که ما امیدواریم ببینیم. ما میخواهیم آنها مانند یک کشور عادی رفتار کنند. من میخواهم آنها یک کشور موفق داشته باشند، اما تنها در صورتی که آنچه را که برای تعهد بلندمدت به عدم ساخت سلاح هستهای لازم است، انجام دهند.»
ونس در مورد سخنان باراک اوباما، رییسجمهوری پیشین آمریکا، مبنی بر اینکه «هرگونه توافق که دولت ترامپ با ایران منعقد کند، به طور قابل توجهی، متفاوت خواهد بود و یا پیشرفت قابل توجهی» نسبت به برجام خواهد داشت، گفت: «این درست نیست. اگر به برجام اوباما برگردیم، کاری که انجام داد این بود که یک برنامه هستهای ایران را که تسریع کرده بود، گرفت و اساساً به ایرانیها رشوه داد تا آن برنامه را متوقف کنند.»
او اضافه کرد: «ما اینجا در موقعیت کاملاً متفاوتی هستیم. برنامه هستهای ایران کاملاً نابود شده است و چیزی که ما میگوییم این است: تعهد بلندمدت برای عدم بازسازی آن را بپذیرید و از مزایای آن بهرهمند شوید.»
به گفته انبیسی، ونس همچنین برنامههای ایران برای دریافت هزینه عوارض برای کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند را کماهمیت جلوه داد.
او گفت: «آنچه توافق میگوید این است که برای ۶۰ روزی که در حال مذاکره برای توافق نهایی هستیم، دسترسی رایگان به داخل و خارج از تنگه هرمز وجود خواهد داشت. بنابراین، کاملاً آشکار است که برخی عناصر در داخل ایران میخواهند بگویند که سعی خواهند کرد بر مزایای خاصی که ایرانیها به دست میآورند تأکید یا بیش از حد تأکید کنند، در حالی که آنچه ایالات متحده به دست میآورد را کماهمیت جلوه دهند.»
بهنوشته اسرائیل هیوم، ترامپ با دیدگاه جیدی ونس، معاون خود، همسو شده که معتقد است نخستوزیر اسرائیل در تلاش است توافق را از مسیر خارج کند. مقامهای ارشد آمریکایی هشدار میدهند هر کسی که جرات کند با مسیر انتخابشده درباره ایران مخالفت کند، بهایی شخصی خواهد پرداخت.
یک مقام ارشد آمریکایی که نامش اعلام نشده، در توصیف آنچه پشت پرده گفتوگوهای کاخ سفید درباره ایران جریان دارد، به اسرائیل هیوم گفت: «بحث تمام شده است. کسانی که با آن مخالفت کنند ممکن است بهای شخصی بپردازند.»
این روزنامه چند هفته پیش نیز از گفتوگویی دشوار گزارش داد که در آن میان برخی از افراد درگیر، از جمله میان جیدی ونس و دونالد ترامپ مشاجرهای تند درگرفت. ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر که مذاکرات با جمهوری اسلامی را مدیریت میکنند، از توافق با رژیم ایران حمایت میکنند؛ بخشی به دلیل این ارزیابی که این رژیم در بازه زمانی معقول سقوط نخواهد کرد، و بخشی نیز به دلیل فشار برخی کشورهای خلیج فارس و در رأس آنها قطر.
بهنوشته اسرائیل هیوم، قطر روابط نزدیکی با فرستادگان آمریکایی دخیل در مذاکرات دارد. به گفته مقامهای آمریکایی آگاه، ونس روابط ویژهای با رهبری قطر برقرار کرده است. در مقابل مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، با کمک چند مقام ارشد در پنتاگون و وزارت امور خارجه، ارزیابی متفاوتی ارائه کردند مبنی بر اینکه رژیم ایران زیر فشار اقتصادی در حال مرگ است و تشدید این فشار راه درست برای وادار کردن آن به تسلیم یا در غیر این صورت، فروپاشی رژیم است.
تا آخر راه، به هر قیمت
بهنوشته اسرائیل هیوم، هفته گذشته گفتوگویی صریح صورت گرفت که در آن تصمیم نهایی گرفته شد و رییسجمهوری آمریکا تصمیم قطعی گرفت با تفاهمنامه پیش برود. درخواست اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، برای لغو نکردن تحریمها، با این استدلال که اعمال دوباره آنها بسیار دشوار خواهد بود، تنها اندکی مفاد را تغییر داد و انتظار میرود تحریمها، دستکم تا حدی، پس از بازگشایی کامل تنگه هرمز، یعنی بدون گرفتن هیچ امتیاز واقعی از جمهوری اسلامی، لغو شوند.
براساس این گزارش، ترامپ همچنین موضع دو فرستاده خود و معاونش را در موضوع اسرائیل پذیرفت. اگرچه ونس در نشستهای خبری کاخ سفید اعلام کرد که حق اسرائیل برای دفاع از خود حفظ خواهد شد، اما هر بار که اسرائیل در لبنان حمله میکند، و همچنین در جریان حمله هفته گذشته به جمهوری اسلامی، از رییسجمهوری خواسته است نتانیاهو را متوقف کند و نخستوزیر اسرائیل را متهم کرده که عامدانه در تلاش است توافق در حال شکلگیری را خراب کند.
ترامپ، همانگونه که در اظهارات، پستهای شبکههای اجتماعی و گفتوگوهایش با روزنامهنگاران منعکس شده، این روایت را پذیرفته، و مانند دیگر موارد مربوط به رهبران خارجی، تقریبا به نظر میرسد از آزار کلامی نتانیاهو لذت میبرد. اظهارات او در دو هفته گذشته با انتقاد تند داخلی، از جمله از سوی چهرههای ارشد حزب خودش، روبهرو شده است.
رویکرد مثبت به مذاکرات
به گفته مقامهای آمریکایی، ترامپ برای خنثی کردن انتقادهای داخلی بیشتر، ممکن است کسانی را که با تفاهمنامه و مذاکرات با جمهوری اسلامی مخالفت میکنند برکنار کند.
یک مقام ارشد آمریکایی آگاه به جزییات مذاکرات درباره شانس دستیابی به توافق به اسرائیل هیوم گفت: «با توجه به نحوهای که مذاکرات تاکنون پیش رفته، دلایلی برای ارزیابیهای مثبت وجود دارد.»
عودد عیلام، مقام ارشد پیشین موساد و پژوهشگر مرکز امور خارجی و امنیتی اورشلیم، نیز به این روزنامه گفت: «این یک بازی آمریکایی است که با حماقت کامل و فقدان کامل درک از ایران اداره میشود. ترامپ بد عمل میکند، نه تنها بر خلاف منافع اسرائیل، بلکه برخلاف منافع آمریکا. ترامپ دیگر نمیخواهد بجنگد و مشکل این است که این را به احمقانهترین شکل ممکن نشان میدهد؛ یک راهپیمایی حماقت به سبک ترامپ.»
اسرائیل به یک نفر وابسته است
عیلام هشدار داد که این رفتار به مبارزه میان بلوکها علیه چین و روسیه نیز آسیب میزند. او گفت: «متاسفانه، دولت اسرائیل به یک نفر وابسته است که ما بدهی عظیمی به او داریم؛ توافقهای ابراهیم، آزادی گروگانها و حملات به جمهوری اسلامی. برخلاف همه روسایجمهوری دیگر آمریکا، اما روشن است که تقریبا تمام پولی که در نتیجه این توافق در اختیار جمهوری اسلامی قرار میگیرد خرج سپاه پاسداران و بازسازی تواناییهای نظامی حکومت ایران خواهد شد.»
عیلام تعلیق همه تحریمها بر فروش نفت ایران را بدترین بند یادداشت تفاهم میان تهران و واشینگتن خواند. تحت تحریمها، فروش نفت ایران سالانه بین ۴۰ تا ۶۰ میلیارد دلار برای جمهوری اسلامی درآمد داشت و بدون تحریمها، این رقم میتواند دو برابر شود.
هشدار اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، مبنی بر اینکه لغو تحریمها خطرناک است همانطور که گفته شد، پذیرفته نشد و انتظار میرود در نتیجه آن تحریمهای بیشتری نیز لغو شود. کشورهای دیگری که تا کنون از آمریکا میترسیدند، این پیام را دریافت خواهند کرد که همه چیز عادی است و تجارت با جمهوری اسلامی مجاز است.
با این حال اسرائیل هیوم نوشته است: «در این شرایط دو نکته نسبتا خوشبینانه وجود دارد. اگر توافق واقعا بر اساس اصول تعیینشده در تفاهمنامه امضا شود، ایران برای سالهای طولانی از بمب اتمی دور نگه داشته خواهد شد. نکته خوشبینانه دوم این است که مخالفت سپاه پاسداران ممکن است توافق را به شکست بکشاند. بسیاری از کارشناسان ایران باور ندارند سپاه با بندهای محدودکننده مربوط به پرونده هستهای موافقت کند؛ در این صورت شاید دوباره به نقطه اول بازگردیم. اما حتی در آن سناریو نیز تردید جدی وجود دارد که آیا رییسجمهوری و مشاورانش دستور بازگشت کامل به تحریمها و فشار اقتصادی را صادر خواهند کرد یا نه.»
