آغاز سفر چهارروزه نخستوزیر پاکستان به چین
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در نخستین مرحله از سفر چهارروزه خود به چین، عازم شهر هانگژو شد. وزارت خارجه پاکستان نوشت که این سفر با هدف تقویت همکاریهای اقتصادی و سیاسی میان اسلامآباد و پکن انجام میشود.
اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، احسن اقبال، وزیر برنامهریزی، عطاالله تارڑ، وزیر اطلاعات و پخش، شزه فاطمه خواجه، وزیر فناوری اطلاعات، و طارق فاطمی، دستیار ویژه نخستوزیر، او را در این سفر همراهی میکنند.
در ادامه، شهباز شریف راهی پکن میشود و با شی جینپینگ، رییسجمهور چین، و لی چیانگ، نخستوزیر چین، دیدار خواهد کرد. او همچنین در مراسم هفتاد و پنجمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک پاکستان و چین شرکت میکند.
بر اساس اعلام مقامهای پاکستانی، این سفر میتواند ابعاد تازهای به روابط دو کشور ببخشد، بهویژه در چارچوب مرحله دوم کریدور اقتصادی چین و پاکستان و توسعه همکاری با شرکتهای چینی.
به نوشته روزنامه اسرائیلهیوم در حالی که آمریکا و اسرائیل پس از ترور علی خامنهای درباره آینده ایران ارزیابیهای متفاوتی دارند، اکنون بحثی تازه در محافل سیاسی و امنیتی دو کشور شکل گرفته است: آیا حذف مجتبی خامنهای میتواند به بیثباتی بیشتر حکومت ایران و دستیابی به توافقی مطلوبتر منجر شود یا برعکس، خطر تکرار توافقهای گذشته و ظهور ساختاری رادیکالتر را افزایش خواهد داد.
به گزارش این روزنامه اسرائیلی، واشینگتن و اورشلیم بار دیگر با پرسشی راهبردی روبهرو شدهاند که پیشتر درباره علی خامنهای مطرح بود، اما اکنون به مجتبی خامنهای، جانشین جدید رهبری حکومت ایران، مربوط میشود: آیا حذف او به سود اهداف غرب و اسرائیل خواهد بود یا باقی ماندن او - هرچند ضعیف و آسیبپذیر - ثباتی نسبی ایجاد میکند که برای مدیریت بحران مفیدتر است؟
این گزارش میگوید ترور علی خامنهای، که با هماهنگی آمریکا و اسرائیل انجام شد، اقدامی بیسابقه بود؛ زیرا برای نخستین بار اسرائیل رهبر یک کشور دشمن را هدف قرار داد. هدف از این اقدام، به نوشته اسرائیلهیوم، تضعیف بنیادهای حکومت ایران بود.
به باور نویسنده، این هدف تنها تا حدی محقق شد. از یک سو، ساختار قدرت متمرکز در ایران آسیب دید و نشانههایی از اختلافات داخلی و تنش در روند تصمیمگیری آشکار شد. حملات جمهوری اسلامی به کشورهای خلیج فارس نیز، به ادعای این گزارش، در برخی موارد با مواضع رسمی سیاسی تهران همخوانی نداشته است. همچنین مجتبی خامنهای به عنوان رهبری «ضعیف، آسیبدیده و فاقد اقتدار کامل» توصیف میشود. فردی که مشخص نیست کنترل واقعی اوضاع را در دست دارد یا صرفاً در جریان تحولات قرار گرفته است.
اما از سوی دیگر، اسرائیلهیوم مینویسد حکومت ایران همچنان دارای ساختار فرماندهی و مرکز تصمیمگیری است و تا زمانی که فردی از خاندان خامنهای در راس قدرت قرار دارد، جمهوری اسلامی میتواند تصویر یک حکومت باثبات را حفظ کند.
به نوشته این روزنامه، مسعود پزشکیان و عباس عراقچی اکنون در برخی موضوعات، از جمله پرونده هستهای، انعطاف بیشتری نسبت به دوران علی خامنهای نشان میدهند؛ موضوعی که پیشتر امکانپذیر نبود، هرچند فاصله گرفتن آنها از خطوط اصلی سیاست نظام همچنان محدود است.
معضل راهبردی: حذف مجتبی خامنهای یا حفظ ساختار موجود؟
اسرائیلهیوم مینویسد موافقان حذف مجتبی خامنهای معتقدند ترور او میتواند حکومت ایران را وارد بحران جانشینی و آشفتگی سیاسی کند؛ وضعیتی که شاید به جناحهای عملگراتر فرصت دهد توافقی با غرب شکل دهند.
این گزارش برای توضیح این رویکرد به حمله اسرائیل به دوحه در سپتامبر گذشته اشاره میکند؛ حملهای که هدف آن، به ادعای نویسنده، تضعیف جناحی از حماس بود که مانع توافق درباره گروگانها شده بود.
اما مخالفان این دیدگاه هشدار میدهند در ایران «میانهروهای واقعی» آماده جانشینی وجود ندارند و حذف خامنهای ممکن است صرفاً به توافقی مشابه توافق هستهای دوران اوباما منجر شود؛ توافقی که از نگاه اسرائیل، محدودیتهای زمانی داشته و تهدیدهای بلندمدت را برطرف نکرده بود.
اسرائیلهیوم با اشاره به هشدارهای پیشین دادی بارنئا، رییس موساد، مینویسد مقامهای اسرائیلی سالها نسبت به محدودیت زمانی توافقهای هستهای هشدار دادهاند. به گفته نویسنده، حتی اگر حکومت ایران با توقف ۱۵ ساله برنامه هستهای موافقت کند، در نهایت محدودیتها پایان مییابد و مساله دوباره بازمیگردد.
نگرانی امنیتی جدید اسرائیل: پهپادها و قاچاق سلاح
بخش دیگری از گزارش به تهدیدهای امنیتی جدید علیه اسرائیل اختصاص دارد. اسرائیلهیوم مینویسد پهپادها و قاچاق تسلیحات به چالشهایی تبدیل شدهاند که ساختارهای امنیتی اسرائیل هنوز بهطور کامل برای مقابله با آنها آماده نیستند.
این گزارش به حمله پهپادی حزبالله در اواخر سال ۲۰۲۴ اشاره میکند که بدون هشدار به نزدیکی محل اقامت نتانیاهو در قیصریه رسید. نویسنده این حادثه را نمونهای از ضعف در ساختارهای امنیتی توصیف میکند و میگوید تنها شانس مانع از تلفات شده است.
به نوشته اسرائیلهیوم، قاچاق سلاح نیز به سطحی رسیده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً مسالهای جنایی دانست. برآوردها حاکی از وجود صدها هزار تا یک میلیون سلاح غیرقانونی در اسرائیل است؛ موضوعی که از نگاه نویسنده، یک تهدید امنیت ملی محسوب میشود.
گزارش همچنین هشدار میدهد ورود تجهیزات و کالاها به غزه - از جمله خودروها، تجهیزات ارتباطی یا پهپادها - میتواند برای حملات آینده مورد استفاده قرار گیرد و تهدیدهای جدیدی ایجاد کند.
انتخابات آینده اسرائیل و نقش مهاجران روسزبان
اسرائیلهیوم در بخش پایانی به فضای سیاسی داخلی اسرائیل میپردازد و میگوید انتخابات آینده ممکن است تحت تاثیر موج جدید مهاجران روسیه و اوکراین قرار گیرد؛ افرادی که پس از جنگ میان دو کشور به اسرائیل مهاجرت کردهاند و اکنون برای نخستین بار در انتخابات شرکت خواهند کرد.
به نوشته این روزنامه، هنوز مشخص نیست این رایدهندگان به کدام جریان سیاسی گرایش خواهند داشت، اما بخشی از برآوردها نشان میدهد احتمال حمایت بیشتر آنها از اپوزیسیون وجود دارد.
گزارش همچنین به اختلافهای منطقهای و جنسیتی در افکار عمومی اسرائیل اشاره میکند؛ از جمله اینکه حمایت از نتانیاهو در میان مردان بیشتر از زنان است و ساکنان اورشلیم بیش از مناطق شمالی، عملکرد دولت در جنگ را موفق ارزیابی میکنند.
اسرائیلهیوم در جمعبندی مینویسد رایدهندهای که احتمالاً سرنوشت انتخابات آینده اسرائیل را تعیین میکند، ممکن است زنی ۳۰ تا ۵۰ ساله باشد که در انتخابات قبلی از ائتلاف حاکم حمایت کرده، اکنون از عملکرد دولت ناراضی است و تصمیم خود را بر اساس ارزیابی از امنیت، نتایج جنگ و ثبات اقتصادی خواهد گرفت.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، گفتوگوهای سازمان ملل برای بازبینی پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، که مهمترین چارچوب بینالمللی کنترل تسلیحات هستهای به شمار میرود، پس از چهار هفته مذاکره و در شرایطی که انتظارات از ابتدا پایین بود، بدون دستیابی به توافق پایان یافت.
دو هونگ ویت، رییس کنفرانس و نماینده ویتنام، جمعه اول خرداد اعلام کرد که با وجود تلاشهای صورتگرفته، امکان دستیابی به توافق درباره موضوعات اصلی وجود نداشته است. او گفت: «با وجود تمام تلاشهای ما، برداشت من این است که کنفرانس در موقعیتی نیست که بتواند درباره بخشهای اساسی کار خود به توافق برسد» و افزود به همین دلیل سند نهایی برای تصویب ارائه نخواهد شد.
این سومین بار پیاپی است که روند بازبینی پیمان انپیتی شکست میخورد؛ بازبینیهای قبلی در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۲۲ نیز بدون نتیجه پایان یافته بودند. مذاکرات امسال در حالی انجام شد که نگرانیها درباره احتمال آغاز دور تازهای از رقابت تسلیحات هستهای، همزمان با افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، رو به افزایش است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، آخرین نسخه متن مورد مذاکره تنها تصریح میکرد که ایران «هرگز» نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. با این حال، این عبارت همچنان در داخل کروشه باقی مانده بود. نکتهای که نشانهای از ادامه اختلاف میان کشورها بود. در نسخه اولیه متن، عبارت مربوط به «عدم پایبندی ایران» به تعهداتش آمده بود که در جریان مذاکرات حذف شده بود. در همین حال، نگرانیها درباره برنامه هستهای کره شمالی و حتی اشاره به خلع سلاح هستهای شبهجزیره کره نیز از متن حذف شده بود. همچنین درخواست مستقیم از آمریکا و روسیه برای آغاز مذاکرات درباره توافقی جایگزین برای پیمان «نیواستارت» (New START)، که محدودکننده زرادخانههای هستهای دو کشور بود و در ماه فوریه منقضی شد، از نسخه نهایی کنار گذاشته شد.
با وجود تعدیلهای گسترده، متن همچنان به خطر ازسرگیری آزمایشهای هستهای از سوی روسیه، چین و آمریکا، رشد زرادخانههای هستهای و حملات به زیرساختهای هستهای اشاره داشت؛ موضوعاتی که نشاندهنده نگرانیهای فزاینده درباره آینده نظام کنترل تسلیحات جهانی است.
ریچارد گووان، تحلیلگر گروه بینالمللی بحران، پیش از پایان مذاکرات هشدار داده بود که متن پیمان بهتدریج «کمتر و کمتر با واقعیت درگیریهای کنونی و خطرهای گسترش تسلیحات هستهای هماهنگ میشود.» او بهطور مشخص به ایران و کره شمالی بهعنوان نمونههایی از این چالشها اشاره کرده بود.
کارشناسان تاکید میکنند شکست مذاکرات باعث از بین رفتن پیمان انپیتی نمیشود، اما میتواند به کاهش مشروعیت و اثربخشی آن منجر شود. ست شلدن از کارزار بینالمللی نابودی سلاحهای هستهای (ICAN) گفت اگرچه بیشتر کشورها با حسن نیت برای خلع سلاح تلاش میکنند، اما تعداد محدودی از قدرتهای هستهای و برخی متحدانشان با گسترش زرادخانهها و مانعتراشی در مسیر خلع سلاح، پیمان را تضعیف کرده و جهان را به سوی خطر بیشتری سوق میدهند.
بر اساس دادههای موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم (SIPRI)، تا ژانویه ۲۰۲۵، ۹ کشور دارای سلاح هستهای شامل آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا، هند، پاکستان، اسرائیل و کره شمالی در مجموع ۱۲ هزار و ۲۴۱ کلاهک هستهای در اختیار داشتهاند که حدود ۹۰ درصد آنها متعلق به آمریکا و روسیه بوده است. همزمان، برخی کشورها در حال نوسازی یا افزایش ذخایر تسلیحات هستهای خود هستند؛ روندی که نگرانیها درباره تضعیف نظام جهانی کنترل تسلیحات را افزایش داده است.
پیمان انپیتی که از سال ۱۹۷۰ اجرایی شده و تقریباً همه کشورهای جهان - به جز کشورهایی مانند اسرائیل، هند و پاکستان - به آن نپیوستهاند، با هدف جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای، پیشبرد خلع سلاح و حمایت از استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای شکل گرفته است. شکست تازه مذاکرات نشان میدهد اختلاف میان قدرتهای جهانی بر سر آینده کنترل تسلیحات هستهای همچنان عمیق باقی مانده و دستیابی به اجماع در این حوزه دشوارتر از گذشته شده است.
