در حالی که آتشبس شکننده میان حکومت ایران و ایالات متحده با درگیریهای تازه در خلیج فارس بار دیگر زیر فشار قرار گرفته، دو طرف نشانهای از نزدیک شدن به پایان جنگ نشان نمیدهند. همزمان، یک ارزیابی اطلاعاتی آمریکا نتیجه گرفت تهران میتواند ماهها در برابر محاصره دریایی مقاومت کند.
خبرگزاری رویترز شنبه ۱۹ اردیبهشت نوشت که در روزهای اخیر، تنگه هرمز شاهد شدیدترین تنشها از زمان آغاز آتشبس یک ماه پیش بوده و امارات متحده عربی نیز ۱۸ اردیبهشت بار دیگر هدف حملات قرار گرفت.
واشینگتن همچنان در انتظار پاسخ تهران به پیشنهاد آمریکا برای پایان رسمی جنگ است. پیشنهادی که قرار است پیش از ورود به مذاکرات درباره مسائل اختلافبرانگیزتر، از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، اجرایی شود.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۱۸ اردیبهشت در رم گفت که واشینگتن انتظار داشته پاسخ تهران را به سرعت دریافت کند، اما سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد تهران هنوز در حال بررسی این پیشنهاد است.
درگیریها آتشبس را به چالش میکشند
خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گزارش داد درگیریهای پراکنده میان نیروهای ایرانی و شناورهای آمریکایی در تنگه هرمز، ۱۸ اردیبهشت ادامه یافت.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، بعدتر به نقل از یک منبع نظامی ایرانی نوشت وضعیت آرامتر شده، اما احتمال درگیریهای بیشتر همچنان وجود دارد.
ارتش آمریکا اعلام کرد دو شناور مرتبط با حکومت ایران را که قصد ورود به یک بندر ایرانی داشتند، هدف قرار داده است. به گفته ارتش، یک جنگنده آمریکایی دودکش این شناورها را هدف قرار داد و آنها را وادار به بازگشت کرد.
حکومت ایران از زمان آغاز جنگ با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، عملا عبور کشتیهای غیرایرانی از تنگه هرمز را متوقف کرده است.
پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت جهان از این گذرگاه باریک عبور میکرد.
آمریکا نیز ماه گذشته محاصره بنادر و کشتیهای ایرانی را آغاز کرد.
با این حال، یک مقام آمریکایی آگاه از موضوع گفت ارزیابی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) نشان میدهد محاصره بنادر ایران تا حدود چهار ماه دیگر فشار اقتصادی شدیدی بر تهران وارد نخواهد کرد.
این موضوع پرسشهایی را درباره میزان قدرت اهرم فشار دونالد ترامپ بر حکومت ایران ایجاد کرده است.
همزمان، یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا گزارشها درباره این ارزیابی سیا را که نخستین بار در واشینگتنپست منتشر شد، «نادرست» توصیف کرد.
حملات فراتر از تنگه هرمز
تنشها تنها به آبراه هرمز محدود نمانده است.
امارات متحده عربی اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور ۱۸ اردیبهشت با دو موشک بالستیک و سه پهپاد ایرانی مقابله کردهاند.
در این حملات سه نفر زخمی شدند.
جمهوری اسلامی بارها امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس میزبان پایگاههای نظامی آمریکا را هدف قرار داده است.
ابوظبی این حملات را «تشدید بزرگ تنش» توصیف کرد و گفت تهران این هفته حملات خود را در واکنش به اعلام «پروژه آزادی» از سوی ترامپ افزایش داده است. طرحی برای همراهی کشتیها در تنگه هرمز که رییسجمهوری آمریکا پس از ۴۸ ساعت آن را متوقف کرد.
ترامپ گفته است آتشبس اعلام شده، با وجود تنشهای اخیر همچنان برقرار است؛ در حالی که حکومت ایران، آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۸ اردیبهشت گفت: «هر زمان راهحل دیپلماتیک روی میز قرار میگیرد، آمریکا بهسوی ماجراجویی نظامی میرود.»
خبرگزاری حکومتی مهر نیز گزارش داد در حمله نیروی دریایی آمریکا به یک کشتی تجاری ایرانی در شامگاه ۱۷ اردیبهشت، یک خدمه کشته، ۱۰ نفر زخمی و شش نفر مفقود شدهاند.
فشار دیپلماتیک و تحریمهای تازه
آمریکا در این درگیری حمایت گسترده بینالمللی را به دست نیاورده است.
روبیو پس از دیدار با جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، پرسید چرا ایتالیا و دیگر متحدان آمریکا از تلاش واشینگتن برای بازگشایی تنگه هرمز حمایت نمیکنند؟
او هشدار داد اگر به تهران اجازه داده شود یک آبراه بینالمللی را کنترل کند، «سابقهای خطرناک» ایجاد خواهد شد.
در کنار تلاشهای دیپلماتیک، آمریکا فشار تحریمی علیه حکومت ایران را نیز افزایش داده است.
چند روز پیش از سفر ترامپ به چین برای دیدار با شی جینپینگ، رییسجمهوری این کشور، وزارت خزانهداری آمریکا ۱۸ اردیبهشت تحریمهایی علیه ۱۰ فرد و شرکت - از جمله چند نهاد در چین و هنگکنگ - اعلام کرد.
واشینگتن این افراد و شرکتها را به کمک به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی برای تامین سلاح و مواد اولیه مورد استفاده در ساخت پهپادهای شاهد متهم کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا در بیانیهای اعلام کرد آماده اقدام علیه هر شرکت خارجی دخیل در تجارت «غیرقانونی» با ایران است و ممکن است تحریمهای ثانویه علیه موسسات مالی خارجی، از جمله نهادهای مرتبط با پالایشگاههای مستقل نفت در چین، اعمال کند.
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
