سردبیر اجرایی ایراناینترنشنال
پس از تحولات اخیر ونزوئلا، این پرسش جدیتر از گذشته مطرح شده است که آیا میتوان الگوی مشابهی را در ایران پیاده کرد؟ یعنی بدون فروپاشی کامل نظام، راس قدرت تغییر کند، چهرهای جدید با ظاهری معتدلتر روی کار بیاید و جهان نیز با این نسخه جدید جمهوری اسلامی کنار بیاید.
این همان چیزی است که از آن بهعنوان «ظهور بناپارت» یا «پوستاندازی نظام» یاد میشود؛ تغییر ظاهر جمهوری اسلامی، حذف لایههای تندرو و تحویل آن به افرادی معتدلتر در درون نظام!
در سیاست هیچ چیزی ناممکن نیست اما یک مشکل کوچک این وسط وجود دارد: ایران، ونزوئلا نیست.
در ونزوئلا، گرچه فساد ساختاری، رانتخواری و انحصار قدرت وجود دارد، اما ماهیت نظام سیاسی آن، امنیتی–ایدئولوژیک و فراملیتی به معنای جمهوری اسلامی نیست. در ونزوئلا با یک حکومت عمدتاً مافیایی طرف هستیم که میتواند در صورت تغییر موازنه قدرت، وفاداریها و ائتلافهایش را بازتعریف کند.
جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته یک ماشین قدرت امنیتی–ایدئولوژیک پیچیده ساخته که قلب آن در سپاه پاسداران و شبکههای وابسته به آن میتپد. این ماشین، فقط ابزارِ نظام نیست؛ خودِ نظام است. سپاه، نیروی قدس، نهادهای اطلاعاتی موازی و شبکهای از گروههای نیابتی در چند کشور منطقه، درهمتنیدهترین ساختار قدرت را شکل دادهاند. مشکل جهان با پوسته جمهوری اسلامی نیست که با «پوستاندازی» حل شود.
با رفتن خامنهای، فرهنگ سازمانی جمهوری اسلامی از میان نمیرود. میراث این نظام فقط شخص رهبر و حلقه نزدیک به او نیست که با مرگ یا برکناریاش پاک شود. در دل جمهوری اسلامی، طی چهار دهه یک ساختار سلسلهمراتبی شکل گرفته که هزاران نفر را در سطوح مختلف سپاه، نهادهای امنیتی و مجموعههای وابسته درگیر کرده است. این افراد با شبکهای از نیروهای همسو در کشورهایی چون عراق، سوریه، لبنان، یمن، افغانستان و پاکستان همکاری عملیاتی داشتهاند و در میدان جنگ، مذاکره و مدیریت بحرانهای مشترک مشارکت کردهاند.
بخشی دیگر از همین بدنه، سالها بر روی برنامههای موشکی و هستهای کار کرده و پیرامون آن دانش، تجربه و منافع سازمانی ساخته است. این مجموعه، حاصل «زندگی سیاسی و امنیتی مشترک» است؛ شبکهای که در آن روابط، اعتمادها و منافع لایهلایه شکل گرفته، انباشته شده و در طول سالها تثبیت شده است.
چنین شبکهای با رفتن یک نفر یا یک گروه فرو نمیپاشد. نه شبکههای نیابتی در منطقه بهصرف تغییر راس هرم از کار میافتند، نه ساختارهای چندلایهای که روی برنامههای موشکی و هستهای کار کردهاند ناگهان متوقف میشوند. روابط و منافع امنیتیای که طی دههها ساخته شده، با «پوستاندازی» در راس قدرت دود نمیشود؛ بلکه بهصورت طبیعی، خود را بازتولید میکند و مسیر پیشین را، با اندکی کم و کاست، ادامه میدهد.
در جمهوری اسلامی، فردِ اول فقط نوک یک هرم گسترده است. هرم قدرت بهگونهای طراحی شده که حتی با جابهجایی او، منطق عمل نظام ثابت میماند.
این منطق بر چند اصل بنیادین استوار است:
توسعه برنامه هستهای
توسعه توان موشکی و پهپادی
حفظ و گسترش شبکههای نیابتی در منطقه
تعریف هویت سیاسی در تقابل با غرب و آمریکا
ترجیح امنیت ساختاری بر هر نوع اصلاح سیاسی
اینها تاکتیکهای قابلچانهزنی نیستند؛ ستونهای بقا و ذات جمهوری اسلامیاند. تکیه بر هر کسی از درون این نظام، به سودای اجرای سناریوی «پوستاندازی» یعنی پاک کردن خون با خون.
تصور «سردارِ معتدل» یا «رهبر اهل معامله» در قامت یک «بناپارت» که بیاید و رفتار آن را دگرگون کند، بیشتر شبیه یک رویای سیاسی است تا یک احتمال عملی. هر فردی از درون این ساختار که در راس این ساختار قرار بگیرد، لاجرم در چارچوب همین ساختار حرکت خواهد کرد.
مقایسه ایران با ونزوئلا، مقایسه دو ساختار ناهمسان است. در ونزوئلا میتوان ائتلافها را تغییر داد و ساختار را حفظ کرد. در ایران، خودِ ساختار، منبع بحران است. ظرف و مظروفِ جمهوری اسلامی، یکی است. بنابراین، سناریوی «پوستاندازی» مساله را حل نمیکند.
مشکل مردم ایران و جهان با جمهوری اسلامی، با تعویض چهره حل نمیشود. افرادی که این نظام را ساختهاند، بحران را بازتولید خواهند کرد. تنها زمانی میتوان از حل پایدار مساله سخن گفت که این ساختار، جای خود را به نظم و بازیگرانی با ماهیت متفاوت بدهد.
این روزنامه در تحلیلی که چهارشنبه ۱۷ دیماه منتشر شد نوشت که بازداشت نیکولاس مادورو، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا، و انتقال او به ایالات متحده برای محاکمه، در کنار گسترش ناآرامیها و اعتراضات در ایران، بار دیگر بحث آینده جمهوری اسلامی را به صدر تحلیلهای سیاسی بازگردانده است.
واشینگتنتایمز با اشاره به عملیات نیروهای ویژه آمریکا برای بازداشت مادورو، این اقدام را با حمله ایالات متحده به پاناما در سال ۱۹۸۹ و بازداشت مانوئل نوریگا مقایسه کرد و نوشت واشینگتن اکنون بهطور علنی از اداره موقت ونزوئلا تا زمان برگزاری انتخابات آزاد سخن میگوید.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرده است ایالات متحده فروش نفت ونزوئلا به دیگر کشورها را آغاز خواهد کرد و تا زمان شکلگیری ساختار جدید سیاسی، نقش محوری در این کشور خواهد داشت.
با این حال، به نوشته واشینگتنتایمز، مخالفت دلسی رودریگز، رییسجمهوری موقت ونزوئلا، با این روند، آینده قدرت در این کشور را همچنان نامشخص نگه داشته است.
در بخش دیگری از این یادداشت، واشینگتنتایمز به تحولات ایران پرداخته و نوشته است همزمان با ناآرامیهای داخلی، اظهارات ترامپ درباره آمادگی آمریکا برای حمایت از معترضان ایرانی، توجه بسیاری را جلب کرده است.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داده بود در صورت ادامه کشتار معترضان مسالمتآمیز، ایالات متحده آماده مداخله است.
این روزنامه مینویسد چنین اظهاراتی، هرچند بازتاب گستردهای یافته، اما هنوز مشخص نیست تا چه اندازه به اقدام عملی منجر خواهد شد.
به نوشته واشینگتنتایمز، اعتراضات در ایران با کشته شدن شماری از معترضان و اعضای سپاه پاسداران همراه بوده و برخی گزارشها حتی از تبدیل شدن اعتراضات به درگیریهای مسلحانه سخن گفتهاند.
با این حال، این روزنامه تاکید میکند که جمهوری اسلامی همچنان بر ساختارهای اصلی قدرت، بهویژه سپاه پاسداران، تسلط دارد؛ نهادی که نهتنها بازوی نظامی، بلکه ستون فقرات اقتصادی و سیاسی حکومت به شمار میرود.
واشینگتنتایمز همچنین به نقش چین اشاره کرده و نوشته است پکن که خریدار بخش عمده نفت صادراتی ایران است، نسبت به هرگونه تغییر ناگهانی در تهران بیتفاوت نخواهد بود.
به باور نویسنده یادداشت، این وابستگی اقتصادی به این معناست که تغییر رژیم در ایران صرفا یک مساله داخلی یا دوجانبه با آمریکا نیست، بلکه پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای خواهد داشت.
در جمعبندی، واشینگتنتایمز مینویسد برخلاف ونزوئلا، تغییر حکومت در ایران بهسادگی یک عملیات خارجی یا فشار از بیرون نخواهد بود.
به نوشته این روزنامه، اگر قرار است جمهوری اسلامی سقوط کند، این تحول باید در نهایت از درون جامعه ایران رقم بخورد. کمک خارجی ممکن است نقش حمایتی داشته باشد، اما سرنوشت نهایی حکومت ایران به اراده و کنش خود ایرانیان گره خورده است.
به نوشته این رسانه، هرچند زمان دقیق سقوط حکومت ایران قابل پیشبینی نیست، اما تجربه تاریخی نشان میدهد یکی از مهمترین شاخصها برای سنجش تابآوری یک نظام، میزان وفاداری نیروهای امنیتی آن است؛ عاملی که اکنون در ایران بیش از گذشته زیر سوال رفته است.
این گزارش با اشاره به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ مینویسد اگرچه آن رویداد برای بسیاری غیرمنتظره بود، اما نشانههای هشداردهندهای از پیش وجود داشت.
دیلیوایر با مقایسه شرایط امروز ایران و شوروی، تاکید میکند ایالات متحده و متحدانش باید از هماکنون برای سناریوی فروپاشی یا تضعیف شدید کنترل مرکزی در ایران برنامهریزی کنند؛ بهویژه برای تامین امنیت اورانیوم غنیشده، دیگر مواد هستهای، ذخایر سلاحهای شیمیایی و تسلیحات راهبردی که در صورت آشوب میتواند تهدیدی جدی برای منطقه و جهان باشد.
به نوشته دیلیوایر، برخلاف میخاییل گورباچف که در دوره بیثباتی شوروی با انتقال برخی تسلیحات هستهای تلاش کرد از سناریوهای خطرناک جلوگیری کند، رهبران جمهوری اسلامی چنین احتیاطی از خود نشان ندادهاند و احتمال از دست رفتن کنترل بر مواد و تسلیحات حساس در ایران جدی است.
این رسانه میافزاید پیشبینی سرنوشت اعتراضات همواره دشوار بوده و تاریخ نشان داده است که گاه سرکوب خونین به تثبیت حکومت میانجامد و گاه به شتاب گرفتن سقوط آن.
دیلیوایر در ادامه تاکید میکند عامل تعیینکننده، شکاف در صفوف نیروهای امنیتی است. به نوشته این رسانه، مواردی از ریزش و جدایی نیروهای درون ساختار حکومت ایران رخ داده که اگرچه عمدتا پنهان ماندهاند، اما میتوانند از جداییهای علنی نیز مخربتر باشند.
این گزارش همچنین مینویسد نفوذ گسترده اسرائیل در ساختارهای امنیتی ایران بدون همکاری نیروهای ناراضی درون حکومت ممکن نبود.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است جمهوری اسلامی همزمان با تشدید اعتراضات، بر شدت سرکوب افزوده و طی ماههای اخیر دهها هزار نفر را بازداشت کرده و موجی بیسابقه از اعدامها را به راه انداخته است.
در کنار این سرکوب، ناتوانی حکومت در تامین نیازهای اولیه مردم، از بحران شدید کمآبی و کمبود برق و گاز گرفته تا تعطیلی مکرر مدارس، فشار اجتماعی را افزایش داده است.
دیلیوایر همچنین به ساختار چندقومیتی ایران اشاره کرده و نوشته است برخلاف مرکز کشور، که کانون اصلی اعتراضات است، اقلیتهای قومی در استانهای مرزی هنوز بهطور گسترده وارد صحنه نشدهاند.
با این حال، به باور نویسنده گزارش، در صورت تغییر موازنه و شکلگیری چشماندازی روشنتر پس از جمهوری اسلامی، این مناطق میتوانند نقشی تعیینکننده ایفا کنند؛ همانگونه که جمهوریهای غیرروسی در فروپاشی شوروی نقش کلیدی داشتند.
در پایان، دیلیوایر هشدار میدهد که بروز ناگهانی آشوب در ایران میتواند پیامدهایی مشابه عراق و لیبی داشته باشد و بیثباتی ناشی از آن، امنیت منطقهای و جهانی را تهدید کند.
به همین دلیل، این رسانه نتیجه میگیرد که واشینگتن و متحدانش باید هرچه زودتر برای چنین سناریویی آماده شوند، زیرا تحولات ایران میتواند بسیار سریعتر از آنچه تصور میشود، وارد مرحلهای برگشتناپذیر شود.
مجموعه این ارزیابیها نشان میدهد اعتراضات کنونی، فراتر از یک بحران داخلی، به متغیری تاثیرگذار در معادلات منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است.
در این میان، مرکز استیمسون در گزارشی اعلام کرده است جریان سریع اطلاعات از داخل ایران و گسترش بسیج میدانی، نشاندهنده افزایش توان جامعه برای عبور از محدودیتهای سانسور و ارتقای آگاهی عمومی در مناطق مختلف کشور است.
با این حال، این اندیشکده تاکید کرده که این شتاب اجتماعی هنوز به شکلگیری یک ساختار سازمانی منسجم و رهبری واحد که بتواند اعتراضات را در سطح ملی هماهنگ کند، منجر نشده است.
شورای روابط خارجی نیز با ارزیابی مشابهی، اعتراضات ایران را همزمان با اوج فشارهای اقتصادی دانسته و آن را بازتاب خشم اجتماعی معرفی کرده که از مطالبات معیشتی فراتر رفته و به حوزه سیاسی وارد شده است.
این شورا در عین حال تصریح کرده نبود رهبری واحد و انسجام تشکیلاتی، همچنان یکی از چالشهای اصلی این جنبش اعتراضی به شمار میرود. در چنین شرایطی، لحن و تهدیدهای ترامپ بهعنوان عامل فشار خارجی، بدون پرداختن به ریشههای بحران داخلی، پیچیدگی وضعیت را افزایش داده است.
بنیاد دفاع از دموکراسیها در ارزیابی تازهای اعلام کرده گزینههای محدود پیش روی حکومت ایران، بیانگر ناتوانی فزاینده در مهار خشم عمومی است.
به گفته این بنیاد، رهبری جمهوری اسلامی خود را میان فشار خیابان و تشدید تهدیدهای آمریکا به مداخله نظامی در محاصره میبیند؛ وضعیتی که دامنه مانور حکومت را محدود و مشروعیت آن را تضعیف میکند.
اندیشکده فروم خاورمیانه نیز هشدار داده است که فروپاشی احتمالی یک نظام سیاسی در کشوری به بزرگی ایران، روندی ساده نخواهد بود و میتواند به بازآرایی عمیق موازنههای منطقهای در خاورمیانه منجر شود.
با این حال، این سناریو بهدلیل نبود یک جایگزین سازمانیافته و خطر لغزش به سوی آشوب و درگیریهای تازه، بسیار پرریسک ارزیابی میشود.
همچنین به نظر میرسد دولت ایالات متحده درک روشنی از واکنشهای احتمالی در کشورهای منطقه و جوامع آنها ندارد.
شایان توجه است که اعتراضات ایران، چالشی بیسابقه برای حکومت از سال ۲۰۲۲ تاکنون به شمار میرود؛ نکتهای که کمیته یهودیان آمریکا نیز در گزارشی که دو روز پیش منتشر کرد، بر آن تاکید کرده است.
در این گزارش آمده مطالبات معترضان از حوزه اقتصادی فراتر رفته و وارد عرصه سیاسی شده، در حالی که اتکا به سرکوب امنیتی خطر تشدید تنش را افزایش میدهد، فشارهای داخلی و خارجی بر حکومت را بیشتر میکند و ثبات داخلی را به مخاطره میاندازد.
در بعد منطقهای و امنیتی، موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل ارزیابی یکپارچهای از آینده برنامه هستهای ایران منتشر کرده و به این نتیجه رسیده است که رکود کنونی در پرونده هستهای، تهران را در ماههای آینده ناگزیر به اتخاذ تصمیمهای سرنوشتساز خواهد کرد.
این وضعیت در شرایطی شکل گرفته که اختلاف با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تقابل با واشینگتن و تهدیدهای مداوم از سوی تلآویو ادامه دارد. با توجه به محدود بودن گزینههای مذاکره، هرگونه راه حل برای بحران هستهای ایران در کوتاهمدت دور از دسترس به نظر میرسد.
به نوشته یدیعوت اخرونوت، اعتراضات ایران «در مقطع کنونی عامل اصلی شکلدهنده به تصمیمگیریها در اورشلیم» است.
این روزنامه به نقل از مقامهای ارشد اسرائیلی نوشته است سرنگونی یک حکومت در کشوری مانند ایران نیازمند همزمانی چندین عامل است و وضعیت هنوز به آن نقطه نرسیده، اما شرایط در حال تغییر اسرائیل را ناگزیر میکند برای تحولات غیرمنتظره و سناریوهای افراطی آماده بماند.
یدیعوت اخرونوت افزوده است اگر تحولات اخیر ایران نبود، تردید چندانی برای اجرای طرح حمله به حزبالله وجود نداشت؛ طرحی که پیشتر آماده شده و از نظر عملیاتی آماده اجرا ارزیابی میشود.
به نوشته این روزنامه، نتانیاهو عملا در این زمینه چراغ سبز را از رییسجمهوری آمریکا دریافت کرده و ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده است آمادگیها کامل است و تصمیم نهایی بیش از هر چیز به زمانبندی بستگی دارد.
پس از پایان جنگ ۱۲روزه ژوئن سال گذشته، ایران و اسرائیل آتشبس با میانجیگری آمریکا را نه پایان درگیری، بلکه وقفهای موقت تلقی کردند. هرچند این آتشبس بیش از شش ماه دوام آورده، اما در سایه تحولات بیثباتکننده جهانی و افزایش فشار داخلی بر جمهوری اسلامی بهدلیل اعتراضات سراسری، شکنندهتر از همیشه به نظر میرسد.
مقامهای تهران و اورشلیم هر حرکت طرف مقابل را با حساسیت دنبال میکنند و همزمان با ارسال پیامهایی برای کاهش تنش، نگران یک محاسبه اشتباه هستند که میتواند به درگیریای بهمراتب ویرانگرتر منجر شود.
در همین چارچوب، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرده است که اسرائیل اجازه بازسازی توان موشکی یا احیای برنامه هستهای ایران را نخواهد داد؛ موضعی که با هشدار شورای دفاع تازهتاسیس ایران درباره اقدام پیشدستانه در صورت مشاهده تهدید پاسخ داده شد.
در حالی که گزارشهایی از تلاش اسرائیل برای استفاده از روسیه بهعنوان میانجی و ارسال پیام عدم تمایل به حمله منتشر شده، رهبران جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنهای، این پیامها را غیرقابل اعتماد دانستهاند.
خامنهای اسرائیل را به فریبکاری متهم کرده و تحلیلگران هشدار دادهاند شکاف در برداشتها میان دو طرف، بزرگترین عامل خطر برای بروز یک محاسبه اشتباه است؛ وضعیتی که میتواند چرخه اقدام پیشدستانه متقابل را فعال کند.
این تنشهای خارجی در حالی جریان دارد که تهران همزمان با بحرانهای عمیق داخلی روبهرو است. اعتراضات گسترده، همراه با فشارهای اقتصادی و اقلیمی، موقعیت حکومت را تضعیف کرده و به گفته تحلیلگران، ممکن است برخی تندروها را به فکر استفاده از درگیری خارجی برای منحرف کردن افکار عمومی بیندازد.
با این حال، کارشناسانی مانند آرون دیوید میلر و بلایز میشتال چنین سناریویی را «اشتباه راهبردی» و حتی «خودکشیوار» توصیف میکنند و معتقدند هرگونه حمله خارجی نهتنها بحران داخلی را حل نخواهد کرد، بلکه خشم عمومی را تشدید کرده و پاسخ ویرانگر اسرائیل و احتمالا آمریکا را در پی خواهد داشت.
در این میان، پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا ترس از محاسبه اشتباه، یکی از طرفین را به سمت اقدام نظامی سوق خواهد داد یا نه.
سندیکای اخبار یهود در تحلیلی درباره اعتراضها در ایران نوشت در بیش از یک دهه و نیم گذشته، با هر موج تازه اعتراض در ایران، این پرسش تکرار شده که آیا زمان پایان حاکمیت آیتاللهها فرا رسیده است یا نه.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که امید به سقوط قریبالوقوع جمهوری اسلامی بارها با واقعیتهای میدانی در تضاد بوده است.
نظامی که پس از فروپاشی حکومت شاه در سال ۱۳۵۷ و با رهبری روحالله خمینی شکل گرفت، با وجود نارضایتی عمیق اجتماعی، توانسته از همه بحرانهای پیشین عبور کند.
اتکای مداوم به سپاه پاسداران و بسیج برای سرکوب خشن اعتراضات، این حکومت را بارها از لبه سقوط دور کرده است؛ هرچند ناکارآمدی ساختاری، بحرانهای فزاینده انرژی و آب، و هزینهکرد گسترده منابع ملی برای برنامه هستهای و حمایت از گروههای مسلح در خارج، بار دیگر آن را در موقعیتی شکننده قرار داده است.
تحولات اخیر، بهویژه موضعگیری صریح دولت دونالد ترامپ، این دوره از اعتراضات را از مقاطع پیشین متمایز کرده است. برخلاف سال ۱۳۸۸ یا خیزش ۱۴۰۱ پس از کشتهشدن مهسا امینی، واشینگتن اینبار به سکوت یا حمایت منفعلانه بسنده نکرده است.
ترامپ آشکارا هشدار داده که در صورت تداوم کشتار معترضان، آمریکا آماده واکنش خواهد بود. همزمان، اقدام ایالات متحده در بازداشت نیکولاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، نگاهها را متوجه سرنوشت دیکتاتورهای برکنارشده کرده است.
گزارشهایی درباره برنامهریزی احتمالی علی خامنهای برای خروج از کشور در صورت تشدید بحران نیز این برداشت را تقویت کرده که خود رهبران جمهوری اسلامی هم نسبت به دوام قدرتشان اطمینان کامل ندارند، هرچند در عمل همچنان با منطق حفظ قدرت رفتار میکنند.
با این همه، تحلیلگران هشدار میدهند که جمهوری اسلامی همچنان به دلایلی مشخص رژیمی خطرناک و مقاوم در برابر فروپاشی است.
بخش بزرگی از بدنه حاکمیت همچنان به ایدئولوژی اسلامگرایانه وفادار است و برخلاف رهبران ارشد، بسیاری از مجریان سرکوب راه گریزی برای حفظ جان و داراییهای خود ندارند؛ عاملی که آنها را به تداوم خشونت سوق میدهد.
تاریخ نشان داده است که حکومتهای استبدادی نه صرفا به دلیل بیرحمی، بلکه زمانی فرو میریزند که وفاداری نیروهای سرکوبگرشان از میان برود یا مشروعیت ایدئولوژیکشان فروبپاشد.
از این منظر، حتی با وجود حمایتهای لفظی خارجی، پایان حاکمیت آیتاللهها بیش از هر چیز به تحولی در درون ساختار قدرت و تغییر موضع بخشی از نیروهای مسلح وابسته است؛ در غیر این صورت، خوشبینی نسبت به پایان کابوس جمهوری اسلامی همچنان میتواند زودهنگام باشد.
در همین حال، بازتابهای اجتماعی اعتراضات نیز مورد توجه رسانهها قرار گرفته است. رسانه کان به نقل از یک شهروند تهران گزارش داده است که بحران شدید اقتصادی، سرکوب و تورم افسارگسیخته از عوامل اصلی ناآرامیها هستند و در عین حال بخشی از معترضان نگاه مثبتی به بنیامین نتانیاهو و حملات اسرائیل دارند
این معترض گفته است: «ما آب نداریم. برق نداریم. ما یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان هستیم، اما مردممان فقیرتریناند.»
او افزوده است مردم از رهبران حکومت میپرسند چرا ثروت میان خودشان تقسیم میشود و به حماس، حزبالله، نیروهای بسیج مردمی عراق، حوثیها و افغانستان کمک میشود، اما برای مردم ایران تنها پیام صبر و پرداخت مالیات باقی مانده است.
این شهروند معترض همچنین با اشاره به وضعیت اقتصادی گفته است: «تورم بسیار شدید است. دروغ میگویند و میگویند تورم ۳۰ درصد است، اما در واقع به ۲۰۰ درصد در سال میرسد و حکومت این را از مردم پنهان میکند.»
او در پایان تاکید کرده است: «ما اجازه جشن گرفتن و رقصیدن نداریم. ما کشوری ۹۰ میلیونی هستیم که همه زندانیاند.»
مجموع این ارزیابیها نشان میدهد اعتراضات کنونی ایران به بحرانی چندلایه تبدیل شده است؛ بحرانی که همزمان سیاست داخلی جمهوری اسلامی، محاسبات امنیتی اسرائیل، مواضع آمریکا و نگرانی بازیگران منطقهای را تحت تاثیر قرار داده و آیندهای پرابهام را پیش روی ایران و منطقه قرار داده است.
بر اساس این گزارش که چهارشنبه ۱۷ دی منتشر شد، از زمان بازداشت نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، بهدست نیروهای ویژه آمریکایی، مقامهای و رسانههای جمهوری اسلامی بهشدت این عملیات را محکوم کردهاند.
با این حال، در میان مردم و حتی در برخی گفتوگوهای رسمی این پرسش مطرح شده: آیا ممکن است ماموریتی مشابه مقامهای ارشد حکومت ایران، از جمله علی خامنهای، رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی، را هدف قرار دهد؟
اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه شماری از فرماندهان ارشد نظامی و عوامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی را از پا درآورد. در آن زمان، گزارشها حاکی از آن بود که خامنهای برای در امان ماندن از حملات در پناهگاهی زیرزمینی مخفی شده است.
به گزارش ایبیسینیوز، اکنون برخی حامیان جمهوری اسلامی بیم آن دارند که سناریو مشابهی رقم بخورد. سعید سیدی، معلم ۵۷ ساله اهل تهران و از حامیان حکومت، ابراز نگرانی کرد که آمریکا ممکن است همان عملیاتی را که در ونزوئلا انجام داد، در ایران تکرار کند.
بلافاصله پس از بازداشت مادورو، مصطفی خوشچشم، کارشناس صدا و سیما، بدون ارائه هیچ مدرکی گفت آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه برنامههایی برای ربودن مقامهای حکومت با استفاده از تیمی از ایرانیان دوتابعیتی داشتند.
ایبیسینیوز نوشت حتی برای صدا و سیمای جمهوری اسلامی که به طرح «نظریههای توطئه» مشهور است، «پخش چنین ادعایی غیرمعمول به شمار میآید».
همچنین محمدعلی جاودان، از مدرسان حوزه علمیه، ۱۵ دی در یک سخنرانی مذهبی در مراسم حکومتی اعتکاف گفت جان خامنهای در خطر است.
در سوی دیگر، لیندزی گراهام، سناتور برجسته جمهوریخواه، ۱۶ دی هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به سرکوب اعتراضات مردمی در ایران ادامه دهد، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، دستور کشتن خامنهای را صادر خواهد کرد.
ترامپ ۱۵ دی هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به کشتار معترضان دست بزند، «ضربه سختی» از آمریکا خواهد خورد.
رییسجمهوری آمریکا ۱۲ دی نیز گفته بود اگر حکومت ایران «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
دستگیری مادورو، ویرانکنندهتر از حمله به تاسیسات هستهای
ایبیسینیوز در ادامه نوشت ایران از نظر وسعت تقریبا دو برابر ونزوئلا است و بهگفته تحلیلگران، جمهوری اسلامی از توان نظامی قویتر و نیروهای امنیتی مستحکمتری برخوردار است.
این رسانه افزود نیروهای سپاه پاسداران که تنها به خامنهای پاسخگو هستند، از نظام دینی حاکم بر ایران محافظت میکنند.
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی در موسسه واشینگتن، گفت این نیروها قادرند به ترور، عملیات سایبری و حمله به کشتیرانی در خاورمیانه دست بزنند.
او با اشاره به گمانهزنیها درباره انجام عملیاتی مشابه ونزوئلا در ایران افزود: «در چارچوب راهبرد کلان، باید به فردای آن روز هم فکر کنند. ایران از نظر سیاسی وضعیت بسیار پیچیدهتری دارد. آنها باید هزینهها و فایدهها را محاسبه کنند.»
با این حال، گمانهزنیها در خصوص کارزار نظامی قریبالوقوع آمریکا در ایران همچنان مطرح میشوند.
نشریه سان ۱۵ دی گزارش داد تعدادی جت نظامی آمریکایی به بریتانیا و آلمان منتقل شدهاند که احتمالا در ارتباط با وضعیت فعلی ایران است.
به گزارش ایبیسینیوز، حتی عربستان سعودی، رقیب دیرینه جمهوری اسلامی، نیز ظاهرا سناریو مداخله احتمالی آمریکا در ایران را مدنظر قرار داده است.
غسان شربل، سردبیر روزنامه سعودی الشرق الاوسط که در لندن منتشر میشود، در همین رابطه نوشت: «ترامپ با کشاندن مادورو به دادگاهی در آمریکا، پیامی فرستاد که از بمبهای سنگینی که هواپیماهایش بر تاسیسات هستهای ایران فرود آوردند، خشنتر بود.»
او اضافه کرد: «شنیدن خبر ربوده شدن مادورو بهدست نیروهای آمریکایی قطعا برای رهبر جمهوری اسلامی ویرانکننده بوده است.»
نگارندگان در این مطلب که چهارشنبه ۱۷ دی منتشر شد، تاکید کردند ایران بار دیگر شاهد موجی از اعتراضات فراگیر است و این بار به نظر میرسد پایههای قدرت آیتاللهها بهطور جدی در حال فرو ریختن است.
در این مطلب آمده است پایان سرکوب، تمامیتخواهی و نقشآفرینی جمهوری اسلامی در تروریسم جهانی ممکن است بیش از هر زمان دیگری قابل تصور باشد.
به گفته دوبوویتز و کوهن، برای ایالات متحده، ماموریت امروز تنها ادامه سیاست «فشار حداکثری» علیه حکومت ایران نیست. اکنون زمان آن است که این فشار با یک راهبرد صریح و علنی تکمیل شود: تضعیف فلجکننده جمهوری اسلامی از راه «حمایت حداکثری» از ایرانیانی که با عزم راسخ در پی سرنگونی آن هستند
زمانی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در فوریه ۲۰۲۵ سیاست فشار حداکثری و تحریمها را دوباره علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد، به دنبال تحقق این اهداف بود: جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، برچیدن شبکه نیروهای نیابتی و توقف برنامه موشکهای بالستیک.
حمله آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه سیاست ترامپ در قبال تهران را تقویت کرد.
این مسیر به معنای تکرار تجربه عراق یا افغانستان نیست
اعضای بنیاد دفاع از دموکراسیها تاکید کردند آنچه واشینگتن هنوز انجام نداده و اکنون باید انجام دهد، تعهدی صریح به در هم شکستن توانایی جمهوری اسلامی برای حکمرانی است: «این مسیر به معنای تکرار تجربه عراق یا افغانستان نیست. به معنای اعزام نیروهای آمریکایی، ملتسازی یا اشغال نظامی هم نیست.»
تغییر رژیم در ایران با حرکت ارتش آمریکا بهسوی تهران اتفاق نمیافتد؛ این تغییر از خیابانها و به دست خود ایرانیان رقم میخورد، با پشتیبانی قدرت ایالات متحده و اقدامات اسرائیل که بهطور مستقیم ماشین سرکوب حکومت را فلج میکنند.
مردم ایران پیشتر انتخاب خود را بهروشنی اعلام کردهاند. این موج تازه اعتراضات که ادامه خیزشهایی از سال ۲۰۰۹ (جنبش سبز) است، هیچ ابهامی درباره مطالبات مردم ایران باقی نمیگذارد.
در عین حال، موضع ترامپ نیز روشن است: او به رهبران جمهوری اسلامی هشدار داده اگر حکومت دوباره به کشتار گسترده متوسل شود، ایالات متحده «آماده اقدام» است.
لزوم «حمایت حداکثری» از مردم ایران
دوبوویتز و کوهن در ادامه مطلب خود هشدار دادند شجاعت بهتنهایی برای شکست یک دیکتاتوری بهشدت مسلح کافی نیست و دیکتاتورها همین حالا در حال کشتن، زندانی کردن و شکنجه ایرانیان هستند.
آنها افزودند اگر حمایت کافی از معترضان صورت نگیرد، شجاعت در برابر گلوله، زندان و اتاقهای شکنجه در هم شکسته میشود.
در اینجاست که اعلام یک سیاست صریح از سوی آمریکا و اجرای مشترک آن با اسرائیل میتواند نقشی تعیینکننده ایفا کند.
واشینگتن باید در راستای «حمایت حداکثری»، بهطور آشکار عملیاتهای نظامی و پنهان اسرائیل را مورد حمایت قرار دهد و با استفاده از ظرفیتهای سایبری و اطلاعاتی خود، ساختار سرکوب جمهوری اسلامی را تضعیف کند؛ از سپاه پاسداران و نیروهای امنیت داخلی گرفته تا نهادهای اطلاعاتی و سامانههای فرماندهی و کنترل که ستونهای بقای آیتاللهها هستند.
هدف اصلی از کار انداختن ماشین سرکوب جمهوری اسلامی است؛ یعنی هموار کردن مسیر برای شهروندان غیرمسلحی که در برابر یک حکومت مسلح ایستادهاند.
همزمان، ایالات متحده باید حمایتهای غیرنظامی خود را افزایش دهد؛ از جمله فراهم کردن ارتباطات امن، تامین مالی اعتصابهای کارگری و کمک به سازماندهی معترضان و حفظ شتاب اعتراضات.
عملیات سایبری نیز میتواند هماهنگی و انسجام حکومت ایران را مختل کند.
فشار روانی و کارزارهای نفوذ دیجیتال میتوانند وفاداری نخبگان را متزلزل کنند. مشوقها میتوانند به ریزش و جدایی در درون رژیم منجر شوند. شبکههای حمایتی رژیم، چه در داخل و چه در خارج از کشور، قابلیت فروپاشی دارند.
برقراری ارتباطات امن برای معترضان امری حیاتی است و برای تحقق آن، واشینگتن باید واکنش همیشگی جمهوری اسلامی، یعنی قطع اینترنت، را بیاثر کند.
دولت آمریکا باید دسترسی به ویپیانهای رایگان را گسترش دهد و با شرکتهای خصوصی، از جمله استارلینک، همکاری کند تا ارتباط ایرانیان حفظ شود. بدون امکان ارتباط، بسیج و سازماندهی امکانپذیر نیست.
نه مذاکره با جمهوری اسلامی، نه عقبنشینی
در ادامه مطلب دوبوویتز و کوهن آمده است:
امروز مخالفت با رژیم تمام لایههای جامعه ایران را در بر گرفته و اتحادیههای کارگری دست به اعتصاب زدهاند.
طبقه بازاری نیز به این حرکت پیوسته است؛ به گونهای که بازار بزرگ تهران که زمانی یکی از ستونهای حمایت از جمهوری اسلامی به شمار میرفت، در اعتراضات اخیر تعطیل شد.
زنان ایرانی همچنان در صف اول قرار دارند؛ با سرپیچی از حجاب اجباری و احیای روح جنبش «زن، زندگی، آزادی».
حمایت حداکثری آمریکا میتواند مانع از آن شود که این جنبشها زیر فشار ترس، فرسودگی و خشونت سرکوب شوند.
ایالات متحده همچنین باید فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی را افزایش دهد. متحدان آمریکا باید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهند و روابط دیپلماتیک خود را با تهران قطع کنند یا در سطح پایینتری ادامه دهند.
مقامهای حکومت در همه سطوح باید با تحریمهای هدفمند و مسدود شدن داراییها روبهرو شوند و داراییهای بلوکهشده جمهوری اسلامی در خارج از کشور نیز باید برای تامین مالی صندوقهای اعتصاب کارگری مورد استفاده قرار گیرد.
ترامپ باید از یک موضوع پرهیز کند: عقبنشینی یا تکرار تلاشهای بینتیجه برای مذاکره با حکومتی که گفتوگو را ابزاری برای خریدن زمان میداند.
فرصتهایی مانند اعتراضات اخیر بهندرت و شاید یکبار در هر نسل به وجود میآیند. از سال ۱۳۵۷ تاکنون، جمهوری اسلامی هرگز تا این حد آسیبپذیر نبوده است. پس از نزدیک به نیم قرن تاریکی ناشی از حاکمیت دینی، تاریخ روزنهای گشوده است. ترامپ باید به گشوده شدن کامل این دریچه کمک کند.
