در پی گسترش اعتراضات در ایران و کشته شدن شماری از معترضان و موج تازه بازداشتها، ۱۲۰ فعال سیاسی، مدنی و حقوق بشری کردستان با صدور بیانیهای، ضمن حمایت از اعتراضات مسالمتآمیز مردم، خواستار به رسمیت شناختن حق اعتراض، آزادی بازداشتشدگان و پاسخگویی به مطالبات شهروندان شدند.
در این بیانیه که یکشنبه ۱۴ دی منتشر شد، آمده است همزمان با تحولات اخیر، موجی از بازداشتها در کردستان و دیگر نقاط کشور به راه افتاده است.
امضاکنندگان این بیانیه گفتند در حالی که سخنگوی دولت از به رسمیت شناختن حق اعتراض سخن میگوید، برخوردهای «امنیتی و سختافزاری» با تجمعات مسالمتآمیز، تصویری متناقض از عملکرد حاکمیت ارائه میدهد.
به باور این فعالان، چنین برخوردهایی با اصول بنیادین حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیونهایی که جمهوری اسلامی عضو آنهاست، در تعارض آشکار قرار دارد.
آنها با تاکید دوباره بر حق اعتراض و لزوم شنیده شدن صدای مردم، با خانواده جانباختگان ابراز همدردی کردند و خواستار آزادی تمامی بازداشتشدگان اخیر و پاسخگویی به مطالبات «برحق» شهروندان شدند.
ایراناینترنشنال از آغاز اعتراضات سراسری در هفتم دیماه تا صبح یکشنبه ۱۴ دی، توانسته هویت دستکم ۱۶ نفر از معترضان کشتهشده را در شهرهای مختلف کشور بهطور مستقل تایید کند.
سایت حقوقبشری هرانا نیز در تازهترین گزارش خود اعلام کرد در هفت روز گذشته دستکم ۱۷۴ نقطه در کشور شاهد اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بودهاند و حداقل ۵۸۲ شهروند بازداشت شدهاند.
هرانا تاکید کرد این آمار حداقل شمار بازداشتها است و رقم واقعی احتمالا بیش از این تعداد است.
عفو بینالملل استرالیا خواستار توقف خشونت شد
در ادامه واکنشها به سرکوب اعتراضات در ایران، شبکه ایران عفو بینالملل استرالیا در بیانیهای خواستار توقف خشونت علیه معترضان و آزادی زندانیان سیاسی در ایران شد.
این نهاد افزود نیروهای امنیتی، نظامی و شبهنظامی جمهوری اسلامی باید فورا استفاده از سلاحهای مرگبار و پرتابههای ضربهای، مانند گلولههای ساچمهای و پلاستیکی، علیه معترضان را متوقف کنند.
در این بیانیه آمده است حاکمان ایران باید با ایجاد یک نهاد انتقالی موقت و بیطرف تحت نظارت بینالمللی همکاری کنند؛ نهادی که تنها ماموریت آن ثبات کشور و آمادهسازی برای یک «همهپرسی ملی آزاد، عادلانه و قابل راستیآزمایی» باشد.
عفو بینالملل استرالیا خواستار توقف فوری اعدامها شد و تاکید کرد جمهوری اسلامی از اعدام برای ارعاب و کنترل مخالفان و معترضان استفاده میکند.
این نهاد همچنین از دولتهای سراسر جهان خواست از حق اساسی مردم ایران برای تعیین آینده خود حمایت کنند.
در واکنشی دیگر، احمدرضا حائری، زندانی سیاسی اهل ایلام، با انتشار نامهای از زندان قزلحصار کرج، به وقایع خونین اعتراضات در ایلام و ملکشاهی پرداخت.
در این نامه آمده است: «در شهر ملکشاهی، فرمانده سپاه شخصا با نشستن پشت مسلسل آغازگر شلیک بوده است.»
حائری افزود ابعاد این کشتار بهمراتب گستردهتر از آن چیزی است که تاکنون بیان شده و از این رو، قصد دارد علیه آمران و عاملان کشتار معترضان در «شنبه سیاه» ملکشاهی و ایلام در مجامع بینالمللی اعلام جرم کند.
پیش از این، جمعی از وکلای دادگستری با صدور بیانیهای، شلیک نیروهای نظامی و امنیتی به معترضان غیرمسلح را «نقض آشکار حق حیات و حق تجمع مسالمتآمیز» دانستند و آن را جرمی «جدی و غیرقابل اغماض» توصیف کردند.
اخبار لحظه به لحظه از هشتمین روز اعتراضات در شهرهای مختلف را در پوشش زنده ایراناینترنشنال پیگیری کنید.
اورشلیمپست نوشت: «چه این تقارن اتفاقی باشد و چه نباشد، عملیات مادورو همزمان با ششمین سالگرد کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، انجام گرفت.»
ترامپ ۱۳ دی با اشاره به عملیات هدف قرار دادن سلیمانی و همچنین حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه، آنها را کارزارهایی همتراز با بازداشت مادورو توصیف کرد.
پیامهای آگاهانه یا ناخواسته عملیات مادورو از دید مقامهای اسرائیلی دور نمانده؛ آنها این پیامها را در تصاویر و دودهای برخاسته از کاراکاس معنا کردند و درباره دلالتهای آن سخن گفتند.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، ۱۳ دی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رژیم ایران باید با دقت به آنچه در ونزوئلا در حال رخ دادن است، توجه کند.»
امیخای چیکلی، وزیر امور دیاسپورای اسرائیل، نیز گفت عملیات آمریکا در ونزوئلا ضربهای به «محور جهانی شرارت» وارد کرد و «پیامی روشن» به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، فرستاد.
به نوشته اورشلیمپست، موج اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی در پی تحولات اخیر ونزوئلا میتواند حاکی از افزایش نگرانی آنها باشد؛ نگرانی از اینکه ترامپ در برخورد با دشمنانش صرفا به تهدید لفظی اکتفا نمیکند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در بیانیهای عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا را «نقض آشکار حاکمیت ملی و تمامیت ارضی» این کشور توصیف کرد و از سازمان ملل خواست واشینگتن را محکوم کند.
پس از بازداشت مادورو، حساب کاربری خامنهای در ایکس پس از چند روز سکوت، چندین پیام را منتشر کرد.
در یکی از این پیامها آمده است: «ما در مقابل دشمن کوتاه نمیآییم، ما با اتکا و اتکال به خدای متعال و با اطمینان به همراهی مردم دشمن را به زانو درخواهیم آورد.»
خامنهای ۱۳ دی با تکرار مواضع پیشین خود در قبال اعتراضات سالهای گذشته، شهروندان معترض را «مزدور دشمن» و «اغتشاشگر» خواند و بر سرکوب مردم تاکید کرد.
اورشلیمپست نوشت جمهوری اسلامی، متحد دیرینه ونزوئلا، پس از سقوط شدید ارزش ریال، بحران کمبود آب و آسیب دیدن وجهه حکومت در پی جنگ ۱۲ روزه با آمریکا و اسرائیل، با موجی از اعتراضات سراسری مواجه شده است.
ترامپ ۱۲ دی هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
اورشلیمپست افزود حتی اگر ترامپ هیچگاه درباره ایران اظهارنظری نمیکرد و دستگیری مادورو در زمان دیگری رخ میداد، حذف یک متحد باز هم برای جمهوری اسلامی پیامدهای جدی داشت.
حکومت ایران در ونزوئلا روی ایجاد زیرساختهای نظامی سرمایهگذاری کرده بود؛ از جمله تاسیسات تولید پهپاد و یک پایگاه آموزشی وابسته به حزبالله لبنان.
این گروه نیابتی جمهوری اسلامی همچنین از ونزوئلا بهعنوان یکی از مراکز اصلی شبکه مالی غیرقانونی خود بهره میبرد.
حجم مبادلات ایران و ونزوئلا در سال ۲۰۲۳ به حدود سه میلیارد دلار رسید. تهران با صادرات نفت به کاراکاس میکوشید تحریمهای بینالمللی را دور بزند. با این حال، پس از کنار رفتن مادورو، سرنوشت این سرمایهگذاریها در هالهای از ابهام قرار دارد.
گستره جغرافیایی اعتراضات
بر اساس آمار تجمیعی هرانا، در هفت روز گذشته دستکم ۱۷۴ نقطه در کشور شاهد اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بودهاند. این تحرکات اعتراضی در ۶۰ شهر از ۲۵ استان ایران گزارش شده و نشان میدهد اعتراضات به کلانشهرها محدود نمانده و شهرهای کوچکتر و مناطق پیرامونی را نیز دربر گرفته است.
در کنار اعتراضات خیابانی و صنفی، ۱۸ تجمع دانشجویی در ۱۵ دانشگاه نیز ثبت شده که بیانگر تداوم نقش دانشگاهها بهعنوان یکی از کانونهای فعال اعتراض است.
آمار بازداشتها
طبق گزارش هرانا، در جریان هفت روز اعتراضات، دستکم ۵۸۲ شهروند بازداشت شدهاند؛ آماری که به تاکید این خبرگزاری، حداقل شمار بازداشتهاست و رقم واقعی احتمالاً بیش از این میزان است.
دادهها نشان میدهد نوجوانان سهم قابل توجهی از بازداشتشدگان را تشکیل میدهند. تنها در شهر یاسوج، دستکم ۸۱ نفر بازداشت شدهاند که ۷۰ نفر از آنان زیر ۱۸ سال هستند. همچنین موارد متعددی از بازداشت نوجوانان ۱۵ تا ۱۷ ساله در شهرهایی چون سبزوار، ایذه، یاسوج، زاهدان و اصفهان گزارش شده است.
علاوه بر این، شماری از دانشجویان دانشگاههای تهران، علموصنعت، دانشگاه تهران، دانشگاه رجایی قزوین، دانشگاه یاسوج و دانشگاه سیستان و بلوچستان نیز در میان بازداشتشدگان هستند.
جانباختگان و تلفات انسانی
هرانا تا زمان انتشار این گزارش، مرگ دستکم ۱۶ نفر را در جریان اعتراضات هفتروزه محرز دانسته است. در میان جانباختگان، یک نفر از نیروهای انتظامی–امنیتی و سایر موارد مربوط به شهروندان معترض عنوان شدهاند.
در برخی پروندهها، روایتهای رسمی مقامات با شهادت شاهدان عینی و گزارشهای غیررسمی در تعارض است. نمونه بارز آن، جانباختن یک معترض در شهر قم و نیز مرگ یک نوجوان ۱۷ ساله است که درباره علت کشتهشدن آنان روایتهای متفاوتی ارائه شده است. هرانا هشدار داده که بهدلیل فشارهای امنیتی بر خانوادهها و محدودیت شدید اطلاعرسانی، احتمال افزایش شمار جانباختگان وجود دارد.
وضعیت برخوردهای امنیتی
بر اساس گزارشهای میدانی و ویدیوهای راستیآزماییشده، در طول هفت روز اعتراضات، نیروهای انتظامی–امنیتی بهطور گسترده از تیراندازی، گاز اشکآور، ابزارهای کنترل جمعیت و بازداشت خشونتآمیز استفاده کردهاند.
همچنین گزارشهایی از مجروح شدن معترضان و خودداری برخی شهروندان از مراجعه به مراکز درمانی به دلیل ترس از بازداشت ثبت شده است. تشدید فضای امنیتی، استقرار نیروها در میادین و معابر اصلی و استفاده از اعترافات اجباری تلویزیونی، از دیگر الگوهای تکرارشونده در برخورد با معترضان بوده است.
بررسیهای ایراناینترنشنال نیز نشان میدهد در اعتراضات شش روز گذشته در ایران، دستکم ۴۴ شهروند معترض هدف گلولههای جنگی و ساچمهای نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی قرار گرفته و زخمی شدهاند. همزمان دهها نفر دیگر بر اثر ضربوجرح با باتون و حمله نیروهای امنیتی و لباسشخصی مصدوم شدهاند.
این دادهها نشان میدهد موج کنونی اعتراضات، از نظر دامنه جغرافیایی، شدت برخوردهای امنیتی و میزان بازداشتها و تلفات، وارد مرحلهای گسترده و چندلایه شده است که پیامدهای آن همچنان در حال گسترش و بهروزرسانی است.
