اعتراضاتی فراتر از بحران اقتصادی؛ معترضان مشروعیت جمهوری اسلامی را نشانه گرفتهاند
پایگاه خبری واینت در مطلبی نوشت اعتراضات سراسری اخیر در ایران صرفا به نگرانیهای اقتصادی محدود نمیشود و معترضان بهطور مستقیم حکومت را هدف گرفتهاند.
پایگاه خبری واینت در مطلبی نوشت اعتراضات سراسری اخیر در ایران صرفا به نگرانیهای اقتصادی محدود نمیشود و معترضان بهطور مستقیم حکومت را هدف گرفتهاند.
در این مطلب که یکشنبه ۱۴ دی به قلم یک شهروند از تهران با نام «آزیتا» منتشر شد، آمده است: «دلایل زیادی برای این اعتراضات وجود دارد: هزینه بالای زندگی، تورم، فروپاشی اقتصاد و ارزش پول، و زیرساختهای ناکارآمد. اما این اعتراضات همچنین علیه مشروعیت خود رژیم است.»
به گفته این شهروند، ایرانیانی که پیشتر از سیاست فاصله میگرفتند، اکنون در نتیجه ناامیدی عمیق به مقابله مستقیم با جمهوری اسلامی روی آوردهاند و از غرب میخواهند با «مداخله» خود، از مبارزه آنان برای دستیابی به آیندهای بدون حکومت خونریز کنونی حمایت کند.
نگارنده افزود آنچه در دو سال گذشته در ایران رخ داده و بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه که ناتوانی جمهوری اسلامی در حفاظت از شهروندانش را آشکار کرد، پررنگتر شده، این است که «ترس مردم بهطور کامل از میان رفته است».
او ادامه داد: «امروز این وضعیت فراگیر شده است. دیگر هیچ ترسی وجود ندارد؛ نه از مرگ، نه از شکنجه و نه از ضربوشتمهای خشن. چگونه میتوان کسی را ترساند که از مرگ هراسی ندارد و حتی از خود ترس نیز نمیترسد؟»
اعتراضات سراسری در ایران ۱۴ دی وارد هشتمین روز خود شده است. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۲ دی هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
تیراندازی ماموران سرکوبگر جمهوری اسلامی به سوی معترضان در روزهای گذشته، به کشته و زخمی شدن شماری از معترضان انجامیده است.
ایراناینترنشنال تاکنون کشته شدن دستکم ۱۶ تن از معترضان را تایید کرده است.
«حمایت بینالمللی برای موفقیت اعتراضات ضروری است»
در ادامه مطلب واینت آمده است اعتراضات سراسری اخیراز نظر ابعاد کوچکتر از خیزش «زن، زندگی، آزادی» است، اما از حیث «شجاعت معترضان، گستره جغرافیایی و ترکیب شرکتکنندگان»، عمق بهمراتب بیشتری دارد.
نگارنده حمایت بینالمللی را برای موفقیت تظاهرات ضد حکومتی در ایران ضروری دانست و نبود آن را «بزرگترین سرخوردگی» معترضان خواند.
او اضافه کرد: «اگر صداهایی از سوی کشورهای تاثیرگذار، نهادهای بینالمللی و سازمانهای شناختهشده حقوق بشری شنیده میشد، میتوانست نیرویی عظیم به مبارزه ما ببخشد.»
به گفته این شهروند، در مقطع کنونی، جز موضعگیری ترامپ، واکنش قابلتوجهی دیده نشده و بیم آن میرود که سناریوی «جنبش سبز» تکرار شود؛ خیزشی که بدون پشتیبانی بینالمللی رها شد و در نهایت حکومت آن را سرکوب کرد.
او ادامه داد: «ما در چرخهای از ترس و شجاعت زندگی میکنیم. به اندازهای جسارت داریم که به خیابانها برویم و برای رهایی از دیکتاتوری مرگآوری که بر ما حاکم است، مبارزه کنیم، اما همزمان این هراس را نیز با خود داریم که بار دیگر شکست بخوریم.»
بر اساس گزارشها از تهران، ۱۴ دی و در نخستین روز کاری بازار پس از چند روز تعطیلی، ماموران سرکوبگر حکومت به تعدادی از کسبه پاساژ علاالدین و بازار چارسو و همچنین مردم معترض یورش بردند و به سمت آنان گاز اشکآور شلیک کردهاند.
«کشورهای غربی برای تغییر رژیم اقدام کنند»
«آزیتا» در ادامه با قدردانی از موضع اخیر ترامپ گفت حمایت یک ابرقدرت و هشدار مستقیم به حکومت برای پرهیز از خشونت علیه مردم از اهمیت فراوانی برخوردار است: «اگر رژیم از بهکارگیری خشونت علیه ما، از بازداشت یا تیراندازی بترسد، ما قادر خواهیم بود به اعتراضات خود ادامه دهیم.»
او از کشورهای غربی خواست ترس خود را کنار بگذارند و در مسیر تغییر رژیم در ایران گام بردارند.
در این مطلب آمده است: «ما نگرانی غرب از مداخله در امور داخلی را درک میکنیم و میدانیم هرگونه نقشآفرینی خارجی در تحولات داخلی ایران بلافاصله از سوی حاکمیت بهعنوان "دخالت بیگانگان" برای اهداف تبلیغاتی مورد استفاده قرار میگیرد.»
نگارنده در عین حال هشدار داد: «غرب باید بداند که توان روانی ما برای ایستادگی در برابر این سرکوب حد و مرزی دارد. هر بار که به خیابان آمدیم و سرکوب شدیم، رژیم با تمام قدرت و ابزارهای در اختیارش از مخالفان انتقام گرفت.»
اورشلیمپست نوشت: «چه این تقارن اتفاقی باشد و چه نباشد، عملیات مادورو همزمان با ششمین سالگرد کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، انجام گرفت.»
ترامپ ۱۳ دی با اشاره به عملیات هدف قرار دادن سلیمانی و همچنین حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه، آنها را کارزارهایی همتراز با بازداشت مادورو توصیف کرد.
پیامهای آگاهانه یا ناخواسته عملیات مادورو از دید مقامهای اسرائیلی دور نمانده؛ آنها این پیامها را در تصاویر و دودهای برخاسته از کاراکاس معنا کردند و درباره دلالتهای آن سخن گفتند.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، ۱۳ دی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رژیم ایران باید با دقت به آنچه در ونزوئلا در حال رخ دادن است، توجه کند.»
امیخای چیکلی، وزیر امور دیاسپورای اسرائیل، نیز گفت عملیات آمریکا در ونزوئلا ضربهای به «محور جهانی شرارت» وارد کرد و «پیامی روشن» به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، فرستاد.
به نوشته اورشلیمپست، موج اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی در پی تحولات اخیر ونزوئلا میتواند حاکی از افزایش نگرانی آنها باشد؛ نگرانی از اینکه ترامپ در برخورد با دشمنانش صرفا به تهدید لفظی اکتفا نمیکند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در بیانیهای عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا را «نقض آشکار حاکمیت ملی و تمامیت ارضی» این کشور توصیف کرد و از سازمان ملل خواست واشینگتن را محکوم کند.
پس از بازداشت مادورو، حساب کاربری خامنهای در ایکس پس از چند روز سکوت، چندین پیام را منتشر کرد.
در یکی از این پیامها آمده است: «ما در مقابل دشمن کوتاه نمیآییم، ما با اتکا و اتکال به خدای متعال و با اطمینان به همراهی مردم دشمن را به زانو درخواهیم آورد.»
خامنهای ۱۳ دی با تکرار مواضع پیشین خود در قبال اعتراضات سالهای گذشته، شهروندان معترض را «مزدور دشمن» و «اغتشاشگر» خواند و بر سرکوب مردم تاکید کرد.
اورشلیمپست نوشت جمهوری اسلامی، متحد دیرینه ونزوئلا، پس از سقوط شدید ارزش ریال، بحران کمبود آب و آسیب دیدن وجهه حکومت در پی جنگ ۱۲ روزه با آمریکا و اسرائیل، با موجی از اعتراضات سراسری مواجه شده است.
ترامپ ۱۲ دی هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
اورشلیمپست افزود حتی اگر ترامپ هیچگاه درباره ایران اظهارنظری نمیکرد و دستگیری مادورو در زمان دیگری رخ میداد، حذف یک متحد باز هم برای جمهوری اسلامی پیامدهای جدی داشت.
حکومت ایران در ونزوئلا روی ایجاد زیرساختهای نظامی سرمایهگذاری کرده بود؛ از جمله تاسیسات تولید پهپاد و یک پایگاه آموزشی وابسته به حزبالله لبنان.
این گروه نیابتی جمهوری اسلامی همچنین از ونزوئلا بهعنوان یکی از مراکز اصلی شبکه مالی غیرقانونی خود بهره میبرد.
حجم مبادلات ایران و ونزوئلا در سال ۲۰۲۳ به حدود سه میلیارد دلار رسید. تهران با صادرات نفت به کاراکاس میکوشید تحریمهای بینالمللی را دور بزند. با این حال، پس از کنار رفتن مادورو، سرنوشت این سرمایهگذاریها در هالهای از ابهام قرار دارد.
به گزارش رویترز، با وجود وعدههای دونالد ترامپ برای جذب سرمایهگذاری خارجی پس از بازداشت نیکلاس مادورو، تحلیلگران معتقدند ونزوئلا بهدلیل بیثباتی سیاسی، زیرساختهای فرسوده، نگرانیهای امنیتی و تداوم تحریمها، در سالهای پیشرو افزایش قابل توجهی در تولید نفت نخواهد داشت. این کشور اگرچه بزرگترین ذخایر برآوردی نفت جهان را در اختیار دارد، اما تولید آن طی دهههای اخیر بهواسطه سوءمدیریت و کاهش سرمایهگذاری خارجی بهشدت افت کرده است.
رویترز مینویسد ملیکردن صنعت نفت در دهههای گذشته و انتقال اجباری پروژهها به مشارکتهای تحت کنترل شرکت دولتی پیدیویاسای باعث خروج یا کاهش حضور بسیاری از شرکتهای خارجی از جمله اکسون موبیل و کونوکو فیلیپس شد.
تحلیلگران تاکید میکنند شرکتهای آمریکایی تا زمانی که از امنیت، دریافت مطالبات خود و رفع تحریمها اطمینان نیابند، تمایلی به بازگشت نخواهند داشت و ونزوئلا نیز ناچار به اصلاح چارچوبهای قانونی برای جذب سرمایهگذاری گستردهتر است.
بر اساس این گزارش، «شوران» تنها شرکت بزرگ آمریکایی است که هماکنون در ونزوئلا فعالیت میکند و روزانه حدود ۱۵۰ هزار بشکه نفت به ساحل خلیج آمریکا صادر میکند. سایر شرکتها، از جمله کونوکو فیلیپس و اکسون، تحولات سیاسی و چارچوب قراردادها را زیر نظر دارند. کارشناسان میگویند حتی در خوشبینانهترین سناریو و در صورت گذار سیاسی کمتنش، افزایش محسوس تولید نفت ونزوئلا زودتر از پنج تا هفت سال آینده محتمل نیست.
رویترز در پایان اشاره میکند که تجربههای پیشین مداخلات آمریکا در کشورهای نفتخیز نشان داده است چنین اقداماتی لزوماً به منافع فوری برای شرکتهای آمریکایی منجر نمیشود و در حال حاضر نیز تحولات ونزوئلا تأثیر قابل توجهی بر قیمت جهانی نفت یا بازار سوخت آمریکا نداشته است.
حملات بامداد شنبه ۱۳ دی آمریکا به ونزوئلا که با گزارش انفجارها و دود در کاراکاس آغاز شد، ساعاتی بعد با اعلام خبری از سوی ترامپ درباره بازداشت مادورو و همسرش و انتشار کیفرخواست تازه علیه آنها در آمریکا، وارد مرحله تازهای شد و موجی از واکنشها را در منطقه و جهان برانگیخت.
گستره جغرافیایی اعتراضات
بر اساس آمار تجمیعی هرانا، در هفت روز گذشته دستکم ۱۷۴ نقطه در کشور شاهد اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بودهاند. این تحرکات اعتراضی در ۶۰ شهر از ۲۵ استان ایران گزارش شده و نشان میدهد اعتراضات به کلانشهرها محدود نمانده و شهرهای کوچکتر و مناطق پیرامونی را نیز دربر گرفته است.
در کنار اعتراضات خیابانی و صنفی، ۱۸ تجمع دانشجویی در ۱۵ دانشگاه نیز ثبت شده که بیانگر تداوم نقش دانشگاهها بهعنوان یکی از کانونهای فعال اعتراض است.
آمار بازداشتها
طبق گزارش هرانا، در جریان هفت روز اعتراضات، دستکم ۵۸۲ شهروند بازداشت شدهاند؛ آماری که به تاکید این خبرگزاری، حداقل شمار بازداشتهاست و رقم واقعی احتمالاً بیش از این میزان است.
دادهها نشان میدهد نوجوانان سهم قابل توجهی از بازداشتشدگان را تشکیل میدهند. تنها در شهر یاسوج، دستکم ۸۱ نفر بازداشت شدهاند که ۷۰ نفر از آنان زیر ۱۸ سال هستند. همچنین موارد متعددی از بازداشت نوجوانان ۱۵ تا ۱۷ ساله در شهرهایی چون سبزوار، ایذه، یاسوج، زاهدان و اصفهان گزارش شده است.
علاوه بر این، شماری از دانشجویان دانشگاههای تهران، علموصنعت، دانشگاه تهران، دانشگاه رجایی قزوین، دانشگاه یاسوج و دانشگاه سیستان و بلوچستان نیز در میان بازداشتشدگان هستند.
جانباختگان و تلفات انسانی
هرانا تا زمان انتشار این گزارش، مرگ دستکم ۱۶ نفر را در جریان اعتراضات هفتروزه محرز دانسته است. در میان جانباختگان، یک نفر از نیروهای انتظامی–امنیتی و سایر موارد مربوط به شهروندان معترض عنوان شدهاند.
در برخی پروندهها، روایتهای رسمی مقامات با شهادت شاهدان عینی و گزارشهای غیررسمی در تعارض است. نمونه بارز آن، جانباختن یک معترض در شهر قم و نیز مرگ یک نوجوان ۱۷ ساله است که درباره علت کشتهشدن آنان روایتهای متفاوتی ارائه شده است. هرانا هشدار داده که بهدلیل فشارهای امنیتی بر خانوادهها و محدودیت شدید اطلاعرسانی، احتمال افزایش شمار جانباختگان وجود دارد.
وضعیت برخوردهای امنیتی
بر اساس گزارشهای میدانی و ویدیوهای راستیآزماییشده، در طول هفت روز اعتراضات، نیروهای انتظامی–امنیتی بهطور گسترده از تیراندازی، گاز اشکآور، ابزارهای کنترل جمعیت و بازداشت خشونتآمیز استفاده کردهاند.
همچنین گزارشهایی از مجروح شدن معترضان و خودداری برخی شهروندان از مراجعه به مراکز درمانی به دلیل ترس از بازداشت ثبت شده است. تشدید فضای امنیتی، استقرار نیروها در میادین و معابر اصلی و استفاده از اعترافات اجباری تلویزیونی، از دیگر الگوهای تکرارشونده در برخورد با معترضان بوده است.
بررسیهای ایراناینترنشنال نیز نشان میدهد در اعتراضات شش روز گذشته در ایران، دستکم ۴۴ شهروند معترض هدف گلولههای جنگی و ساچمهای نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی قرار گرفته و زخمی شدهاند. همزمان دهها نفر دیگر بر اثر ضربوجرح با باتون و حمله نیروهای امنیتی و لباسشخصی مصدوم شدهاند.
این دادهها نشان میدهد موج کنونی اعتراضات، از نظر دامنه جغرافیایی، شدت برخوردهای امنیتی و میزان بازداشتها و تلفات، وارد مرحلهای گسترده و چندلایه شده است که پیامدهای آن همچنان در حال گسترش و بهروزرسانی است.
