جان کندی، سناتور جمهوریخواه در صحن سنای آمریکا از تصمیم بریتانیا، فرانسه و آلمان برای فعالسازی سازوکار «ماشه» و بازگرداندن تحریمهای جمهوری اسلامی استقبال کرد و گفت برای فشار بر ایران راهی جز «خفه کردن اقتصادی رژیم» وجود ندارد.
او در اظهارات خود تاکید کرد: «تحریمها قرار است بخشهای بانکداری، حملونقل دریایی، نفت و تسلیحات ایران را در بر بگیرند، اما بازگرداندن آنها به تنهایی کافی نیست؛ باید این تحریمها بهطور جدی اجرا شوند و آمریکا باید در این زمینه پیشگام باشد.»
اظهارات او روز پنجشنبه ۱۳ شهریور در وبسایت رسمی کندی منتشر شده است.
کندی هشدار داد که روسیه و چین احتمالا مانع تشکیل کمیتهای در سازمان ملل برای نظارت بر اجرای این تحریمها خواهند شد، اما گفت واشینگتن همراه با لندن، برلین و پاریس باید تضمین کند که «دنیا بفهمد این تحریمها واقعی هستند».
محمد کشاورززاده، سفیر پیشین جمهوری اسلامی در چین ۱۰ شهریور گفته بود که چینیها مخالف فعال شدن مکانیسم ماشه هستند و به طرق مختلف در تلاشند تا جلوی فعال شدن آن را بگیرند. او افزود: «فعال شدن مکانیسم ماشه بر روابط ایران و چین اثر خواهد گذاشت، بالاخره بازگشت تحریمها مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد.»
کندی با اشاره به سوابق جمهوری اسلامی در «پیمانشکنی» و حمایت از حملات تروریستی در خارج از ایران، تاکید کرد: «ما ناچاریم رژیم را از نظر اقتصادی خفه کنیم. من برای مردم ایران متاسفم اما هیچ همدلیای با آیتالله ندارم.»
این سناتور جمهوریخواه در ادامه گفت نباید موضوع ایران در سایه جنگ اوکراین نادیده گرفته شود: «آنچه اجازه دهید ادامه خواهد یافت. اگر تحریمها جدی گرفته نشوند، رفتار ایران تغییر نخواهد کرد.»
این اظهارات در حالی بیان شده است که وزارت خزانهداری آمریکا ۱۲ شهریور اعلام کرد شرکت بینالمللی حملونقل فراخت (Fracht) که دفتر مرکزی آن در هیوستون تگزاس قرار دارد، با پرداخت یک میلیون و ۶۱۰ هزار دلار برای حلوفصل اقدامهایش در ارتباط با نقض چندین برنامه تحت تحریم از جمله علیه ونزوئلا و ایران، موافقت کرده است.
به گفته دولت آمریکا، این شرکت با یک هواپیمایی دولتی ونزوئلا که در فهرست تحریمها قرار دارد قرارداد بسته بود تا کالاهایی را از مکزیک به آرژانتین منتقل کند. این شرکت هواپیمایی از هواپیمایی استفاده میکرد که تحت بهرهبرداری ماهانایر ایران بود؛ شرکتی که طبق قوانین آمریکا بهدلیل ارتباط با تروریسم و فعالیتهای مرتبط با اشاعه تسلیحات کشتارجمعی تحریم شده است.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی ۱۱ شهریور تلاش کرد تا پیامدهای آغاز روند فعال شدن مکانیسم ماشه بر اقتصاد ایران را ناچیز جلوه دهد.
او گفت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی نسبت به تحریمهای فعلی علیه تهران «گستردگی و نهاد ناظر و ضامن ندارد» و «بسیار کماثرتر» از تحریمهای آمریکاست.
این خبرگزاری با استناد به سندی داخلی از اسناد وزارت امور خارجه آمریکا نوشته است که احتمال دارد ایالات متحده محدودیتهای تردد برای چندین هیات از جمله اعضای هیات جمهوری اسلامی را نسبت به گذشته تشدید کند.
افزون بر این، هیات جمهوری اسلامی در صورت اعمال محدودیتهای جدید امکان خرید از فروشگاههای عمدهفروشی مانند کاسکو و سَمزکلاب را نخواهد داشت.
آسوشیتدپرس نوشته است: «این دو فروشگاه همواره مورد علاقه دیپلماتهای ایرانی مقیم نیویورک و دیپلماتهای بازدیدکننده بودهاند چون میتوانند مقادیر زیادی از کالاهایی را که در ایرانِ منزوی از نظر اقتصادی در دسترس نیست، با قیمت نسبتا ارزان خریداری کنند و به کشور ببرند یا بفرستند.»
دو سال پیش، انتشار ویدیویی از هیات جمهوری اسلامی در نیویورک در حال بارگیری و جابهجایی انبوهی از کالاهای خریداری شده با برچسب شرکتها و فروشگاههای آمریکایی در شبکههای اجتماعی مورد توجه قرار گرفت.
این ویدیو تیم همراه ابراهیم رئیسی، رئیس دولت وقت جمهوری اسلامی را نشان میداد که در حال بار زدن بستههای بزرگ در کامیونی در مقابل در هتل محل اقامتشان در نیویورک بودند.
در همان روزها تصاویر دیگری نیز از جابجایی چمدانها و بستههای متعدد در مقابل هتل محل اقامت هیات جمهوری اسلامی در رسانههای اجتماعی بازتابهای فراوانی در پی داشت.
به گزارش آسوشیتدپرس، هنوز روشن نیست که ممنوعیت خرید برای هیات جمهوری اسلامی به اجرا گذاشته خواهد شد یا نه، اما در سندی که این خبرگزاری مشاهده کرده، آمده بود که وزارت امور خارجه ایالات متحده در حال بررسی و تدوین مقرراتی است که به آن اجازه میدهد شرایط و ضوابطی را برای عضویت دیپلماتهای خارجی مستقر در آمریکا در فروشگاههای عمدهفروشی اعمال کند.
وزارت امور خارجه آمریکا به پرسش این خبرگزاری درباره این موضوع تا لحظه انتشار این گزارش پاسخی نداده است.
۹ شهریور ماه نیز وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال درباره روند صدور ویزا برای هیات ایرانی شرکتکننده در مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرده بود واشینگتن باید اطمینان حاصل کند که شرکتکنندگان خارجی در این مجمع هیچ تهدیدی برای امنیت ملی ایالات متحده نخواهند بود.
علاوه بر ایران، هیاتهای کشورهای سودان، زیمبابوه، و «شاید» برزیل هدف محدودیتهای تازه دولت ترامپ در سفر ماه جاری به سازمان ملل خواهند بود.
بهطور تاریخی، رئیسجمهوری برزیل نخستین رهبر جهانی است که در روز افتتاحیه مجمع سالانه سازمان ملل سخنرانی میکند و طبق رویه هر ساله، رئیسجمهوری آمریکا دومین سخنران است.
به نقل از آسوشیتدپرس، هنوز روشن نیست که محدودیتهای احتمالی ویزا شامل لولا داسیلوا، رئیسجمهوری برزیل میشود یا اعضای ردههای پایینتر هیات اعزامی این کشور به سازمان ملل را هدف قرار خواهد داد.
دولت و مقامات کنونی برزیل در ماههای اخیر به دلیل پیگرد قانونی ژائیر بولسونارو، رئیسجمهوری پیشین برزیل و متحد دونالد ترامپ، هدف انتقادهای ترامپ بودهاند.
به نقل از آسوشیتدپرس، با وجود محدودیتهای شدید علیه برخی کشورها و همینطور لغو صدور ویزا برای رهبر و هیات اعزامیِ تشکیلات خودگردان فلسطین، سوریه در این نشست با محدودیتهای کمتری مواجه خواهد بود.
هیات سوری که در ده سال گذشته با محدودیتهایی مشابه با هیات اعزامی جمهوری اسلامی مواجه بود، هفته گذشته معافیتهایی برای حضور در نیویورک دریافت کرد.
کانال جامعه پزشکی ایران از ردصلاحیتهای کمسابقه در انتخابات نظام پزشکی و حضور چهرههای دولتی، رییس دانشگاه و مشاوران وزارت بهداشت در لیست رد صلاحیتها خبر داد.
شهابالدین صدر، علی تاجرنیا، علی آسایش، سینا جمالیان، علیرضا سلیمی، رضا دستنشان، شاهرخ خوشسیرت، عبدالرضا عزیزی، عرفان فربد، توماج خسروی و غنچه لنگری، در تهران و هادی یزدانی در اصفهان، از جمله افرادی هستند که ردصلاحیت شدهاند.
مرتضی کاظمیان، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، رد صلاحیت گسترده نامزدهای انتخابات نظام پزشکی، همزمان با استقرار دولت پزشکیان را ناشی از فقدان انتخابات آزاد، سالم و عادلانه در جمهوری اسلامی و لطمه به نهادهای صنفی توصیف کرد.
منابع صنفی گفتهاند دامنه ردصلاحیتها محدود به پایتخت نبوده و در برخی شهرها، از جمله مشهد، شماری از مدیران و چهرههای رسمی سازمانهای استانی نیز از رقابت کنار گذاشته شدهاند.
کانال جامعه پزشکی ایران از ردصلاحیت ۱۲ نامزد در مشهد خبر داده و نوشته است صلاحیت دبیر شورای عالی نظام پزشکی کشور، یک عضو هیئتمدیره و مدیر روابط عمومی نظام پزشکی مشهد رد شده است.
بر پایه این گزارش، شماری از داوطلبان برای امضای تعهدنامه کتبی تحت فشار قرار گرفتهاند تا تعهد دهند خطای صنفی یا اجتماعی گذشته را تکرار نخواهند کرد.
اعتراض به صلاحیتها
روند ردصلاحیتها در انتخابات نظام پزشکی با واکنشهای گسترده در میان پزشکان و فعالان صنفی روبهرو شده است.
ناهید خداکرمی، عضو هیئت اجرایی انتخابات نظام پزشکی، به نشانه اعتراض استعفا کرد و این اقدام خود را اعتراضی مسئولانه برای پاسداری از شان و کرامت اعضای سازمان نظام پزشکی دانست.
فرهاد تیمورزاده، پزشک و فعال صنفی نوشت تا وقتی «تمام امور کشور تحت سلطه نظامیان» است، ایران طعم دموکراسی و احترام به کرامت انسانی را نخواهد چشید.
علی نیکجو، روانپزشک، نیز روند انتخابات را مهندسیشده و بهشدت شبههآور، غیرقانونی و غیرعادلانه توصیف کرد.
حسن رودگری، پزشک، با هشدار درباره «ردصلاحیتهای سوگیرانه» در انتخابات سازمان نظام پزشکی، از شکلگیری شائبه «صلاحیتچینی» خبر داد و نوشت گزارشهای رسیده نشان میدهد روند احراز صلاحیتها در مواردی خلاف انتظار و ناعادلانه پیش میرود.
او با اشاره به حضور نمایندگان دادستانی کل کشور و وزارت کشور در کنار دو نفر از کادر پزشکی به انتخاب وزیر بهداشت و سه پزشک به انتخاب کمیسیون بهداری و بهزیستی مجلس، تاکید کرد اخبار واصله از «ردصلاحیتهای سوگیرانه، بهویژه علیه چهرههای مستقل یا خارج از یک خط فکری مشخص» حکایت دارد.
فعالان صنفی هشدار دادهاند تداوم ابهام در احراز صلاحیتها میتواند به کاهش مشارکت و لطمه به کارکرد نمایندگی نهادهای صنفی بینجامد.
هنوز هیچ توضیح شفافی درباره معیارها و مصداقهای رد یا تایید صلاحیتها منتشر نشده است.
بر اساس گزارشی که نشریه هیل پنجشنبه ۱۳ شهریور منتشر کرد توافق جدید مسیر جادهای مستقیمی میان آذربایجان و نخجوان ایجاد میکند که از خاک ارمنستان میگذرد و تحت حاکمیت ایروان باقی خواهد ماند.
این مسیر عملا ایران را دور میزند و واشینگتن را با امتیازی ۹۹ ساله در توسعه این راه، با نام «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی»، در قفقاز جنوبی مستقر میکند.
برای دههها، ایران از موقعیت جغرافیایی خود برای حفظ اهرم فشار در مسیرهای ترانزیتی منطقه استفاده کرده بود. اما هیل میگوید این کریدور برتری تهران را کاهش میدهد و نفوذش بر باکو و آنکارا را محدود میسازد.
علیاکبر ولایتی، مشاور علی خامنهای اول شهریور در واکنشی جدید به تحولات دالان زنگزور گفت قفقاز از زمان کوروش، «حاشیه امنیتی ایران» بوده است. او برای پست ایکس خود از هشتگ «فرزندان کوروش» استفاده کرد.
ولایتی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت هرودوت، مورخ یونان باستان، میگوید قفقاز از زمان کوروش «همواره حاشیه امنیتی ایران بوده» و بنیانگذار سلسله هخامنشیان برای «جلوگیری از هجوم اقوام وحشی» در آنجا سدی بنا کرد.
به گزارش هیل، این عقبنشینی تنها یک مورد از الگوی وسیعتر شکستهای سیاست خارجی ایران است. در سوریه، تلاشهای پرهزینه برای حفظ بشار اسد بینتیجه ماند و در لبنان، موقعیت حزبالله به شدت تضعیف شد.
جنگ ۱۲ روزه اخیر نیز با حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به فرماندهان و زیرساختهای ایران، آسیبپذیریهای تهران را نمایان کرد. پاسخ محدود موشکی جمهوری اسلامی بیشتر نشاندهنده تلاش برای پرهیز از جنگ تمامعیار بود تا نمایش قدرت بازدارندگی.
شکافهای داخلی عمیقتر شدهاند
این گزارش میافزاید شکافهای سیاسی و نارضایتی اجتماعی در داخل کشور عمیقتر شده است. چهار دهه حکومت اسلامی با مشارکت حداقلی مردم، همراه با قوانین سختگیرانه دینی، نارضایتی گسترده ایجاد کرده است.
بحران اقتصادی، تورم، رکود، و کمبود آب و برق، خشم عمومی را تشدید کرده و مقامها را حتی از دست زدن به اصلاح قیمت سوخت بیمناک کرده است.
به باور تحلیلگران، توافق زنگزور برای ترامپ تلاشی برای تثبیت تصویر یک میانجی جهانی و کسب جایزه نوبل صلح است، اما فراتر از نمادپردازی، حضور پایدار آمریکا در قفقاز جنوبی را تضمین میکند.
برای ایران، این توافق به معنای از دست رفتن نفوذ در معادلات ترانزیتی و کاهش اهرم فشار در منطقه است.
در کنار شکستهای پیدرپی در سوریه، لبنان، جنگ با اسرائیل و بحرانهای داخلی، کریدور زنگزور توازن را به شکل محسوسی علیه تهران تغییر داده است.
این شکستهای خارجی انسجام داخلی را بیشتر فرسایش میدهد و در یک ساختار چندقومیتی، گرفتار بحران اقتصادی و محدودیتهای سیاسی، خطر بیثباتی سیاسی را افزایش میدهد؛ وضعیتی که میتواند موازنه قدرت منطقهای را تغییر دهد.
سندیکای خبری یهود پنجشنبه ۱۳ شهریور در گزارش خود با اشاره به نزدیکی تهران و خارطوم نوشت شکستهای اخیر جمهوری اسلامی در منطقه و از دست رفتن «هلال شیعی» موجب شده تهران به دنبال جایگزینهایی برای شبکه نیابتی خود باشد.
بر اساس این گزارش، با تضعیف حزبالله و از دست رفتن کارایی خاک سوریه برای انتقال سلاح، جمهوری اسلامی تلاش میکند سودان را به پایگاه تازه نفوذ خود بدل کند؛ نزدیکی تهران با عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش سودان، نگرانیها از تبدیل خارطوم به نیروی نیابتی جدید ایران را افزایش داده است.
در این میان، سودان بهدلیل موقعیت راهبردی در امتداد دریای سرخ و جنگ داخلی فرسایندهاش به عرصهای جدید برای نفوذ تبدیل شده است.
جمهوری اسلامی از اواخر سال ۲۰۲۳ به ارتش سودان تجهیزات نظامی، بهویژه پهپادهای «مهاجر-۶» تحویل داده و موضع این نیروها را در نبرد علیه «نیروهای واکنش سریع» تحت فرمان محمد حمدان دقلو، که مورد حمایت امارات است را تقویت کرده است.
روابط تهران و خارطوم که در ۲۰۱۶ به دنبال حمله به سفارت عربستان در ایران قطع شده بود، پس از ازسرگیری مناسبات تهران و ریاض در مارس ۲۰۲۳ بار دیگر احیا شد.
بر اساس این گزارش روند موجود میتواند ارتش سودان را به نیروی نیابتی تازه ایران در آفریقا تبدیل کند.
سودان در ژانویه ۲۰۲۱ «اعلامیه توافقات ابراهیم» را امضا کرده و در مسیر عادیسازی روابط با اسرائیل قرار گرفته بود اما آغاز جنگ داخلی در ۲۰۲۳ این روند را متوقف کرد.
به گفته سندیکای خبری یهود، اکنون بیم آن میرود که نزدیکی تهران و خارطوم به جمهوری اسلامی امکانی برای حضور فعال در دریای سرخ بدهد؛ جایی که کنترل حوثیهای مورد حمایت حکومت ایران در سوی دیگر این آبراه حیاتی نیز برقرار است.
چنین شرایطی میتواند تجارت اسرائیل با آسیا و آفریقا را تهدید کند.
نگرانیهای اسرائيل و دیگران
بر اساس این گزارش، اسرائیل در سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۱۲ حملاتی هوایی در سودان برای جلوگیری از انتقال سلاح ایرانی به حماس انجام داده بود.
مقامهای اسرائیلی گفتهاند در صورت گسترش نفوذ جمهوری اسلامی در سودان، اقدامهای پیشگیرانه مشابهی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
نفوذ حکومت ایران در سودان نه تنها برای اسرائیل بلکه برای عربستان سعودی و امارات نیز تهدیدی مستقیم است، زیرا حضور مسلحانه تهران در آن سوی دریای سرخ موازنه منطقهای را به هم میزند.
آمریکا و اروپا نیز تهران را از جمله بازیگرانی میدانند که با دخالت در جنگ سودان «بر آتش میدمد».سندیکای خبری یهود به نقل از کارشناسان اسرائیلی هشدار میدهد که صرفا جنگیدن با یک نیروی نیابتی دیگر کافی نیست و تاکید دارد باید مستقیما با «سر مار» روبهرو شد.
