یک روزنامه آمریکایی گزارش داد افزایش تنش نظامی میان ونزوئلا و ایالات متحده ابعاد همکاری کاراکاس و تهران را پررنگتر کرده و ونزوئلا با همکاری جمهوری اسلامی، زرادخانهای متنوع از پهپادها ساخته است.
به گزارش روزنامه میامی هرالد، ونزوئلا نخستین کشور در آمریکای جنوبی است که از پهپادهای مسلح استفاده میکند؛ تحول مهمی که نتیجه نزدیک به دو دهه همکاری مستمر با تهران است.
بر اساس این گزارش، ونزوئلا طی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ از کشوری بدون توان پهپادی به کشوری دارای زرادخانهای متنوع از پهپادها برای شناسایی، دیدهبانی و رزم تبدیل شده.
این جهش حاصل برنامهای محرمانه بوده که از زمان هوگو چاوز، رییسجمهوری سابق و از دنیا رفته این کشور آغاز شده و با قراردادی ۲۸ میلیون دلاری و ارسال کیتهای مونتاژ «مهاجر-۲» از ایران، کلید خورده است.
این همکاری سرانجام به صنعتی گسترده منجر شده که اکنون علاوه بر پهپادهای شناسایی، مدلهای رادارگریز و پهپادهای انتحاری الهامگرفته از طراحیهای ایرانی را نیز تولید میکند.
معاملات نظامی در قالب پروژههای غیرنظامی
میامی هرالد با بررسی دهها سند رسمی دولت ونزوئلا نوشت که میلیاردها دلار در این همکاری سرمایهگذاری شده و این معاملات اغلب در پوشش پروژههایی نظیر کارخانه دوچرخه یا تراکتور صورت گرفته اما در واقع اهداف نظامی داشته است.
از سوی دیگر بر اساس گزارشها، واشینگتن طی هفتههای گذشته سه ناوشکن موشکانداز و چهار هزار تفنگدار دریایی را به کارائیب اعزام کرد.
در واکنش، ونزوئلا ناوهای جنگی در سواحل خود مستقر کرده و از «حضور چشمگیر» پهپادها در طول مرزها خبر داده است.
همچنین حدود ۱۵ هزار سرباز به مرز کلمبیا اعزام شدهاند.
ونزوئلا چه پهپادهایی دارد؟
ونزوئلا در دو دهه گذشته زرادخانهای متنوع از پهپادها ساخته است.
بر اساس گزارش میامی هرالد، «آرپیا-۱» بر پایه مهاجر-۲ ایرانی طراحی و در داخل مونتاژ شده است.
این پهپاد برای گشتزنی مرزی و پایش زیرساختها بهکار میرود.
«آنتونیو خوزه دِ سوکره-۱۰۰» با حمایت ایران مدرنسازی شده و قابلیت شناسایی آنی و حملات دقیق با مهمات هدایتشونده روسی دارد.
مدل پیشرفتهتر آن، «سوکره-۲۰۰»، رادارگریز و چندمنظوره است و هنوز در مرحله آزمایشی قرار دارد.
«مهاجر-۶» ایرانی از سال ۲۰۲۰ وارد خدمت شده و برای شناسایی و حمله با موشکهای قائم استفاده میشود.
«اورلان-۱۰» روسی نیز از همان سال در اختیار ونزوئلا قرار گرفته و برای شناسایی تاکتیکی و تصحیح آتش توپخانه به کار میرود.
به نوشته میامی هرالد، ونزوئلا همچنین پروژه آزمایشی «گاویلان» را برای شناسایی سبک و آموزش، اجرا کرده است.
آخرین نمونه، «زامورا وی-۱» است؛ پهپادی انتحاری بر پایه شاهد-۱۳۶ ایران که پس از یافتن هدف به آن برخورد میکند و منفجر میشود.
ائتلافی از نهادهای دانشجویی که با نام بِماِسآی شناخته میشود، پیش از تجمع پنجشنبه ۱۳ شهریور اعلام کرد: «نگرانی مردم بهخاطر اعتراضات خیابانی نیست، بلکه بهخاطر فساد و سیاسیسازی قانون است.»
پس از آنکه یک خودروی پلیس با یک راننده پیک موتوری برخورد کرد و او را کشت، اعتراضات هفته گذشته در اندونزی به رهبری دانشجویان، کارگران و گروههای حقوق بشری تشدید شد و به خشونت گرایید.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، در جریان این اعتراضات تاکنون ۱۰ نفر کشته و بیش از هزار نفر در پی «غارت و شورش»، زخمی شدهاند.
گروههای حقوق بشری، استفاده نیروهای امنیتی از خشونت را محکوم کردند.
اعتراض به نابرابریهای اقتصادی
اعضای ۱۰ اتحادیه دانشجویی، چهارشنبه با نمایندگان پارلمان دیدار کردند. آنان خواستار تحقیقات مستقل درباره خشونت پلیس شدند و همزمان بر تضاد میان مزایا و امتیازات سخاوتمندانه برای قانونگذاران و دشواریهای اقتصادی اکثریت اندونزیاییها تاکید کردند.
معاون رییس پارلمان اندونزی به معترضان وعده داد پنجشنبه فرصتی برای دیدار با دولت فراهم خواهد شد اما موزامیل احسان، رهبر ائتلاف دانشجویان، گفت که هیچ پیگیریای درباره این دعوت انجام نشده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که این اعتراضات از سوی چندین تشکل دانشجویی اندونزی «با منافع گاه متفاوت و بعضا ناسازگار» سازماندهی شده است.
بازداشت بیش از سه هزار نفر
کارگران عضو اتحادیه گِبراک نیز قرار است پنجشنبه در جاکارتا، پایتخت، تظاهراتی علیه برخورد خشن نیروهای امنیتی برگزار کرده و خواستار آزادی بازداشتشدگان شوند.
سازمان حقوق بشری دیدهبان حقوق بشر مستقر در نیویورک، پنجشنبه اعلام کرد که مقامهای اندونزی بیش از سه هزار نفر را در یک کارزار سرکوب سراسری بازداشت کردهاند.
میناکشی گانگولی، معاون بخش آسیا در این سازمان گفت: «مقامهای اندونزی نباید به اعتراضات علیه سیاستهای دولت با توسل به زور بیش از حد و بازداشت غیرقانونی معترضان پاسخ دهند.»
پرابوو سوبیانتو، رییسجمهور اندونزی، گفته است که ارتش و پلیس در برابر «اوباش خشونتطلب» قاطع خواهند بود و برخی از ناآرامیها نشانههایی از «تروریسم و خیانت» دارند.
اعتراضی فراتر از مرزها
پیشتر احمد سوکارسونو، معاون مدیر شرکت مشاوره «کنترل ریسکس» (Control Risks)، در تحلیلی گفت که شکاف فزاینده میان فقرا و ثروتمندان در اندونزی، شرایطی بحرانی و قابل انفجار ایجاد کرده است.
او افزود: «افزایش مزایای نمایندگان مجلس در چنین شرایطی مانند شعلهای است بر انبار باروت.»
واکنشها به سرکوب اعتراضها به داخل مرزهای اندونزی محدود نمانده است.
در فضای مجازی، کاربران با استفاده از هشتگ ResetIndonesia# و افزودن رنگهای صورتی و سبز به تصویر پروفایلهای خود، خواستار اجرای ۲۵ مطالبه از جمله پایان خشونت پلیس و تضمین دستمزد عادلانه برای مردم شدهاند.
گزارشها از لیسبون حاکی از آن است که سازمان ملی ایمنی حمل و نقل پرتغال از صبح پنجشنبه ۱۳ شهریور بررسیهای خود را درباره این حادثه آغاز کرده است.
چهارشنبه در اثر خروج قطار کابلی «گلوریا» از ریل و سقوط آن در شهر لیسبون، دستکم ۱۷ نفر جان باختند و ۱۸ تن دیگر مصدوم شدند.
این قطار از جاذبههای گردشگری و نمادهای پایتخت پرتغال به شمار میرود.
در میان جانباختگان، شماری از شهروندان خارجی نیز حضور دارند و حال پنج تن از مجروحان وخیم گزارش شده است.
کارلوس موئداس، شهردار لیسبون، ۱۲ شهریور در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «امروز روزی تراژیک برای شهر ماست. لیسبون در سوگ است.»
دولت پرتغال ۱۳ شهریور را در این کشور عزای عمومی اعلام کرده است.
تلاش برای یافتن علل حادثه
بیبیسی جهانی ۱۳ شهریور به نقل از رسانههای محلی گزارش داد در بررسیها، تمرکز اولیه بر کابلی است که سامانه وزنهمتعادل قطار لیسبون را به حرکت درمیآورد و امکان جابهجایی واگن در مسیرهای پرشیب مرکز شهر را فراهم میکند.
این سیستم در مراحل مختلف تحول خود ابتدا مبتنی بر مکانیسم آبی، سپس سامانه بخار بوده و در نهایت با استفاده از نیروی برق عمل کرده است.
در کنار این موضوع، پرسشهای اساسی دیگری نیز مطرح است؛ از جمله علل احتمالی خروج واگن از ریل و ناکارآمدی سامانه ترمز در جلوگیری از سقوط در این مسیر پرشیب.
این خط ریلی که در سال ۱۸۸۵ افتتاح شد، بخش مرکزی شهر لیسبون را به محله «بایرو آلتو» در قسمت مرتفع شهر که به زندگی شبانه پر جنب و جوش خود شهرت دارد، متصل میکند.
این مسیر یکی از سه خط قطار کابلی تحت مدیریت شرکت «کاریش»، وابسته به حمل و نقل عمومی شهرداری لیسبون، محسوب میشود و علاوه بر گردشگران، مورد استفاده ساکنان محلی نیز قرار میگیرد.
شرکت «کاریش» ۱۲ شهریور با انتشار بیانیهای در واکنش به این حادثه اعلام کرد «تمامی پروتکلهای نگهداری»، از جمله سرویسهای ماهانه و هفتگی و بازرسیهای روزانه، به اجرا گذاشته شده بود.
بنا بر اعلام شهرداری لیسبون، خط «گلوریا» سالانه حدود سه میلیون نفر را جابهجا میکند.
این خط دو واگن دارد که هر کدام گنجایش نزدیک به ۴۰ مسافر را دارند و در دو سر یک کابل کششی قرار گرفتهاند.
نیروی محرکه این واگنها از طریق موتورهای برقی تامین میشود.
این اندیشکده اسرائیلی نوشت ارتش جمهوری اسلامی اواخر مردادماه رزمایش دریایی دوروزهای را در آبهای تنگه هرمز، خلیج فارس و اقیانوس هند برگزار کرد.
در این رزمایش موشکهای کروز، موشکهای ضد کشتی «قدیر» و «نصیر» با قابلیت پرتاب از سکوهای زمینی و دریایی، پهپادهای مدل «ابابیل» و سامانههای جنگ الکترونیک به نمایش گذاشته شدند.
همچنین ویدیویی از این رزمایش منتشر شد که بهوسیله یک پهپاد از یک کشتی کانتینربر تصویربرداری شده بود.
موسسه آلما این ویدیو را «هشداری درباره توانایی ایران برای تهدید ترافیک دریایی غیرنظامی در منطقه» توصیف کرد.
به گفته این اندیشکده، برخلاف زرادخانه موشکهای بالستیک و برنامه هستهای جمهوری اسلامی، نیروهای دریایی حکومت ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل تنها متحمل خسارات محدودی شدند و همچنان قادرند سطحی از تهدید را در منطقه به نمایش بگذارند
در ساختار نظامی جمهوری اسلامی، نیروی دریایی ارتش در کنار نیروی دریایی سپاه پاسداران فعالیت میکند. بر اساس تقسیم وظایف صورتگرفته، نیروی دریایی ارتش در دریای خزر، دریای عمان، اقیانوس هند و عرصههای دورتر حضور دارد، در حالی که نیروی دریایی سپاه پاسداران عمدتا در خلیج فارس و تنگه هرمز مشغول فعالیت است.
با این حال، در سالهای اخیر نیروی دریایی سپاه پاسداران بهطور فزایندهای خارج از آبهای خلیج فارس فعالیت میکند و همکاری میان نیروی دریایی سپاه و ارتش در حوزههای مختلف روند فزایندهای داشته است.
نقش جغرافیای منطقه در توان تهدید جمهوری اسلامی
اندیشکده آلما در ادامه تحلیل خود نوشت موقعیت راهبردی ایران، ویژگیهای جغرافیایی تنگه هرمز و خلیج فارس و تواناییهای نظامی جمهوری اسلامی که طی سالها توسعه یافته، تهران را قادر میسازد تهدیدی ملموس برای آزادی کشتیرانی در منطقه ایجاد کند.
خط ساحلی ایران بیش از سه هزار کیلومتر امتداد دارد و میان خلیج فارس و دریای عمان در غرب و جنوب کشور و همچنین دریای خزر در شمال، تقسیم شده است.
ویژگیهای جغرافیایی خلیج فارس و خط ساحلی ایران چالشهای عملیاتی مهمی برای نیروهای دریایی فعال در این منطقه به وجود میآورد. خلیج فارس حدود هزار کیلومتر طول دارد و پهنای آن بین ۶۵ تا ۳۴۰ کیلومتر متغیر است؛ آبهای آن نسبتا کمعمق هستند و بهطور میانگین تنها ۵۰ متر عمق دارند.
ابعاد تنگه هرمز حتی کوچکتر است؛ با طولی حدود ۱۸۰ کیلومتر و پهنایی بین ۳۵ تا ۶۰ کیلومتر. خط ساحلی منطقه همچنین دارای خلیجهای متعدد، زمینهای کوهستانی و جزایر پراکنده فراوان است.
در نتیجه، این مناطق دریایی محدود و کمعمق با فواصل عملیاتی نسبتا کوتاه، «تحت کنترل ساحل» قرار دارند.
افزون بر این، آبهای گرم خلیج فارس و تنگه هرمز با شوری بالا و جریانهای تند شناخته میشوند که این ویژگیها برای برخی شناورها مشکلات عملیاتی ایجاد میکند.
جمهوری اسلامی، جنگ نامتقارن و تاکتیک ازدحام
موسسه تحقیقاتی آلما نوشت که شرایط جغرافیایی همراه با مجموعهای از ملاحظات دیگر، جمهوری اسلامی را بر آن داشته تا بخش مهمی از توان دریایی خود را بر پایه «جنگ نامتقارن» در تنگه هرمز و خلیج فارس ایجاد کند.
این شیوه جنگی در پی آن است که نیروهای بزرگتر و قدرتمندتر را که عموما کُند و سنگین هستند، با اتکا به واحدهای کوچک، پرسرعت و انعطافپذیر و نیز بهرهگیری از شرایط محلی زمین و دریا به چالش بکشد.
یکی از تاکتیکهای محوری که جمهوری اسلامی توسعه داده، «تاکتیک ازدحام» است؛ روشی که در آن تعداد زیادی قایق تندرو یا پهپاد بهطور همزمان برای شکستن توان دفاعی ناوگانهای بزرگ نظامی به کار گرفته میشوند.
هدف از بهکارگیری این شیوه، ایجاد برتری از طریق عنصر غافلگیری و اشباع سامانههای دفاعی دشمن است.
از دیگر روشهای مورد استفاده حکومت ایران میتوان به استفاده از موشکهای ساحل به دریا و مینهای دریایی اشاره کرد؛ ابزارهایی که در محیطهای دریایی محدود و شلوغی مانند تنگه هرمز و خلیج فارس مزیت ایجاد میکنند.
از این رو، در صورتی که تهران تصمیم بگیرد مسیرهای دریایی غیرنظامی و کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز را هدف قرار دهد، راههای متعددی برای اخلال در آزادی ناوبری در این منطقه در اختیار دارد؛ از جمله بهرهگیری از سامانههای تسلیحاتی، شناورهای رزمی و نیروهای ویژه.
