افزایش قیمت ارز و طلا از یک سو و ریزش بازار بورس تهران از سوی دیگر ادامه دارد. نوسانات جدید در بازارهای مالی کشور به دنبال انتشار خبر آغاز روند فعالسازی مکانیسم ماشه شروع شد و در اولین روز کاری، قیمت یک دلار از ۱۰۴ هزار تومان و قیمت هر گرم طلا از ۸.۷ میلیون تومان عبور کرد.
شنبه هشتم شهریور و پس از آنکه ششم شهریور، خبر فعالسازی قریبالوقوع مکانیسم ماشه منتشر شد، قیمت هر دلار آمریکا در بازار، با حدود سه هزار تومان افزایش نسبت به پنجشنبه، به ۱۰۴ هزار و ۵۰۰ تومان رسید.
قیمت هر گرم طلا نیز در بازار که پنجشنبه هشت میلیون و ۳۶۸ هزار تومان معامله میشد، با حدود ۴۰۰ هزار تومان افزایش به هشت میلیون و ۷۳۰ هزار تومان رسید.
هر یورو شنبه در بازار ایران ۱۲۲ هزار و ۲۰۰ تومان معامله شد، در حالی که پنجشنبه قیمت آن ۱۱۸ هزار و ۵۰۰ تومان بود.
قیمت پوند بریتانیا نیز با حدود چهار هزار تومان افزایش از ۱۳۷ هزار تومان در روز پنجشنبه به ۱۴۱ هزار تومان افزایش پیدا کرد.
در همین حال، شاخص کل بورس تهران در پایان معاملات شنبه هشتم شهریور با ریزش ۳۵ هزار و ۳۴۴ واحدی به دو میلیون و ۳۹۵ هزار واحد رسید.
شاخص کل بازار سرمایه ۱.۴۵ درصد ریزش کرد. همچنین شاخص هموزن ۰.۹۳ درصد افت کرد و در کانال ۷۵۳ هزار واحدی قرار گرفت.
این رشد قیمت داراییهای امن در مقابل ریال، حتی در زمان جنگ ۱۲ روزه هم رخ نداده بود.
پیش از آغاز این جنگ، قیمت هر دلار آمریکا در بازار حدود ۸۲ هزار تومان بود. این عدد در ۲۸ خرداد، در اوج جنگ، به حدود ۹۴ هزار تومان رسید اما پس از آن و با انتشار خبر آتشبس، ریزش کرد تا جایی که ششم تیر، قیمت دلار به کانال ۸۴ هزار تومان بازگشت.
با این حال، نرخ فعلی را نمیتوان رکورد قیمت دلار دانست.
فروردین ماه و زمانی که اخبار ضد و نقیضی درباره پرونده هستهای و مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم با ایالات متحده منتشر میشد، قیمت دلار تا حدود ۱۰۶ هزار تومان نیز بالا رفت.
یکسال پیش، در اوایل شهریور ماه، قیمت دلار در بازار ایران کمتر از ۶۰ هزار تومان بود.
تلاطم در بازار ارز کشور پس از اعلام پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات آمریکا آغاز شد؛ بهطوری که قیمت هر دلار در آبان ۱۴۰۳، از حدود ۶۸ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان رسید.
پس از آغاز رسمی دور دوم ریاست جمهوری ترامپ و تا پایان سال ۱۴۰۳، قیمت دلار تا ۱۰۰ هزار تومان افزایش یافت.
همان زمان برخی چهرههای اصلاحطلب نسبت به تبعات سیاسی و اجتماعی افزایش قیمت دلار در کشور، هشدار دادند.
سپاه پاسداران شنبه هشتم شهریور در اطلاعیهای با اعلام خبر بازداشت این افراد، تاکید کرد که آنها «آموزشهای تخصصی خود را از طریق فضای مجازی از عوامل موساد دریافت کرده» و در جریان جنگ ۱۲ روزه، اقدام به ارسال مختصات مراکز حساس و اطلاعات مربوط به برخی شخصیتهای نظامی کردهاند.
در این اطلاعیه آمده است که بازداشتشدگان درصدد طراحی و اجرای عملیات علیه مسئولان کشوری و لشکری و تخریب مراکز مهم در مشهد بودهاند و پیش از هرگونه اقدام عملیاتی، بازداشت شدهاند.
به گفته این نهاد، از این افراد «مقادیری مواد اولیه برای ساخت بمب و لانچر» کشف شده است.
سابقه اطلاعرسانی و اعلام پروندههای مشابه در ایران طی ماهها و سالهای گذشته، نشان میدهد اتهام «ارتباط با موساد» بارها علیه فعالان سیاسی و مدنی، روزنامهنگاران و شهروندان عادی مطرح شده است؛ اتهامی که معمولا با اعترافات اجباری و روندهای قضایی ناعادلانه همراه بوده و نگرانیهای جدی حقوقبشری را برانگیخته است.
فعالان و سازمانهای حقوق بشری پیشتر بارها تاکید کردهاند مقامهای جمهوری اسلامی در حالیکه هیچ مستندات مستقلی درباره ادعاهای امنیتی ارائه نمیکنند، از چنین اتهامهایی برای ایجاد فضای رعب و سرکوب مخالفان استفاده میکنند.
شدت گرفتن روند پروندهسازی
در حالی که تنها حدود دو ماه از اعلام آتشبس و پایان جنگ ۱۲ روزه گذشته است، نهادهای امنیتی و مقامهای قضایی جمهوری اسلامی طی هفتههای گذشته در اظهارنظرهای مختلف با اعلام خبر بازداشت، تشکیل پرونده، صدور کیفرخواست و صدور احکام پروندههای برخی از بازداشتشدگان، بر «رسیدگی سریع و خارج از نوبت به پروندههای آنها» تاکید کردهاند.
در آخرین نمونه، علی صالحی، دادستان تهران، پنجم شهریور اعلام کرد از ۱۲۰ پرونده مرتبط با جنگ ۱۲ روزه در تهران تاکنون درباره ۱۱۰ پرونده تصمیمگیری شده و در ۶۸ مورد نیز قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست صادر شده است.
اسدالله جعفری، رییس کل دادگستری اصفهان نیز سوم شهریور اعلام کرد بیش از ۷۵ درصد پروندههای «جاسوسی برای اسرائیل» در جنگ ۱۲ روزه به مرحله کیفرخواست رسیده و برخی نیز منجر به صدور حکم شدهاند که «با سرعت و خارج از نوبت» اجرا خواهد شد.
شتاب در صدور و اجرای احکام بازداشتشدگان نشاندهنده تمایل حکومت به استفاده از مجازاتهای سنگین، از جمله اعدام، برای سرکوب مخالفان است؛ آن هم در شرایطی که تضمینی برای دادرسی عادلانه، بهویژه در پروندههای همراه با شکنجه، وجود ندارد.
پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، مقامات جمهوری اسلامی از بازداشت گسترده شهروندان، از جمله معرفی ۲۰ نفر بهعنوان «عوامل موساد»، اعلام بازداشت ۲۱ هزار نفر «با گزارشهای مردمی» و دستکم دو هزار نفر دیگر در شهرهای مختلف خبر دادهاند.
بازداشتهای گسترده، طرح اتهامهای امنیتی تکراری و شتاب در صدور احکام، نگرانیهای جدی درباره فقدان دادرسی عادلانه و استفاده حکومت از اعدام و مجازاتهای سنگین برای سرکوب مخالفان را دوچندان کرده است.
پزشکیان جمعه هفتم مهر با اشاره به جنگ ۱۲ روزه گفت: «تصور میکردند با کمک هوش مصنوعی، روز سوم مردم در خیابانها خواهند بود و نظام سقوط میکند، اما همه کسانی که در خط امام و رهبری هستند، تاکید کردند باید ایران را حفظ کنیم.»
پزشکیان افزود: «ما نمیخواهیم بجنگیم اما از جنگ هراس نداریم. آنها فکر نمیکردند ما بمانیم.»
مجموعهای از حملات هدفمند اسرائیل در روز ۲۳ خرداد ساختار نظامی جمهوری اسلامی را در هم ریخت.
در نتیجه این حملات بیش از ۲۰ فرمانده ارشد سپاه از جمله محمد باقری (رییس ستاد کل نیروهای مسلح)، حسین سلامی (فرمانده کل سپاه پاسداران) و غلامعلی رشید (فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا) در یک بازه زمانی چند ساعته کشته شدند.
مهدی طباطبایی، معاون اطلاعرسانی دفتر مسعود پزشکیان ۲۶ مرداد اعلام کرد جمهوری اسلامی چه در دوره تحریمهای حداکثری و چه اکنون پس از گذشت حدود ۵۰ روز از جنگ با اسرائیل، همچنان در وضعیتی بیثبات و در معرض تهدید قرار دارد.
پزشکیان گفت جمهوری اسلامی از چهار پنج دهه گذشته همواره زیر «ترور» بوده و شخصیتهای بزرگی را از این طریق از دست داده است.
کسی ساز مخالف رهبر نزند
پزشکیان با تاکید بر ضرورت وحدت گفت: «شکاف در داخل کشور از مکانیسم ماشه خطرناکتر است. وقتی رهبری میفرماید این کار را بکنید، کسی نباید ساز مخالف بزند.»
او افزود: «همه کسانی که در خط امام و رهبری هستند میگویند باید ایران را حفظ کنیم.»
جبهه اصلاحات ۲۷ مرداد در بیانیهای با اشاره به اینکه امروز، روان جمعی ایرانیان زخمی است و سایه ناامیدی و اضطراب، همچنان بر زندگی روزمره مردم سنگینی میکند، بر ضرورت اقداماتی نظیر تعلیق داوطلبانه غنیسازی اورانیوم و گشودگی نسبی در فضای سیاسی و اقتصادی کشور تاکید کرد.
پزشکیان مشکلات موجود را ناشی از تحریمها دانست و افزود: «کسی نگفته تحریم مهم نیست. همه مشکلات ما زاییده تحریمهاست.»
این درحالی است که علی خامنهای پیشتر تحریمها را زمینهساز «شکوفایی استعدادها» و بروز «ظرفیتهای داخل کشور» اعلام کرده بود.
فیلترینگ دست ما نیست
پزشکیان درباره فیلترینگ نیز گفت اختلاف نظرها و نبود وحدت باعث تأخیر در رفع آن شده است: «اینطور نیست که همه اختیارات در دست ما باشد، نگرانی من درباره وحدت است.»
کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک تهران با انتشار گزارشی از رتبه ۹۷ ایران در میان ۱۰۰ کشور جهان از نظر سرعت، اختلال و محدودیت در اینترنت خبر داد.
تیرماه گذشته احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، سیاست فیلترینگ جمهوری اسلامی را «شکستخورده» خواند و گفت: «ابزارهای فیلترینگ نه تنها نتوانستهاند نیازهای مردم را برآورده کنند، بلکه به عنوان ابزارهای ضد زیرساختهای کشور مورد سوءاستفاده قرار گرفتهاند.»
در لبه سقوط
پزشکیان همچنین نسبت به وضعیت بحرانی انرژی هشدار داد: «وضعیت ما در آب و برق و پول و گاز در لبه سقوط است.»
او با اشاره به دیدارش با علی خامنهای درباره این بحران پرسید: «آیا تا حالا دولتها فکر نکرده بودند که نباید برخی کارها را انجام دهند؟ آیا نمیدانستند در تهران و کرج نباید اینهمه بارگذاری کنند؟»
مصطفی رجبی مشهدی، مدیرعامل توانیر، شش شهریور با اشاره به بحران کمبود برق در ایران، گفت: «میزان صادرات برق کشور به کمترین میزان خود و تقریبا به صفر رسیده است.»
روزنامه هممیهن پنجشنبه ششم شهریور در گزارشی نوشت: «با شروع شهریورماه، قطعی برق در تهران و اغلب شهرستانها از یک روز درمیان، به روزانه و حتی دو نوبت در روز افزایش یافته است. این موضوع در حالی رخ میدهد که گرمای هوا در اغلب شهرها بهصورت قابل توجهی کاهش یافته و بسیاری از مردم صرفهجویی را بهعنوان اولویت اصلی در زندگی روزانه خود قرار دادهاند.»
