فارنافرز: آمریکا باید از سیاست «غنیسازی صفر» عبور کند
نشریه فارنافرز در گزارشی تحلیلی نوشت روشن نیست که آیا حملات اخیر آمریکا و اسرائیل توانسته احتمال دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای را کاهش دهد یا بالعکس، آن را افزایش داده است.
نشریه فارنافرز در گزارشی تحلیلی نوشت روشن نیست که آیا حملات اخیر آمریکا و اسرائیل توانسته احتمال دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای را کاهش دهد یا بالعکس، آن را افزایش داده است.
بهرغم آسیب جدی به زیرساختهای هستهای، تمایل جمهوری اسلامی به پیگیری این مسیر خاموش نشده و تنها بر ابهام درباره میزان و موقعیت ذخایر اورانیوم و توانمندیهای فنی این کشور افزوده است.
بهنوشته فارنافرز، پس از این حملات دولت ترامپ بار دیگر خواستار توافقی شد که غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل ممنوع کند؛ سیاستی موسوم به «غنیسازی صفر» که ایران تاکنون قاطعانه رد کرده است.
در صورت ناکامی، واشینگتن احتمالاً تنها به گزینههای نظامی و اطلاعاتی تکیه خواهد کرد؛ مسیری که اسرائیل بهشدت از آن حمایت میکند اما میتواند به چرخهای از درگیریهای منطقهای بدون تضمین توقف برنامه هستهای حکومت ایران منجر شود.
در عین حال منابع آگاه در تهران به خبرگزاریها گفتهاند که رهبر جمهوری اسلامی و بدنه اصلی حاکمیت به این جمعبندی رسیدهاند که مذاکره برای بقای نظام ضروری است. اگر این ارزیابی درست باشد، بهزودی امکان بازگشت طرفین به گفتوگو فراهم خواهد شد.
اولویت فوری آمریکا در این مذاکرات، بازگرداندن کامل نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر فعالیتهای هستهای ایران است؛ نظارتی که پس از تصویب قانون جدید در تهران متوقف شد.
فارنافرز تاکید میکند که اصلیترین شکاف میان دو طرف همچنان موضوع غنیسازی است. واشینگتن اصرار دارد تهران آن را بهکلی کنار بگذارد، اما حکومت ایران برنامه هستهای را بخشی از غرور ملی و نماد توان فناورانه خود میداند و تسلیم شدن در برابر خواسته آمریکا را بهمثابه «خیانت» قلمداد میکند. مقامات جمهوری اسلامی همچنین غنیسازی را بیمهای در برابر قطع احتمالی سوخت از سوی تامینکنندگان خارجی معرفی میکنند.
در چنین فضایی، پذیرش «غنیسازی صفر» برای تهران معادل تضعیف اقتدار نظام تلقی میشود. در مقابل، واشینگتن معتقد است مجموعهای از فشارهای نظامی، اقتصادی و انزوای بینالمللی میتواند حکومت ایران را به عقبنشینی وادار کند.
برخی کارشناسان خارجی پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم چندملیتی برای تولید سوخت هستهای را دادهاند تا از انحراف احتمالی برنامه به سمت تسلیحات جلوگیری شود. اما این راهحل از نگاه واشینگتن و تهران با موانع جدی روبهرو است: آمریکا تمایلی به پذیرش غنیسازی در خاک ایران ندارد و تهران نیز حاضر نیست آن را به کشورهای عرب خلیج فارس واگذار کند.
به همین دلیل، مذاکرهکنندگان دو طرف بهدنبال توافقی موقت هستند که موضوع غنیسازی را به تعویق انداخته و صرفاً بر گامهای کوچکتر تمرکز کند. در این سناریو، ایران در برابر بازگشت نظارتهای آژانس و محدود کردن برخی فعالیتها، انتظار لغو بخشی از تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده را خواهد داشت.
با این حال، فارنافرز هشدار میدهد که چنین توافقی بهدلیل عدم همکاری کامل تهران و خواستههای سنگین واشینگتن، چندان پایدار نخواهد بود.
بهنوشته فارنافرز، اگر گزینه نظامی جایگزین مذاکرات شود، آمریکا و اسرائیل باید برای عملیات مداوم علیه تاسیسات ایران آماده باشند؛ رویکردی که خطر درگیریهای گسترده و طولانیمدت را افزایش میدهد.
هرچند طرفداران این سیاست معتقدند برتری اطلاعاتی و هوایی آمریکا و اسرائیل میتواند برنامه حکومت ایران را مهار کند، اما ادامه این مسیر ممکن است تهران را به خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) و حتی تصمیم برای ساخت بمب سوق دهد.
علاوه بر این، فشار نظامی میتواند واکنش حکومت ایران علیه اسرائیل و منافع آمریکا در منطقه را در پی داشته باشد و روابط واشینگتن با متحدان عرب خلیج فارس را تضعیف کند؛ متحدانی که خواستار کاهش تنش و حرکت به سمت همکاری منطقهای هستند.
فارنافرز راه بهتر را بازنگری در سیاست آمریکا و پذیرش توافقی میداند که غنیسازی محدود با نظارت شدید را ممکن کند. بر اساس این پیشنهاد، ایران میتواند تنها به اندازه نیازهای واقعی و کوتاهمدت صلحآمیز خود غنیسازی انجام دهد. ذخایر اورانیوم بالاتر از پنج درصد باید رقیق یا به خارج منتقل شود و سانتریفیوژهای مازاد نیز برچیده یا بهطور امن منتقل شوند.
توافق جدید همچنین باید [حکومت] ایران را ملزم کند که تمامی اورانیوم زیر پنج درصد را به شکل پودری تبدیل کرده و دسترسی فوری بازرسان آژانس به سایتهای مشکوک فراهم شود. در عوض، آمریکا میتواند بخشی از تحریمها را لغو و منابع مالی ایران در خارج را آزاد کند.
به گزارش فارنافرز، توافق تازه باید دائمی یا دستکم چند دههای باشد تا نگرانی از «بند غروب» مانند برجام ۲۰۱۵ برطرف شود. افزون بر این، واشینگتن باید با متحدان اروپایی و منطقهای خود برای اجرای مؤثر این توافق هماهنگ باشد.
همزمان، [حکومت] ایران نیز باید تعهد دهد از انتقال موشک، پهپاد و تجهیزات به گروههای نیابتی چون حزبالله و حوثیها خودداری کند.
مانع اصلی، مخالفت داخلی در آمریکا و اسرائیل است. ترامپ برای پذیرش توافقی جدید باید از فشار سیاسی مخالفان داخلی و نخستوزیر اسرائیل عبور کند. از سوی دیگر، فعال شدن مکانیسم «اسنپبک» در شورای امنیت، که بازگشت فوری تحریمها را امکانپذیر میکند، میتواند فضای مذاکرات را پیچیدهتر کند.
فارنافرز در پایان مینویسد، هرچند دستیابی به توافقی جامع با جمهوری اسلامی ایران بسیار دشوار است، اما واشینگتن باید نشان دهد پیش از روی آوردن به گزینههای نظامی همه مسیرهای دیپلماتیک را پیموده است.
در غیر این صورت، احتمال ورود دوباره آمریکا به یک جنگ طولانیمدت در خاورمیانه بیش از هر زمان دیگر وجود خواهد داشت.
به گزارش روزنامه اسرائیلی هاآرتص، اگرچه بنیامین نتانیاهو توانست در این مسیر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده را نیز با خود همراه کند، اما پیامدهای داخلی و تلفات ناشی از موشکهای حکومت ایران بر جبهه داخلی اسرائیل باعث شده دستاوردهای نظامی هنوز به موفقیت سیاسی تبدیل نشوند.
در همین حال، روز پنجشنبه تحول تازهای رخ داد: اتحادیه اروپا به همراه فرانسه، آلمان و بریتانیا—که همگی از امضاکنندگان توافق هستهای ۲۰۱۵ با جمهوری اسلامی بودند—به ایالات متحده اطلاع دادند که قصد دارند مکانیسم ماشه را فعال کنند. این اقدام، به معنای بازگشت خودکار تحریمهای پیشابرجامی علیه جمهوری اسلامی ایران است، اقدامی که در واکنش به امتناع تهران از آغاز دوباره مذاکرات برای توافق جدید با دولت ترامپ و همچنین ممانعت از دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی صورت میگیرد.
هاآرتص به نقل از الی لوایت، پژوهشگر ارشد در بنیاد کارنگی و مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، مینویسد که مکانیسم ماشه برای به تعلیق درآوردن تحریمها طراحی شده بود، اما همزمان امکان بازگشت آنها را حفظ کرده است. لوایت گفت: «اگر فعال شود، این تحریمها ظرف یک ماه اجرا میشوند و همین مدت زمان محدودی برای گفتوگو بین طرفین باقی میگذارد.»
به گفته لوایت، مذاکرات اخیر عمدتاً بر تلاش برای تمدید مهلت اجرای مکانیسم تمرکز داشتهاند. پیشنهادی از سوی روسیه به شورای امنیت سازمان ملل ارائه شده که در صورت موافقت، اجرای تحریمها شش ماه به تعویق خواهد افتاد.
او همچنین تاکید کرد که نگرانی اصلی غرب، مربوط به ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران با خلوص ۶۰ درصد است که گمان میرود در تونلهای سایت اصفهان نگهداری میشود؛ سایتی که ورودیهای آن در حملات هوایی اخیر اسرائیل مسدود شده است. پیشنهاد مطرحشده، دادن دسترسی آژانس در ازای تعویق تحریمها است.
در کنار این تنشها، اسرائیل همچنان با شبکه نفوذ منطقهای حکومت ایران مقابله میکند. در حالی که حکومت جدید دمشق تا حدی از ایران فاصله گرفته، اما سوریه همچنان مقادیر زیادی تسلیحات در اختیار دارد. طبق گزارشها، یگان ویژه ارتش اسرائیل به یکی از پایگاههای نظامی در جنوب دمشق حمله کرده و بدون تلفات عقبنشینی کرده است؛ ارتش اسرائیل از اظهارنظر درباره این عملیات خودداری کرده است.
در عرصه دیگر، حملات موشکی حوثیها از یمن به سمت اسرائیل ادامه دارد. به گزارش هاآرتص، گرچه بسیاری از اسرائیلیها این حملات را مزاحمتی سطحی میدانند، اما این موشکها باعث میشوند اسرائیل مجبور به استفاده از موشکهای رهگیر گرانقیمت و محدود شود. حوثیها همچنین به شلیک موشکهای مجهز به کلاهک خوشهای روی آوردهاند که رهگیری آنها دشوارتر است. هدف مکرر این حملات، فرودگاه بنگوریون است که هرگونه آسیب به باند آن میتواند پروازهای شرکتهای خارجی به اسرائیل را بار دیگر مختل کند—پروازهایی که هنوز از اثرات جنگ ایران بازیابی کامل نشدهاند.
در پایان گزارش، هاآرتص هشدار میدهد که اگر جمهوری اسلامی ایران خود را در بنبست ببیند، ممکن است پروژه هستهای خود را از سر بگیرد و حتی ساخت سلاح هستهای را آغاز کند. این سناریو در حالی مطرح میشود که جامعه بینالمللی بار دیگر وارد مرحله تازهای از دیپلماسی و فشار بر حکومت ایران شده است.
این دستور که لحن آن نشاندهنده مداخله مستقیم حاکمیت در استقلال حرفهای رسانههاست، شش محور اصلی را بهعنوان «توصیه» به رسانهها ابلاغ کرده که در عمل بهمعنای خطدهی و سانسور آشکار تلقی میشود.
در این دستورالعمل آمده است که رسانهها باید با «حفظ آرامش روانی جامعه»، از انتشار هرگونه تیتر یا تحلیل «هیجانی»، «بحرانزا» یا «تحریکآمیز» در پوشش خبرهای مربوط به مکانیسم ماشه خودداری کنند.
به رسانهها تاکید شده که تیترهای آنها باید «آرام و متوازن» باشد و از «القا و برجستهسازی مشکلات اقتصادی» نیز بپرهیزند، زیرا ممکن است موجب «افزایش انتظارات تورمی» یا «افزایش قیمت ارز، طلا و سکه» شود.
همچنین از رسانهها خواسته شده است تا با بهرهگیری از کارشناسان منطقهای و تحلیلهایی که حاکی از «ضعف اروپا» و «وابستگی آن به آمریکا» است، فضای رسانهای را بهگونهای مدیریت کنند که «قدرت ایران در مقابله با تحریمها» برجسته شود.
انتشار تحلیلهایی که منجر به «تصویرسازی تیره از آینده» شوند نیز ممنوع اعلام شده است.
بر اساس برخی گزارشها، شورای عالی امنیت ملی هم دستورالعمل محرمانهای را برای اعمال محدودیت بر فضای رسانهای کشور در پی فعالسازی مکانیسم ماشه ابلاغ کرده است.
پیشتر و در ۲۰ مرداد، وزارت اطلاعات در نامهای محرمانه که نسخهای از آن به ایراناینترنشنال رسید، به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داده بود فعالسازی مکانیسم ماشه موجب توقف فروش نفت ایران، وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی، رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور میشود.
این نهاد امنیتی از مجموعههای «حساس» اقتصادی خواسته بود در برابر فعالسازی این سازوکار، آمادگی کامل داشته باشند.
وزارت اطلاعات در پایان این نامه، مجموعهای از اقدامات پیشگیرانه را پیشنهاد کرد.
این اقدامات شامل بازبینی فوری قراردادهای بینالمللی، شناسایی نقاط آسیبپذیر شرکتها در برابر تحریم، پایش فعال تهدیدات سایبری، طبقهبندی اسناد حساس و استفاده از ابزارهای پوشش ریسک ارزی است.
به گفته وزارت اطلاعات، اجرای این اقدامات میتواند «تابآوری» هلدینگهای اقتصادی کشور را در برابر سناریوی فعالسازی مکانیسم ماشه افزایش دهد.
بحرانهای داخلی اروپا و آمریکا برجسته شود
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه دستورالعمل خود بهصراحت از رسانهها خواسته سیاستها و اقدامات غرب را مورد انتقاد قرار دهند و تناقضها و بحرانهای داخلی اروپا و آمریکا را برجسته کنند.
دستورالعمل وزارت ارشاد در حالی صادر شده که برخی رسانهها در ایران در هفتههای گذشته گزارشهایی درباره تبعات احتمالی بازگشت تحریمهای سازمان ملل منتشر کرده بودند، از جمله احتمال کاهش ارزش ریال، دشواری بیشتر در صادرات نفت و محدودیتهای تازه در دسترسی به داراییهای ارزی.
اکنون به نظر میرسد حکومت ایران درصدد کنترل شدید روایت رسانهای از این رویداد بینالمللی و جلوگیری از شکلگیری فضای انتقادی و واکنشهای عمومی است.
مداخله مستقیم وزارت ارشاد در محتوای تولیدی رسانهها که پیش از این بارها تکرار شده است، بار دیگر مساله سانسور سیستماتیک در ایران را برجسته میکند.
با وجود مواضع تکراری مقامهای جمهوری اسلامی در زمینه «آزادی بیان در ایران»، در عمل نهادهای حکومتی با ابزارهای مختلف از جمله اخطار، توقیف، فیلتر و اعمال خط قرمزهای رسمی و غیررسمی، استقلال رسانهها را بهطور کامل سلب کردهاند.
این دستورالعمل جدید نیز نهتنها آزادی رسانهها در پوشش یکی از مهمترین تحولات دیپلماتیک سالهای اخیر را محدود میکند، بلکه نشاندهنده ناتوانی حاکمیت در مواجهه با بحرانهای بینالمللی و ترجیح آن به سرکوب اطلاعات بهجای شفافسازی و اقناع افکار عمومی است.
