با شدت گرفتن بحران انرژی و قطع مکرر و چندین ساعته آب و برق در سراسر ایران، مقامهای جمهوری اسلامی که برای مدیریت مصرف به تعطیلی روزهای کاری روی آوردهاند، از تعطیلی چهارشنبه گذشته بهعنوان یک دستاورد یاد کردند و خواستار ادامه این روند شدند.
مقامهای جمهوری اسلامی در یک ماه اخیر کوشیدهاند با اقداماتی اضطراری همچون قطعیهای مکرر آب و برق مصرفکنندگان و تعطیلی ادارات در برخی روزها، میزان مصرف را کاهش دهند.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، یکشنبه پنج مرداد اعلام کرد اعمال تعطیلی چهارشنبه اول مرداد در مناطق مختلف کشور باعث کاهش ۱۹ هزار مگاوات ساعتی مصرف برق نسبت به روز پیش از آن شد.
او گفت این تعطیلی موجب کاهش مصرف آب تهران به میزان سه هزار و ۸۰۰ لیتر بر ثانیه شد که معادل ۴۱۸ هزار مترمکعب است.
علیآبادی افزود ۸۴ درصد مشترکان آب تهران خانگی هستند و وعده داد اگر تعطیلی چهارشنبهها بهمدت یک ماه ادامه پیدا کند، مصرف آب در تهران شش میلیون مترمکعب کاهش خواهد یافت.
پیشتر برخی کارشناسان تاکید کرده بودند کاهش مصرف در پی تعطیلی ادارات و کاهش تردد امری طبیعی است، اما این راهحلها تنها تاثیری کوتاهمدت دارند و نمیتوانند جایگزین سیاستگذاریهای ساختاری برای مدیریت بحران انرژی باشند.
سهم عمدهای از مصرف برق در ایران مربوط به بخشهای صنعتی، اداری و کشاورزی است و حدود ۹۰ درصد آب کشور نیز در بخش کشاورزی مصرف میشود؛ موضوعی که نقش بخش خانگی را در حل بحران محدود میکند.
نوسانات سالانه بارش و ذخایر سدها پدیدهای آشنا در اقلیم ایران به شمار میرود، اما تحقیقات ایراناینترنشنال با استناد به تصاویر ماهوارهای از سال ۱۳۹۶ تا تابستان ۱۴۰۴ نشان میدهد سطح آب پشت سدهای امیرکبیر (کرج)، لار و لتیان به پایینترین حد خود در تاریخ معاصر رسیده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، پنجم مرداد در گزارشی نوشت طرح دولت مسعود پزشکیان برای تعطیلات سهروزه در پایتخت با هدف انجام سفرهای تابستانی «موثر» بود و موجب کاهش حدودا ۱۰ درصدی مصرف آب تهران شد.
تسنیم افزود تقاضای مصرف روزانه آب در تهران در این روزهای گرم تابستان حدود ۳.۸ تا چهار میلیون مترمکعب در شبانه روز است که کاهش ۴۰۰ هزار مترمکعبی بهمعنای کاهش ۱۰ درصدی تقاضای مصرف آب و کاهش فشار روی شبکه توزیع پایتخت است.
تولید برق سد کرج احتمالا تا دو هفته دیگر متوقف میشود
محمدعلی معلم، مدیر سد کرج، پنجم مرداد با اشاره به کمبود آب گفت اگر چه هماکنون نیروگاه برقآبی سد کرج در حال فعالیت است، اما احتمالا تا دو هفته آینده ارتفاع آب به حدی کاهش مییابد که دیگر امکان تولید برق وجود نخواهد داشت.
او اضافه کرد در صورتی که سطح آب سد از حد پاییندست دریچه عبور کند، تولید برق دیگر امکانپذیر نخواهد بود.
علیقلی ایمانی، عضو شورای قیمتگذاری محصولات اساسی کشاورزی، نیز پنجم مرداد با اشاره به بحران کمبود انرژی در ایران گفت: «قطعی برق روزانه و با برنامه چاههای کشاورزی پنج ساعت است که با قطعی شبکه به هفت ساعت میرسد.»
او ادامه داد: «در واقع با قطعی برق کنونی به یکسوم تولید کشور خسارت وارد میشود.»
پیشتر کاوه مدنی، رییس موسسه آب و محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، در همین زمینه به ایراناینترنشنال گفته بود وضعیت فعلی نه صرفا بحرانی، بلکه «وضعیت شکست» است، چون بخشی از خسارتها برگشتناپذیرند.
روزبه اسکندی، پژوهشگر محیط زیست، نیز در گفتوگو با ایراناینترنشنال راهکارهایی نظیر بازچرخانی آب خاکستری، کاهش هدررفت در شبکه انتقال، اصلاح الگوی مصرف در کشاورزی و سرمایهگذاری در سامانههای پایش هوشمند را برای گذر از بحران کنونی پیشنهاد داد.
این گردهمایی شنبه چهار مرداد با حضور صدها کنشگر، فعال سیاسی، هنرمند، ورزشکار، نمایندگان خانوادههای دادخواه و شخصیتهای دانشگاهی برگزار شد.
شماری از کاربران شبکههای اجتماعی به حضور مادران دادخواه و خانواده افراد کشتهشده به دست جمهوری اسلامی در این کنفرانس اشاره کردند.
مادر عرفان دشتی، خواهر حسن حیدری، خواهر ابوالفضل آدینهزاده، والدین ابوالفضل امیرعطایی، والدین نیما نوری، از جانباختگان اعتراضات سال ۱۴۰۱ و مادر پژمان قلیپور، از کشتهشدگان اعتراضات آبان ۹۸، از جمله خانوادههای دادخواهی بودند که در این نشست سخنرانی کردند.
آنها در سخنرانیهای پرشور خود خواستار اتحاد برای بازپسگیری ایران شدند.
یکی از پر واکنشترین سخنرانیها مربوط به صحبتهای عصمت وطنپرست، معروف به «مادر عصمت»، مادر دادخواه اعدامهای دهه ۶۰، بود.
مادر عصمت خطاب به شاهزاده رضا پهلوی گفت با هزاران مادر در تماس است که میگویند «شما تاج سرشان هستید».
او افزود: «همه قد علم کنید و به داد مردم ایران برسید؛ به داد مادر ایران برسید.»
شماری از کاربران نیز به حضور آسیبدیدگان جسمی خیزش انقلابی ۱۴۰۱ و زندانیان سیاسی پیشین و حمایت آنها از پروژه شکوفایی ایران اشاره کردند.
سامان پوریغما، از آسیبدیدگان خیزش انقلابی، در همایش مونیخ گفت: «هیچ وقت جمهوری اسلامی تا این حد ضعیف نبوده و ما نیز به این حد قوی نبودهایم.»
دهها کاربر به پیام صوتی تعدادی از زندانیان سیاسی محبوس در زندان تهران بزرگ به همایش اشاره کردند.
در این پیامهای صوتی شماری از زندانیان مانند سامان رضایی، پیام باستانی، بهفر لالهزاری، زمان اسماعیلی، بهنام اوحدی و دانیال سلیمانی حمایت خود را از همایش «همکاری ملی برای نجات ایران» اعلام کردند.
محبوبه رضایی، زندانی سیاسی محبوس در زندان قرچک ورامین، هم با نوشتن نامهای سرگشاده از داخل زندان، حمایت خود را از شاهزاده رضا پهلوی و همایش مونیخ اعلام کرد.
برخی کاربران به سخنرانی یا پیام شماری از چهرههای سیاسی اپوزیسیون از طیفهای سیاسی دیگری به جز مشروطهخواهی و سلطنتطلبی در این نشست اشاره کردند.
کاربری که خود را جمهوریخواه معرفی کرد، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، همکاری ملی را کلیدواژهای برای اتحاد بهمنظور عبور از جمهوری اسلامی و رسیدن به صندوق رای خواند.
شماری از مخالفان شاهزاده رضا پهلوی نیز در عین انتقاد به جریان سیاسی پادشاهی مشروطه، از اهمیت برگزاری چنین نشستهایی برای مخالفان جمهوری اسلامی و رسیدن به انسجام گفتند.
برخی هم به بیانیه بیش از هزار کنشگر مدنی و سیاسی اشاره کردند که در همایش همکاری ملی برای نجات ایران در مونیخ خوانده شد.
در این بیانیه آمده است: «در این روزها آنچه مایه امید و دلگرمی میهنپرستان ایران است، حضور شاهزاده رضا پهلوی در قامت رهبر ملی انقلاب ایران است.»
طبق اعلام تهیهکنندگان این بیانیه، ۶۰ درصد از امضاکنندگان آن در ایران هستند.
شاهزاده رضا پهلوی در این همایش با اشاره به اهمیت انتخابات آزاد و شکلگیری ساختار سیاسی دموکراتیک گفت: «نخست کشور را آزاد میکنیم، سپس صندوق رای را برقرار و اجازه میدهیم ملت ایران، سرنوشت خود را به دست خودشان تعیین کنند.»
او تاکید کرد وظیفه جمهوریخواهان و پادشاهیخواهان ایجاد فضای آزادی برای انتخابات است، نه تحمیل ساختار سیاسی.
ایراناینترنشنال ضمن پوشش زنده این همایش در تلویزیون، از طریق وبسایت نیز این رویداد را لحظه به لحظه پوشش داد که در اینجا میتوانید مطالب منتشر شده را مرور کنید.
حمیدرضا گودرزی، نماینده الیگودرز در مجلس، یکشنبه پنجم مرداد در تذکری در نشست علنی مجلس گفت: «به همراه نداشتن تلفن همراه به دردسری برای نمایندگان تبدیل شده است. مردم انتظار دارند تا ما پاسخگوی آنها باشیم.»
او از هیات رییسه مجلس خواست با ورود به این موضوع، «مشکلات در این بخش را برطرف کند».
در هفتههای اخیر، اشراف اطلاعاتی اسرائیل بر فعالیتها و ارتباطات مقامهای جمهوری اسلامی، نگرانی جدی حاکمیت را برانگیخته و موجب شده است دستگاههای اطلاعاتی جمهوری اسلامی تدابیر امنیتی و نظارتی خود را تشدید کنند.
نشریه ساندیتایمز چهارم مرداد گزارش داد اسرائیل در یک سال گذشته با اجرای سلسلهای از عملیاتهای پیچیده اطلاعاتی و نظامی، توانسته به عمق ساختارهای امنیتی، نظامی و هستهای جمهوری اسلامی نفوذ کند و ضربات بیسابقهای به آن وارد سازد.
پیشتر در ۱۸ تیر، عبدالله شهبازی، مدیر سابق موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی (منسوب به وزارت اطلاعات)، هشدار داد مقامهای جمهوری اسلامی باید وسایل ارتباطی مانند تلفن همراه را از «بیم ترور» از خود دور کنند.
شهبازی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اکنون روشن شده که علاوه بر نیروی هوایی و موشکی و ریزپرنده، نیروی فعالی از شبکه ایرانی موساد بر روی زمین فعال است.»
دفاع قالیباف از منع استفاده از تلفن همراه در مجلس
قالیباف پنجم مرداد در پاسخ به انتقاد نماینده الیگودرز در خصوص پیامدهای ممنوعیت استفاده از تلفن همراه در مجلس، از این تصمیم دفاع کرد.
قالیباف گفت: «بحث مربوط به تلفن همراه نمایندگان در هیات رییسه مجلس مورد بررسی قرار گرفته است. به هر حال، فارغ از مسائل امنیتی، ما در صحن و در معرض قانونگذاری هستیم و نباید از موبایل استفاده کنیم... مردم عزیز ما باید بدانند استفاده نمایندگان از تلفن همراه در صحن مجلس و کمیسیونها امکانپذیر نیست.»
او افزود: «دوستان دستگاههای امنیتی در رابطه با استفاده از تلفن همراه پس از حضور در صحن نظراتی دارند که ما مباحث را در هیات رییسه دنبال میکنیم تا در این بخش تصمیمگیری شود.»
قالیباف تاکید کرد حتی اگر «مسائل امنیتی» برطرف شود، هیات رییسه همچنان با استفاده از تلفن همراه در صحن مجلس موافق نیست.
پیشتر در ۱۳ تیر، مهدیه شادمانی، فرزند علی شادمانی، فرمانده کشتهشده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا، فاش کرد پدرش نه از وسایل ارتباطی استفاده میکرده و نه در جای ثابتی نظیر خانه سکونت داشته است.
او پس از مرگ پدرش گفت: «ردیابیهای دقیق اسرائیل فراتر از واتساپ و یا جاسوسی سنتی و فردی است.»
شبکه الحدث فروردینماه گزارش داد حوثیهای یمن، از گروههای نیابتی جمهوری اسلامی، استفاده از تلفن همراه را برای فرماندهان خود ممنوع اعلام کردهاند.
از ترور فرماندهان حزبالله و حماس تا تخریب تجهیزات و زیرساختهای حیاتی در ایران، این عملیاتها به گفته مقامهای اطلاعاتی اسرائیلی، موازنه قدرت را به نفع تلآویو تغییر دادهاند.
ترور در تهران و بیروت؛ رهبران «مقاومت» هدف قرار گرفتند
در شامگاه ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۴، موشکهای اسرائیلی ساختمان محل اقامت اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس، را در شمال تهران هدف قرار دادند و همزمان در بیروت، فؤاد شکر، از رهبران ارشد حزبالله، در حملهای مشابه کشته شد. این دو عملیات که به فاصله چند ساعت و در فاصلهای بیش از هزار مایل از یکدیگر انجام شدند، به گفته کارشناسان، آغازگر مرحلهای جدید در راهبرد اطلاعاتی و نظامی اسرائیل بودند.
اسرائیل دانشمندان، تاسیسات و تجهیزات را نابود کرد
بر پایه اطلاعات منتشر شده، حملات هوایی و عملیات مخفیانه اسرائیل منجر به کشتهشدن بخش زیادی از «دانشمندان هستهای» ایران، تخریب تاسیسات غنیسازی نطنز و فردو، و نابودی مراکز مرتبط با متالورژی و تولید سلاح شدهاند. یک مقام پیشین اطلاعاتی اسرائیل در این گزارش تصریح کرده است که حتی محل خواب برخی دانشمندان و روابط شخصیشان نیز تحت نظارت کامل موساد بوده است.
فناوری جای جاسوسی سنتی را گرفت
موساد با استفاده از تکنولوژیهای نوین، از جمله فروش تجهیزات ارتباطی دستکاریشده مانند پیجرها و واکیتاکیها به نیروهای حزبالله، موفق شد هزاران نفر از اعضای این گروه را هدف قرار دهد. این عملیاتها، که بدون نیاز به حضور فیزیکی عوامل اسرائیلی در محل انجام شدند، نشاندهنده تحول بنیادین در شیوههای جاسوسی و عملیات اطلاعاتی اسرائیل هستند.
رقابت موساد و آمان؛ تحول در سیاست امنیتی
در حالیکه موساد با انتشار بیانیههایی خود را پیروز اصلی این نبرد اطلاعاتی معرفی کرد، منابع نظامی اسرائیل میگویند یگان اطلاعات نظامی (آمان) در شناسایی و تعیین اهداف اصلی نقشی کلیدی داشته است. زوهر پَلتی، از فرماندهان پیشین موساد، این رقابت را سازنده توصیف کرده و بر لزوم تمرکز بیشتر بر فناوری و هوش مصنوعی در آینده تاکید داشته است.
پیروزی تاکتیکی، اما بدون دستاورد سیاسی قطعی
هرچند عملیاتهای اسرائیل در مهار «محور مقاومت» و تضعیف برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران موفق بودهاند، گزارش ساندیتایمز هشدار میدهد که تا زمانیکه این پیروزیها با اهداف سیاسی قابل تحقق همراه نشوند، موفقیت نهایی تضمین نخواهد شد. حکومت ایران هنوز به برنامه هستهای خود پشت نکرده و جنگ در غزه نیز بدون راهحل سیاسی ادامه دارد.
دفتر نخستوزیری بریتانیا اعلام کرد که کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، شنبه ۴ مرداد در گفتوگویی با امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، درباره تحولات منطقه، از جمله وضعیت ایران، تبادل نظر کردند.
بر اساس این بیانیه، این سه رهبر درباره غزه و جنگ اوکراین نیز گفتوگو و توافق کردند که در تماس نزدیک با یکدیگر باقی بمانند.
تاکید اروپا بر استفاده از مکانیسم ماشه
سه کشور اروپایی جمعه نیز اعلام کرده بودند در صورتی که حکومت ایران به تعهدات مشخصی در زمینه برنامه هستهای خود عمل نکند، آمادهاند مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها (ماشه) را فعال کنند.
با این حال، آنها مسیر دیپلماسی را هنوز بسته نمیدانند و در صورت همکاری تهران، احتمال تمدید موقت این ضربالاجل را نیز مطرح کردهاند.
وزارت خارجه بریتانیا پس از دیدار مقامهای جمهوری اسلامی با نمایندگان فرانسه، بریتانیا و آلمان (E3) در استانبول در پیامی نوشت: «سه کشور اروپایی آمادهاند تا مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها (ماشه) را فعال کنند، با این حال پیشنهاد دادیم که در صورت پایبندی ایران به تعهدات قانونیاش و تحقق معیارهای مشخص، این روند را به تعویق بیندازیم. ما ایران را ترغیب میکنیم که مسیر دیپلماسی را برگزیند.»
واکنش جمهوری اسلامی
این در حالی است که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه ۳ مردادماه احتمال تمدید ضربالاجل تعیینشده برای بازگرداندن تحریمهای تهران در چارچوب مکانیسم ماشه را «بیمعنا و بیمبنا» خواند.
بقایی گفت: «اساسا وقتی اصل موضوع بازگرداندن تحریمها فاقد هرگونه دلیل و وجاهت قانونی و منطقی است و طرفهای اروپایی بهدلیل عملکردشان صلاحیت و مجوز چنین کاری ندارند، صحبت کردن از تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ را نیز بهطور مضاعف بیمعنا و بیمبنا میدانیم و با آن مخالفیم.»
پایگاه خبری فایننشالتایمز ۳ مرداد گزارش داد در صورتی که جمهوری اسلامی با شروطی از جمله از سرگیری مذاکرات با واشینگتن و همکاری با بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کند، فرانسه، بریتانیا و آلمان آمادهاند ضربالاجل بازگشت تحریمهای بینالمللی در قالب مکانیسم ماشه را به مدت چندماه تمدید کنند.
در صورت عدم تمدید این مهلت، کشورهای اروپایی باید تا اواسط سپتامبر (اواخر شهریور) درباره استفاده از مکانیسم ماشه در چارچوب برجام تصمیمگیری کنند، زیرا برخی مفاد این توافق ۲۶ مهر منقضی خواهند شد.
در حالی که تنها سه ماه تا پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ باقیمانده، مسیر پیش روی حکومت ایران میان دیپلماسی و تقابل در نوسان است.
نیویورکتایمز مینویسد در پی پنج سال خشکسالی بیوقفه، سوءمدیریت مزمن و اثرات تشدیدشده تغییرات اقلیمی، منابع آبی ایران با سرعتی هشداردهنده در حال کاهش است.
به گزارش این روزنامه آمریکایی، ذخایر چهار سد اصلی تامینکننده آب تهران به حدود ۱۴ درصد ظرفیت خود کاهش یافتهاند و دولت ایران در اقدامی کمسابقه دستور تعطیلی تمامی ادارات دولتی در تهران و بیش از ۲۴ شهر دیگر را صادر کرده تا از مصرف آب و برق بکاهد. سخنگوی دولت جمهوری اسلامی حتی پیشنهاد کرده مردم برای کاهش مصرف، «به تعطیلات بروند».
نیویورکتایمز در گزارش خود مینویسد فشار آب در بخشهایی از تهران به حدی کاهش یافته که در بسیاری از آپارتمانها، آب حتی به طبقه دوم نیز نمیرسد. برخی از ساکنان پایتخت از قطعیهای ۴۸ ساعته و ناتوانی در انجام کارهای روزمره مانند شستوشوی ظروف، لباس یا حتی استفاده از سرویس بهداشتی سخن گفتهاند.
این گزارش تاکید میکند که سیاستهای اشتباه جمهوری اسلامی از جمله سدسازی بیرویه، انتقال آب به صنایع فولاد در مناطق خشک و تخلیه بیرویه سفرههای زیرزمینی، به تشدید بحران کمک کرده است. در برخی نقاط کشور، زمین به دلیل برداشت بیش از حد آب زیرزمینی در حال فرونشست است و در تهران برخی مناطق تا ۳۰ سانتیمتر در سال نشست کردهاند.
به گفته نیویورکتایمز، مردم برای ذخیره آب به خرید تانکر و بطریهای بزرگ روی آوردهاند. یکی از مدیران برجهای مسکونی در شمال تهران به خبرنگار این روزنامه گفت که پس از سه روز بیآبی، با زحمت فراوان یک تانکر تهیه کردهاند، اما آب آن تنها دو ساعت دوام داشته و در تلاش بعدی، آبی آلوده و غیرقابل استفاده از یک فروشنده سیار خریداری کردهاند.
در ادامه این گزارش، نیویورکتایمز به نقل از کاوه مدنی، رییس مؤسسه آب و محیطزیست سازمان ملل، مینویسد: «وضعیت کنونی نوعی ورشکستگی آبی است. پاسخهای دولت پراکنده، شتابزده و گیجکننده است و نابرابری نیز در بحران نقش پررنگی دارد؛ ثروتمندان میتوانند راهحلهایی برای ذخیره یا خرید آب پیدا کنند اما فقرا بیشترین آسیب را خواهند دید.»
این روزنامه همچنین مینویسد که در شهرهایی مانند سبزوار، شهروندان طی شبهای اخیر مقابل فرمانداری تجمع کردهاند و با سر دادن شعار «آب، برق، زندگی حق ماست» نسبت به وضعیت بحرانی معیشت اعتراض کردهاند.
نیویورکتایمز در پایان هشدار میدهد که بحران آب ایران، نهتنها یک بحران زیستمحیطی و زیرساختی است، بلکه نمادی از ناکارآمدی عمیق حکمرانی در جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ حکومتی که بهزعم بسیاری از شهروندان، توان و اراده لازم برای مقابله با بحرانهای چندوجهی کشور را ندارد.
