بر اساس نتایج نظرسنجیها، دونالد ترامپ امسال در حالی دوباره به ریاستجمهوری آمریکا رسید که بخش قابل توجهی از آرایش را از میان رایدهندگان لاتینتبار، افراد جوان و شهروندان بدون مدرک کالج بدست آورد و با حمایت این شهروندان پایگاه رای او تقریبا در همه جای ایالاتمتحده افزایش یافت.
پس از آنکه ترامپ در کمپینهای خود به رایدهندگان وعده داد کارگران را از آثار رقابتهای اقتصاد جهانی محافظت خواهد کرد و قول داد گستره وسیعی از کاهش مالیات را در زمینههای مختلف ارائه دهد، حمایت از ترامپ در میان طبقه کارگر و آمریکاییهای غیرسفیدپوست در نقاط مختلف کشور افزایش یافت.
بر اساس نظرسنجی موسسه پژوهشی ادیسون از کسانی که از حوزههای رایگیری خارج میشدند، چشمگیرترین افزایش حمایت از ترامپ نسبت به انتخابات سال ۲۰۲۰، در چرخش ۱۴ درصدی رایدهندگان لاتینتبار دیده میشود.
در حالی که در انتخابات ۲۰۲۰ که ترامپ در آن از بایدن شکست خورد، ۳۲ درصد رایدهندگان لاتینتبار به ترامپ رای دادهبودند، در انتخابات امسال این میزان به ۴۶ درصد افزایش یافت.
در حالی لاتینتبارها در دهههای گذشته به صورت سنتی از دموکراتها حمایت کردهاند، امسال رای این بخش از جمعیت به ترامپ بالاترین میزان رای به یک نامزد جموریخواه ریاستجمهوری بوده است.
بر اساس نظرسنجی موسسه ادیسون، با وجودی که ترامپ مخالفت با مهاجرت را محور شعارهای تبلیغاتی خود قرار داده و تاکید کرده بود همه کسانی را که به صورت غیرقانونی وارد آمریکا شدهاند به صورت دستهجمعی اخراج میکند، بسیاری از رایدهندگان لاتینتبار از مواضع افراطی ترامپ حمایت کردهاند.
طبق این نظرسنجی، حدود یک چهارم رایدهندگان لاتینتبار گفتهاند مهاجرانی که بدون مدارک قانونی وارد آمریکا شدهاند، باید به کشور خود بازگردانده شوند.
طبق ارزیابی اداره سرشماری آمریکا، آمریکاییهای لاتینتبار در مقایسه با اکثریت سفیدپوست این کشور بیشتر در مشاغل کارگری شاغل هستند و کمتر مدرک کالج دارند.
این بخش از شهروندان همچنین در مقایسه با میانگین جمعیت آمریکا جوانتر هستند، وقت کمتری برای ثروتاندوزی داشتهاند و بیش از بقیه در معرض مشکلات اقتصادی سالهای اخیر، از جمله تورم و نرخهای بهره بالا بودهاند.
طبق همین ارزیابی، در حالی که در انتخابات ۲۰۲۰ حدود نیمی از رایدهندگان اقتصاد آمریکا را در وضعیتی ضعیف و ۲۰ درصد اوضاع مالی خانواده خود را در شرایطی نامطلوبتر از چهار سال قبل از آن میدیدند، امسال دو سوم رایدهندگان شرایط اقتصاد ایالاتمتحده را ضعیفتر و ۴۶ درصد اوضاع مالی خانواده خود را در مقایسه با چهار سال پیش بدتر ارزیابی کردهاند.
کلاریسا مارتینز دیکاسترو، معاون رییس موسسه «ابتکار رای لایتینو» به رویترز گفت انتخابات امسال آمریکا به منزله یک همهپرسی درباره اقتصاد بود که همواره برای جمعیت لاتینتبار به عنوان اصلیترین اولویت مطرح بوده است.
پولیتیکو در گزارشی تحلیلی از تحولات احتمالی در عرصه بینالمللی و سیاست داخلی آمریکا در دومین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، استدلال کرده موضع ترامپ درباره جمهوری اسلامی احتمالا بر چگونگی رویکرد او به جنگهای غزه و لبنان و مسائل خاورمیانه تاثیرگذار خواهد بود.
این مطلب با اشاره به اقدامهای ترامپ علیه جمهوری اسلامی در اولین دوره ریاستجمهوریاش از جمله سیاست فشار حداکثری، تشدید تحریمهای تهران و اقداماتی همچون کشتن قاسم سلیمانی خاطرنشان کرد احتمال میرود هر سیاستی که ترامپ در ارتباط با تهران به اجرا درآورد، با افزایش چشمگیر حمایت آمریکا از اسرائیل همراه شود.
فلسطین و لبنان
ترامپ تاکید کرده که وقتی رییسجمهور شود، نتانیاهو باید تا ماه ژانویه جنگ غزه را تمام کرده باشد. او همچنین گفته جنگ اوکراین نیز باید پایان یابد اما برای هیچیک از خواستهای خود نقشه راهی ارائه نکرده است.
دیدگاه ترامپ درباره غزه و کرانه باختری با مواضع بایدن فاصله بسیاری دارد. در حالی که بایدن خواستار خروج نظامیان اسرائیل از غزه و تشکیل دو کشور مستقل فلسطین و اسرائیل است، ترامپ در گذشته به دنبال اجرای طرحهایی بوده که کنترل اسرائیل بر فلسطینیان را افزایش میدهد.
ترامپ در عین حال در طرح خود وعده ۵۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری بینالمللی برای مردم فلسطین برای تقویت اقتصاد آنها را داده است.
روسیه و اوکراین
ترامپ در دوران کمپین انتخاباتی خود تاکید کرده است که قادر است توافق صلح بین روسیه و اوکراین را محقق کند و تا پیش از آغاز فعالیت دولت خود گفتوگوها در این زمینه را آغاز خواهد کرد.
او در عین حال در پاسخ به این پرسش که آیا خواهان پیروزی اوکراین در جنگ است، پاسخی نداده و در عوض رییسجمهوری اوکراین را مقصر جنگ کنونی خوانده است. ترامپ تهدید کرده وقتی رییسجمهور شود سرمایهگذاری آمریکا در اوکراین را متوقف خواهد کرد.
با این حال، زلنسکی میگوید درباره اینکه با بازگشت ترامپ چند دهه استراتژی سیاست خارجی آمریکا ناگهان تغییر کند نگران نیست و مواضع ترامپ را به ژستهای انتخاباتی مرتبط دانسته است.
زلنسکی همچنین در ماه سپتامبر در سفر به آمریکا به عمارت مار-ئه-لاگو ترامپ در فلوریدا رفت و با او دیدار کرد.
چین
سیاست ترامپ در ارتباط با چین عمدتا حول محور ایده «اول آمریکا» شکل گرفته است. او در دولت اول خود کوشید شیوههای سلطهگرانه تجاری چین را تحت کنترل درآورد و در همین راستا به اقداماتی همچون اعمال تعرفههای سنگین بر واردات کالاهای چینی و تعیین جریمههای سنگین بر نقض مالکیت معنوی روی آورد.
دولت ترامپ همچنین کوشید تا وابستگی آمریکا به تولیدات فناوری چین را کاهش دهد.
به نظر میرسد ترامپ در دومیت دولت خود نیز همین سیاستها را دنبال کند و از جمله وعده داده است بر واردات همه کالاهای چینی ۶۰ درصد تعرفه اعمال کند.
اما چالشبرانگیزترین قسمت ماجرا برای ترامپ این است که چگونه میتوان همزمان با درپیشگرفتن رویکردی تهاجمی علیه چین، از تحریک پکن به واکنش متقابل نیز پرهیز کرد.
تغییرات اقلیمی
ترامپ که به محض رییس جمهور شدن در سال ۲۰۱۶ آمریکا را از پیمان پاریس خارج کرده بود، باز هم انتظار میرود به محض روی کار آمدن در اول بهمن ماه، طرحهای گسترده بایدن برای مقابله با تغییرات اقلیمی را که با هدف کاهش استفاده از سوختهای فسیلی و انتشار گازهای گلخانهای به اجرا درآمده بود، یکی یکی کنار بگذارد.
ترامپ وعده داده است علاوه بر افزایش حداکثری تولید نفت و گاز آمریکا، نیروگاههای زغالسنگی ایالاتمتحده را نیز احیا کند و آنها را به چرخه تولید انرژی بازگرداند.
برخورد با مهاجران
ترامپ وعده داده است بزرگترین اخراج مهاجران در تاریخ را به اجرا درآورد. مشاوران ترامپ به پولیتیکو گفتهاند او که در دولت اول خود راههای کنار زدن موانع اداری را نیز یاد گرفته، قصد دارد در دولت دوم خود طرحهای برخورد با مهاجران را با سرعتی بسیار بیشتر به اجرا درآورد.
ترامپ وعده داده کمپهای عظیمی برای بازداشت پناهجویان بسازد، طرحهای اخراج دستهجمعی مهاجران را در مقیاسی بیسابقه به اجرا درآورد و در همین راستا بخش مهمی از بودجه نظامی را به کنترل و امنیت مرزها منتقل کند.
او تاکید کرده است که مظنونان به عضویت در باندهای خلافکاری و توزیع مواد مخدر را بدون دادگاه از آمریکا اخراج کند. او میگوید. به رویه «بازداشت و رهاسازی» مهاجران غیرقانونی پایان خواهد داد و به جای اینکه پناهجویان در مدت آزادی موقت خود در آمریکا در انتظار حکم دادگاه باشند، آنها را به مکزیک خواهد فرستاد تا در آنجا برای حکم دادگاه انتظار بکشند.
ترامپ در این مدت از پاسخ گفتن درباره اینکه آیا مانند دولت اول خود باز هم سیاست جداسازی خانوادههای مهاجران غیرقانونی را اجرا خواهد کرد، خودداری کرده است. در دروه اول ترامپ، حدود پنج هزار کودک مهاجر پس از جداسازی از والدینشان که به صورت غیرقانونی از مرز عبور کرده بودند، تحت بازداشت اداره مهاجرت قرار گرفتند و در پناهگاهها و خانههای مختلف در نقاط مختلف آمریکا تحت قیمومیت افراد مختلف درآمدند.
بهداشت، آموزش، ورزش
ترامپ وعده داده است در دولت او رابرت اف کندی جونیور در زمینه مسائل بهداشت و درمان تصمیمگیر اصلی باشد. کندی که از منتقدان واکسیناسیون است و آن را عامل اوتیسم میداند، در کتابی آنتونی فائوچی، مدیر موسسه ملی آلرژی و بیماریهای واگیردار آمریکا، را متهم کرده که با همکاری بیل گیتس و شرکتهای داروسازی موفق به فروش واکسنهای کرونا شده است.
رابرت اف کندی جونیور وعده داده است با ایجاد جنبشی به نام «آمریکا را دوباره سالم کنیم» مقامهای آژانسهای بهداشت و درمان را که آنها را «عوامل صنایع داروسازی» خوانده، با افرادی جدید جایگزین خواهد کرد و به اقدامهایی همچون حذف افزودنیهای سمی از غذاها، توقف افزودن فلوراید به آب و گسترش راههای درمانی جایگزین روی خواهد آورد.
در زمینه آموزش نیز، ترامپ اقدام بایدن در بخشیدن بدهیهای دانشجویی را اتلاف پول مردم توصیف کرده است، اما خود برای رسیدگی به بدهیهای فزاینده دانشجویان راهکاری ارائه نکرده است.
او همچنین وعده داده بودجه فدرال را برای مدرسههایی که درباره مسائل نژادی و جنسیتی آموزش میدهند، قطع خواهد کرد، از حضور زنان ترنس در رقابتهای ورزشی زنان جلوگیری میکند و دانشجویان خارجی را که از فلسطین حمایت میکنند، از آمریکا اخراج خواهد کرد.
پولیتیکو با اشاره گلایههای ترامپ در دولت اولش از روند کند امور اداری و مختل شدن اجرای طرحهای مورد نظر خود، نوشت نزدیکان ترامپ میگویند او در دوره دوم قادر خواهد بود با استفاده از تجربههای قبلی خود این موانع اداری را کنار بزند و طرحهای خود را با سرعت بیشتری به اجرا درآورد.
اگرچه برخی از طرحهای ترامپ همچون ارائه تخفیفهای مالیاتی و تغییر در قوانین خدمات درمانی نیازمند تصویب کنگره است، اما اقدامهایی همچون اجرای طرحهای مهاجرتی، اعمال تعرفهها و اعمال نفوذ در سیستم آموزش و پرورش نیازی به نظر کنگره ندارند.
دونالد ترامپ، فردی که قاسم سلیمانی، فرمانده محبوب علی خامنهای را کشت؛ صادرات نفت ایران را به نزدیک صفر رساند؛ سپاه پاسداران را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد؛ و در نگاه علی خامنهای بهعنوان «کابوس» دیده میشود، به کاخ سفید بازگشته است.
این بازگشت میتواند سرآغاز دورانی سختتر و حتی غیرقابلتصور برای جمهوری اسلامی باشد که نمیتوان آن را با الگوهای تحلیلی گذشته پیشبینی کرد.
بازگشت ترامپ به قدرت، به دلایل مختلفی باعث تضعیف بیشتر جمهوری اسلامی خواهد شد. برخی تحلیلگران میگویند ترامپ به دنبال جنگ نیست و قصد سرنگونی نظام ایران را ندارد؛ اما حتی اگر این ادعاها را درست فرض کنیم، از همین امروز جمهوری اسلامی به دلایل متعدد و مشخص و واضح وارد یکی از سختترین دوران خود شده است.
یکی از اصلیترین دلایلی که نشان میدهد جمهوری اسلامی با بازگشت ترامپ ضعیفتر خواهد شد، تفاوت رویکرد ترامپ و بایدن نسبت به تحریمهای نفتی است. ترامپ برخلاف بایدن که چشمانش را بر تحریمها بسته بود، این تحریمها را بهطور جدی اجرا میکند و جلوی درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی را خواهد گرفت.
این موضوع، در شرایط بد اقتصادی و کسری بودجه شدید ایران، بهطور قطع موجب کاهش قابلتوجه درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی خواهد شد. این درآمدها که عملاً صرف نیازهای مردم ایران نمیشد، به گروههای نیابتی مانند حزبالله و حماس اختصاص یافته یا برای جلب وفاداری برخی سرکوبگران داخلی به کار میرفت. با کاهش این درآمدها، هم جمهوری اسلامی و هم گروههای نیابتی وابسته به آن ضعیفتر خواهند شد.
یکی از مهمترین دلایلی که احتمال توافق بین ترامپ و جمهوری اسلامی را کمرنگ میکند، قتل قاسم سلیمانی است. ترامپ در نگاه جمهوری اسلامی، قاتل سلیمانی و دشمن اصلی سپاه پاسداران است. خامنهای به دلیل تنفر شخصی از ترامپ و همچنین عدم پذیرش مذاکرات با فردی که محبوبترین فرماندهاش را کشته، بهسختی میتواند با او مذاکره کند.
همچنین، در چهار سال گذشته، جمهوری اسلامی بارها تلاش کرده تا ترامپ، جان بولتون (مشاور امنیت ملی)، مایک پومپئو (وزیر خارجه سابق)، و برایان هوک (نماینده ویژه در امور ایران) را ترور کند. این تلاشها که ناموفق بود، تاثیرات شخصی بر نگاه ترامپ نسبت به خامنهای و جمهوری اسلامی خواهد داشت.
ترامپ ارتباط نزدیکی نیز با نتانیاهو دارد و در شرایطی که تنشها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل بالا گرفته است، بازگشت ترامپ میتواند حمایت صریحتری از اسرائیل را به همراه داشته باشد.
ترامپ در دوره قبلی ریاست جمهوری خود نیز اقدامات زیادی به نفع اسرائیل انجام داد؛ از انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم تا به رسمیت شناختن الحاق بلندیهای جولان و تشویق کشورهایی چون امارات و بحرین به عادیسازی روابط با اسرائیل.
از سوی دیگر، جمهوری اسلامی با این عادیسازی روابط بهشدت مخالف است و آن را تهدیدی برای خود میداند. اکنون با بازگشت ترامپ، این روند ادامه خواهد یافت.
حماس و حزبالله نیز بهواسطه حملات مکرر اسرائیل ضعیفتر از گذشته شدهاند و با حمایت بیشتر ترامپ از اسرائیل ، ضعیفتر نیز خواهند شد.
جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ که پیشبینی میشود در دولت جدید او نقش کلیدی داشته باشد، اخیراً به صراحت از حمایت کامل از اسرائیل در مقابل جمهوری اسلامی سخن گفته است. کوشنر معتقد است که اسرائیل باید از فرصت موجود برای مقابله با حزبالله و گروههای نیابتی جمهوری اسلامی استفاده کند و این گروهها را کاملاً تضعیف نماید.
ترامپ در دوران ریاستجمهوری قبلی خود سپاه پاسداران را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد و از تهدیدات خود علیه این نیرو استفاده کرد. در حالی که بایدن سیاست نرمتری را پیش گرفته بود، بازگشت ترامپ به معنای رویکردی بسیار متفاوت و سختگیرانهتر است.
از سوی دیگر؛ با وجود تبلیغات جمهوری اسلامی که تحریمهای ترامپ را به ضرر مردم میداند، بخش قابل توجهی از مردم ایران از بازگشت ترامپ خوشحال هستند.
به نظر میرسد فشارها و سیاستهای سرکوبگرایانه جمهوری اسلامی به حدی است که مردم ترجیح میدهند هر کسی که بتواند این حکومت را تضعیف کند، در قدرت باشد. این نشان میدهد که خشم عمومی نسبت به جمهوری اسلامی چنان بالاست که مردم حاضرند برای پایان این نظام، سختیها را نیز تحمل کنند.
تعدادی از مخاطبان ایراناینترنشنال با ارسال پیامهایی ضمن ابراز خشنودی از پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا گفتند ورود مجدد او به کاخ سفید میتواند فشار را بر جمهوری اسلامی افزایش دهد، اما این مردم ایران هستند که باید زمینه را برای سرنگونی حکومت فراهم کنند.
یک مخاطب در همین زمینه نوشت پیروزی ترامپ «خیلی کمککننده است به مردم ایران ولی در نهایت این خود ما مردم هستیم که باید جمهوری اسلامی را سرنگون کنیم؛ هیچ دولت و هیچ کشوری در دنیا منافع خودش را بر ما ترجیح نمیدهد».
مخاطب دیگری هم گفت با کنار رفتن دموکراتها از عرصه سیاسی ایالات متحده، «عرصه بر حکومت ایران تنگتر خواهد شد و شاید این فرصتی برای مردم ایران به وجود بیاورد تا تکانی به خود بدهند».
او افزود: «در عین حال، با وخیمتر شدن اوضاع ممکن است حکومت در راستای حفظ وضع موجود، تصمیم به نرمش قهرمانانه دیگری بگیرد که آن وقت باید منتظر معامله دیگری با ترامپ باشیم که اصلا به سود مردم ایران نخواهد بود.»
یک شهروند هم تاکید کرد: «ترامپ، بایدن و غیره همه فکر مردم کشور خود هستند. نمیدانم مردم چرا فکر میکنند ترامپ بیاید وضع ایران خوب میشود».
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، هم به پیروزی ترامپ در انتخابات ایالات متحده واکنش نشان داد.
او روز چهارشنبه ۱۶ آبان گفت جمهوری اسلامی تفاوتی میان ترامپ و جو بایدن نمیبیند.
مهاجرانی اضافه کرد: «با توجه به تحریمهای کشور طی بیش از چهار دهه گذشته، ایران آبدیده شده و نگران رای آوردن مجدد ترامپ نیستیم.»
ترامپ در دوران پیشین حضور خود در کاخ سفید بین سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱، سیاست فشار حداکثری را در برابر جمهوری اسلامی در پیش گرفت و از توافق بر سر برنامه هستهای حکومت ایران، موسوم به برجام، خارج شد.
این سیاست با کاهش قابل توجه صادرات نفتی جمهوری اسلامی همراه بود و اقتصاد ایران را بهشدت تحت تاثیر قرار داد.
با این حال از زمان روی کار آمدن بایدن و پایان یافتن سیاست فشار حداکثری، درآمدهای نفتی ایران رشد قابل ملاحظهای داشته است.
هرچند سخنگوی دولت پزشکیان آمدن ترامپ را بیاثر خوانده، اما یک شهروند در پیامی به ایراناینترنشنال از احتمال شدت گرفتن تحریمها و فشار مضاعف به مردم ایران پس از آغاز به کار ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵ ابراز نگرانی کرد.
او گفت: «در ایران وضعیت اقتصادی بهشدت خرابتر خواهد شد، ارزش پول ملی بیش از پیش سقوط خواهد کرد و احتمال شورشهای اجتماعی-سیاسی بیشتر خواهد شد.»
در سوی مقابل، یک مخاطب هم از احتمال توافق میان تهران و دولت ترامپ و تاثیر آن بر زندگی مردم ایران استقبال کرد: «ترامپ اقتصاددان خوبی است؛ اگر که با جمهوری اسلامی مناقشه نکند، تاثیرات خوبی بر زندگی ما میگذارد.»
شهروند دیگری هم ابراز امیدواری کرد ترامپ «تحریمهایی که منافع ملت را تهدید میکند، اتخاذ نکند».
بخش دیگری از پیامهای مخاطبان ایراناینترنشنال به موضوع مناقشه خاورمیانه و رویکرد ترامپ در برابر حکومت ایران و نقش آن در درگیریها منطقهای اختصاص داشت.
یک مخاطب گفت: «بهنظرم ترامپ دست اسرائیل را در مواجهه با گروههای نیابتی کمی بیشتر باز خواهد گذاشت».
یک شهروند دیگر نوشت: «کمابیش با سیاست ترامپ در مقابل جمهوری اسلامی آشنا هستیم ولی در حال حاضر، باید منتظر رویکرد جدید جنگی نسبت به منطقه باشیم. ما مردم ایران قطعا از انتخاب ترامپ خوشحال هستیم، به هر حال سیاست ضد آخوندی و تروریسم دارد. با توجه به پیشینه کشتن قاسم سلیمانی، آب این دو با هم به یک جوی نمیرود.»
ترامپ در دوران کارزار انتخاباتی خود بارها تاکید کرد در صورت پیروزی در انتخابات، مانع از توسعه برنامه هستهای حکومت ایران خواهد شد و به تهران اجازه نخواهد داد به سلاح اتمی دست پیدا کند.
محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی، در واکنش به پیروزی ترامپ گفت تهران «در اهداف راهبردی و صنعت هستهای، منافع خودش را دنبال میکند».
او تاکید کرد: «برنامه ما تحت تاثیر هیچ آمد و شدی در آمریکا قرار ندارد و تغییر نمیکند.»
بر اساس آخرین گزارشهای محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جمهوری اسلامی همچنان برنامه تولید اورانیوم با غنای بالای خود را که میتواند برای ساخت سلاح هستهای به کار گرفته شود، ادامه میدهد.
خبرگزاری رویترز ضمن انتشار نظرات گروهی از مردم ایران درباره نتایج انتخابات آمریکا نوشت پیروزی ترامپ واکنشهای متفاوتی را در میان مردم ایران به دنبال داشته، زیرا برخی از افزایش خطر جنگ و مشکلات اقتصادی بیم دارند اما تعدادی دیگر امیدوارند اقدامات او باعث ایجاد تغییرات سیاسی در کشور شود.
امیدواری به کمک احتمالی ترامپ برای سرنگونی حکومت ایران در پیامهای مخاطبان ایراناینترنشنال نیز انعکاس یافته است.
یک شهروند در همین رابطه نوشت پس از پیروزی ترامپ، «آخوندها ضیعف و بنیه مالی آنها ضعیفتر میشود و جهت سرکوب مردم پول نخواهند داشت و سرنگونی خیلی زود اتفاق میافتد».
یک مخاطب هم انتخاب مجدد ترامپ را «بزرگترین تهدید برای جمهوری اسلامی» خواند.
شهروند دیگری هم گفت: « با آمدن ترامپ ۱۰۰ قدم به پیروزی علیه جمهوری آخوندی نزدیکتر میشویم.»
در اولین واکنش اقتصاد ایران به پیروزی ترامپ، بازار در ایران صبح چهارشنبه ۱۶ آبان با دلار ۷۰ هزار تومانی گشایش یافت. نرخ گشایش دلار در روز ۱۵ آبان، ۶۸ هزار و ۹۶۰ تومان بود.
دونالد ترامپ رییسجمهوری جدید آمریکا برای سالها یکی از سوژههای مورد علاقه علی خامنهای بوده است. خامنهای که در اولین دوره ریاستجمهوری ترامپ سعی میکرد از او با عناوینی مانند «این آقایی که آمده» و «این بابایی که تازه آمده آمریکا» یاد کند، حالا باید به فکر سالهای پیش رو باشد.
این رویه به مرور زمان و با قرار گرفتن ترامپ در جایگاه یک رهبر سیاسی مقتدر در آمریکا، جای خود را به مجموعهای از صفات منفی و تحقیر آمیز داد تا جایی که پس از صدور فرمان کشتن قاسم سلیمانی، خامنهای گفت جای او در «زبالهدان تاریخ» است.
آخرین خبرها از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و نتایج آن را در صفحه ویژه ایراناینترنشنال دنبال کنید. در این صفحه لحظه به لحظه همراه با نقشهها، تصاویر و تحلیلها از نتایج انتخابات و پیامدهای آن مطلع میشوید.
اولین اظهار نظر خامنهای درباره ترامپ به سال ۱۳۹۵ باز میگردد، زمانی که از صحبتهای او در مناظرههای انتخاباتی با هیلاری کلینتون بهعنوان سندی بر حقانیت گفتههای خود استفاده کرد.
آن روزها که چهره سیاسی ترامپ چندان برای همگان شناخته نشده بود خامنهای گفت: «آن مرد در تبلیغات انتخاباتیاش ایستاد و گفت شما اگر رنگینپوست هستید، اگر سیاهپوست و سرخپوست هستید، در خیابانهای نیویورک و شیکاگو و واشینگتن و کالیفرنیا و غیر ذلک وقتی راه میروید، نمیتوانید مطمئن باشید که تا چند دقیقه دیگر زندهاید.»
تشکر از ترامپ
خامنهای در اولین ماههای حضور ترامپ در کاخ سفید در سال ۲۰۱۷ در اقدامی تمسخرآمیز از او بهخاطر نشان دادن چهره واقعی آمریکا و اثبات ادعاهای جمهوری اسلامی در دهههای گذشته تشکر کرد و گفت: «آنچه که ما در سی و چندسال میگفتیم فساد سیاسی، اقتصادی و اخلاقی و اجتماعی در دستگاه حاکمه آمریکا. این آقا آمد در دوره انتخابات و بعد از انتخابات این را علنی و عریان کرد.»
نگران اقتدار آمریکایی
رهبر جمهوری اسلامی در سالهای گذشته چندین بار در نقش دایه مهربانتر از مادر ظاهر شده و نگرانیهای خود از شرایط سیاسی اجتماعی در آمریکا را به گردن ترامپ انداخته و گفته است: «در عرصهی سیاسی اقتدار آمریکا افول کرده و انتخاب فردی با مختصات ترامپ، واضحترین و بهترین نشانه برای افول سیاست آمریکا است.»
تحقیر در کلام
یکی از عادات علی خامنهای در مواجهه با آنچه دشمن مینامد، استفاده از مجموعه واژگان و صفاتی است که جز به قصد تحقیر و توهین استفاده دیگری ندارند، او در این سالها و در مناسبتهای مختلف از هر فرصت برای تبیین نظرات خود علیه ترامپ بیشترین استفاده را کرده است.
شارلاتان و بیچاکدهن
در ۲۶ تیرماه ۱۳۹۶ خامنه ای در دیدار با گروهی از جوانان ایرانی ترامپ را «رییسجمهور شارلاتان و بیچاکدهن آمریکا» نامید و گفت نمیخواهد وقتش را صرف پاسخگویی به «اباطیل و یاوهگوییهای» او بکند.
عقبمانده، ابله و سبکمغز
خامنهای همان سال به اولین سخنرانی ترامپ در سازمان ملل واکنش نشان داد و گفت: «او از ادبیات بسیار زشت و سخیفی استفاده کرد؛ ادبیات گانگستری، ادبیات کابویی و تهدیدهای بیمعنی و غلط و تحلیلهای صددرصد غلطتر؛ یک نطق پُر از خلاف، پُر از دروغ! شاید بیست دروغ واضح در این سخنرانی وجود داشت؛ یک صحبت آشفته، که نشاندهنده این است که هم عصبانیاند، هم درماندهاند، هم از لحاظ فکری دچار مشکل و عقبماندگی هستند، دچار سبُکمغزیاند.»
ناباب و آبرو بر
رهبر جمهوذی اسلامی عدم موفقیت ترامپ در انتخابات سال ۲۰۲۰ را به «سقوط» او در یک شرایط «مفتضح» تعبیر کرد و گفت: «این افول یک رییسجمهور ناباب نبود؛ افول آبروی آمریکا بود، افول قدرت آمریکا بود، افول انتظام اجتماعی آمریکا بود؛ این را من نمیگویم، این را خودهایشان گفتند.»
یاوهگو
در ۱۹ دی ماه ۱۳۹۹ خامنهای یک بار دیگر زبان تند خود را متوجه ترامپ کرد و او را «یک یاوهگوی آمریکایی» توصیف کرد که میگوید «ایران موجب بیثباتی در منطقه است.»
عدم تفاوت میان بایدن و ترامپ
با وجود تمام خشمی که در ادبیات خامنهای نسبت به ترامپ مشهود است او در شهریور ۱۴۰۰ گفت دولت بایدن هیچ فرقی با دولت ترامپ ندارد و چیزی که در مسائل هستهای از ایران مطالبه میکند، همان چیزی است که ترامپ مطالبه میکرد.
ترامپ غلط میکند
در اردیبهشت ۹۷ پس از تهدید ترامپ به خروج از برجام خامنهای او را به گفتن حرفهای سخیف و سبُک متهم کرد و گفت: «شاید بیش از ده دروغ در حرفهای او بود؛ هم درباره مساله خروجشان از برجام حرف زد و هم ملت ایران را و نظام جمهوری اسلامی را تهدید کرد که چنین میکنیم و چنان میکنیم، که بنده از طرف ملّت ایران عرض میکنم آقای ترامپ! شما غلط میکنید.»
در سال ۹۸ رهبر جمهوری اسلامی با اشاره به صحبتهای ترامپ درباره نقش جمهوری اسلامی در به هم ریختن امنیت منطقه و عراق گفته بود: «باز آن جناب توئیت کرده که ما این را از چشم ایران میبینیم، دست ایران است و ما به ایران پاسخ خواهیم داد. اوّلا غلط میکنید! ربطی به ایران ندارد؛ ثانیا منطقی باشید، که نیستید.»
او در ۱۴ خرداد ۹۸ در حالی که آمریکا اعلام کرده بود که حاضر است «بدون پیششرط» با ایران مذاکره کند گفته بود: «زرنگبازی سیاسی ترامپ مسئولان جمهوری اسلامی را فریب نمیدهد.»
پاسخ به میانجیگری شنیزو آبه
رهبر جمهوری اسلامی سال ۱۳۹۸ در ملاقاتی که با شینزو آبه نخستوزیر وقت ژاپن در تهران در واکنش به پیامی که او از ترامپ برای جمهوری اسلامی آورده بود، گفت: «من شخص ترامپ را شایسته مبادله هیچ پیامی نمیدانم و هیچ پاسخی هم به او ندارم و نخواهم داد.»
در این دیدار، آبه تاکید کرد که ترامپ گفته قصدی برای تغییر رژیم در تهران ندارد اما خامنهای ترامپ را دروغگو خطاب کرد و گفت: «ما این حرف را اصلا باور نمی کنیم زیرا مذاکرات صادقانه از جانب شخصی همچون ترامپ، صادر نمیشود.»
تفسیر شعار مرگ بر آمریکا
خامنهای در سال ۹۷ در واکنش به برخی اعتراضات نسبت به شعارهایی مانند «مرگ بر آمریکا» گفت: «مرگ بر آمریکا یعنی مرگ بر ترامپ و جان بولتون و پمپئو! مرگ بر اینها یعنی مرگ بر سردمداران؛ ما به مردم آمریکا کاری نداریم؛ مرگ بر آمریکا یعنی مرگ بر شما چند نفر.»
زبالهدان تاریخ
خامنهای تا امروز حداقل در سه سخنرانی خود بر پیوستن ترامپ به زباله دان تاریخ تاکید کرده است.
او اولین بار چند هفته بعد از شروع کار دولت بایدن در بهمن ۱۳۹۹ گفت: «امیدشان این بود که در عید ژانویهی ۲۰۱۹ بساط [جمهوری اسلامی] جمع شده و آنها میآیند اینجا جشن میگیرند. حالا خود آن شخص (مارک پمپئو) به زبالهدان تاریخ رفت و رییسش (ترامپ) هم با لگد و با افتضاح از کاخ سفید اخراج شد و هر دو به زبالهدان تاریخ رفتند اما جمهوری اسلامی بحمدالله سربلند ایستاده است.»
ترامپ با صدور دستور کشتن قاسم سلیمانی در دوره ریاست جمهوری ضربه سنگینی به نیروهای «محور مقاومت»، به ویژه سپاه قدس وارد کرد، تا جایی که رهبر جمهوری اسلامی در دیداری با نزدیکان سلیمانی با تاکید بر این که آنها تقاص دنیوی این عمل را داده و بعد «گمگور خواهند شد» گفت: «به هر حال سلیمانی ماندنی است، تا ابد زنده است؛ آنهایی که او را کشتند؛ ترامپ و امثال او، جایشان زبالهدان تاریخ است و جزو فراموششدگان تاریخ خواهند بود.»
حالا باید منتظر ماند و دید خامنهای به انتخاب دوباره کسی که از «زبالهدان تاریخ» برگشته چگونه واکنش نشان خواهد داد.
ترامپ برنده انتخابات ریاست جمهوری آمریکا شد؛ خبری کوتاه که برای جمهوری اسلامی خاطره سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ را زنده کرد؛ سالهایی که در آن صادرات نفت از بیش از سه میلیون بشکه در روز به زیر ۱۹۰ هزار بشکه در روز رسیده بود و نرخ تورم سه برابر و قیمت دلار دو برابر شده بود.
حالا او در روزگاری برگشته که وضعیت جمهوری اسلامی بهمراتب متزلزلتر از سالهای دوره اول ریاست جمهوری اوست. ترامپ به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل در حال جنگ گفته «هر کار که لازم است انجام بده.»
مردی به کاخ سفید برگشته که رهبر جمهوری اسلامی معتقد بود به «زبالهدان تاریخ» پیوسته است. ترامپ کسی بود که قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس جمهوری اسلامی را بهطور مستقیم هدف قرار داد. رییس جمهوری قاطع که دست راست علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی را قطع کرد.
جمهوری اسلامی سالها در زمان ریاست جمهوری باراک اوباما برای ساختن برندی از قاسم سلیمانی تلاش کرده بود. سلیمانی که به گفته جواد ظریف، وزیر سابق امور خارجه، تصمیمات «میدان» او بر عملکرد «دیپلماسی» دولت روحانی ارجحیت داشت.
پایان ریاست جمهوری اول ترامپ در سال ۲۰۲۰ میلادی، برای جمهوری اسلامی مثل یک معجزه بود. خامنهای در سخنرانیهای رسمی خود به ترامپ حمله میکرد و قوه قضائیه، کیفرخواستی علیه ترامپ تنظیم کرد.
در چندین مورد تلاش جمهوری اسلامی برای ترور ترامپ ثبت شده است. حالا شخصی که جمهوری اسلامی در اسناد رسمی او را متهم ردیف اول مرگ سلیمانی میداند به کاخ سفید برگشته است.
وضع ایران با نگاهی به سالهای دور اول ریاست جمهوری ترامپ به کدام سو خواهد رفت؟
نفت
دولت مسعود پزشکیان پیش از برگزاری انتخابات آمریکا لایحه بودجه خود را تقدیم مجلس کرد. پیشبینی خوشبینانه پزشکیان در لایحه ۱۴۰۴ این است که حدود ۴۰ درصد منابع بودجه را از محل «واگذاری داراییهای سرمایهای» تامین کند و ۹۰ درصد این واگذاری داراییهای سرمایهای هم منابع حاصل از نفت، گاز و فرآوردههای نفتی است.
دولت چهاردهم پیشبینی کرده است که در سال آینده روزانه یک میلیون و ۷۸۰ هزار بشکه نفت خواهد فروخت و بر اساس همین پیشبینی هم بودجه سال آینده را برنامه ریزی کرده است. کلیات این لایحه که شامل این ارقام هم هست، در مجلس شورای اسلامی تصویب شده است.
جمهوری اسلامی در دوره دولت جو بایدن بود که میتوانست به صورت مویرگی و با چشمپوشی دولت مستقر ایالات متحده نفت بفروشد، اما اگر سابقه ترامپ مبنایی برای پیشبینی رویکرد او در دور دوم ریاست جمهوری باشد، باید گفت که میزان صادرات نفت ایران از سوی جمهوری اسلامی بهطور چشمگیری کاهش خواهد یافت.
آمارهای رسمی نشان میدهد صادرات نفت جمهوری اسلامی در دوره ریاست جمهوری اول ترامپ به ۱۹۰ هزار بشکه در روز رسیده بود.
اگر ترامپ همانطور که در دور اول ریاست جمهوریاش در اجرای تحریمهای جمهوری اسلامی جدیت به خرج داد، اینبار هم جدیت به خرج بدهد، فروش نفت جمهوری اسلامی به یک نهم پیش بینی بودجه دولت فعلی جمهوری اسلامی برای سال آینده خواهد رسید؛ چنین سقوطی برنامهریزی مالی دولت برای سال آینده را با چالشی جدی روبهرو خواهد کرد.
دلار
در زمستان ۱۳۹۵ ترامپ وقتی رییسجمهوری شد که برجام همچنان برقرار بود، معافیتهای تحریمی در جریان بودند و هنوز آمریکا از برجام خارج نشده بود.
دولت مستقر جمهوری اسلامی، دولت حسن روحانی بود، دولتی که از نظر رای اعلام شده، به مراتب بالاتر از پزشکیان قرار داشت.
صرفنظر از ابهامات جدی درباره آمار اعلام شده از سوی جمهوری اسلامی، آمار رسمی نرخ مشارکت در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ حدود ۷۳ درصد بود؛ این آمار رسمی میگوید انتخابات سال ۱۴۰۳ که در آن پزشکیان پیروز شد در دور اول کمتر از ۴۰ و در دور دوم کمتر از ۵۰ درصد بوده است.
در آن شرایط و با وجود اعتماد جامعه به دولت، در همان سال اول ریاست جمهوری ترامپ، دلار با افزایش ۱۱ درصدی از ۳۶۴۴ تومان به ۴۰۴۵ تومان رسید.
اما در سال ۱۳۹۷ و بعد از آنکه در اردیبهشت آن سال ترامپ از برجام خارج شد، قیمت دلار با افزایش ۱۶۷ درصدی به ۱۰۷۸۳ تومان رسید.
در حالت عادی و افزایش ۱۱ درصدی، دلاری که در سال جاری در محدوده ۷۰ هزار تومان است، به ۷۷ هزار و ۷۰۰ تومان خواهد رسید، اما اگر شرایط چیزی شبیه به سال ۱۳۹۷ باشد، باید منتظر دلار ۱۶۸ هزار و ۶۰۳ تومانی بود.
تورم
تغییرات قیمت در نرخ تورم با کمی تاخیر خود را نشان میدهد. نرخ تورم که در روندی نزولی از ۲۴/۷ درصد سال ۱۳۹۲ به ۹ درصد در سال ۱۳۹۵ رسیده بود در سال ۱۳۹۶، دوباره صعود آرام خود را آغاز کرد و به ۹/۶ درصد رسید؛ سال ۱۳۹۷ اما روند صعودی با شدت ادامه یافت، بهطوری که نرخ تورم سالانه در اسفند ۱۳۹۷ به ۲۶/۹ درصد رسید.
یعنی سال ۱۳۹۷، نسبت به سال ۱۳۹۶، نرخ تورم ۱۷/۳ واحد درصد افزایش یافت. نرخ تورم کشور در پایان سال ۱۴۰۲ حدود ۵۲ درصد بود. نرخ تورم در دوازده ماه منتهی به مهر ۱۴۰۳ نیز طبق اطلاعات مرکز آمار ۳۳/۶ درصد بوده است.
اگر نرخ ۱۲ ماه منتهی به مهر ۱۴۰۳، با شیبی که در سال ۱۳۹۷ افزایش یافت افزایش پیدا کند، در سال ۱۴۰۴ مردم باید منتظر تورم ۸۰ تا ۹۰ درصدی باشند؛ این ارقام اگرچه کمی خارقالعاده به نظر میرسد، اما بروز «ابرتورم» در تابستان ۱۴۰۰ از سوی مسعود نیلی، از مسئولان اقتصادی بلندپایه و استاد اقتصاد پیش بینی شده بود. شرایطی که با سهلگیری تحریمها از سوی بایدن محقق نشد.
چه چیزی عوض شده است؟
شرایط جمهوری اسلامی سال ۱۴۰۴، با شرایط جمهوری اسلامی سال ۱۳۹۶ که ترامپ برای اولین بار رییسجمهوری آمریکا شد متفاوت است.
از نظر داخلی، سال ۱۳۹۶، با وجود ابهامات جدی درباره آمار اعلامی، هنوز نرخ مشارکت رسمی در انتخابات، که معیاری برای سنجش پایگاه اجتماعی حاکمیت به شمار میرود، طبق اعلام جمهوری اسلامی بالای ۷۰ درصد بود؛ مراجع رسمی جمهوری اسلامی در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳ رقم مشارکت را در دور اول کمتر از ۴۰ و در دور دوم کمتر از ۵۰ درصد اعلام کردند. اعدادی بی سابقه در جمهوری اسلامی. هرچند تردید جدی درباره همین ارقام هم از سوی ناظران مطرح شده است. اما با فرض پذیرش همین ارقام، پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی شدیدا متزلزل شده است.
از نظر خارجی، متحدان اروپایی ایالات متحده در سالهای دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، لااقل در تریبونهای رسمی، در موضوع خروج او از برجام به طور کامل با آمریکا همراه نبودند، حالا در سال ۱۴۰۴، بحث تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران در اروپا مطرح است و پایگاههای جمهوری اسلامی مثل مسجد هامبورگ تعطیل شدهاند.
از سویی، اسرائیل که از مهر سال ۱۴۰۲ در جنگی بی سابقه با گروههای فلسطینی و شبه نظامیان جمهوری اسلامی در منطقه است. رهبر حزبالله را بهطور مستقیم هدف قرار داده و فرماندهان بلندپایه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را از جمله در کنسولگری جمهوری اسلامی مورد حمله قرار داده است. جمهوری اسلامی هم بهطور بیسابقهای از خاک ایران دوبار به اسرائیل حمله کرده است.
این شرایط در سال ۱۳۹۶ حتی در بدبینانهترین تحلیلها هم وجود نداشت.
حالا فردی قرار است به کاخ سفید برود که به نخست وزیر اسرائیل گفته «هر کاری که لازم است انجام بده.»
هرچند حامیان جمهوری اسلامی به نقل قولهایی از ترامپ که گفته میخواهد با جمهوری اسلامی گفتوگو کند دل خوش کردند، اما این گفتهها را همان کسی به زبان میآورد که در دور اول ریاست جمهوریاش هم میگفت میخواهد با جمهوری اسلامی به توافقی بهتر از برجام دست یابد، اما در همان زمان مایک پمپئو، وزیر امور خارجه وقت آمریک، ۱۲ پیششرط برای گفتوگو با تهران اعلام کرد که ماهیت جمهوری اسلامی را نشانه رفته بودند.