سایت دیدهبان ایران، خبر داد علیرضا زاکانی، شهردار تهران، اجازه ساخت «بارگاه شهید گمنام» در محل عمارت تاریخی فخرالدوله را صادر کرده است. برخی رسانهها با انتقاد از صدور مجوز ساختوساز در حریم آثار باستانی، از این رخداد به عنوان تیشه زدن زاکانی به عمارت فخرالدوله یاد کردند.
دیدهبان ایران روز چهارشنبه، ۱۵ فروردین، با انتشار گزارشی از صدور دستور ساخت «بارگاه شهید گمنام» در حیاط عمارت تاریخی فخرالدوله در تهران خبر داد.
در این گزارش آمده بود که هنوز عصبانیت و خشم مردم از خودکامگی علیرضا زاکانی، شهردار تهران در قطع و جابهجایی درختان به بهانه ساخت مسجد در بوستان قیطریه فرو ننشسته که تصاویر ساخت و ساز در خانه میراثی فخرالدوله در منطقه ۱۲ رسانهای شد.
این بنای متعلق به دختر مظفرالدین شاه قاجار که به ثبت میراث ملی رسیده، در سال ۱۳۸۸ و در دوران شهرداری محمدباقر قالیباف، به خانه مداحان ایران واگذار شد.
دیدهبان ایران چرایی صدور اجازه ساخت «بارگاه شهید گمنام» در عمارت فخرالدوله را به بازدید سال ۱۴۰۰ زاکانی از این عمارت و جلسه او با مداحان در آن زمان مرتبط دانسته و پرسیده است آیا کام مداحان با مجوز ساخت و ساز شهرداری تهران شیرین میشود؟
این پایگاه خبری-تحلیلی در گزارش روز چهارشنبه خود از صدور دستور ساخت «بارگاه شهید گمنام» در حیاط این عمارت تاریخی به عنوان «حرکت تانک انقلاب برای تخریب یک بنای تاریخی» و «تیشه زاکانی به عمارت فخرالدوله» نام برده و نوشته شهرداری تهران از چه رو در محوطه عمارت تاریخی فخرالدوله که در اسناد میراث فرهنگی نوع مالکیت آن دولتی ثبت شده، اجازه ساختوساز داده است؟
این گزارش با طرح این پرسش که آیا استفاده از کلیدواژه «شهدا» توجیهی مناسبی برای از بین بردن آثار تاریخی و حریم آنهاست، تاکید کرد که شهرداری تهران به مدیریت علیرضا زاکانی به دنبال بدهبستانهای سیاسی است و ادامه این روند به از بین رفتن بافت میراثی پایتخت منجر خواهد شد.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، در شهريورماه ۱۴۰۲ از به خاک سپردن پیکر یکی از کشتهشدگان «گمنام» جنگ ایران و عراق در خانه مداحان خبر داده بود.
در روزهای گذشته تصاویر و گزارشهایی هم از حصارکشی پارک قیطریه تهران با هدف ساخت مسجدی جدید در آن منتشر شد که واکنشهایی منفی بسیاری به دنبال داشت.
مردم در کارزاری که با هدف جلوگیری از تخریب پارک قیطریه راهاندازی کردهاند، از رییس دیوان عدالت اداری، رییس قوه قضاییه و رییس دولت خواستند با توجه به آلودگی شدید هوای تهران و نیاز پایتخت به وجود درختان، جلو این پروژه را بگیرند.
تعدادی از شهروندان روز ۱۳ فروردین در اعتراض به ساخت مسجد در پارک قیطریه در این مکان تجمع اعتراضی برپا کردند و زنجیره انسانی تشکیل دادند.
با وجود مخالفتهای گسترده، علیرضا زاکانی، شهردار تهران روز هشتم فروردین تاکید کرد نه تنها در قیطریه، بلکه در تمامی بوستانهای پایتخت مسجد ساخته خواهد شد.
زاکانی در حاشیه جلسه روز چهارشنبه ۱۵ فروردین هیات دولت جمهوری اسلامی بار دیگر بر ساخت مسجد در پارک قیطریه تاکید کرد و اعتراضات گسترده به این پروژه را «جوسازی و هیاهو برای هیچ» خواند.
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که امضاهای کارزار مردمی مخالفت با احداث مسجد در بوستان قیطریه از مرز ۱۰۲ هزار امضا فراتر رفته است.
روز چهارشنبه ۱۵ فروردین، تعدادی از ماموران لباس شخصی در برابر در ورودی حسینیه امیر سلیمانی در تهران متعلق به سلسله گنابادی حاضر شدند و از حضور درویشان در این مکان برای عبادت و خواندن قرآن در ماه رمضان جلوگیری کردند.
بر اساس گزارشها، افراد لباس شخصی حاضر در این تجمع بنری با تصویر محمدحسین حدادیان در مقابل در ورودی حسینیه قرار دادند و به درویشانی که قصد ورود به حسینیه را داشتند، فحاشی کرده و تعدادی از آنها را مورد ضرب و شتم قرار دادند.
ماموران انتظامی حاضر در این رخداد با استقرار در محل و به بهانه برقراری نظم و جلوگیری از گسترش درگیری، مانع ورود دراویش به حسینیه شدند.
این تجمع با دعوت خانواده محمدحسین حدادیان، بسیجی کشته شده در رخدادهای گلستان هفتم در سال ۱۳۹۶ و برای جلوگیری از حضور درویشان گنابادی در حسینیه امیرسیلمانی تهران صورت گرفت.
فشار نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بر درویشان گنابادی در دو دهه اخیر شدت گرفته است.
در ۲۴ بهمن ۱۳۸۴ نیروهای لباس شخصی با حمایت نیروهای امنیتی به حسینیه درویشان گنابادی در قم به نام «حسینیه شریعت» حمله کردند.
در جریان این حمله دستکم ۳۵۰ درویش زخمی و دهها تن بازداشت شدند.
پس از آن ماموران این حسینیه را تسخیر و با خاک یکسان کردند.
در ادامه فشارهای امنیتی بر دراویش گنابادی، در چند مورد حملاتی از سوی ماموران لباس شخصی مورد حمایت نهادهای امنیتی به دروایش ساکن استانهای فارس و البرز رخ داد.
در روزهای پایانی بهمن سال ۱۳۹۶ نیز با انتشار خبر احتمال بازداشت نورعلی تابنده، قطب پیشین درویشان گنابادی، صدها درویش خود را به گلستان هفتم در خیابان پاسداران رساندند.
پس از آن نیروهای لباس شخصی و یگان ویژه در بامداد اول اسفند ۱۳۹۶ به دراویش حاضر در گلستان هفتم حمله و صدها تن را بازداشت کردند.
این تجمع در نهایت به زخمی شدن صدها درویش و اعدام محمد ثلاث، کشته شدن محمد راجی در بازداشت و کشته شدن بهنام محجوبی در زندان اوین منجر شد.
۲۴ کشور عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل روز پنجشنبه ۱۶ فروردین در جریان یک رایگیری در مقر این شورا در ژنو سوئیس، به این قطعنامه رای موافق و هشت کشور رای مخالف دادند.
کشورهای آرژانتین، آلبانی، آلمان، آمریکا، بلژیک، بلغارستان، بنین، پاراگوئه، جمهوری دومینیکن، رومانی، ژاپن، سومالی، شیلی، فرانسه، فنلاند، کاستاریکا، گامبیا، لوکزامبورگ، لیتوانی، مالاوی، مراکش، مونتنگرو، هلند و هندوراس به این قطعنامه رای مثبت دادند.
اریتره، الجزایر، اندونزی، بروندی، چین، سودان، کوبا و ویتنام به آن رای منفی و کشورهای آفریقای جنوبی، امارات متحده عربی، برزیل، بنگلادش، ساحل عاج، غنا، قرقیزستان، قزاقستان، قطر، کامرون، کویت، گرجستان، مالزی، مالدیو و هند به این قعطنامه رای ممتنع دادند.
در این قطعنامه آمده است تصمیم به تمدید ماموریت گزارشگر ویژه در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران برای یک سال دیگر به منظور ادامه نظارت بر وضعیت جاری حقوق بشر اعم از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و اندازهگیری پیشرفت در اجرای توصیههای گزارشگر ویژه است.
از گزارشگر ویژه درخواست شده است تا گزارشی در مورد اجرای این ماموریت در پنجاهوهشتمین اجلاس شورای حقوق بشر و هفتادونهمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارائه کند.
قطعنامه تاکید کرده است تمدید ماموریت هیات حقیقتیاب مستقل بینالمللی در ایران برای مدت یک سال دیگر، با توجه به وجود شواهد بسیار در مورد نقض حقوق بشر مربوط به اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» به ویژه در رابطه با زنان و کودکان، به این هیات اجازه میدهد تا ماموریت خود را تکمیل کند.
از این هیات خواسته شده است تا گزارش خود را در پنجاهوهشتمین جلسه شورای حقوق بشر ارائه کند.
قطعنامه تصویب شده از دولت جمهوری اسلامی خواسته است با گزارشگر ویژه و هیات حقیقتیاب مستقل بینالمللی همکاری کامل داشته باشد، به آنها اجازه دسترسی بدون مانع به ایران را بدهد و تمام اطلاعات لازم را برای انجام وظایف آنان فراهم کند.
از دبیرکل سازمان ملل متحد نیز خواسته شده است منابع لازم را برای انجام وظایف هیات و گزارشگر ویژه، در اختیار آنان قرار دهد.
وزارت امور خارجه آلمان پس از تمدید ماموریت هیات حقیقتیاب شورای حقوق بشر سازمان ملل در صفحه ایکس خود نوشت: «حتی با گذشت یک سال و شش ماه از مرگ ژینا مهسا امینی و سرکوب وحشیانه اعتراضات، وضعیت حقوق بشر در ایران همچنان فاجعهبار است. به همین دلیل بسیار مهم است که شورای حقوق بشر سازمان ملل امروز ماموریت هیات حقیقتیاب را تمدید کرد.»
وزارت امور خارجه آلمان در ادامه تاکید کرد: «جامعه جهانی از نگاه دقیق دست بر نمیدارد. کسانی که در ایران مسئول سرکوب و وضعیت فاجعهبار حقوق بشر هستند، نباید بدون مجازات رها شوند. ما مردم شجاع ایران را رها نخواهیم کرد. سرنوشت ایشان برای ما تکلیف بوده و خواهد بود.»
پیش از این ۵۱ نهاد حقوق بشری در نامه مشترکی از کشورهای عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد خواسته بودند به تمدید ماموریتهای هیات مستقل حقیقتیاب برای ایران و گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور ایران رای مثبت دهند.
در این نامه تاکید شد تمدید این دو ماموریت «برای رسیدگی و حمایت موثر از حقوق بشر در ایران» ضروری است.
این نهادها به تداوم نقض حقوق اساسی افراد در ایران مانند «حق زندگی، حق آزادی بیان، حق محاکمه عادلانه، حق دور ماندن از شکنجه و حق آزادی ادیان» اشاره کردند و افزودند گزارش هیات حقیقتیاب سازمان ملل از «فرهنگ فراگیر مصونیت از مجازات برای ناقضان حقوق بشر در ایران» حکایت دارد.
۱۳ نهاد ایرانی-کانادایی نیز در نامهای از کشورهای عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل، بهویژه کانادا خواسته بودند از تمدید ماموریت هیات حقیقتیاب و گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور ایران حمایت کنند.
این نهادها نوشتند: «کانادا میزبان تعداد قابل توجهی از مهاجران ایرانی است که بسیاری از آنها مستقیما تحت تاثیر تخلفات از سوی جمهوری اسلامی قرار داشتهاند و برای دستیابی به عدالت به حمایت جامعه جهانی متکی هستند.»
آذر ماه سال ۱۴۰۱، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در نشستی ویژه درباره سرکوب خیزش انقلابی ایرانیان از سوی جمهوری اسلامی، قطعنامهای به تصویب رساند که در بندی از آن، خواستار تشکیل یک هیات حقیقتیاب بینالمللی درباره اعتراضات ایران شد.
اواخر همان ماه، رییس شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد اعضای این هیات را تعیین کرد.
سارا حسین، وکیل اهل بنگلادش، رییس این هیات و شهین سردار علی، استاد حقوق اهل پاکستان و ویویانا کرستیسویک، حقوقدان اهل آرژانتین، اعضای این هیات هستند.
هیات مستقل حقیقتیاب سازمان ملل در نخستین گزارش خود درباره خیزش «زن، زندگی، آزادی» اعلام کرد سرکوب خشونتبار این اعتراضات و تبعیض ساختاری فراگیر علیه زنان و دختران، منجر به نقض جدی حقوق بشر در ایران شده و بسیاری از این موارد سرکوب، مصداق «جنایت علیه بشریت» محسوب میشوند.
بر اساس این گزارش که روز جمعه ۱۸ اسفند ۱۴۰۲ منتشر شد، موارد نقض حقوق بشر و جنایات تحت قوانین بینالمللی در بستر اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، شامل قتل، اعدامهای فراقضایی و کشتنهای غیرقانونی، استفاده غیرضروری و بیرویه از قوای قهریه، سلب خودسرانه حق آزادی، شکنجه، تجاوز، ناپدیدسازیهای قهری و تعقیب و آزار مبتنی بر جنسیت بوده است.
اواخر اسفند گذشته، رییس هیات حقیقتیاب شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد به ایران اینترنشنال گفت که معتقد است این هیات باید زمان بیشتری برای رسیدگی به نقض حقوق بشر در جریان سرکوب خیزش مردمی علیه جمهوری اسلامی داشته باشد و همچنان خواستار همکاری جمهوری اسلامی در این زمینه شد.
او افزود که این هیات همه اسناد منتشر شده از سوی جمهوری اسلامی را بررسی کرده و مشخص نیست که چرا نماینده جمهوری اسلامی مدعی شده است گزارش این هیات غیرمستند است.
کمی پیش از آن، جاوید رحمان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران در نشست گفتوگوی تعاملی سالانه خود در پنجاهوپنجمین دور از نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو گفت: «مصونیت از مجازات و پاسخگو نبودن در مورد نقض جدی حقوق بشر، یکی از ویژگیهای مهم، عمیقا غمانگیز و تکرار شونده در قانون اساسی، چارچوب قانونی و چشمانداز سیاسی جمهوری اسلامی است.»
رحمان که برای ششمین سال پیاپی گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران بود، در این جلسه گفت که ماموریت او بستری برای برجسته کردن و گزارش نقض جدی حقوق بشر و تخلفات انجام شده از سوی مقامهای حکومتی بوده است.
رحمان در آخرین گزارش خود از افزایش اعدامها در پی خیزش سراسری پس از کشته شدن مهسا ژینا امینی ابراز نگرانی کرده بود.
در سالهای گذشته، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد با تمدید پیاپی ماموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر ایران، از جمهوری اسلامی خواسته است به این گزارشگر سازمان ملل اجازه دسترسی به مکانهای مورد نظر را داده و اطلاعات لازم را در اختیارش قرار دهد.
مقامهای جمهوری اسلامی در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل همواره تصویب قطعنامه و تمدید ماموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر ایران را «سوء استفاده از شورای حقوق بشر توسط معدودی از کشورها» خواندهاند.
شورای حقوق بشر سازمان ملل از سال ۱۳۹۰ بدین سو به طور مرتب برای ایران «گزارشگر ویژه» تعیین کرده و جاوید رحمان، حقوقدان بریتانیایی-پاکستانی از تیر ماه ۱۳۹۷ به عنوان گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران انتخاب شد.
در ساز و کار شورای حقوق بشر دو نوع «گزارشگر موضوعی» و «گزارشگر ویژه» وجود دارد. گزارشگران ویژه تنها برای کشورهایی در نظر گرفته میشوند که وضعیت حقوق بشر در آنها غیرقابل قبول است.
نخستین گزارشگر شورای حقوق بشر سازمان ملل مستقر در ژنو برای ایران احمد شهید بود که پنج سال در این سمت فعالیت کرد.
پس از او عاصمه جهانگیر از آبان سال ۹۵ به عنوان گزارشگر ویژه ایران انتخاب شد اما در بهمن ۹۶ در زادگاهش، لاهور پاکستان، درگذشت.
جاوید رحمان که جایگزین عاصمه جهانگیر شد، رییس دانشکده حقوق دانشگاه برونل در لندن است.
جمهوری اسلامی پس از انتخاب گزارشگر ویژه حقوق بشر برای ایران در سال ۹۰، تا کنون به هیچ یک از گزارشگران ویژه اجازه سفر به ایران نداده و گفته است ماموریت آنان را به رسمیت نمیشناسد.
پیش از این و در دهه ۶۰ رینالدو گالیندوپل و در دهه ۷۰، موریس کاپیتورن به عنوان گزارشگران حقوق بشر سازمان ملل به ایران سفر کرده بودند.
رحمان روز دوم فروردین در گفتوگویی اختصاصی با ایراناینترنشنال اعلام کرد هدف فعالیتهای او محاکمه عاملان جنایتها در ایران بوده است.