کشف جسد سرباز اسرائیلی گروگان حماس در کنار بیمارستان شفا

حتی اگر دولت‌ها بگویند برای دفاع از خود عمل می‌کنند، قوانین بین‌المللی در مورد درگیری‌های مسلحانه برای همه شرکت‌کنندگان در جنگ اعمال می‌شود.

رویترز در گزارشی به بررسی قوانین بین‌المللی شناخته شده در زمینه جنایات جنگی و مصادیق آن‌ها در درگیری‌های اسرائیل و حماس پرداخت.

چه قوانینی بر تعارض حاکم است؟

قواعد بین‌المللی درگیری‌های مسلحانه از کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو پدید آمد. تمام کشورهای عضو سازمان ملل آن را تصویب و سپس با احکام دادگاه‌های بین‌المللی جنایات جنگی تکمیلش کردند.

این قواعد شامل معاهدات رفتار با غیرنظامیان، سربازان و اسیران جنگی در قالب سیستمی است که در مجموع به نام «قانون درگیری مسلحانه» یا «حقوق بین‌المللی بشردوستانه» شناخته می‌شود.

این قانون در مورد نیروهای دولتی و گروه‌های مسلح سازمان‌یافته غیردولتی مانند شبه‌نظامیان حماس نیز اعمال می‌شود.

آیا بیمارستان می‌تواند یک هدف نظامی باشد؟

اسرائیل به دلیل هدف قرار دادن مراکز درمانی در غزه از جمله بیمارستان شفا مورد انتقادهای زیادی قرار گرفته است.

تل‌آویو مدت‌هاست حماس را به ایجاد مراکز فرماندهی و کنترل در زیر بیمارستان‌ها با هدف فرار از حملات هوایی متهم می‌کند. این موضوع از سوی حماس تکذیب شده است.

سازمان بهداشت جهانی تا ۱۵ نوامبر (برابر با ۲۴ آبان) ۱۵۲ حمله اسرائیل را به زیرساخت‌های بهداشتی در غزه تایید کرده است.

طی دهه‌های اخیر نمونه‌های زیادی از حملات به مراکز بهداشتی در مناطق جنگی از اوکراین و افغانستان گرفته تا یمن و سوریه دیده شده اما آخرین رویه قضایی در این زمینه مربوط به محاکمه‌های مربوط به جنگ‌های بالکان در دهه ۱۹۹۰ است.

کارولین ادگرتون، وکیل کانادایی که روی چندین پرونده در دادگاه کیفری بین‌المللی یوگسلاوی سابق در لاهه کار می‌کرد به خبرگزاری رویترز گفت آنان حملات بیمارستانی را به طور خاص بررسی نکرده‌اند.

با این‌ حال رویه قضایی بر لزوم ایجاد تعادل بین اصول ضروری نظامی و انسانیت تاکید دارد.

به گفته او، حمله به بیمارستان‌ها و سایر واحدهای پزشکی بر اساس اولین کنوانسیون ژنو ممنوع است و این حفاظت شامل مجروحان و بیماران، کارکنان تیم‌های پزشکی، موسسات و آمبولانس‌ها می‌شود.

ادگرتون تاکید کرد این حفاظت به پایان نمی‌رسد مگر اینکه یکی از طرفین درگیر از آن تاسیسات برای ارتکاب عملی مضر علیه دشمن استفاده کند.

تعریف آنچه «برای دشمن مضر است» یکی از کانون‌های نبرد حقوقی در جنگ جاری است.

ادگرتون گفت تعیین اینکه آیا حفاظت از بیمارستان به خطر افتاده یا نه، یک تمرین مبتنی بر شواهد است.

به گفته او حتی اگر تصمیمی برای تبدیل یک مرکز پزشکی به هدفی نظامی گرفته شود هم اسرائیل باید از خود بپرسد آیا در قیاس با مزیت نظامی چنین حمله‌ای، خسارت‌های جانبی بیش از حد پیش‌بینی می‌شود؟

چه اقداماتی می‌تواند قانون جنایات جنگی را نقض کند؟

سازمان دیده‌بان حقوق بشر از هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان به وسیله حماس، حملات موشکی بی‌رویه و گروگان گرفتن غیرنظامیان و همچنین حملات متقابل اسرائیل در غزه که منجر به کشته شدن بیش از ۱۱ هزار فلسطینی از جمله هزاران کودک شده است، به عنوان «جنایات جنگی احتمالی» نام برد.

«گروگان‌گیری، قتل و شکنجه» صراحتا از سوی کنوانسیون ژنو ممنوع شده است؛ در حالی‌ که پاسخ اسرائیل می‌تواند مشمول تحقیقات جنایات جنگی نیز باشد.

به گفته اسرائیل، شبه‌نظامیان حماس روز هفتم اکتبر از غزه به بخش جنوبی اسرائیل یورش بردند، حدود هزار و ۲۰۰ نفر - عمدتا غیرنظامی - را کشتند و حدود ۲۴۰ نفر را گروگان گرفتند.

در پاسخ، اسرائیل غزه را با ۲/۳ میلیون نفر جمعیت ساکن محاصره کرد.

در این حملات، اسرائیل قدرتمندترین بمباران تاریخ ۷۵ ساله درگیری با فلسطینیان را انجام داد و کل محله‌ها را ویران کرد.

در ادامه نبرد، نیروی زمینی اسرائیل با هدف نابودی حماس که این منطقه را اداره می‌کند وارد غزه شد.

کنوانسیون‌های ژنو چه می‌گویند؟

هدف اصلی کنوانسیون ژنو محافظت از غیرنظامیان در زمان جنگ است.

طبق قوانین درگیری مسلحانه، رزمندگان شامل اعضای نیروهای مسلح دولتی، نیروهای نظامی داوطلبانه و گروه‌های مسلح غیر‌دولتی می‌شوند و هدف قرار دادن مستقیم هر کسی غیر از آنان (یعنی غیرنظامیان و اماکنشان) ممنوع است.

حمله عمدی به پرسنل و مواد درگیر در کمک‌های بشردوستانه یک جنایت جنگی جداگانه است؛ تا زمانی که ارائه‌دهندگان کمک‌های بشردوستانه افراد غیرنظامی باشند.

محاصره نیز می‌تواند یک جنایت جنگی باشد؛ در صورتی‌ که به‌ جای ابزاری مشروع برای تضعیف قدرت نظامی نیرویی مانند حماس، غیرنظامیان را هدف قرار دهد یا «بیش از حد و نامتناسب» تلقی شود.

کریم خان، دادستان دیوان کیفری بین‌المللی در این زمینه به ارتش اسرائیل هشدار داد.

به گفته او اسرائیل باید نشان دهد هر حمله‌ای که بر غیرنظامیان بی‌گناه یا اماکن حفاظت‌شده مانند بیمارستان‌ها، کلیساها، مدارس یا مساجد تاثیر می‌گذارد، مطابق با قوانین درگیری‌های مسلحانه انجام می‌شود.

بر اساس این قوانین، اماکن غیرنظامی در صورتی می‌توانند اهدافی نظامی شوند که از آن‌ها برای مشارکت موثر در اقدامات نظامی استفاده شده باشد.

خان گفت: «مسوولیت اثبات از بین رفتن وضعیت حفاظتی بر عهده کسانی است که تفنگ، موشک یا راکت مورد نظر را شلیک می‌کنند.»

اسرائیل می‌گوید جنگجویان حماس از محله‌های مسکونی به عنوان پوشش و از ساختمان‌های غیرنظامی برای پنهان کردن مقرهای فرماندهی و تسلیحات استفاده می‌کنند.

حمله به هدف‌های نظامی قانونی نیز باید متناسب باشد. به این معنا که نباید منجر به تلفات بیش از حد غیرنظامیان یا آسیب به اماکن غیرنظامی شود.

کنوانسیون‌های ژنو و احکام دادگاه‌های بین‌المللی نشان می‌دهند تناسب یک «بازی اعداد» نیست که در آن بتوان تلفات غیرنظامیان یک طرف را با طرف دیگر مقایسه کرد بلکه چنین تلفاتی باید متناسب با مزیت نظامی مستقیم و ملموسی باشد که از آن حمله خاص انتظار می‌رود.

کدام نهادها می‌توانند جنایات جنگی را محاکمه کنند؟

اولین دادگاهی که می‌تواند به جنایات جنگی ادعایی رسیدگی کند، حوزه‌های قضایی محلی و در این مورد خاص، دادگاه‌های اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی هستند.

دیوان بین‌المللی کیفری (ICC) در لاهه تنها نهاد حقوقی بین‌المللی است که چنین اتهاماتی می‌توانند در آن مطرح شوند.

اساسنامه یا معاهده رم به دیوان بین‌المللی کیفری اختیار قانونی می‌دهد تا در مورد جنایات ادعایی در قلمرو کشورهای عضو یا اتباع آن‌ها تحقیق کند؛ در صورتی که مقامات داخلی «نخواهند یا نتوانند» این کار را انجام دهند.

محققان این دانشگاه باور دارند این فن‌آوری می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد و در عین حال روند درمان حدود نیمی از بیماران فعلی را بهبود بخشد.

این مطالعه که به سفارش بنیاد قلب بریتانیا انجام گرفته به بررسی نقش هوش مصنوعی در افزایش دقت سی‌تی اسکن‌های قلبی پرداخته است.

آزمایش سی‌تی اسکن به تشخیص وضعیت انسداد یا تنگ شدن شریان‌ها کمک می‌کند.

پروفسور کارالامبوس آنتونیادس، رییس بخش قلب و عروق بنیاد قلب بریتانیا و مدیر مرکز تصویربرداری در دانشگاه آکسفورد گفت مطالعه انجام شده نشان می‌دهد برخی بیماران که با درد قفسه سینه به بیمارستان مراجعه می‌کنند، حتی در صورت عدم وجود نشانه‌های بیماری، در معرض خطر ابتلا به حمله‌های قلبی در یک دهه آینده حیات خود هستند.

این‌گونه مراجعه‌کنندگان اغلب پس از طی آزمایش‌های اولیه از سوی پزشکان به خانه بازگردانده می‌شوند.

حالا تحقیقات صورت گرفته نشان می‌دهند ارائه تصویر دقیقی از خطر موجود به پزشکان، می‌تواند روند درمان بسیاری از بیماران قلبی را تا حد زیادی تغییر داده و بهتر کند.

در بریتانیا سالانه حدود ۳۵۰ هزار نفر آزمایش سی‌تی اسکن انجام می‌دهند اما بر اساس گزارش بنیاد قلب، با گذشت زمان بسیاری از آن‌ها به دنبال ناتوانی در رفع تنگی‌های کوچک و غیرقابل تشخیص، به حمله قلبی دچار شده و جان خود را از دست می‌دهند.

محققان دانشگاه آکسفورد در مطالعه خود داده‌های بیش از ۴۰ هزار بیمار در هشت بیمارستان مختلف بریتانیا را بررسی کرده‌اند که به شکل روتین آزمایش سی‌تی اسکن می‌دهند.

تجزیه و تحلیل این داده‌ها به طور میانگین بازه‌ای ۲/۷ ساله را در بر گرفته است.

ابزار هوش مصنوعی توسعه داده شده برای این مطالعه روی سه هزار و ۳۹۳ بیمار دیگر برای یک بازه هشت ساله مورد آزمایش قرار گرفت و توانست به پیش‌بینی دقیق خطر حمله قلبی بپردازد.

خروجی نتایج به دست آمده برای ۷۴۴ نفر از این بیماران برای پزشکان آن‌ها ارسال و باعث شد برنامه‌های درمانی ۴۵ درصد از آن‌ها تغییر کند.

محققان امیدوارند فن‌آوری مرتبط با این هوش مصنوعی به‌ زودی در سراسر سرویس سلامت ملی بریتانیا پیاده‌سازی شود تا از هزاران مرگ قابل اجتناب ناشی از حملات قلبی در این کشور جلوگیری کند.

هنوز مشخص نیست دو پهپادی که پدافند هوایی اوکراین آن‌ها را سرنگون نکرده، کجا سقوط کردند.

مقام‌های اوکراینی روز پنج‌شنبه ۲۵ آبان اعلام کردند زیرساخت‌های غیرنظامی در منطقه خارکیف در شرق اوکراین به وسیله موشک‌های اس-۳۰۰ آسیب دیده اما هیچ کشته یا زخمی‌ای گزارش نشده است.

معاون فرماندار منطقه خملنیتسکی در غرب اوکراین گفت پدافند هوایی در این منطقه فعال شد.

به گزارش خبرگزاری رویترز، به ساکنان این منطقه و همچنین ساکنان شهر استاروکوستیانتینیف اعلام شد که پناه بگیرند.

بر اساس این گزارش، این منطقه محل پایگاه هوایی اوکراین است و روسیه بارها آن را هدف حملات هوایی خود قرار داده است.

وزارت انرژی اوکراین در بیانیه‌ جداگانه‌ای اعلام کرد حملات روسیه یک نیروگاه برق در شرق دونتسک را هدف قرار داده و به تجهیزات آن آسیب رسانده است.

این نگرانی در میان اوکراینی‌ها وجود دارد که روسیه بخواهد برای دومین زمستان پیاپی، با حملات هوایی خود شبکه برق و سیستم انرژی اوکراین را هدف قرار دهد و باعث خاموشی‌های گسترده و قطع برق در اوکراین شود.

اوکراین و کشورهای غربی بارها گزارش‌هایی درباره ارسال پهپادهای تهاجمی شاهد از ایران به روسیه برای استفاده در تهاجم علیه اوکراین خبر داده‌اند.

با تداوم تهاجم روسیه علیه اوکراین، حمایت کشورهای غربی از کی‌یف همچنان ادامه دارد.

دیوید کامرون، وزیر امور خارجه بریتانیا چند روز پس از رسیدن به این مقام، به کی‌یف سفر کرد و با ولودیمیر زلنسکی، دیدار و گفت‌وگو کرد.

این اولین سفر کاری کامرون به خارج از کشور از زمان آغاز دوران وزارت اوست.

بایدن پس از این دیدار که در حومه سان‌ فرانسیسکو انجام شد، در نشستی خبری گفت: «اگر چه دو طرف در مسایلی توافق نداشتند اما گفت‌وگوها صریح و شفاف بود.»

پیش از این و با وجود تنش‌های دوجانبه میان دو کشور، بایدن امیدوار بود در جریان اجلاس سران همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) با شی جین‌ پینگ دیدار کند.

دولت بایدن به امید ایجاد بازدارندگی از دخالت در جنگ اسرائیل و حماس برای جمهوری اسلامی، توان نظامی خود را در خاورمیانه افزایش داد و هم‌زمان همکاری دور از انتظاری را با چین به منظور حل این تنش‌ها در پیش گرفته است.

بایدن گفت که با شی‌ جین پینگ توافق کرده است از طریق یک خط مستقیم با هم در تماس باشند و هر وقت لازم شد مستقیما با هم صحبت کنند.

او با اعلام خبر توافق با چین برای از سرگیری ارتباطات مستقیم نظامی، این تعامل‌ها را برای جلوگیری از سوءتفاهم‌‌ها در آینده ضروری دانست.

بایدن با اشاره به پیشرفت‌های صورت گرفته در مذاکرات با همتای چینی خود گفت که دو کشور توافق کردند برای مقابله با قاچاق مواد مخدر همکاری‌ها را از سر بگیرند. همچنین قرار شد کارشناسان دو کشور برای بررسی خطرها و چالش‌های امنیتی مرتبط با هوش مصنوعی با یکدیگر وارد تعامل شوند.

رییس‌جمهوی آمریکا گفت با همتای چینی خود درباره برخی مسایل مهم بین‌المللی از جمله جنگ روسیه علیه اوکراین، درگیری‌های غزه، شهروندان آمریکایی زندانی در چین، حقوق بشر، فعالیت‌های نظامی چین در دریای چین جنوبی و مساله تایوان گفت‌وگو کرده است.

بایدن تاکید کرد: «آمریکا به رقابت با چین ادامه خواهد داد اما این رقابت را طوری مدیریت خواهد کرد که به تقابل منجر نشود. دو کشور باید در مسایلی که به منافع دو کشور مرتبط است با یکدیگر همکاری کنند.»

با این حال او در پایان نشست خبری در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا شی‌جین پینگ را دیکتاتور می‌داند گفت: «بله، او از این نظر دیکتاتور است که یک کشور کمونیست را به شکلی کاملا متفاوت از ما اداره می‌کند.»

جنگ حماس و اسرائیل

بایدن در قسمتی از نشست خبری خود با اشاره به انتقادها از حمله اسرائیل به بیمارستان الشفا در غزه، گفت: «حماس با ساختن مرکز فرماندهی خود در زیر یک بیمارستان در غزه مرتکب جنایت جنگی شده و این یک واقعیت است.»

او گفت: «حماس تهدید کرده که دوباره به اسرائیل حمله خواهد کرد؛ آن‌طور که سر نوزادان را برید و زنان را کشت. در نتیجه انفعال در این شرایط کاری از پیش نمی‌برد.»

رییس‌جمهوری آمریکا با اشاره به لزوم حل‌وفصل بحران کنونی گفت: «به اسرائیل به صراحت گفته‌ام که تنها راه‌حل موجود برای وضعیت کنونی، تشکیل دو کشور اسرائیل و فلسطین است. تا زمانی که راه‌حل دو کشوری اجرا نشود، فکر نمی کنم مشکلات کنونی حل شوند. اگر اسرائیل بخواهد غزه را اشغال کند، مرتکب اشتباه بزرگی خواهد شد.»

الجزایر، بلاروس، چین، روسیه، کره شمالی، هند، اندونزی، عراق، عمان، پاکستان، سوریه، ترکمنستان و تاجیکستان از جمله کشورهایی بودند که به این قطعنامه رای مخالف دادند.

عربستان سعودی، بحرین، امارات، قطر، کویت، مصر، برزیل و آفریقای جنوبی نیز از جمله کشورهایی بودند که به این قطعنامه رای ممتنع دادند.

این قطعنامه سرکوب فزاینده جمهوری اسلامی علیه زنان در فضای عمومی و مجازی را محکوم کرد و موکدا از حکومت ایران خواست به تمام شکل‌های تبعیض سیستماتیک و آزار جسمی و کلامی زنان پایان دهد.

آبرام پیلی، معاون نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، با اشاره به رای موافق ۸۰ کشور به این قطعنامه گفت: «با مردم ایران که علیه ظلم و خشونت و برای رسیدن به آینده‌ای آزاد و دموکراتیک مبارزه می‌کنند، اعلام همبستگی می‌کنیم.»

معاونت امور بین‌الملل قوه قضاییه و ستاد حقوق بشر در واکنش به قطعنامه پیشنهادی کانادا علیه جمهوری اسلامی، آن را محکوم کرد و گفت: «انقلاب ایران یک انقلاب حقوق بشری بود و تمام نهادهای مردم‌سالاری در ایران بلافاصله مستقر شدند و انتخابات، نمود بارز آن است.»

روز دوشنبه ۱۷ مهر، چهارمین نشست بررسی گزارش ادواری کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد درباره جمهوری اسلامی در ژنو برگزار شد.

در این جلسه موارد فاحش نقض حقوق بشر از سوی حکومت در زمینه شکنجه، سرکوب و اعدام معترضان مورد بحث و رسیدگی قرار گرفت.

بازه زمانی گزارش ارائه شده از سوی جمهوری اسلامی به این نشست تا پایان پاییز سال ۱۳۹۹ بود اما هیات کارشناسی کمیته حقوق بشر به وقایع پس از آن مانند خیزش انقلابی علیه جمهوری اسلامی در سال ۱۴۰۱ و بازداشت‌های گسترده معترضان و خانواده‌های قربانیان پرداختند.

کمیته حقوق بشر به طرح سوالاتی در زمینه اعمال گسترده انواع شکنجه علیه بازداشت‌شدگان و معترضان پرداخت که شامل مواردی مانند شلاق، ضرب و جرح، محرومیت از درمان، سلول‌های انفرادی طولانی‌مدت و تهدید و آزار روانی آنان می‌شد.

سوم آذر ماه ۱۴۰۱ (۲۴ نوامبر ۲۰۲۲)، شورای حقوق بشر سازمان ملل در نشستی ویژه درباره سرکوب خیزش انقلابی ایرانیان از سوی جمهوری اسلامی، قطعنامه‌ای به تصویب رساند که بر اساس بندی از آن، یک کمیته حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره اعتراضات ایران تشکیل شد.

کمیته حقیقت‌یاب قرار است در مورد وضعیت رو به وخامت حقوق بشر در ایران به ویژه در مورد زنان و کودکان فعالیت کند.

شورای حقوق بشر سازمان ملل وظایفی را بر عهده کمیته حقیقت‌یاب قرار داده است که شامل بررسی کامل و مستقل موارد نقض حقوق بشر به ویژه در مورد زنان و کودکان ایرانی در جریان اعتراضات سراسری، بررسی شکایت‌ها و تخلفات و جمع‌آوری، تجزیه و تحلیل شواهد مربوط به آن‌ها، حفظ شواهد می‌شود.

این کمیته موظف به تعامل با همه ذی‌نفعان از جمله دولت جمهوری اسلامی ایران، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، نهادهای مرتبط با سازمان ملل، سازمان‌های حقوق بشری و جامعه مدنی خواهد بود.

شورای حقوق بشر همچنین از کمیته حقیقت‌یاب خواسته است در جلسه مارس ۲۰۲۴ (اسفند ۱۴۰۲، فروردین ۱۴۰۳) گزارشی جامع از یافته‌های خود به شورا ارائه کند.