مجله آتلانتیک گزارش داد پنتاگون پیش از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی، هشدارهای افسران آمریکایی درباره ضرورت استفاده از فناوری اوکراین برای مقابله با پهپادهای شاهد را نادیده گرفت. به باور این افسران این فناوری می‌توانست از کشته شدن نظامیان آمریکایی جلوگیری کند.
سایمون شوستر، نویسنده گزارش آتلانتیک، برای تهیه آن با بیش از ۱۲ افسر کنونی و پیشین آمریکایی و اوکراینی گفت‌وگو کرده است. بیشتر این افراد به دلیل نگرانی از اقدامات تلافی‌جویانه مقام‌های نظامی، به شرط ناشناس ماندن صحبت کرده‌اند.
به نوشته آتلانتیک، یک پهپاد شاهد ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، در دومین روز جنگ، به ساختمان اداری یک مرکز لجستیکی مورد استفاده ارتش آمریکا در کویت اصابت کرد. شش نظامی آمریکایی کشته و بیش از ۲۴ نفر زخمی شدند.
افسران آمریکایی مستقر در آلمان به این نشریه گفتند ماه‌ها پیش از جنگ، درباره خطر وقوع چنین حمله‌ای هشدار داده و خواستار استقرار پهپادهای رهگیر اوکراینی در پایگاه‌های خاورمیانه شده بودند.
در مقابل، شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، در پاسخ به آتلانتیک، طرح موضوع آماده نبودن ارتش آمریکا برای جنگ را «انزجارآور» خواند و گفت: «فرماندهی مرکزی آمریکا گسترده‌ترین چتر پدافند هوایی جهان را بر فراز خاورمیانه ایجاد کرده بود.»
این گزارش در حالی منتشر شده است که روایت رسانه‌های دیگر نشان می‌دهد ارتش آمریکا پس از شروع جنگ ایران برای مقابله با پهپادهای شاهد، راهکارهایی جز استفاده از تجهیزات گران‌قیمت آمریکایی را نیز دنبال کرده است.
رویترز دوم اردیبهشت گزارش داد ارتش آمریکا سامانه فرماندهی و کنترل ضدپهپادی «اسکای‌مپ» اوکراین را در پایگاهی در عربستان سعودی مستقر کرده و آزمایش پهپادهای رهگیر «مروپس» را آغاز کرده است.
نیویورک‌تایمز نیز ۱۵ اردیبهشت نوشت پنتاگون برای کاهش اتکا به موشک‌های چهار میلیون دلاری پاتریوت، به استفاده از راکت‌های هدایت‌شونده لیزری ۴۰ هزار دلاری روی آورده است؛ راکت‌هایی که ارتش آمریکا پیش از جنگ با ایران نیز برای مقابله با پهپادها به کار گرفته بود.
همچنین سی‌بی‌اس نیوز اول مهر از مذاکرات واشینگتن و کی‌یف برای گسترش آزمایش و تولید مشترک فناوری‌های دفاع پهپادی خبر داد.
پنتاگون در واکنش به گزارش آتلانتیک، ادعای آماده نبودن ارتش آمریکا برای مقابله با تهدیدهای ایران را رد کرده است.
هشدارهایی که پیش از جنگ ارسال شد
بر اساس گزارش آتلانتیک، افسران آمریکایی در ویسبادن آلمان، پس از بررسی تجربه اوکراین در مقابله با شاهد، دو گزارش برای انتقال این تجربه تهیه و توزیع کردند.
گزارش نخست در دسامبر ۲۰۲۵ در اختیار ارتش آمریکا و شماری از متحدان قرار گرفت. در آن زمان، فرماندهی نیروهای زمینی آمریکا در اروپا به رهبری ژنرال کریس داناهیو، رهگیرهای اوکراینی را در پایگاه‌هایی در رومانی و لهستان مستقر کرده بود.
گزارش دوم، شامل دستورالعمل‌هایی برای استقرار این تجهیزات در مناطق دیگر، چهارم اسفند، یعنی پنج روز پیش از آغاز جنگ، منتشر شد.
یکی از افسران به آتلانتیک گفت: «همه این مسائل باید از قبل حل‌وفصل می‌شد. باید روشن می‌شد قرار بود چطور در برابر شاهدها از خودمان دفاع کنیم.»
به روایت منابع این نشریه، مقام‌های واشینگتن توضیح روشنی برای نپذیرفتن توصیه‌ها ندادند. برخی افسران، اعتماد بیش از اندازه به توان نظامی آمریکا و فضای سیاسی نامساعد علیه همکاری با اوکراین را از عوامل این تصمیم می‌دانستند.
آتلانتیک نوشت پس از روی کار آمدن پیت هگست در وزارت دفاع آمریکا، جلسات توجیهی هفتگی درباره تجربه جنگ اوکراین متوقف شد و به گفته یکی از مقام‌های ارشد اوکراینی، هگست حتی تمایلی به شنیدن نام اوکراین نداشت.
داناهیو نیز که برای انتقال فناوری ضدپهپادی اوکراین به خاورمیانه تلاش کرده بود، تابستان امسال فرماندهی خود را واگذار کرد. پنتاگون همچنین تصمیم گرفت یگان تخصصی پهپادی را که او در ایجاد آن نقش داشت، منحل کند.
هزینه سنگین مقابله با پهپادهای ارزان‌قیمت
یکی از محورهای گزارش آتلانتیک، فشار حملات پهپادی جمهوری اسلامی بر ذخایر پدافندی آمریکاست.
این نشریه با استناد به تازه‌ترین برآوردها نوشت آمریکا از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی نزدیک به سه‌چهارم ذخایر موشک‌های پاتریوت خود را مصرف کرده و جایگزینی این ذخایر سال‌ها طول خواهد کشید.
گزارش‌های پیشین رسانه‌های دیگر نیز از کاهش شدید ذخایر پدافندی آمریکا حکایت داشتند، هرچند برآوردهای آنها یکسان نبود.
سی‌ان‌ان ۱۳ مرداد گزارش داد ارتش آمریکا نزدیک به ۸۰ درصد موشک‌های رهگیر سامانه تاد و حدود نیمی از رهگیرهای پاتریوت خود را مصرف کرده است.
آسوشیتدپرس نیز پنجم شهریور گزارش داد حدود ۶۵ درصد ذخایر رهگیرهای پاتریوت آمریکا، معادل تقریبا هزار و ۵۰۰ فروند، در جنگ با جمهوری اسلامی مصرف شده است.
این ارقام در مقاطع زمانی متفاوت و بر اساس منابع مختلف گزارش شده‌اند. پنتاگون آمار دقیق موجودی خود را علنی نکرده و هگست نیز پیش‌تر گزارش سی‌ان‌ان درباره کاهش ذخایر تاد را رد کرده بود.
آتلانتیک در توضیح دشواری مقابله با پهپادهای شاهد به تجربه اوکراین اشاره می‌کند؛ اینکه کی‌یف نمی‌توانست موشک‌های چند میلیون دلاری پاتریوت را صرف مقابله با پهپادهایی کند که هزینه ساخت هر فروند برای روسیه حدود ۳۵ هزار دلار بود. اوکراین باید ذخایر محدود پاتریوت را برای تهدیدهای بزرگ‌تر، از جمله موشک‌های بالستیک، حفظ می‌کرد.
مهندسان اوکراینی در نهایت پهپادهای رهگیر چند هزار دلاری ساختند که بنا بر برآوردهای رسمی نقل‌شده در آتلانتیک، توانسته‌اند بیش از ۹۰ درصد پهپادهای شاهد را سرنگون کنند.
با این حال، گزارش‌های دیگر نشان می‌دهند آمریکا نیز برای کاهش هزینه مقابله با پهپادها به سراغ راهکارهای جایگزین رفته بود.
نیویورک‌تایمز ۱۵ اردیبهشت گزارش داد پنتاگون برای کاهش اتکا به موشک‌های حدود چهار میلیون دلاری پاتریوت، استفاده از راکت‌های هدایت‌شونده لیزری حدود ۴۰ هزار دلاری را در دستور کار قرار داده است.
به نوشته این روزنامه، ارتش آمریکا راکت‌های موجود را برای مقابله با پهپادها تطبیق داده بود و نیروی هوایی این کشور از سال ۲۰۲۵ از آنها برای سرنگون کردن پهپادهای حوثی‌ها بر فراز دریای سرخ استفاده می‌کرد.
این گزارش نشان می‌دهد تلاش ارتش آمریکا برای یافتن روش‌های کم‌هزینه‌تر مقابله با پهپادها به پیش از جنگ ایران بازمی‌گردد.
با این حال، موضوع اصلی افشاگری آتلانتیک نه بی‌توجهی کامل آمریکا به فناوری‌های ضدپهپادی، بلکه نادیده گرفتن توصیه‌های مشخص افسران این کشور برای استقرار سامانه‌های رهگیر اوکراینی در خاورمیانه، پیش از آغاز جنگ است.
استفاده از فناوری اوکراینی؛ تفاوت میان استقرار و کارایی
یکی دیگر از نکات قابل توجه گزارش آتلانتیک، روایت آن از مشکلات عملیاتی استفاده از تجهیزات ضدپهپادی اوکراین پس از آغاز جنگ است.
به نوشته این نشریه، داناهیو پس از حمله مرگبار کویت، صدها پهپاد رهگیر مستقر در اروپا را به خاورمیانه فرستاد و از مقام‌های اوکراینی تجهیزات بیشتری خواست.
در اقدامی دیگر، دن دریسکول، وزیر وقت نیروی زمینی آمریکا، و اریک اشمیت، مدیرعامل پیشین گوگل و سرمایه‌گذار صنایع پهپادی، برای انتقال ۱۳ هزار رهگیر «مروپس» به منطقه همکاری کردند.
اما به گفته دو منبع آگاه از نتیجه این عملیات، این رهگیرها فقط یک پهپاد شاهد ایرانی را سرنگون کردند.
آتلانتیک این ناکامی را به برنامه‌ریزی ضعیف، تاخیر کشورهای میزبان در صدور مجوز استقرار و نبود شبکه حسگرهای لازم برای شناسایی و تعقیب اهداف نسبت می‌دهد.
بر اساس گزارش دوم اردیبهشت رویترز، ارتش آمریکا سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی «اسکای‌مپ» را در پایگاه هوایی پرنس سلطان در عربستان سعودی مستقر کرده بود.
این خبرگزاری به نقل از پنج منبع آگاه نوشت نیروهای اوکراینی برای آموزش نظامیان آمریکایی به این پایگاه اعزام شده‌اند.
با این حال، آتلانتیک می‌گوید هشت ماه پس از حمله کویت، ارتش آمریکا هنوز شبکه‌ای مشابه مجموعه یکپارچه حسگرها و رهگیرهای مورد استفاده اوکراین را مستقر نکرده است.
استقرار یک سامانه فرماندهی و کنترل در یک پایگاه، لزوما به معنای ایجاد شبکه کامل شناسایی و رهگیری در سراسر منطقه نیست. گزارش‌های موجود نیز به‌تنهایی روشن نمی‌کنند تجهیزات مستقرشده در عربستان تا چه اندازه با الگوی دفاعی اوکراین یکپارچه شده‌اند.
همکاری با اوکراین؛ از رد پیشنهاد کمک تا مذاکرات توافق دفاعی
آتلانتیک در بخش دیگری از گزارش خود، موضع دولت ترامپ در قبال همکاری با اوکراین را یکی از عوامل تاخیر در بهره‌گیری از فناوری این کشور معرفی می‌کند.
به نوشته این نشریه، ترامپ در روزهای نخست جنگ از آمادگی برای پذیرش کمک دیگر کشورها سخن گفت، اما ۱۳ مارس اعلام کرد آمریکا به کمک اوکراین برای دفاع پهپادی نیازی ندارد.
با وجود این، گزارش‌های ماه‌های بعد از گسترش همکاری‌های عملیاتی و مذاکرات دفاعی دو کشور حکایت داشتند.
افزون بر استقرار اسکای‌مپ در عربستان سعودی، سی‌بی‌اس نیوز اول مهر گزارش داد اوکراین آماده امضای توافق مهمی با آمریکا برای توسعه و تولید مشترک فناوری‌های دفاع پهپادی است.
به نوشته این شبکه، وزارتخانه‌های دفاع دو کشور طی یک سال گذشته چارچوبی برای گسترش آزمایش و تولید فناوری‌های اوکراینی در آمریکا تدوین کرده بودند.
با این حال، سی‌بی‌اس نیوز تاکید کرد امضای توافق ممکن است تا زمان آمادگی واشینگتن به تعویق بیفتد.
این موضوع با روایت آتلانتیک از ناکامی استقرار مروپس ارتباط دارد؛ عملیاتی که به گفته منابع این نشریه، انتقال تجهیزات بدون ایجاد زیرساخت شناسایی و پشتیبانی لازم، نتوانست نتیجه مورد انتظار را به همراه داشته باشد.
آتلانتیک در پایان به تهدید تازه‌ای اشاره می‌کند: پهپادهای شاهد مجهز به موتور جت که روسیه توسعه داده و جمهوری اسلامی نیز از آنها علیه نیروهای آمریکایی استفاده کرده است.
به نوشته این نشریه، سرعت بالاتر این پهپادها مقابله با آنها را برای بسیاری از رهگیرهای فعلی دشوار کرده است.
اوکراین اواخر سپتامبر از استقرار رهگیرهای جدیدی برای مقابله با این نوع پهپاد خبر داد، اما به گزارش آتلانتیک، آمریکا تا زمان انتشار گزارش توافقی برای خرید این نسل از رهگیرها نداشت.
اختلال در پروازهای آمریکا برای سومین روز ادامه یافت و هزاران پرواز دیگر لغو یا با تاخیر روبه‌رو شدند. وزیر حمل‌ونقل آمریکا پیش‌بینی کرد وضعیت تا دوشنبه ۲۵ آبان کاملا عادی شود، با این حال گفت علت اصلی نقص فنی شبکه کنترل ترافیک هوایی هنوز روشن نیست.
بر اساس آمار وب‌سایت ردیابی پرواز «فلایت‌اور» در روز یکشنبه ۲۴ آبان، در این روز بیش از ۱۶۰۰ پرواز در آمریکا لغو شد و نزدیک به ۳۶۰۰ پرواز تاخیر داشت. شنبه نیز شرکت‌های هواپیمایی بیش از ۶۴۰۰ پرواز را لغو کردند و بیش از ۸۰۰۰ پرواز با تاخیر انجام شد.
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، در گفت‌وگو با برنامه «این هفته» شبکه ای‌بی‌سی گفت روند بازگشت پروازها به وضعیت عادی یکشنبه ادامه می‌یابد و احتمالا دوشنبه ۲۵ آبان کاملا عادی خواهد شد.
او افزود شواهدی از حمله سایبری یا اقدام خرابکارانه وجود ندارد، اما علت ریشه‌ای اختلال هنوز روشن نیست.
اداره هوانوردی فدرال آمریکا جمعه ۲۲ آبان با صدور دستور توقف سراسری، برخاستن تقریبا همه پروازها را برای نزدیک به پنج ساعت متوقف کرد. به گزارش رویترز، این طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها در آمریکا از زمان حملات القاعده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود.
با وجود رفع این محدودیت، شرکت‌های هواپیمایی همچنان برای بازگرداندن پروازها به برنامه عادی تلاش می‌کنند.
یکشنبه ۲۷ درصد پروازهای جت‌بلو و ۱۳ درصد پروازهای امریکن ایرلاینز لغو شد. این رقم برای ساوت‌وست، یونایتد ایرلاینز و دلتا بین سه تا پنج درصد بود.
اختلال چگونه به سراسر شبکه گسترش یافت؟
دافی گفت تعویض یک مسیریاب، دستگاه هدایت داده‌ها در شبکه، در تاسیسات اداره هوانوردی در ال‌دورادو در ایالت آرکانزاس، موجب بروز مشکل در مسیریاب دیگری در آماریلو در تگزاس شد که آن نیز به‌تازگی تعویض شده بود. دستگاه دوم با ارسال انبوه داده‌ها، مسیریاب‌های دیگر مراکز کنترل ترافیک هوایی را در سراسر کشور زیر فشار قرار داد.
اداره هوانوردی فدرال اعلام کرد شرکت پیمانکار «ال۳هریس» هنگام بروز اختلال در تاسیسات ال‌دورادو مشغول کار، از جمله نصب مسیریاب جدید، بود. هجوم داده‌ها ارتباط با هواپیماها و دریافت اطلاعات راداری را مختل کرد. این اداره گفت قابلیت ارسال داده در مسیریاب‌های مبدا اختلال و، برای احتیاط، در حدود ۶۰ مسیریاب مشابه غیرفعال شد.
به گفته دافی، این نوع عملیات نگهداری پیش‌تر هزاران بار بدون مشکل انجام شده بود. او گفت فرد نصب‌کننده مسیریاب، بر اساس اطلاعات موجود، از کهنه‌سربازان آمریکایی است و مقام‌ها گمان نمی‌کنند هنگام نصب، کسی قصد خرابکاری داشته باشد.
این اختلال مشکلات شبکه کنترل ترافیک هوایی آمریکا را بار دیگر برجسته کرد. این شبکه با فناوری فرسوده، مشکلات تجهیزات و ارتباطات و کمبود چند هزار نیروی کنترل ترافیک هوایی روبه‌رو است. دافی گفت مسیریاب‌های دچار مشکل در سال ۲۰۰۱ خریداری شده بودند و تا سال ۲۰۰۶ از رده خارج محسوب می‌شدند.
اختلاف بر سر بودجه نوسازی
دافی از جمعه خواستار اختصاص ۵۰ میلیارد دلار برای نوسازی سامانه کنترل ترافیک هوایی شده است. رقم درخواستی جدید حدود ۲۰ میلیارد دلار بیشتر از درخواست قبلی اوست. کنگره در سال ۲۰۲۵، معادل ۱۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برای این منظور تصویب کرده بود.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، یکشنبه در نخستین اظهارنظر علنی خود درباره این اختلال، از کنگره خواست بودجه بیشتری تصویب کند. او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «کار را شروع کرده‌ایم، اما باید یک‌باره انجام شود، نه قطره‌چکانی.»
در مقابل، ریک لارسن و آندره کارسون، ارشدترین نمایندگان دموکرات در کمیته حمل‌ونقل و زیرساخت مجلس نمایندگان و زیرکمیته هوانوردی آن، شنبه اعلام کردند حدود ۱۱ میلیارد دلار از بودجه مصوب هنوز هزینه نشده است و خواستار توضیح درباره نیاز به منابع بیشتر شدند.
دافی در پاسخ گفت بودجه قبلی فقط به مصارف مشخصی اختصاص داشت و هزینه نرم‌افزارهای جدید مدیریت فضای هوایی را پوشش نمی‌دهد.
این اختلاف در آستانه تغییر توازن قدرت در کنگره مطرح شده است. بر اساس گزارش رویترز، دموکرات‌ها پس از پیروزی در انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان، از ژانویه کنترل کنگره را از جمهوری‌خواهان می‌گیرند.
حملات پهپادی جمهوری اسلامی به بحرین در بامداد یکشنبه ۲۴ آبان، محکومیت کشورهای منطقه را برانگیخت. بحرین خواستار اقدام شورای امنیت شد و عربستان سعودی، قطر و کویت از این کشور حمایت کردند. هم‌زمان مقام‌های جمهوری اسلامی از گسترش دامنه جنگ و تشدید تقابل با آمریکا سخن گفتند.
سپاه پاسداران یکشنبه ۲۴ آبان اعلام کرد با شش پهپاد، رادار یک سایت پدافندی آمریکا در پایگاه بالگردی الرفاع بحرین را هدف قرار داده است. سپاه این حمله را «دومین مرحله» پاسخ به آنچه حمله ارتش آمریکا خواند، توصیف کرد و مدعی اصابت پهپادها به هدف شد، اما شواهد مستقلی در تایید این ادعا منتشر نکرد.
حمله یکشنبه دو روز پس از آن صورت گرفت که سپاه پاسداران جمعه ۲۲ آبان مدعی انهدام یک رادار هشدار زودهنگام آمریکا در بحرین شد.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، این ادعا را رد کرد و گفت نیروهای آمریکایی هر دو پهپاد پرتاب‌شده به سوی بحرین را سرنگون کرده‌اند و این حمله هیچ زخمی یا خسارتی بر جای نگذاشته است.
فرماندهی کل نیروی دفاعی بحرین در واکنش به حملات یکشنبه اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی این کشور شماری از پهپادهای مهاجم را پیش از رسیدن به اهدافشان رهگیری و منهدم کرده‌اند.
این نهاد جمهوری اسلامی را به ادامه «اقدامات خصمانه نظام‌مند» علیه بحرین متهم کرد و از آمادگی کامل نیروهای نظامی این کشور خبر داد.
بامداد یکشنبه، وزارت کشور بحرین نیز درباره تهدیدی احتمالی هشدار داده و از شهروندان خواسته بود به نزدیک‌ترین مکان امن بروند.
استفانی هالت، سفیر آمریکا در بحرین، نیز یکشنبه ۲۴ آبان ادعای سپاه درباره اصابت پهپادها به رادار آمریکایی را رد کرد و گفت: «بار دیگر، ادعاهای سپاه پاسداران خلاف واقع است.» او تاکید کرد تمامی پهپادهای سپاه رهگیری شده‌اند و این حمله هیچ خسارت مالی یا انسانی نداشته است.
سپاه پاسداران حمله پهپادی جمعه ۲۲ آبان به بحرین را پاسخی به حمله هوایی شامگاه پنجشنبه ۲۱ آبان به یک دکل مخابراتی در شهرستان سیریک استان هرمزگان عنوان کرده بود. خبرگزاری دولتی ایرنا شامگاه پنجشنبه از هدف قرار گرفتن مناطقی در سیریک خبر داده بود، اما انتساب این حمله به ارتش آمریکا به‌طور مستقل تایید نشده است.
سیل محکومیت‌ها
وزارت خارجه بحرین یکشنبه ۲۴ آبان در بیانیه‌ای، حملات جمهوری اسلامی را نقض آشکار حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور و قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت سازمان ملل دانست و از این شورا خواست برای توقف حملات تهران اقدام کند.
این وزارتخانه با رد توجیهات سپاه تاکید کرد بحرین اجازه نمی‌دهد خاکش به عرصه تسویه‌حساب تبدیل شود.
منامه همچنین اعلام کرد حق دفاع مشروع فردی و جمعی را بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل برای خود محفوظ می‌داند و اقدامات لازم را با هماهنگی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و متحدانش انجام خواهد داد.
عربستان سعودی، قطر و کویت نیز حملات جمهوری اسلامی را محکوم کردند. وزارت خارجه عربستان خواستار توقف فوری حملات تهران و برداشتن گام‌های جدی برای تامین امنیت منطقه شد.
کویت این حملات را نقض آشکار حاکمیت بحرین و قوانین بین‌المللی دانست و بر حمایت از اقدامات منامه برای حفظ امنیت خود تاکید کرد. وزارت خارجه قطر نیز هشدار داد ادامه حملات، تشدید تنشی خطرناک است که تلاش‌ها برای مهار بحران و پیشبرد راه‌حل‌های سیاسی و دیپلماتیک را تضعیف می‌کند.
جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، حملات را «خائنانه» خواند و خواستار موضع‌گیری قاطع جامعه بین‌المللی برای توقف آنها و پاسخگو کردن عاملان شد. او تاکید کرد امنیت بحرین بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت مشترک کشورهای خلیج فارس است.
پارلمان عربی نیز حمله یکشنبه را اقدامی جنایتکارانه توصیف کرد و هشدار داد هرگونه تعرض به کشورهای خلیج فارس، تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی تمامی کشورهای عربی است.
جمهوری اسلامی: هیچ حمله‌ای را بی‌پاسخ نمی‌گذاریم
در مقابل، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، یکشنبه در واکنش به حملات اخیر به بحرین گفت تهران هیچ حمله‌ای را بی‌پاسخ نمی‌گذارد و به شیوه‌ای که نیروهای نظامی تشخیص دهند پاسخ خواهد داد.
او همچنین درخواست دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس برای دریافت غرامت از ایران را بی‌اساس خواند و گفت جمهوری اسلامی دریافت غرامت از کشورهای منطقه را پیگیری می‌کند.
بقائی کشورهای منطقه را متهم کرد که با در اختیار گذاشتن حریم هوایی، آب‌ها و خاک خود در حملات علیه ایران مشارکت داشته‌اند. او مدعی شد اقدامات نظامی تهران علیه کشورهای همسایه نبوده و صرفا با استناد به حق دفاع مشروع، مبدا حملات به ایران را هدف قرار داده است.
تهدیدهای لفظی درباره گسترش تخاصم ادامه دارد
هم‌زمان با حملات به بحرین و محکومیت‌های منطقه‌ای، شماری از مقام‌های جمهوری اسلامی با تهدید به گسترش دامنه درگیری، بر توانایی‌های موشکی و هسته‌ای حکومت تاکید کردند و مواضع سخت‌گیرانه‌تری درباره مذاکره با آمریکا گرفتند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی که هدایت مذاکرات با کشورهای منطقه و آمریکا را نیز بر عهده دارد، یکشنبه ۲۴ آبان در نطق پیش از دستور خود، رونمایی از یک شهر موشکی را نمادی از تغییر معادلات راهبردی منطقه توصیف کرد و گفت این تاسیسات در جریان جنگ و زیر آتش دشمن ایجاد شده است.
او با اشاره به احتمال ازسرگیری درگیری‌ها با آمریکا هشدار داد: «اگر این‌بار آمریکایی‌ها خطایی کنند، جغرافیای نبرد را توان و اراده نیروهای مسلح ما تعیین خواهند کرد.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که حملات اخیر سپاه به بحرین، نگرانی کشورهای منطقه را درباره گسترش جغرافیای درگیری و هدف قرار گرفتن دوباره خاک کشورهای همسایه افزایش داده است.
قالیباف همچنین گفت برای جمهوری اسلامی تفاوتی ندارد که آمریکا خواهان مذاکره باشد یا جنگ و در صورت پذیرش «هفت شرط» تهران، مسیر توافق باز خواهد بود. او تاکید کرد جمهوری اسلامی در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» باقی نخواهد ماند.
در همین حال، حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، با بیان اینکه جمهوری اسلامی در «مرحله پسامذاکرات» قرار دارد، گفت: «ما در مرحله عبور از مذاکره هستیم و مذاکره تمام شده است.»
او با وجود تاکید بر اینکه مسیر دیپلماسی بسته نشده، اعلام کرد جمهوری اسلامی شروط خود را مطرح کرده و «دیگر هیچ موضوعی برای گفت‌وگو» وجود ندارد.
بقائی: دیپلمات‌های آمریکایی خنجر بسته‌اند
بقائی نیز در نشست خبری یکشنبه، با اشاره به اختلافات تهران و واشینگتن، گفت تفاوت معناداری میان مقام‌های آمریکایی درباره جنگ با ایران وجود ندارد و مدعی شد تصمیم‌گیری درباره جنگ در واشینگتن انجام نمی‌شود.
او همچنین گفت استفاده از ابزار دیپلماسی به معنای امید بستن به طرف مقابل نیست و افزود: «دیپلمات‌های آمریکایی خنجر بسته‌اند.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرد تهران در شرایط کنونی هیچ تعهد تازه‌ای درباره برنامه هسته‌ای خود نمی‌پذیرد.
در ادامه این مواضع، احمد راستینه، سخنگوی فراکسیون دفاع و اقتدار ملی مجلس، در گفت‌وگو با دیده‌بان ایران از احتمال استفاده از «سلاح‌های نامتعارف» در صورت حمله اتمی آمریکا سخن گفت.
او ادعا کرد جمهوری اسلامی به «بازدارندگی مطلق» نزدیک شده و در صورت حمله اتمی آمریکا به بخش‌هایی از ایران، این توان بازدارندگی را به شکلی گسترده به نمایش خواهد گذاشت که جهان را شگفت‌زده کند.
غنی‌سازی ۹۰ درصدی
محمدجواد لاریجانی، رییس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، نیز یکشنبه در همایشی با عنوان «بازنگری و تاملی در تغییر دکترین هسته‌ای»، احتمال افزایش غنی‌سازی اورانیوم تا سطح ۹۰ درصد را مطرح کرد.
او با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی در شرایط کنونی قصد ساخت بمب اتم و حمله به شهرهای آمریکا را ندارد، گفت: «غلط می‌کنند می‌گویند اورانیوم ۶۰ درصدی را بدهیم، ما تازه با آن کار داریم و برای پیشران‌ها ممکن است تا ۹۰ درصد هم برویم.»
ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز در همین همایش خواستار حفظ توانمندی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی «در بالاترین سطح و بدون هیچ‌گونه محدودیتی» شد.
نیروهای وابسته به دولت قانونی یمن اعلام کردند از منطقه مشرف به تنگه راهبردی باب‌المندب عقب‌نشینی می‌کنند؛ تحولی که به تسلط حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی بر این منطقه می‌انجامد و دست آنها را برای اعمال فشار بر کشتیرانی جهانی بازتر می‌کند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، نیروهای مورد حمایت عربستان سعودی یکشنبه ۲۴ آبان در بیانیه‌ای خبر دادند مواضع خود را در فرودگاه ذُباب و منطقه باب‌المندب در غرب استان تعز ترک می‌کنند.
نیروهای مسلح جنوب در بیانیه خود، هدف از جابه‌جایی نیروها را تامین امنیت عدن، مقر دولت قانونی یمن و همچنین استان‌های همجوار عنوان کردند و تقویت خطوط مقدم و مقابله با تهدیدهای موجود را از دیگر دلایل این تصمیم برشمردند.
این عقب‌نشینی در شرایطی صورت می‌گیرد که حوثی‌ها فشار بر مناطق جنوبی تحت کنترل دولت را افزایش داده‌اند.
این گروه نیابتی حکومت ایران بخش بزرگی از شمال یمن، از جمله صنعا و پرجمعیت‌ترین مناطق کشور را در اختیار دارد.
فشار بر دو گلوگاه اصلی تجارت دریایی
رویترز نوشت تسلط حوثی‌ها بر منطقه مشرف به باب‌المندب، اهرم فشار تازه‌ای بر کشتیرانی جهانی ایجاد می‌کند؛ آن هم در شرایطی که جمهوری اسلامی در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان، به ایجاد اختلال در عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز ادامه می‌دهد.
فشار هم‌زمان بر این دو گذرگاه می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان نفت خلیج فارس به مسیرهای اصلی صادرات دریایی را محدودتر کند و به اختلال بیشتر در انتقال انرژی و کالا بینجامد.
باب‌المندب یکی از مهم‌ترین و پرترددترین مسیرهای تجارت دریایی جهان است و بخش مهمی از محموله‌های آسیا به اروپا از این تنگه و سپس کانال سوئز مصر عبور می‌کند.
کنترل این گذرگاه طی هفته‌های گذشته بارها محل رویارویی نیروهای دولتی و حوثی‌ها بوده است. حوثی‌ها پس از پیشروی برق‌آسا به سوی جنوب، ۲۰ شهریور کنترل بخش یمنی باب‌المندب را به دست گرفتند. هدف این گروه تسلط بر سراسر سواحل یمن در دریای سرخ بود.
نیروهای دولتی ماه گذشته برای بازپس‌گیری مناطق راهبردی ساحلی عملیاتی آغاز کردند و محمد آل‌جابر، سفیر عربستان سعودی در یمن، ۱۷ مهر اعلام کرد حوثی‌ها از تنگه باب‌المندب عقب رانده شده‌اند.
اکنون عقب‌نشینی نیروهای دولتی، بار دیگر موقعیت حوثی‌ها را در مجاورت این مسیر حیاتی تقویت می‌کند.
حمایت تهران از حوثی‌ها و گسترش دامنه درگیری‌ها
روزنامه وال‌استریت ژورنال ۲۵ مهر به نقل از منابع آگاه گزارش داد جمهوری اسلامی با افزایش پشتیبانی نظامی، اطلاعاتی و عملیاتی از حوثی‌ها، به اجرای پیچیده‌ترین حملات این گروه علیه عربستان سعودی و متحدان یمنی آن کمک کرده است.
بر اساس این گزارش، افسران سپاه پاسداران در خطوط مقدم نبرد حضور داشته‌اند و در هدایت حملات پهپادی و موشکی مشارکت کرده‌اند.
ابراهیم حیدان، وزیر کشور یمن، نیز پیش‌تر گفت ۲۱ کارشناس وابسته به سپاه پاسداران و حزب‌الله لبنان در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها فعالیت می‌کنند و در هدایت عملیات نظامی، توسعه توان تسلیحاتی و برنامه‌ریزی حملات دریایی نقش دارند.
تشدید درگیری‌ها در یمن آتش‌بس سال ۲۰۲۲ با میانجی‌گری سازمان ملل را نقض کرده و جبهه دیگری در جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی گشوده است.
حملات حوثی‌ها به بنادر، فرودگاه‌ها و تاسیسات آرامکو، از جمله مرکز صادرات نفت ینبع در ساحل دریای سرخ، پروازها و عرضه نفت عربستان سعودی را مختل کرده است. ریاض نیز در پاسخ، مواضع این گروه نیابتی جمهوری اسلامی را در یمن هدف قرار داده است.
وال‌استریت ژورنال ۱۴ آبان نوشت حوثی‌ها برای توقف درگیری با ریاض، خواستار به‌رسمیت‌شناخته‌شدن حاکمیت خود بر یمن و دریافت ده‌ها میلیارد دلار «غرامت» شده‌اند.
در همین حال، رویترز ۲۳ آبان گزارش داد دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، به مشاوران ارشد خود گفته است اگر تهران یا حوثی‌ها اقدام تحریک‌آمیز تازه‌ای علیه واشینگتن انجام ندهند، ممکن است حمله به جمهوری اسلامی را به تعویق بیندازد.
یمن از سال ۲۰۱۴ درگیر جنگ داخلی است و با یکی از وخیم‌ترین بحران‌های انسانی جهان دست‌وپنجه نرم می‌کند. تشدید نبردها در تعز، وضعیت غیرنظامیان را دشوارتر کرده است.
این شهر که میزبان حدود نیمی از ۳۰۰ هزار آواره درگیری‌های اخیر یمن است، همچنان در محاصره قرار دارد، کمک‌های امدادی به آن راه نمی‌یابد و غیرنظامیان نیز امکان خروج ندارند.
یديعوت آحارونوت در گزارشی درباره دستگاه اطلاعاتی قطر نوشت دوحه برای گسترش نفوذ خود از منابع مالی و شبکه الجزیره بهره می‌گیرد و با وجود تنش‌های سیاسی با اسرائیل، همکاری اطلاعاتی با موساد را درباره ایران و غزه حفظ کرده است.
چرا دوحه پرونده جاسوسی منتسب به سپاه را علنی کرد؟
سوم مارس، برابر با ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، دستگاه امنیت کشور قطر اعلام کرد شبکه‌ای گسترده از جاسوسی ایران را در خاک خود شناسایی کرده است. به نوشته یدیعوت آحارونوت، هفت نفر از بازداشت‌شدگان به جمع‌آوری اطلاعات درباره تاسیسات نظامی، به‌ویژه پایگاه هوایی العدید، متهم بودند. سه بازداشت‌شده دیگر نیز، بنابر این گزارش، از تهران ماموریت گرفته بودند که با پهپاد عملیات خرابکارانه انجام دهند. مقام‌های قطری گفتند مظنونان اذعان کرده‌اند سپاه پاسداران این شبکه را اداره می‌کرده است.
این روزنامه نوشت رهبران قطر ابتدا بازگرداندن بی‌سروصدای مظنونان به ایران را بررسی کردند، اما شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، شخصا تصمیم گرفت پرونده را علنی کند. به ارزیابی نویسنده گزارش، هدف قرار گرفتن العدید، پایگاه اصلی آمریکا در منطقه، احتمالا دلیل تعیین‌کننده بود. دوحه با علنی‌کردن پرونده می‌خواست به تهران هشدار دهد که پای نیروهای آمریکایی را به تنش با قطر نکشاند.
امیر قطر چگونه دستگاه اطلاعاتی را اداره می‌کند؟
به نوشته این روزنامه، سه نهاد اصلی اطلاعاتی و امنیتی قطر مستقیما زیر نظر امیر یا دفتر او کار می‌کنند. «دستگاه امنیت کشور» نهاد اصلی اطلاعاتی است، اداره اطلاعات نظامی عمدتا تحرکات حکومت ایران و حوثی‌های یمن را دنبال می‌کند و نیروی ویژه «لخویا» مسئول حفاظت از مقام‌های ارشد و اجرای ماموریت‌های ویژه امنیتی است. فرماندهی لخویا را برادر امیر، که وزیر کشور نیز هست، بر عهده دارد. دو واحد کوچک‌تر هم در حوزه اطلاعات سایبری و اقتصادی فعالیت می‌کنند.
مقام‌های اطلاعاتی غربی به این روزنامه گفتند دوحه برای ماموریت‌های جاسوسی و گردآوری اطلاعات عمدتا از افرادی در دیگر کشورهای عربی استفاده می‌کند. یوئل گوزانسکی، پژوهشگر امور خلیج فارس، نیز گفت سرویس اطلاعاتی قطر کوچک است، اما منابع مالی گسترده‌ای دارد و از آنها برای جلب همکاری افراد و اجرای عملیات نفوذ استفاده می‌کند. قطر اتهام تلاش برای دخالت در انتخابات اسرائیل را رد کرده و این روزنامه نیز شواهد موجود در تایید آن اتهام را ضعیف توصیف کرده است.
ایران و غزه چه نقشی در همکاری دوحه و موساد داشتند؟
ایال تسیر کوهن، افسر پیشین موساد که در چند نشست با مقام‌های قطری حضور داشت، گفت ایران از موضوعات اصلی گفت‌وگو بود. به گفته او، دوحه به رابطه با تهران نیاز دارد و هم‌زمان از عملیات اطلاعاتی حکومت ایران در خاک قطر نگران است. غزه محور دیگر همکاری بود. قطر پیش از حمله هفتم اکتبر کانال اصلی انتقال پیام میان اسرائیل و حماس بود و بعدها در مذاکرات آزادی گروگان‌ها نقش داشت. گوزانسکی گفت در جریان این مذاکرات، افسران قطری در اسرائیل در کنار همتایان خود در موساد کار می‌کردند و افسران اسرائیلی نیز در قطر حضور داشتند.
این همکاری از تنش‌های سیاسی در امان نماند. حمله اسرائیل به دوحه در سپتامبر ۲۰۲۵، که چند تن از رهبران حماس را هدف گرفت، به روابط دو طرف آسیب زد. با این حال، منابع آگاه به یدیعوت آحارونوت گفتند همکاری سرویس‌های اطلاعاتی دو کشور در مسائل مهم ادامه دارد.
گزارش درباره نقش دستگاه اطلاعاتی در الجزیره چه می‌گوید؟
یدیعوت آحارونوت به نقل از منابع آگاه گزارش داد در هر نوبت، دو نماینده آموزش‌دیده دستگاه اطلاعاتی قطر در استودیوها و تحریریه‌های الجزیره حضور دارند. به گفته این منابع، آنها گاه به مدیران شبکه دستور می‌دهند یا مستقیما با خبرنگاران تماس می‌گیرند تا درباره پوشش موضوعات حساس هشدار دهند و مواضع رسمی دوحه را توضیح دهند.
این روزنامه یادآور شد الجزیره سال‌ها به‌طور منظم با مقام‌های ارشد اسرائیلی گفت‌وگو می‌کرد و پیام‌های آنها را به مخاطبان جهان عرب می‌رساند. در جریان جنگ غزه، با افزایش انتقادهای شبکه از اسرائیل، پخش آن در این کشور ممنوع شد. به روایت گزارش، حمله به دوحه و تنش‌های ناشی از پرونده «قطرگیت» نیز به تندتر شدن لحن شبکه در قبال اسرائیل دامن زد.
بیش از ۱۳ هزار پرواز در آمریکا روز شنبه ۲۳ آبان لغو شد یا به تاخیر افتاد. رییس اداره هوانوردی فدرال آمریکا پیش‌بینی کرد برنامه پروازها پس از توقف سراسری روز جمعه، تا اواخر یکشنبه تا حد زیادی به روال عادی بازگردد.
به گزارش رویترز، داده‌های فلایت‌اور نشان می‌دهد تا ساعت ۱۸:۴۵ شنبه به وقت شرق آمریکا، بیش از ۶ هزار و ۱۵۰ پرواز لغو شد و بیش از ۷ هزار و ۳۰۰ پرواز به تاخیر افتاد. تا همان ساعت، بیش از ۵۳۰ پرواز برنامه‌ریزی‌شده برای یکشنبه نیز لغو شده بود. برایان بدفورد، رییس اداره هوانوردی فدرال، بابت اختلال عذرخواهی کرد و گفت سامانه کنترل ترافیک هوایی پایدار است.
توقف سراسری روز جمعه مانع برخاستن تقریبا همه پروازهای خروجی برای نزدیک به پنج ساعت شد. این طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها در آمریکا از زمان حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود. روز جمعه حدود ۹ هزار و ۲۰۰ پرواز لغو شد و ۷ هزار و ۵۰۰ پرواز به تاخیر افتاد. پس از رفع دستور توقف در شامگاه جمعه، ده‌ها هزار مسافر همچنان در فرودگاه‌ها سرگردان بودند و شرکت‌های هواپیمایی تلاش می‌کردند خدمه را به فرودگاه‌های مورد نیاز برسانند.
مقام‌ها اختلال را به نصب یک مسیریاب شبکه مرتبط دانستند
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، گفت بررسی‌ها منشا اختلال را به نصب دست‌کم یک مسیریاب شبکه جدید در یکی از تاسیسات دورافتاده از سوی ال‌تری هریس، پیمانکار اداره هوانوردی فدرال، مرتبط دانسته‌اند. به گفته او، هنوز روشن نیست که خطای کاربر یا نصاب باعث اختلال شده یا دستگاه معیوب بوده است. مشکل ارتباطات ۱۷ مرکز از ۲۲ مرکز کنترل پرواز در مسیر را تحت تاثیر قرار داد و بخشی از سامانه راداری را نیز مختل کرد. بدفورد گفت ارتباط هیچ مرکزی به‌طور کامل قطع نشد.
دلتا، یونایتد و امریکن ایرلاینز هر کدام حدود یک‌چهارم پروازهای شنبه خود را لغو کردند و جت‌بلو نزدیک به ۴۵ درصد پروازهایش را لغو کرد. شرکت‌های هواپیمایی به مسافران اجازه داده‌اند بدون پرداخت هزینه، پروازشان را برای تاریخی دیگر رزرو کنند.
وزیر حمل‌ونقل برای نوسازی سامانه ۵۰ میلیارد دلار خواست
دافی پس از اختلال جمعه، درخواست بودجه برای نوسازی سامانه کنترل ترافیک هوایی را از ۳۰ به ۵۰ میلیارد دلار افزایش داد. این سامانه با تجهیزات فرسوده و کمبود چند هزار نیروی کنترل ترافیک هوایی روبه‌روست. کنگره سال گذشته ۱۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برای نوسازی تصویب کرده بود. دو نماینده دموکرات گفتند وزارت حمل‌ونقل از آن زمان قراردادهایی به ارزش چهار میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار واگذار کرده و تاکنون یک میلیارد دلار هزینه کرده است.
