خبرگزاری ایرنا شامگاه یکشنبه ۱۷ آبان گزارش داد نقاطی در جزیره قشم مورد اصابت قرار گرفته‌اند. همزمان، کانال تلگرامی وحید آنلاین به نقل از مخاطبان خود از وقوع چهار انفجار شدید در قشم و شنیده شدن صدای انفجار در ماهشهر خبر داد.
ایرنا افزود منابع محلی و استانی تاکنون در این زمینه اظهارنظر نکرده‌اند.
در همین حال خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران اعلام کرد صدای انفجار در جزیره قشم و بندرعباس شنیده شده است.
محمدمهدی پارسا، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در اهواز، به اعدام و ۲۰ سال حبس محکوم شد. همزمان، هویت ابوالفضل صداقت، سومین محکوم به اعدام در پرونده‌ای در مشهد، مشخص شد و درخواست فرجام‌خواهی محبوبه شعبانی، دیگر زندانی سیاسی محکوم به اعدام در این شهر، به ثبت رسید.
وب‌سایت حقوق بشری هرانا یکشنبه ۱۷ آبان گزارش داد حکم پارسا ۱۱ آبان از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب اهواز به ریاست احسان ادیبی‌مهر صادر شد.
پارسا به اتهام «محاربه از طریق مشارکت در تخریب بانک دولتی در اهواز» به اعدام، به اتهام «شرکت در تجمعات غیرقانونی» به ۱۰ سال حبس و به اتهام «همکاری با دول متخاصم» به ۱۰ سال حبس محکوم شده است.
یک منبع مطلع از پرونده پارسا گفت او در جریان رسیدگی قضایی از دسترسی به وکیل تعیینی محروم بود.
به گفته این منبع، در پی تخریب یک بانک دولتی اهواز در جریان اعتراضات شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴و پس از آن برای شماری از معترضان پرونده قضایی تشکیل شد.
پارسا، ۲۱ ساله و اهل قلعه‌تل در استان خوزستان، ۲۱ دی ۱۴۰۴ در اهواز بازداشت شد و اکنون در زندان شیبان این شهر به سر می‌برد.
سازمان حقوق بشر کارون ۳۰ مرداد گزارش داد بیش از ۶۰۰ زندانی سیاسی و عقیدتی در زندان شیبان اهواز نگهداری می‌شوند و بسیاری از آنان از دسترسی به وکیل محروم‌اند.
هویت سومین محکوم به اعدام در پرونده‌ای در مشهد مشخص شد
هرانا همچنین گزارش داد هویت ابوالفضل صداقت، ۲۰ ساله، به‌عنوان سومین محکوم به اعدام در پرونده‌ای مرتبط با اعتراضات دی‌ماه در مشهد احراز شده است.
صداقت به همراه متین فرنیان، ۲۳ ساله و وحید خدری‌خواه، ۳۴ ساله، از سوی شعبه پنجم دادگاه انقلاب مشهد به ریاست حسین یزدان‌خواه به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شده‌اند.
هرانا پیش از این هویت فرنیان و خدری‌خواه را اعلام کرده بود، اما هویت سومین محکوم این پرونده مشخص نبود.
این سه شهروند ۲۹ و ۳۰ دی ۱۴۰۴ در مشهد بازداشت شدند و اکنون در بندهای مختلف زندان وکیل‌آباد نگهداری می‌شوند.
یک منبع مطلع به هرانا گفت وکیل صداقت تسخیری است و او از دسترسی به وکیل تعیینی محروم مانده است.
در پرونده دیگری موسوم به «شاندیز» در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در مشهد، علی زاغی، ایلیا اکبری، مهدی ظریف، متین شبانی، حسین رسولی‌نسب و حسن گلشن‌نژاد از سوی دادگاه انقلاب مشهد به اعدام محکوم شده‌اند.
درخواست فرجام‌خواهی شعبانی ثبت شد
هرانا همچنین گزارش داد وکیل محبوبه شعبانی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه، درخواست فرجام‌خواهی نسبت به حکم اعدام موکلش را در دیوان عالی کشور ثبت کرده اما نتیجه رسیدگی به این درخواست هنوز اعلام نشده است.
شعبانی از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد به اتهام «اقدام عملیاتی جهت تحکیم اسرائیل، آمریکا و عوامل وابسته به گروه‌های اپوزیسیون» به اعدام محکوم شده است. جلسه رسیدگی به اتهامات او ۱۰ شهریور برگزار شد.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایران‌اینترنشنال، انتقال مجروحان اعتراضات دی‌ماه به بیمارستان با موتورسیکلت شخصی در روزهای ۱۸ تا ۲۰ دی، از دلایل صدور این حکم علیه او بوده است.
شعبانی در فایلی صوتی که ششم مهر منتشر شد، درباره خطر اعدام زندانیان سیاسی هشدار داد و درخواست کمک کرد.
او ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ در ارتباط با اعتراضات مشهد بازداشت شد و پس از مدتی نگهداری در سلول انفرادی به بند زنان زندان وکیل‌آباد این شهر انتقال یافت.
ثریا طالبی، مادر امیرحسین موسوی، زندانی سیاسی محکوم به اعدام، نیز ۱۷ آبان در گفت‌وگو با امتداد گفت فرزندش در سه جلسه دادگاه از فرصت دفاع محروم بوده و قاضی حتی اجازه نمی‌داده وکیل در کنار او قرار بگیرد.
بر اساس گزارش‌های حقوق بشری و آمار اعدام‌های روزهای اخیر، از ۱۱ دی ۱۴۰۴ تا ۱۷ آبان دست‌کم ۸۷ نفر با اتهام‌های سیاسی و امنیتی در ایران اعدام شده‌اند و حدود ۲۲۰ نفر دیگر با این اتهام‌ها در خطر اجرای حکم اعدام قرار دارند.
همزمان با تشدید تنش‌ها در تنگه هرمز و تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» آمریکا، دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری این کشور، گفت در صورت پیشرفت مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی و بازگشایی این تنگه هرمز، حمله دوباره به ایران «بسیار بعید» است.
ترامپ یکشنبه ۱۷ آبان در گفت‌وگویی تلفنی و ۲۰ دقیقه‌ای با سی‌ان‌ان، احتمال حمله مجدد را به امضای «توافقی بسیار محکم» با تهران مرتبط دانست و پنج بار تاکید کرد بعید است چنین اقدامی ضروری شود. او در عین حال گفت در صورت لزوم، دستور حمله را صادر خواهد کرد.
رییس‌جمهوری آمریکا با اشاره به استقرار سه ناو هواپیمابر در منطقه گفت نیروهای آمریکایی برای حمله آماده‌اند. او افزود آمریکا اهداف زیرساختی مشخصی، از جمله نیروگاه‌ها و پل‌ها، را برای حملات احتمالی شناسایی کرده است.
ترامپ گفت: «۳۸ پل را در تیررس داریم که می‌توانیم همه آنها را ظرف فقط یک ساعت تخریب کنیم.» با این حال، تاکید کرد ترجیح می‌دهد زیرساخت‌های ایران را نابود نکند، زیرا بازسازی چنین تاسیساتی سال‌ها طول می‌کشد.
در ادامه فشارهای آمریکا، سنتکام شنبه ۱۶ آبان از تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» خبر داد. این کارگروه با حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی در تامپا، فلوریدا، با دیگر نهادهای دولت آمریکا برای جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته، فناوری‌های دارای کاربرد دوگانه، کالاهای تحریمی و جریان‌های درآمدی غیرقانونی از مرزهای زمینی ایران و دریای خزر همکاری می‌کند.
حوادث دریایی در تنگه هرمز
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا در جمع‌بندی خود از وضعیت تنگه هرمز در ۷۲ ساعت گذشته که عصر یکشنبه ۱۷ آبان به وقت ایران منتشر شد، از ثبت دو حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز خبر داد. این نهاد همچنین اعلام کرد پرواز پهپادهای سپاه پاسداران، نظارت بر کشتی‌های تجاری و ایجاد مزاحمت برای شناورها ادامه یافته است.
بر اساس این گزارش، یک نفتکش پنجشنبه ۱۴ آبان هنگام خروج از تنگه هرمز از وقوع انفجار در خط آب بدنه خود خبر داد و نفتکشی نیز شنبه ۱۶ آبان در مسیر خروج از این آبراه هدف پرتابه‌ای ناشناس قرار گرفت. در حمله شنبه، همه خدمه سالم بودند و پیامد زیست‌محیطی گزارش نشد.
در اطلاعیه‌ای که بعدتر منتشر شد، نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد یک نفتکش پیش از ظهر یکشنبه، در شرق تنگه هرمز، بر اثر برخورد با مین آتش گرفت. این نیرو گفت تنگه تا زمان رفع تهدیدها به روی کشتی‌هایی که «متخلف» می‌خواند، بسته خواهد ماند.
روشن نیست اطلاعیه‌های سپاه، ارتش و سازمان دریایی بریتانیا تا چه اندازه به شناورهای یکسان اشاره دارند و نمی‌توان از جمع این گزارش‌ها شمار قطعی کشتی‌های آسیب‌دیده را به دست آورد.
پیش از این اطلاعیه‌ها، نیروی دریایی سپاه پاسداران یکشنبه اعلام کرده بود از ساعات ابتدایی بامداد، سه نفتکش در مسیری که «غیرمجاز» خواند، دچار انفجار و آتش‌سوزی شده‌اند. این نیرو خاموش کردن سامانه‌های ناوبری و شناسایی و «همراهی با ارتش آمریکا» را دلیل این حوادث عنوان کرد.
سپاه در اطلاعیه قبلی خود، از برخورد دو نفتکش با مین در تنگه هرمز و شرق آن و آتش‌سوزی گسترده در این شناورها خبر داده بود.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز ظهر یکشنبه به وقت ایران اعلام کرده بود گزارشی با تاخیر درباره آتش‌سوزی یک نفتکش در هشت مایل دریایی شمال‌غرب خصب عمان و تخلیه خدمه آن دریافت کرده است.
این خبرها پس از آن منتشر شد که صدا و سیما شامگاه شنبه ۱۶ آبان از شنیده شدن صداهایی شبیه انفجار در قشم، جاسک، سیریک و بندرعباس خبر داد. علت این صداها روشن نشد و تسنیم، به نقل از یک منبع آگاه، ارتباط انفجارهای قشم با اصابت به جزیره را رد کرد.
دقایقی پیش از انتشار این خبر از صدا و سیما، فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد یک هواپیمای نظامی آمریکا شنبه به بخش عقب کشتی باری «هودا» در دریای عمان شلیک کرد و آن را از حرکت بازداشت.
به گفته این فرماندهی، کشتی پس از توقف در یکی از بنادر ایران، به اخطارهای مکرر توجه نکرده بود و می‌کوشید از محاصره دریایی عبور کند. گارد ملی امارات متحده عربی یکشنبه از نجات ۲۲ نفر پس از آتش‌سوزی یک کشتی باری در دریای عمان خبر داد. در اطلاعات منتشرشده مشخص نشد این کشتی همان «هودا» بوده است یا نه.
هشدار عراقچی، پیام آمریکا و خوش‌بینی محتاطانه امارات
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، شامگاه یکشنبه ۱۷ آبان در پیامی در شبکه ایکس خطاب به کاخ سفید نوشت: «جنگ را انتخاب کنید و شاهد باشید که نیروهای آماده‌باش و آبدیده ما چگونه جهنم را بر سر شما فرود می‌آورند.»
او در همین پیام گفت «پیشنهاد دو روزه» تهران همچنان پابرجاست و خواستار برآورده شدن خواسته‌های حکومت، از جمله پایان جنگ در همه جبهه‌ها، شد. عراقچی با اشاره به نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا افزود: «رای‌دهندگان آمریکایی انتخاب خود را کرده‌اند. اکنون زمان آن رسیده است که کاخ سفید نیز انتخاب خود را انجام دهد.»
پیشنهاد دو روزه نسخه فشرده‌شده از طرح هفت‌روزه جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشینگتن است که در سفر عراقچی به نیویورک در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شد. ترامپ این پیشنهاد را رد کرد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفته بود چارچوب این طرح هفت‌روزه همچنان مبنای مذاکره با میانجی‌هاست، اما زمان اجرای آن از هفت روز به دو روز کاهش یافته است.
پیش از انتشار این پیام، شبکه الحدث عصر یکشنبه به نقل از منابع خود گزارش داد یک هیات عراقی در سفری هشت‌ساعته به تهران، پیام آمریکا را به مقام‌های جمهوری اسلامی منتقل کرد. به گفته این منابع، سفر پس از تماس تلفنی ترامپ با علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، و سفر تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، به بغداد انجام شد. محتوای پیام در این گزارش اعلام نشد.
علی راشد النعیمی، رییس کمیته دفاع، کشور و امور خارجه شورای ملی فدرال امارات متحده عربی، نیز در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز، که خبر آن بامداد یکشنبه به وقت تهران منتشر شد، از «نشانه‌هایی از پیشرفت» در مذاکرات واشینگتن و تهران با میانجیگری قطر سخن گفت. او با ابراز خوش‌بینی محتاطانه، احتمال درگیری را منتفی ندانست و گفت: «ما برای بدترین شرایط برنامه‌ریزی می‌کنیم و به بهترین نتیجه امیدواریم.»
این تحولات در ادامه رایزنی‌های روزهای گذشته برای کاهش تنش‌ها صورت گرفت. قطر جمعه ۱۵ آبان اعلام کرده بود ترامپ و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر این کشور، تلفنی درباره کاهش تنش‌ها گفت‌وگو کردند.
به گزارش سی‌ان‌ان، عراقچی نیز پنجشنبه ۱۴ آبان با وزیران خارجه ۹ کشور، از جمله قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و عمان، رایزنی کرده بود.
ثریا طالبی، مادر امیرحسین موسوی، فعال فضای مجازی و زندانی سیاسی محکوم به اعدام که از آذر ۱۴۰۳ زندانی است، از نگهداری ۱۷۶ روزه فرزندش در سلول انفرادی، تهدید او در بازجویی‌ها و پخش اعترافات اجباری خبر داد و گفت حکم اعدام او بدون فراهم شدن فرصت دفاع صادر شده است.
طالبی یکشنبه ۱۷ آبان در گفت‌وگو با سایت امتداد، با تشریح روند بازداشت و محاکمه فرزندش گفت خانواده‌اش قصد دارد در مهلت قانونی ۲۰ روزه به حکم اعدام صادرشده از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی اعتراض کند.
او درباره نحوه اطلاع خانواده از حکم اعدام گفت هفته گذشته قرار بود پسرش را بدون اطلاع قبلی و حضور وکیل به دادگاه انقلاب ببرند تا حکم به او ابلاغ شود، اما موسوی به‌دلیل بیماری نتوانست در دادگاه حاضر شود.
به گفته طالبی، چند روز بعد وکیل موسوی به دادگاه مراجعه کرد و حکم را دریافت کرد.
طالبی همچنین گفت در جلسه آخر محاکمه، پس از مطرح شدن اتهامات «محاربه» و «افساد فی‌الارض»، حال فرزندش به‌شدت بد شد و هنگام خروج از دادگاه به‌سختی می‌توانست راه برود.
رضا شفاخواه، وکیل موسوی، ۱۳ آبان از صدور حکم اعدام برای موکلش به اتهام «افساد فی‌الارض از طریق فعالیت در فضای مجازی در حساب کاربری جیمز بی‌دین» خبر داد.
سعیده موسوی، خواهر این زندانی سیاسی، نیز در ایکس نوشت برادرش در دادگاه انقلاب تهران به اتهام «افساد فی‌الارض» به اعدام و به اتهام «توهین به مقدسات» به پنج سال حبس محکوم شده است.
۱۴ زندانی سیاسی نیز ۲۳ مهر با انتشار بیانیه‌ای از زندان اوین درباره خطر صدور حکم اعدام برای موسوی هشدار داده و از نقض حقوق متهمان، گرفتن اعترافات اجباری و تاثیر گزارش‌های صداوسیما بر روند رسیدگی قضایی انتقاد کرده بودند.
مادر موسوی: دادگاه فرصت دفاع به فرزندم نداد
طالبی گفت در مدت حدود یک سال و نیم، سه جلسه دادگاه برای فرزندش برگزار شد که جلسه آخر بیش از ۱۰ دقیقه طول نکشید. صلواتی در همان جلسه، اتهامات موسوی را به «محاربه» و «افساد فی‌الارض» تغییر داد و قصد داشت آخرین دفاع او را دریافت کند.
با وجود درخواست موسوی و وکیلش برای برگزاری جلسه‌ای دیگر جهت آماده کردن دفاع، قاضی مخالفت کرد و به موسوی پنج روز فرصت داد دفاعیه کتبی خود را ارائه کند.
طالبی گفت «در تمام سه جلسه، حتی چند دقیقه هم اجازه دفاع به بچه من ندادند» و افزود صلواتی حتی اجازه نمی‌داد وکیل در دادگاه کنار موکلش قرار بگیرد.
او افزود صلواتی در جلسه اول دادگاه، موسوی را تهدید کرده بود که اگر پاسخ‌هایش را تغییر ندهد، اتهاماتش را تغییر می‌دهد و حکم اعدام صادر می‌کند.
طالبی گفت علی صالحی، دادستان تهران و معاونش در دوران بازداشت موسوی خواستار رسیدگی به وضعیت او شده بودند، اما این پیگیری‌ها نتیجه‌ای نداشت.
بر اساس گزارش‌های حقوق بشری و آمار اعدام‌های روزهای اخیر، از ۱۱ دی ۱۴۰۴ تا ۱۷ آبان دست‌کم ۸۷ نفر با اتهام‌های سیاسی و امنیتی در ایران اعدام شده‌اند و حدود ۲۲۰ نفر دیگر با این اتهام‌ها در خطر اجرای حکم اعدام قرار دارند.
بازداشت و فشار برای گرفتن اعترافات اجباری
موسوی ۲۸ آذر ۱۴۰۳ همراه همسرش در فرودگاه مهرآباد بازداشت شد. به گفته طالبی، او هنگام بازداشت به‌شدت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت و خانواده‌اش چند روز از محل نگهداری او بی‌خبر بود تا اینکه متوجه شدند در بند ۲۰۹ زندان اوین است.
طالبی گفت در آن روزها فردی از محل بازداشت با خانواده تماس می‌گرفت و می‌گفت: «کمی تحمل کنید؛ پسرتان چند روزی مهمان ماست. کاری نکرده و حتما به‌زودی آزادش می‌کنیم. فقط شما اطلاع‌رسانی نکنید.»
او افزود پسرش ۱۷۶ روز در انفرادی بند ۲۰۹ نگهداری شد و بازجویان با وعده آزادی و تهدید، او را برای همکاری تحت فشار قرار می‌دادند.
به گفته طالبی، بازجویان به موسوی گفته بودند: «توییتر باید یک قربانی بدهد و چه کسی بهتر از تو!»
او گفت بازجویان آزادی شبنم حسین‌زاده، همسر موسوی، را به همکاری او مشروط کرده بودند و به پسرش می‌گفتند: «چیزی را که ما می‌خواهیم بگو تا همسرت را آزاد کنیم.» موسوی نیز با اشاره به بیماری همسرش و ناتوانی او در تحمل فضای بسته، خواستار آزادی‌اش شده بود، اما بازجویان بر همکاری او اصرار داشتند.
به گفته طالبی، بازجویان دو بار حسین‌زاده را هنگام بازجویی موسوی پشت در اتاق آورده بودند و او با گریه و التماس از همسرش می‌خواست خواسته‌های بازجویان را بپذیرد تا هر دو آزاد شوند.
طالبی افزود بازجویان طی شش ماه بارها موسوی را تهدید کرده بودند که در صورت همکاری نکردن، پرونده‌اش را به صلواتی می‌سپارند تا حکم اعدام بگیرد یا او را به بندی منتقل می‌کنند که جانش در خطر باشد.
گرفتن و پخش اعترافات اجباری زندانیان سیاسی در جمهوری اسلامی سابقه‌ای طولانی دارد. خانواده‌ها و منابع مطلع به ایران‌اینترنشنال گفته‌اند این اعترافات اغلب با تهدید و شکنجه گرفته می‌شوند.
نهادهای حقوق بشری نیز درباره محرومیت بازداشت‌شدگان از وکیل مستقل و صدور احکام سنگین، از جمله اعدام، بر اساس اعترافات اجباری هشدار داده‌اند.
شکایت خانواده از برنامه ۲۰:۳۰ بی‌نتیجه ماند
مادر موسوی گفت پس از شش ماه نگهداری در انفرادی، بازجویان با این وعده که فیلم فقط برای آرشیو است، فرزندش را مجبور کردند مقابل دوربین بنشیند و مطالب مورد نظر آنها را بیان کند.
طالبی افزود این فیلم در اردیبهشت ۱۴۰۴ ضبط شد، اما بعدا به شکلی تدوین و پخش شد که گویی موسوی در حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی در خرداد همان سال نقش داشته است: «کلمات را طوری تقطیع کردند که انگار جنگ ۱۲ روزه را پسر من رقم زده است.»
به گفته او، در برنامه ۲۰:۳۰ گفته شده بود موسوی هنگام حملات از اهداف مورد اصابت عکس می‌گرفت و برای اسرائیل ارسال می‌کرد، در حالی که او از حدود شش ماه قبل از آغاز جنگ در بازداشت بود.
طالبی گفت خانواده از برنامه ۲۰:۳۰ صداوسیما و گزارشگر آن شکایت کرده، اما تاکنون به شکایتشان رسیدگی نشده است.
نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، ۱۸ مهر ۱۴۰۴ در پیامی صوتی، پخش اعترافات اجباری امیرحسین موسوی را نشانه «استیصال، فریبکاری، دروغ‌گویی و بلاهت» دستگاه امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی دانست و تاکید کرد اعترافات زیر شکنجه فاقد اعتبار و نشانه فساد ساختاری در جمهوری اسلامی است.
شیرین عبادی نیز این اعترافات را «سلاح کهنه جمهوری اسلامی علیه فعالان مدنی» خواند و گفت حکومت با پرونده‌سازی و اعترافات اجباری می‌کوشد شکست‌های اطلاعاتی خود را پنهان و مخالفان را سرکوب کند.
موسوی نیز در نامهای از زندان اوین که ۱۵ مهر ۱۴۰۴ منتشر شد، اعترافات پخش‌شده در صداوسیما را اجباری و حاصل فشار بازجویان خواند و گفت اظهاراتش تقطیع و تحریف شده است.
کارگروه «دروازه آهنین» آمریکا برای مقابله با انتقال تسلیحات و محموله‌های غیرقانونی از مرزهای زمینی ایران و دریای خزر تشکیل شده است. این کارگروه شاید نتواند مسیرهای شمالی ایران را کاملا مسدود کند، اما می‌تواند دستیابی جمهوری اسلامی به تسلیحات و تجهیزات مورد نیازش را دشوارتر کند.
موفقیت این کارگروه بیش از آنکه به توانایی واشینگتن در ردیابی محموله‌ها بستگی داشته باشد، به متقاعد کردن دولت‌ها، بانک‌ها و تامین‌کنندگان برای توقف انتقال محموله‌ها وابسته است.
بر اساس اطلاعیه ۱۶ آبان فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، کارگروه «دروازه آهنین» از حدود ۲۰ عضو نظامی و غیرنظامی مستقر در تامپا تشکیل شده است که با دیگر نهادهای آمریکایی هماهنگی می‌کنند.
این کارگروه در ادامه محاصره دریایی ایران تشکیل شده است؛ محاصره‌ای که به برآورد سنتکام، مانع صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام شده و انگیزه تهران را برای توسعه مسیرهای جایگزین تامین کالا افزایش داده است.
این کارگروه ظرفیت هماهنگی میان نهادها را افزایش می‌دهد، اما در اطلاعیه تشکیل آن نشانه‌ای از اعطای اختیارات جدید برای بازرسی کشتی‌ها در دریای خزر یا دسترسی به بنادر کشورهای همسایه دیده نمی‌شود.
اهرم فشار واشینگتن در ابتدای زنجیره تامین است
ارزیابی ماه ژوئن مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) نشان می‌دهد جمهوری اسلامی برای بازسازی صنایع نظامی خود به واردات ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات الکترونیکی و موتورها نیاز دارد.
این ارزیابی، مسیرهای دریای خزر و پاکستان را جایگزین‌های احتمالی مسیر تامین کالا از طریق امارات متحده عربی می‌داند که با اختلال روبه‌رو شده است.
قوی‌ترین اهرم فشار واشینگتن ممکن است متوجه تامین‌کنندگان کالا باشد، پیش از آنکه محموله‌ها به منطقه برسند.
یک شرکت توزیع‌کننده که در اروپا مشتری دارد یا به نظام مالی آمریکا دسترسی دارد، در مقایسه با یک شرکت کشتیرانی ایرانی که از قبل تحریم شده است، با خطر زیان بیشتری روبه‌رو خواهد بود.
شناسایی چنین توزیع‌کننده‌ای و ارائه شواهد فروش کالای ممنوعه به دولت کشور محل فعالیت آن، ممکن است موثرتر از ردیابی کشتی حامل محموله باشد.
وزارت خارجه آمریکا سپتامبر ۲۰۲۴ شرکت‌های کشتیرانی روسی را تحریم و کشتی‌هایی را معرفی کرد که به گفته این وزارتخانه، تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی را از طریق دریای خزر به روسیه منتقل می‌کردند.
این اقدامات به‌جای محموله‌های ورودی به ایران، انتقال تجهیزات از ایران را هدف قرار داده بودند، اما سابقه‌ای برای اجرای محدودیت‌ها به شمار می‌روند.
چنین اقداماتی می‌توانند هویت تامین‌کنندگان را آشکار کنند و شرکت‌ها را از جابه‌جایی محموله‌های آنها بازدارند، اما اهرم فشار کمتری بر شرکت‌هایی دارند که مالکان و دولت‌های میزبانشان پیامدهای این اقدامات را پذیرفته‌اند.
بهترین فرصت کارگروه «دروازه آهنین» در هدف قرار دادن تجهیزاتی است که جایگزینی آنها برای جمهوری اسلامی دشوار است. کارخانه‌ای که منتظر دریافت یک قطعه ضروری است، ممکن است حتی با افزایش واردات مواد غذایی همچنان از تولید بازبماند.
نکته مهم این است که محدود کردن تامین تجهیزات نظامی مستلزم توقف تجارت عادی نیست و افزایش حجم مبادلات تجاری نیز لزوما به معنای شکست این کارگروه نخواهد بود.
نقش روسیه گزینه‌های آمریکا را محدود می‌کند
روسیه دشوارترین چالش پیش روی واشینگتن است. روابط نظامی این کشور با جمهوری اسلامی به مسکو انگیزه می‌دهد مسیرهای حمل‌ونقل را باز نگه دارد و در نتیجه، احتمال جلب همکاری روسیه از سوی واشینگتن در یکی از مسیرهای اصلی شمالی کاهش می‌یابد.
نیکیتا اسماگین در تحلیلی که ماه اکتبر برای موسسه یورک‌تاون نوشته، به گسترش تجارت از مسیر دریای خزر، همزمان با کمبود کشتی، محدودیت ظرفیت بنادر و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل اشاره کرده است.
این مسیر تا اندازه‌ای از فشار بر تهران می‌کاهد، اما ظرفیت جایگزینی مسیرهای اصلی تجارت ایران در جنوب را ندارد. با این حال، این محدودیت به معنای ناتوانی مسیر دریای خزر در انتقال مقادیر کمتری از تجهیزات و قطعات مهم نظامی نیست.
چنین محدودیت‌هایی می‌توانند احتمال ایجاد اختلال در انتقال محموله‌های خاص را افزایش دهند. در عین حال، ارزیابی میزان موفقیت اقدامات آمریکا را نیز دشوار می‌کنند، زیرا ازدحام بندرها، کم‌عمق بودن آب و شرایط فصلی می‌توانند حتی بدون دخالت آمریکا، تحویل محموله‌ها را به تاخیر بیندازند.
اگر دیگر تامین‌کنندگان کنار بکشند، اما مسیرهای روسیه باز بمانند، فشارهای آمریکا ممکن است وابستگی تهران به مسکو را افزایش دهد.
در این صورت، قدرت چانه‌زنی حکومت ایران کاهش می‌یابد، در حالی که همکاری نظامی دو کشور، که واشینگتن در پی تضعیف آن است، ممکن است همچنان ادامه یابد. بنابراین، وابستگی اقتصادی و تامین تجهیزات نظامی لزوما آن‌طور که واشینگتن انتظار دارد تغییر نخواهند کرد.
توافق با همسایگان به رویکردهای متفاوت نیاز دارد
قزاقستان نمونه‌ای از تنش میان فشار مالی و اهداف منطقه‌ای در حوزه حمل‌ونقل است. سریک جومانگارین، معاون نخست‌وزیر قزاقستان، ماه مه گفت خطرات مربوط به پرداخت‌ها باعث توقف قراردادها با جمهوری اسلامی شده است.
یک ماه بعد، قزاقستان توافقی برای احداث یک پایانه لجستیکی در بندر رجایی ایران امضا کرد.
اگرچه این بندر در سواحل جنوبی ایران قرار دارد، این پروژه نشان‌دهنده تمایل دولت قزاقستان به حفظ و گسترش ارتباطات حمل‌ونقلی از مسیر ایران است. فشار مالی می‌تواند فعالان تجاری را منصرف کند، حتی زمانی که دولت آنها به دنبال گسترش این ارتباطات باشد.
بنابراین، واشینگتن ممکن است در جلوگیری از معاملات ممنوعه مشخص نفوذ بیشتری داشته باشد تا در تغییر سیاست کلی قزاقستان برای حفظ این مسیرها.
جمهوری آذربایجان ۱۴ اسفند ۱۴۰۴، پس از متهم کردن جمهوری اسلامی به حمله پهپادی به خاک خود، عبور محموله‌های تجاری از گذرگاه‌های مرزی را متوقف کرد، اما ۱۸ اسفند همان سال این گذرگاه‌ها را دوباره گشود.
این رویداد یک اختلاف امنیتی بود، نه آزمونی برای اجرای تحریم‌ها؛ بنابراین نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که باکو به درخواست‌های آمریکا چه واکنشی نشان خواهد داد.
با این حال، بسته شدن کوتاه‌مدت مرزها نشان می‌دهد نباید تصور کرد جمهوری آذربایجان حاضر است برای مدتی طولانی اختلال گسترده‌ای در تجارت ایجاد کند. درخواست بازرسی محموله‌های مشکوک و مشخص ممکن است شانس بیشتری برای پذیرش داشته باشد تا درخواست مسدود کردن نامحدود یکی از مسیرهای اصلی تجاری.
ترکمنستان نیز حفظ مسیرهای حمل‌ونقل از طریق ایران را سودمند می‌داند. وزارت خارجه این کشور شهریور ۱۴۰۴ از مذاکراتی درباره افزایش حمل‌ونقل ترانزیتی و توسعه خط آهن چین، قزاقستان، ترکمنستان و ایران خبر داد.
این پروژه‌ها نشانه‌ای از تخلف نیستند، اما توضیح می‌دهند چرا عشق‌آباد ممکن است با محدودیت‌های گسترده مخالفت کند.
درخواست جلوگیری از انتقال محموله‌های تسلیحاتی، در صورت ارائه شواهد روشن، ممکن است با استقبال بیشتری روبه‌رو شود؛ هرچند در اطلاعیه تشکیل کارگروه نشانه‌ای از موافقت ترکمنستان با همکاری دیده نمی‌شود.
معیار موفقیت، تولیدات نظامی جمهوری اسلامی است
خریداران ایرانی آسان‌تر می‌توانند واسطه‌های تجاری خود را تغییر دهند تا اینکه برای تجهیزات کمیاب یا تخصص فنی جایگزین پیدا کنند. بنابراین، اجرای محدودیت‌ها باید بر این وابستگی‌ها متمرکز باشد، نه اینکه صرفا نامهای بیشتری به فهرست تحریم‌ها اضافه شود.
از جمله شاخص‌های مفید برای سنجش موفقیت می‌توان به ناکامی‌های مستند در تامین تجهیزات، توقف پرداخت‌ها، افزایش زمان انتظار برای دریافت قطعات حیاتی و موارد تاییدشده توقیف محموله‌های ممنوعه اشاره کرد.
معیار نهایی این است که آیا چنین موانعی توانایی جمهوری اسلامی برای احیای تولیدات نظامی خود را محدود می‌کنند یا نه.
بهترین فرصت کارگروه «دروازه آهنین» در محدود کردن دسترسی تهران به تجهیزات نظامی که جایگزینی آنها دشوار است و جلب همکاری پایدار دولت‌های همسایه نهفته است.
در غیر این صورت، واشینگتن با این خطر روبه‌رو است که تجارت را دشوارتر و وابستگی جمهوری اسلامی به روسیه را بیشتر کند، بی‌آنکه روابط حیاتی تهران برای تامین تجهیزات نظامی مختل شود.
«تمام زندگی‌ام را پای بچه‌ها گذاشتم، از همه‌چیز خودم زدم تا آنها به جایی برسند». این روایتی آشنا در فرهنگ ماست. سال‌ها چشم‌پوشی آگاهانه یا اجباری از سلامت، تفریح و آسایش فردی برای ساختن آینده‌ای بهتر برای فرزندان؛ فداکاری عمیقی که در حافظه جمعی ما مقدس و ارزشمند شمرده می‌شود.
اما اگر همین قاب انسانی را یک یا دو دهه جلو ببریم، چه می‌بینیم؟
فرزندی که اکنون خودش به آستانه ۴۰ یا ۵۰ سالگی رسیده است و در میانسالی باید برای حفظ جایگاهش در بازار با ربات‌ها و نرم‌افزارهای هوشمند رقابت کند، همزمان زیر بار اجاره‌های سنگین و هزینه‌های روزمره کمر خم کرده، نگران آینده فرزندان خویش است، یا کیلومترها دورتر، در شهری دیگر یا آن‌سوی مرزها زندگی می‌کند.
حال این پرسش پیش می‌آید: در چنین وضعیتی، آن قرارداد نانوشته و انتظار برای حضور روزمره در کنار والدین و مراقبت مداوم از آنها، چگونه قرار است عملی شود؟
پاسخ نه در ناسپاسی فرزندان نهفته است و نه در پرتوقعی والدین. واقعیت این است که دنیا تغییر کرده، خانواده‌ها کوچک‌تر، مردم سالمندتر، فرزندان پراکنده‌تر و زندگی اقتصادی پیچیده‌تر شده است. اما بخشی از انتظارات ما از رابطه والد و فرزند هنوز متعلق به ساختار اجتماعی چند دهه قبل است.
پایان عصری که گذشت
برای قرن‌های متمادی، خانواده تنها نهاد پشتیبان برای بقای انسان بود و یک «قرارداد نانوشته بین‌نسلی» جریان داشت: والدین در جوانی تمام دارایی و جان خود را خرج بچه‌ها می‌کردند و در پیری، بچه‌ها نان‌آور، پرستار و تکیه‌گاه والدین می‌شدند.
این سازوکار در دنیایی کار می‌کرد که در آن خانواده‌ها پرجمعیت بودند و بار مراقبت میان چند خواهر و برادر سرشکن می‌شد. از طرفی فرزندان در همان محله یا روستا کنار والدین می‌ماندند و تقسیم سنتی کار باعث می‌شد زنان بار مراقبت‌های طولانی را به دوش بکشند. گذشته از این، طول عمر انسان‌ها کوتاه‌تر بود و دوران بیماری و ناتوانی کهنسالی چندان کش پیدا نمی‌کرد.
امروز تقریبا تمام اجزای آن معادله تغییر کرده‌اند؛ متوسط طول عمر با پیشرفت پزشکی افزایش یافته، دوران سالمندی طولانی‌تر شده، حضور زنان در بازار کار گسترش یافته و هزینه‌های زندگی، حضور همزمان زوج‌ها در محیط کار را اجباری کرده است. در این شرایط تکیه بر مدلی که مختص روزگار دیگری بود، هر دو نسل را فرسوده می‌کند.
وارونگی هرم جمعیت
آمارهای سازمان ملل متحد نشان می‌دهد نرخ باروری جهان از حدود پنج فرزند به ازای هر زن در دهه ۱۹۶۰، در سال ۲۰۲۴ به مرز ۲.۲ فرزند رسیده است و اکنون بیش از نیمی از کشورهای جهان زیر سطح جانشینی قرار گرفته‌اند.
در سوی دیگر این معادله، سازمان بهداشت جهانی گزارش می‌دهد سهم سالمندان بالای ۶۰ سال جهان تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۲۲ درصد، یعنی ۲.۱ میلیارد نفر، خواهد رسید.
معنای این اعداد در زندگی روزمره این است: درست در همان دورانی که شمار سالمندان نیازمند مراقبت اوج می‌گیرد، تعداد فرزندانی که بالقوه می‌توانند بار مراقبت را به دوش بکشند رو به کاهش است. این یعنی افت شدید ظرفیت مراقبت خانوادگی.
ایران نمونه‌ای شتابان و کم‌نظیر از همین موج دگرگونی است. طبق داده‌های صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، جمعیت ایران در سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۲ میلیون نفر رسید که نزدیک به ۹ درصد آنها بالای ۶۵ سال سن دارند.
پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند با نرخ باروری حدود ۱.۷ فرزند، تا سال ۲۰۵۰ نزدیک به ۲۸ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال خواهند بود. این جهش جمعیتی یک بحران پنهان عاطفی دارد: نسلی که خود در خانه‌های شلوغ و پر از خواهر و برادر رشد کرده و امر سالمندی را در نزدیکان خود تجربه کرده است، اکنون با یک یا نهایتا دو فرزند وارد مرحله سالمندی می‌شود.
هزینه‌های پنهان مراقبت از سالمندان
مراقبت از سالمندان در خانواده، فقط یک مسئولیت عاطفی یا خانوادگی نیست، بلکه مستلزم صرف زمان و گاه چشم‌پوشی از فرصت‌های شغلی است.
طبق گزارش‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، بررسی ۱۹ کشور عضو نشان می‌دهد، حدود ۶۰ درصد سالمندانی که مراقبت دریافت می‌کنند فقط به مراقبت غیررسمی خانواده، دوستان یا بستگان وابسته‌اند.
نکته اساسی اینجاست که این داده‌ها متعلق به کشورهایی است که معمولا سطحی از بیمه‌های حمایتی، خدمات توان‌بخشی و خانه‌های سالمندان استاندارد را در اختیار دارند. این وابستگی به مراقبت‌های خانوادگی و خویشاوندی، در جوامعی چون ایران، افغانستان یا عراق به‌دلیل کمبودهای بنیادین در سیستم درمانی و خدماتی، به مراتب فراتر و سنگین‌تر است.
وقتی این رسیدگی و مراقبت به بیش از ۲۰ ساعت در هفته می‌رسد، فرزند شاغل چاره‌ای ندارد جز اینکه از اضافه یا تمام ساعت کارش بزند یا حتی استعفا دهد. بهایی سنگین که بیش از همه سهم زنان می‌شود و امنیت مالی و بازنشستگی‌شان را در میانسالی می‌سوزاند. نتیجه یک تناقض تلخ است: هرچه نیاز سالمندان به مراقبت بالاتر می‌رود، توان خانواده‌ها برای تامین رایگان این نیاز کمتر می‌شود.
خودمراقبتی؛ سرمایه‌ای برای نسل بعد
کم‌تحرکی در دوران بازنشستگی و سالمندی معمولا حاصل تنبلی ناگهانی نیست، ریشه در سال‌ها کار فرساینده، کمبود وقت و غفلت ناخواسته از سلامت دارد. با این حال، واقعیت تلخ این است که استقلال حرکتی در کهنسالی، درست در همان سال‌های میانسالی پی‌ریزی می‌شود یا از دست می‌رود.
گزارش سال ۲۰۲۲ سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد حدود ۳۱ درصد بزرگسالان جهان، معادل ۱.۸ میلیارد نفر، تحرک بدنی کافی ندارند. این وضعیت ریسک بیماری‌های قلبی، دیابت نوع ۲ و زوال عقل را بالا می‌برد. طبق همین توصیه‌ها، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته می‌تواند نجات‌بخش باشد.
ورزش، تغذیه درست و مراقبت از توده عضلانی در میانسالی صرفا یک سرگرمی یا انتخاب شخصی نیست، بلکه نوعی «سرمایه‌گذاری بین‌نسلی» است. مادر یا پدری که مراقب قلب و عضلات خود است، در عمل ناتوانی جسمی را به تعویق می‌اندازد و بخشی از فشار سنگین مراقبت را از روی دوش فرزندانش برمی‌دارد.
دام فداکاری و فرهنگ خودحذفی
در فرهنگ‌هایی که فداکاری والدین برای فرزندان را یک فضیلت می‌شمارد، والد خوب کسی است که از سلامت، تفریح و زندگی شخصی‌اش به‌خاطر فرزندش چشم‌پوشی و خود را «وقف» زندگی فرزند کند. این فداکاری در نگاه نخست ستودنی به نظر می‌رسد، اما الگوی والدگری مبتنی بر خودفراموشی در بلندمدت نه‌تنها مصداق فداکاری نیست، بلکه می‌تواند هزینه‌های فرساینده‌ای برای فرزندان به بار آورد.
البته این وضعیت همیشه انتخاب آزادانه نیست، فقر، فشار کاری، کمبود حمایت اجتماعی و دشواری بزرگ کردن فرزند می‌تواند افراد را به چنین مسیری بکشاند.
مساله زمانی جدی می‌شود که خودفرسایی نه یک اجبار موقت، بلکه به‌عنوان تنها شکل ایده‌آل والدگری ستایش شود.
این در حالی است که پژوهش‌ها پیرامون «احترام به والدین» نشان می‌دهند مراقبت از پدر و مادر که ریشه در مهر و دل‌بستگی دارد، تاب‌آوری فرزند را بیشتر می‌کند، اما وقتی این رابطه به یک وظیفه اجباری، احساس بدهکاری ابدی و حس گناه فلج‌کننده تبدیل شود، اضطراب و خشم را جایگزین محبت می‌کند.
وظیفه فردی یا زیرساخت عمومی؟
حل این گره فقط با گفتن این جمله که «والدین ورزش کنند و فرزندان مهربان‌تر باشند» ممکن نیست. اگر دولت‌ها کنار بنشینند و بار مراقبت از سالمندان را روی دوش خانواده‌ها رها کنند، بحران فقط از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.
سالمندیِ باکیفیت و مبتنی بر کرامت انسانی، به مستمری مناسب، بیمه درمانی، خدمات مراقبت در خانه، شهرهای مناسب برای سالمندان و حمایت از افرادی نیاز دارد که از اعضای خانواده مراقبت می‌کنند.
در غیر این صورت، نسل میانسالی که امروز از والدین خود مراقبت می‌کند، ممکن است با کاهش درآمد و پس‌انداز، خودش در آینده به نسلی آسیب‌پذیرتر تبدیل شود.
بازآرایی یک پیوند انسانی
طرح این مسائل به معنای نادیده گرفتن مسئولیت فرزندان در قبال والدین سالمند یا دعوت به رها کردن آنها نیست؛ سخن بر سر بازتعریف و تقسیم عادلانه مسئولیت‌هاست.
خانواده سالم در دنیای امروز خانواده‌ای نیست که هر نسل تمام زندگی خود را قربانی نسل بعد کند. در چنین خانواده‌ای والدین تا حد امکان برای سلامت، استقلال و امنیت مالی دوران سالمندی خود برنامه‌ریزی می‌کنند، فرزندانْ متناسب با توان و امکانات‌شان از والدین حمایت می‌کنند، بی‌اینکه ناچار به چشم‌پوشی از آینده خود شوند، و مسئولیت خود را در تأمین امنیت و رفاه سالمندان بر عهده می‌گیرند.
شاید یکی از ارزشمندترین میراث‌هایی که والدین امروز می‌توانند برای فرزندانشان به جا بگذارند، تنها فراهم کردن آینده‌ای بهتر برای آنها نباشد؛ بلکه ساختن آینده‌ای برای خودشان باشد که در آن، بار سالمندی به‌تمامی بر دوش فرزندان نیفتد.
