مذاکرات جمهوری اسلامی با میانجی‌گران قطری شنبه ۹ آبان نیز در شرایطی ادامه یافت که دیپلمات‌ها همچنان تلاش می‌کنند از آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که سه‌شنبه ۱۲ آبان برگزار می‌شود، جلوگیری کنند.
مذاکرات شنبه در پایتخت قطر پس از بیش از ۱۲ ساعت گفت‌وگو میان نمایندگان جمهوری اسلامی و قطر در روز جمعه ۸ آبان در تهران برگزار شد.
خبرگزاری رویترز به‌نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که این مذاکرات از طریق تماس‌های منظم با واشینگتن هماهنگ می‌شود. هنوز جزییاتی از نتایج مذاکرات فشرده تهران و دوحه در روزهای جمعه و شنبه منتشر نشده است.
مواضع سرسختانه روبیو
در همین حال مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، شنبه گفت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری این کشور، هنوز درباره انجام حملات جدید علیه جمهوری اسلامی تصمیم نگرفته است، اما ترجیح می‌دهد مناقشه از راه دیپلماتیک حل‌وفصل شود.
او که در حاشیه نشست گروه ۲۰ در یک نشست خبری سخن می‌گفت، افزود در عین حال برخی موضوعات وجود دارد که امکان حل مسالمت‌آمیز آنها وجود ندارد.
وزیر امور خارجه آمریکا گفت: «من نه پیشرفت در مذاکرات با جمهوری اسلامی و نه هیچ چارچوب زمانی را در مورد آن مشخص نمی‌کنم، جز این که بگویم که اگر راه حل دیپلماتیکی وجود داشته باشد، ما از آن استقبال می‌کنیم.»
روبیو افزود: «درباره ایران اگر راه حل دیپلماتیکی وجود داشته باشد، ما از آن استقبال می‌کنیم اما بدیهی است که چنین راه‌حلی نمی‌تواند امنیت ملی ما را به خطر بیندازد یا نگرانی‌های اساسی ما را که در وهله نخست باعث ورود ما به این وضعیت شد، برطرف نکند.»
او گفت جمهوری اسلامی به‌روشنی نشان داده که به‌دنبال تبدیل شدن به یک قدرت دارای سلاح هسته‌ای است؛ چیزی که هرگز نباید اجازه وقوع آن داده شود.
روبیو تاکید کرد که جمهوری اسلامی در مرکز تمام بی‌ثباتی‌های خاورمیانه قرار دارد.
او افزود: «در لبنان بی‌ثباتی وجود دارد، چون ایران از حزب‌الله حمایت می‌کند. عربستان سعودی هدف حمله قرار می‌گیرد، چون ایران از حوثی‌ها حمایت می‌کند. عراق نیز کشوری است که با چالش روبه‌روست، زیرا شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران، حکومت این کشور را به چالش می‌کشند. به هر طرف که نگاه کنید، یکی از نیروهای نیابتی حکومت ایران را می‌بینید که صلح و ثبات خاورمیانه را تضعیف می‌کند.»
او درباره وضعیت کشتیرانی نیز گفت: «جمهوری اسلامی در حال منفجر کردن کشتی‌هاست؛ از جمله کشتی‌هایی که برای مثال، ملوانان هندی در آنها حضور دارند و کشتی‌هایی که حامل محموله‌های انرژی به مقصد کشورهایی هستند که نمایندگانشان پشت آن میز نشسته‌اند.»
روبیو همچنین با اشاره به سرکوب مردم در ایران گفت: «این رژیمی است که مردم خودش را قتل‌عام کرده است. فقط می‌توانید تصور کنید که اگر به سلاح‌های کشتار جمعی دست پیدا کند، با دیگران چه خواهد کرد.»
او تاکید کرد: «تا زمانی که رییس‌جمهور ترامپ در کاخ سفید باشد، هرگز اجازه وقوع چنین اتفاقی داده نخواهد شد.»
ترامپ در هفته‌های اخیر و در آستانه انتخاباتی که جمهوری‌خواهان در آن برای حفظ کنترل کنگره تلاش می‌کنند، از حمله به ایران خودداری کرده است.
رویترز نیز به‌نقل از یک منبع آگاه گزارش داد کشورهای منطقه پیش‌بینی کرده‌اند که ترامپ ممکن است پس از پایان رأی‌گیری حملات به جمهوری اسلامی را از سر بگیرد.
تهدیدهای متقابل جمهوری اسلامی
در سوی دیگر، رسانه رهبر جمهوری اسلامی گزارش داد مجتبی خامنه‌ای در دیدار با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح اعلام کرده است هرگونه تهدید علیه حکومت ایران با پاسخی «فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» روبه‌رو خواهد شد.
بر اساس این گزارش که جمعه ۹ آبان منتشر شد، خامنه‌ای در این دیدار «بازدارندگی حداکثری» را مستلزم «آمادگی رزمی هوشمندانه برای مقابله پرقدرت با دشمنان» دانست.
بر اساس روایت پایگاه اطلاع‌رسانی رهبر جمهوری اسلامی، او با تکرار تهدیدهای مقام‌های حکومت ایران طی هفته‌های اخیر گفت در صورت ازسرگیری حملات، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «زمان و شرایط» پایان جنگ را تعیین خواهند کرد.
مجتبی خامنه‌ای همچنین خواستار به‌روزرسانی «بانک اهداف» شد تا «انواع دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن» در تیررس نیروهای مسلح قرار گیرد.
براساس این گزارش علی عبداللهی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران و امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش، در این دیدار حضور داشتند و درباره وضعیت آمادگی نظامی در سواحل خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان و مرزهای شمال‌غرب و جنوب‌شرق کشور گزارش دادند.
از این دیدار مانند دیگر دیدارهای منسوب به مجتبی خامنه‌ای هیچ عکس، ویدیو یا فایل صوتی منتشر نشده است.
در همین حال محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، شامگاه شنبه در گفت‌وگو با صدا و سیمای جمهوری اسلامی، درباره احتمال تغییر دکترین هسته‌ای جمهوری اسلامی، هشدار داد که در صورت وقوع جنگ در آینده ممکن است جمهوری اسلامی از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای خارج شود.
او گفت: «هنوز در دولت، در حکومت، تصمیم جدیدی گرفته نشده است؛ البته این بحث مطرح است که اگر دوباره جنگ شود، ما می‌خواهیم همان دکترین را داشته باشیم یا نه. تصمیمی گرفته نشده اما ملت ایران به دنبال مطالبات منطقی است.»
او همچنین درباره نامه جی‌دی ونس، معاون ترامپ، گفت: «نامه را مطالعه کردم. هنوز پاسخی به این نامه نداده‌ام. کاملا لحن تغییر کرده و این علامت بسیار خوبی است که ایران اقتدار و پیروزی خود را تثبیت کرده است.»
محسن رضایی افزود: «چون آنها چیزی از نامه را طرح نکرده‌اند، من هم فعلا چیزی نمی‌گویم.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز شنبه ۹ آبان گفت پیام جی‌دی ونس با دقت بررسی شده و در نشست‌هایی در سطح عالی درباره آن گفت‌وگو شده است.
او تلاش طرف آمریکایی برای «گشودن باب گفت‌وگو و تفاهم گسترده‌تر» را گامی مثبت ارزیابی کرد، اما هشدار داد اگر هدف واشینگتن از ارسال این پیام ایجاد اختلاف باشد، این اقدام اشتباه تازه‌ای خواهد بود که به اشتباهات پیشین آمریکا اضافه می‌شود.
عراقچی در گفت‌وگو با شبکه الجزیره گفت در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای دیدار با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد و گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده در این زمینه صرفا رسانه‌ای است.
او افزود تهران فعلا نیازی به چنین دیداری نمی‌بیند؛ شروط جمهوری اسلامی روشن است و میانجی‌ها همچنان درباره آنها رایزنی می‌کنند.
عراقچی، گفت پس از موافقت واشینگتن با شروط تهران، درباره برگزاری مذاکرات به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم تصمیم‌گیری خواهد شد.
مقام‌های کشورهای عربی و بریتانیا در نشست امنیتی «گفت‌وگوی منامه» در بحرین، ضمن محکوم کردن حملات جمهوری اسلامی و گروه‌های همسو با آن به کشورهای منطقه، بر تقویت همکاری‌های دفاعی، حفاظت از کشتیرانی و ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از جنگی تازه تاکید کردند.
بیست‌ودومین نشست امنیتی «گفت‌وگوی منامه» در بحرین در شرایطی از جمعه هشت آبان آغاز شده که احتمال ازسرگیری جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی افزایش یافته است. هم‌زمان با نشست منامه، مذاکرات میان جمهوری اسلامی و قطر شنبه ۹ آبان در دوحه ادامه یافت. این مذاکرات پس از مذاکرات طولانی دو طرف در تهران در روز جمعه هشت آبان انجام می‌شود.
مقام‌های حاضر در نشست منامه، با وجود تاکید بر ضرورت تقویت همکاری‌های دفاعی و بازدارندگی، درباره پیامدهای ویرانگر دور تازه‌ای از جنگ هشدار داده و خواستار ادامه تلاش‌های دیپلماتیک شده‌اند.
سلمان بن حمد آل خلیفه، ولیعهد و نخست‌وزیر بحرین، هنگام افتتاح نشست در روز جمعه، آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و تنگه باب المندب را برای امنیت و رونق اقتصادی منطقه و جهان ضروری دانست.
تقویت دفاع مشترک و باز گذاشتن مسیر مذاکره
جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، در سخنرانی خود در نشست منامه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای عضو این شورا پس از آغاز جنگ ۹ اسفند ۱۴۰۴ را نقطه عطفی در ترتیبات امنیتی منطقه توصیف کرد و گفت این کشورها، با وجود آنکه طرف جنگ نبودند و برای جلوگیری از آن تلاش کرده بودند، هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتند.
البدیوی با اشاره به افزایش همکاری‌های امنیتی شش کشور عضو شورا، تاکید کرد توافق دفاع مشترک مبنای این همکاری‌هاست.
به‌گفته او، سران کشورهای عضو در نشست فروردین‌ماه در جده خواستار تسریع یکپارچگی نظامی و تکمیل سامانه مشترک هشدار زودهنگام در برابر موشک‌های بالستیک شده‌اند.
او پنج محور را مبنای نظم امنیتی مورد نظر شورای همکاری معرفی کرد: احترام به حاکمیت کشورها و حقوق بین‌الملل، دفاع جمعی، دیپلماسی، امنیت کشتیرانی و انرژی، و توسعه اقتصادی و همکاری‌های بین‌المللی. البدیوی همچنین خواستار اجرای قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت شد که در اسفند گذشته در محکومیت حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه تصویب شد.
با وجود این موضع‌گیری‌ها، دبیرکل شورا تأکید کرد راه مذاکره با تهران بسته نشده است. او گفت کشورهای عضو همچنان کانال‌های ارتباطی خود را با جمهوری اسلامی حفظ کرده‌اند، اما دیپلماسی بدون پاسخ متقابل نمی‌تواند به نتیجه برسد.
مخالفت با جنگ تازه
بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، از جمله مقام‌هایی بود که در نشست منامه درباره پیامدهای دور تازه جنگ هشدار داد.
او گفت از احتمال تشدید دوباره جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی به‌شدت نگران است، زیرا دور دوم درگیری می‌تواند خطرناک‌تر و ویرانگرتر باشد و در نهایت به نتیجه‌ای نرسد.
وزیر امور خارجه مصر تاکید کرد جنگ ممکن است با تصمیم یک‌جانبه آغاز شود، اما هیچ کشوری قادر نیست به‌تنهایی پیامدهای آن را کنترل کند یا به آن پایان دهد.
عبدالعاطی در عین حال خواستار آغاز گفت‌وگوهای جدی درباره برنامه‌های موشکی، پهپادی و گسترش تسلیحات هسته‌ای شد. او تاکید کرد کشورهای منطقه باید در تعیین ترتیبات امنیتی مشارکت مستقیم داشته باشند و نباید اشتباهات مذاکرات منتهی به توافق هسته‌ای سال ۱۳۹۴ تکرار شود.
عبدالعاطی همچنین خواستار حرکت از مدیریت بحران‌های پی‌درپی به سوی ایجاد سازوکارهایی برای پیشگیری از جنگ شد. او گفت مصر به دنبال «موازنه وحشت» نیست، بلکه خواهان موازنه منافع و مسئولیت‌ها و ایجاد خاورمیانه‌ای عاری از تسلیحات هسته‌ای و دیگر سلاح‌های کشتار جمعی است.
ولید الخریجی، معاون وزیر امور خارجه عربستان سعودی، نیز در نشست منامه بر ضرورت جلوگیری از تشدید تنش‌ها و دستیابی به توافقی برای پایان دادن به بحران میان آمریکا و جمهوری اسلامی تاکید کرد.
او سفر خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، به تهران در هفته گذشته را بخشی از تلاش‌های ریاض برای کاهش تنش‌ها، تشویق راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از میانجی‌گری قطر و پاکستان توصیف کرد.
این سفر در چارچوب گفت‌وگوهای چهارجانبه ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان انجام شد و طرف‌ها در پایان توافق کردند تماس‌های خود را درباره مسائل امنیت منطقه‌ای ادامه دهند.
با این حال، روزنامه نشنال به‌نقل از منابع آگاه گزارش داده است که نشست تهران پیشرفت مشخصی نداشته است. بر اساس این گزارش، نمایندگان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان خواستار مداخله تهران برای توقف حملات حوثی‌ها به عربستان شدند، در حالی که طرف ایرانی موضوع آتش‌بس منطقه‌ای را مطرح کرد.
الخریجی در منامه، ضمن محکوم کردن حملات تازه حوثی‌ها به عربستان سعودی و تهدید کشتیرانی، بر ضرورت حفاظت از تاسیسات حیاتی، تقویت امنیت سایبری و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی برای تأمین امنیت تنگه هرمز، دریای سرخ و باب‌المندب تاکید کرد.
تعهد به حمایت نظامی از کشورهای خلیج فارس
استیون داوتی، وزیر مشاور بریتانیا در امور خاورمیانه، در نشست منامه گفت لندن در برابر حمله به غیرنظامیان، زیرساخت‌های حیاتی و کشتی‌های تجاری «دست روی دست نخواهد گذاشت».
او جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن را از تهدیدهای جدی امنیت منطقه دانست و تاکید کرد بریتانیا با دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای مخالف است.
داوتی همچنین جزئیات حمایت نظامی کشورش از دولت‌های منطقه را تشریح کرد. به‌گفته او، نیروی هوایی بریتانیا در جریان حملات جمهوری اسلامی ماموریت‌های دفاعی بر فراز قطر، بحرین، اردن و امارات متحده عربی انجام داده و همچنین برای بحرین و کویت تجهیزات و پشتیبانی دفاع هوایی فراهم کرده است.
داوتی گفت نیروها و تجهیزات بریتانیایی اکنون در همکاری با عربستان سعودی برای مقابله با موشک‌ها و پهپادها فعالیت می‌کنند.
مخالفت با گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی
یوسف رجی، وزیر امور خارجه لبنان، در سخنرانی خود در نشست منامه ضمن اعلام همبستگی با کشورهای خلیج فارس در برابر حملات جمهوری اسلامی و گروه‌های وابسته به آن، تاکید کرد هیچ کشوری حق ندارد برای پیشبرد اهداف منطقه‌ای خود از سازمان‌های مسلح خارج از نهادهای قانونی دولت‌ها استفاده کند.
رجی گفت مردم لبنان سال‌ها هزینه جنگ‌هایی را پرداخته‌اند که خود در آغاز آنها نقشی نداشته‌اند. او افزود تصمیم درباره جنگ و صلح باید منحصراً در اختیار نهادهای قانونی کشور باشد.
وزیر امور خارجه لبنان همچنین از تصمیم‌های دولت این کشور برای محدود کردن سلاح به نهادهای دولتی و ممنوعیت فعالیت‌های نظامی و امنیتی حزب‌الله دفاع کرد. او در عین حال خواستار خروج کامل اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی لبنان، پایان حملات اسرائیل و اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت شد.
در همین نشست، افراح الزوبه، وزیر امور خارجه دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن، جمهوری اسلامی را به حمایت تسلیحاتی، مالی و فنی از حوثی‌ها متهم کرد.
او با استناد به یافته‌هایی که به کارشناسان سازمان ملل نسبت داد، گفت حوثی‌ها از ایران، گروه‌های مسلح عراقی و حزب‌الله لبنان کمک دریافت کرده‌اند و این حمایت‌ها به طولانی شدن جنگ یمن کمک کرده است.
الزوبه خواستار جلوگیری از انتقال سلاح و منابع مالی به حوثی‌ها و تقویت نهادهای دولتی یمن شد. او همچنین محاصره شهر تعز از سوی حوثی‌ها را جنایت جنگی توصیف کرد و خواستار پایان فوری آن شد.
سوریه در پی پیوستن به پیمان مکه
اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، نیز در نشست منامه حملات موشکی و پهپادی به کشورهای عربی را محکوم کرد و گفت دولت دمشق اجازه نخواهد داد از خاک سوریه برای تهدید کشورهای همسایه استفاده شود.
او همچنین اعلام کرد سوریه در حال بررسی احتمال پیوستن به پیمان دفاعی مکه است؛ توافقی که در مرداد امسال میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد و بر اساس آن، حمله به هر یک از سه کشور حمله به همه آنها تلقی می‌شود.
الشیبانی گفت منطقه به ساختاری برای حفاظت از امنیت خود نیاز دارد و دولت سوریه در حال بررسی مزایا و الزامات پیوستن به این پیمان است.
هم‌زمان با ادامه تنش‌ها در منطقه، رسانه رهبر جمهوری اسلامی گزارش داد مجتبی خامنه‌ای در دیدار با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح اعلام کرده است هرگونه تهدید علیه حکومت ایران با پاسخی «فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» روبه‌رو خواهد شد.
بر اساس این گزارش که جمعه ۹ آبان منتشر شد، خامنه‌ای در این دیدار «بازدارندگی حداکثری» را مستلزم «آمادگی رزمی هوشمندانه برای مقابله پرقدرت با دشمنان» دانست.
او با تکرار لفاظی‌های تهدیدآمیز مقام‌های حکومت ایران طی هفته‌های اخیر گفت در صورت ازسرگیری حملات، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «زمان و شرایط» پایان جنگ را تعیین خواهند کرد.
خامنه‌ای همچنین خواستار به‌روزرسانی «بانک اهداف» شد تا «انواع دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن» در تیررس نیروهای مسلح قرار گیرد.
بر اساس روایت پایگاه اطلاع‌رسانی رهبر جمهوری اسلامی، علی عبداللهی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران و امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش، در این دیدار حضور داشتند و درباره وضعیت آمادگی نظامی در سواحل خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان و مرزهای شمال‌غرب و جنوب‌شرق کشور گزارش دادند.
از این دیدار هیچ عکس، ویدیو یا فایل صوتی منتشر نشده است.
رسانه‌های حکومتی در هفته‌های اخیر از دیدارهای جداگانه خامنه‌ای با مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف، غلامحسین محسنی اژه‌ای و محسن رضایی خبر داده بودند، بی‌آنکه تصویری از این دیدارها منتشر کنند.
مجتبی خامنه‌ای ۵۷ ساله پس از کشته شدن علی خامنه‌ای، دیکتاتور پیشین ایران، در آغاز کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴، به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی منصوب شد.
او از آن زمان، در هیچ مراسم یا مکان عمومی حاضر نشده و هیچ پیام صوتی یا تصویری منتشر نکرده است. پیام‌های منتسب به او تنها به‌صورت مکتوب منتشر می‌شوند.
تهدیدهای خامنه‌ای در حالی مطرح می‌شوند که در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره ازسرگیری جنگ تمام‌عیار میان تهران و واشینگتن شدت گرفته است.
شبکه ام‌اس‌ناو هشتم آبان به نقل از سه مقام ارشد کشورهای حاشیه خلیج فارس گزارش داد ایالات متحده به متحدان منطقه‌ای خود هشدار داده است برای دور احتمالی تازه حملات آمریکا به جمهوری اسلامی آماده باشند؛ کارزاری که ممکن است از ۱۳ آبان، یک روز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، آغاز شود.
بر اساس این گزارش، انتظار می‌رود دور احتمالی حملات کوتاه‌مدت و شدید باشد.
حمایت مجتبی خامنه‌ای از گروه‌های نیابتی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی رهبر جمهوری اسلامی، خامنه‌ای در دیدار با فرماندهان نیروهای مسلح از تجمعات خیابانی حامیان حکومت قدردانی کرد و پشتیبانی از نیروهای نظامی را از «ارکان بازدارندگی در برابر بیگانگان ایران‌ستیز و مزدوران داخلی آنها» خواند.
او توضیح نداد منظورش از «مزدوران داخلی» چه کسانی است.
خامنه‌ای همچنین «استواری هوشمندانه جبهه مقاومت» در کشورهای منطقه را در شکل‌گیری «نظم جدید سیاسی و امنیتی در غرب آسیا» موثر دانست.
«جبهه مقاومت» عنوانی است که مقام‌ها و رسانه‌های جمهوری اسلامی برای گروه‌های مسلح مورد حمایت تهران، از جمله حماس، حزب‌الله لبنان، حشد شعبی عراق و حوثی‌های یمن، به کار می‌برند.
مقام‌های حکومت ایران در ماه‌های اخیر بارها بر تداوم حمایت از گروه‌های نیابتی تاکید کرده‌اند.
رویترز ۱۵ مهر گزارش داد حزب‌الله به‌تازگی ۲۰۰ میلیون دلار از جمهوری اسلامی دریافت کرده است. این خبرگزاری چهارم آبان نیز نوشت حزب‌الله با کمک مالی حکومت ایران برای جنگ احتمالی تازه با اسرائیل آماده می‌شود.
ادامه کمک‌های مالی و تسلیحاتی به گروه‌های نیابتی در سال‌های گذشته با اعتراض گسترده ایرانیان روبه‌رو بوده است؛ آن هم در شرایطی که بحران معیشت، تورم و بیکاری، گذران زندگی را برای آنان دشوارتر کرده است.
اکسیوس از مذاکرات فشرده میانجی‌های قطری در تهران برای ازسرگیری گفت‌وگوهای مستقیم جمهوری اسلامی و آمریکا خبر داد. هم‌زمان، تسنیم به نقل از «یک مقام ارشد امنیتی» گزارش کرد طرح واکنش نظامی حکومت ایران تکمیل شده و تصمیم برای پاسخ گسترده به هرگونه حمله قطعی است.
به گزارش اکسیوس، به نقل از منابع دیپلماتیک، میانجی‌های قطری جمعه هشتم آبان بیش از ۱۲ ساعت در تهران مذاکره کردند تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، زمینه توافقی برای بازگشت دو طرف به مذاکرات مستقیم را فراهم کنند و مانع آغاز جنگ پس از انتخابات شوند. قرار است این گفت‌وگوها روز شنبه در دوحه ادامه یابد.
یک منبع دیپلماتیک به اکسیوس گفت نمایندگان قطر در طول مذاکرات جمعه به‌طور مرتب با کاخ سفید در تماس بودند. او از «پیشرفت مثبت» خبر داد، اما تاکید کرد تلاش‌ها برای دستیابی به توافق همچنان ادامه دارد.
اختلاف بر سر ترتیب امتیازها، مذاکرات را متوقف کرده است
قطر تلاش می‌کند حکومت ایران و آمریکا را بر سر مجموعه‌ای از اقدامات متقابل به توافق برساند؛ اقداماتی که طی چند روز اجرا شود و مسیر مذاکرات مستقیم درباره برنامه هسته‌ای ایران و دیگر مسائل را باز کند.
به گفته یک مقام آمریکایی، مانع اصلی دو خواسته متعارض است: دولت دونالد ترامپ می‌خواهد [حکومت] ایران هم‌زمان با ازسرگیری مذاکرات، امتیازهای هسته‌ای بدهد؛ در مقابل، تهران خواستار رفع محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدود‌شده و اجازه فروش نفت پیش از بازگشت به گفت‌وگوهاست.
بر اساس گزارش اکسیوس، میانجی‌های قطری می‌کوشند [حکومت] ایران را به پذیرش بازدید بازرسان سازمان ملل از تاسیسات هسته‌ای بمباران‌شده متقاعد کنند. در این پیشنهاد، بازدید بازرسان اقدامی اعتمادساز خواهد بود که آمریکا در مقابل آن بخشی از تحریم‌ها را کاهش می‌دهد.
مقام ایرانی از تکمیل طرح پاسخ نظامی خبر داد
هم‌زمان با تلاش‌های دیپلماتیک، خبرگزاری تسنیم اظهارات «یک مقام ارشد امنیتی» ایران در گفت‌وگو با شبکه المیادین را بدون اعلام نامش، بازتاب داده که گفته «طرح جامع و عملیاتی» نیروهای مسلح برای واکنش به حمله احتمالی تکمیل شده است.
این مقام در گفت‌وگو با شبکه وابسته به حزب‌الله لبنان گفت تصمیم برای پاسخی «قاطع، جامع و بسیار گسترده» به هرگونه حمله نظامی قطعی است و مدعی شد شدت پاسخ ایران فراتر از تصور دشمنان و حامیان منطقه‌ای آنها خواهد بود.
او همچنین تهدید کرد در صورت آنچه «اقدامات تروریستی» دشمن خواند، فهرست اهداف حکومت ایران گسترش می‌یابد و مراکز، تاسیسات و مقرهای سیاسی «دشمنان و حامیان منطقه‌ای آنها» را نیز در بر می‌گیرد. این مقام چنین مراکزی را «اهداف مشروع» توصیف کرد، اما جزئیات بیشتری درباره طرح عملیاتی یا مصادیق این اهداف ارائه نداد.
نزدیکان ترامپ بر سر مذاکره یا حمله اختلاف دارند
اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد پیت هگست، وزیر جنگ، و مارکو روبیو، وزیر خارجه، به امکان دستیابی به توافق هسته‌ای با حکومت کنونی ایران به‌شدت بدبین‌اند و از تضعیف بیشتر آن، از جمله با حملات تازه، حمایت می‌کنند.
در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری، و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، خواهان ازسرگیری مذاکرات‌اند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری و مسئول کارزار «عملیات طرد اقتصادی»، نیز از ترامپ می‌خواهد پیش از بازگشت به درگیری نظامی، فرصت بیشتری برای اثرگذاری فشار اقتصادی بدهد.
ترامپ جمعه هشتم آبان به خبرنگاران گفت گفت‌وگوها در جریان است و افزود: «راستش را بخواهید، وقت داریم. این یک جنگ است، اما جنگی معمولی نیست.»
کشورهای منطقه فرصت بیشتری برای دیپلماسی می‌خواهند
یک منبع منطقه‌ای به اکسیوس گفت مصر، ترکیه، عراق، پاکستان و عربستان سعودی، حکومت ایران را به پذیرش ازسرگیری مذاکرات پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ترغیب کرده‌اند. رهبران عربستان سعودی و ترکیه نیز در روزهای اخیر از ترامپ خواسته‌اند به دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد.
در مقابل، به گزارش اکسیوس، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تلاش می‌کند ترامپ را به آغاز عملیاتی مشترک علیه حکومت ایران بلافاصله پس از انتخابات متقاعد کند.
یک مقام آمریکایی احتمال داده است شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات، تمایل ترامپ به اقدام نظامی گسترده را افزایش دهد. با این حال، یک مقام کاخ سفید به اکسیوس گفته نتایج انتخابات در تصمیم‌گیری رییس‌جمهوری درباره ایران نقشی نخواهد داشت.
خطر گسترش جنگ به منطقه پابرجاست
اکسیوس هشدار داده است ازسرگیری جنگ می‌تواند علاوه بر ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس را نیز با ویرانی گسترده روبه‌رو کند و بحران جهانی انرژی را تشدید کند.
بر اساس این گزارش، حکومت ایران تهدید کرده است در پاسخ به حمله آمریکا به زیرساخت‌های انرژی خود، تاسیسات نفت و گاز عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت و بحرین را هدف قرار دهد. اکسیوس همچنین نوشته است حمله احتمالی آمریکا به ایران با مشارکت اسرائیل انجام خواهد شد و می‌تواند حملات موشکی تلافی‌جویانه حکومت ایران و احتمالا حملات حزب‌الله به اسرائیل را در پی داشته باشد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در گزارشی از افت حدود ۲۵ درصدی ارزش ریال از آغاز کارزار تازه فشار اقتصادی، تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۰ درصدی و کاهش تحویل نفت ایران خبر داده است؛ آماری که این وزارتخانه آن را نشانه تشدید انزوای اقتصادی تهران می‌داند.
در گزارش «انزوای ایران به روایت اعداد» که ایران‌اینترنشنال نسخه‌ای از آن را دریافت کرده، تصویری از فشار هم‌زمان بر بازار ارز، قیمت‌ها، تجارت نفت، حمل‌ونقل و دسترسی مالی حکومت ایران ارائه شده است. این سند، ارزیابی نهاد مجری تحریم‌های آمریکاست.
کارزار موسوم به «عملیات طرد اقتصادی» در ۲۴ اوت ۲۰۲۶، برابر با دوم شهریور ۱۴۰۵، به دستور دونالد ترامپ و با هدایت اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، آغاز شد. واشینگتن هدف آن را قطع منابع مالی حکومت ایران و شبکه‌های پشتیبان آن اعلام کرده است.
دلار به ۲۶۸ هزار و ۷۰۰ تومان رسید
بر اساس گزارش خزانه‌داری آمریکا، نرخ دلار در بازار غیررسمی ایران در اکتبر ۲۰۲۶ به دو میلیون و ۶۸۷ هزار ریال، معادل ۲۶۸ هزار و ۷۰۰ تومان، رسید. خزانه‌داری می‌گوید ریال از زمان اعلام کارزار در اواخر اوت، حدود یک‌چهارم ارزش خود را از دست داده است.
نمودار ارائه‌شده، با استناد به پایگاه داده «هاور» (Haver)، روند نرخ رسمی و غیررسمی ارز را از ابتدای سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد. در این نمودار، افزایش قیمت دلار پیش از آغاز کارزار تازه نیز دیده می‌شود و در ماه‌های پایانی شدت می‌گیرد.
افت ارزش ریال، هزینه ریالی خرید کالاها و مواد اولیه خارجی را افزایش می‌دهد. گزارش خزانه‌داری این روند را از عوامل کاهش قدرت خرید و دشوارتر شدن دسترسی ایران به کالاها و خدمات خارجی می‌داند.
تورم نقطه‌به‌نقطه به ۹۰ درصد رسید
گزارش با استناد به آمار مرکز آمار ایران، تورم عمومی در سپتامبر ۲۰۲۶ را ۹۰ درصد اعلام می‌کند.
محور نمودار نشان می‌دهد این رقم، تورم نقطه‌به‌نقطه است؛ یعنی سطح قیمت‌ها در مقایسه با ماه مشابه سال قبل ۹۰ درصد افزایش یافته است. این شاخص با نرخ تورم متوسط دوازده‌ماهه تفاوت دارد.
نمودار، تورم عمومی را در ابتدای سال ۲۰۲۵ حدود ۳۲ درصد نشان می‌دهد.
هرچند خزانه‌داری آمریکا افزایش فشار بر قیمت‌ها را به کارزار خود مرتبط می‌داند، نمودار همین سند نشان می‌دهد بخش بزرگی از جهش تورم پیش از آغاز عملیات در ۲۴ اوت رخ داده بود. بنابراین، این داده‌ها به‌تنهایی سهم کارزار تازه را در افزایش تورم مشخص نمی‌کنند.
تحویل نفت کاهش یافت
خزانه‌داری آمریکا تاکید کرده است که ایران از ۲۵ اوت، یک روز پس از آغاز عملیات، به دلیل محاصره و تحریم‌های هدفمند، هیچ نفتی روی کشتی‌ها بارگیری نکرده است. سند همچنین می‌گوید ایران باقی‌مانده نفت خود را که پیش‌تر در دریا بود، فروخته است.
با این حال، نمودار این بخش شاخص دیگری را اندازه می‌گیرد: میانگین متحرک ۳۰روزه تخلیه روزانه نفت ایرانی یا نفت مشکوک به منشا ایرانی در مقاصد شناخته‌شده.
برآورد بصری از نمودار نشان می‌دهد این میزان از حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز، نزدیک به آغاز عملیات، به حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ هزار بشکه در ۱۹ اکتبر [۲۷ مهر ۱۴۰۵] رسیده است؛ کاهشی در حدود دوسوم. منبع نمودار، شرکت رهگیری محموله‌های انرژی کپلر و محاسبات کارکنان خزانه‌داری معرفی شده است.
خزانه‌داری پیش‌تر در اطلاعیه ۸ اکتبر، برابر با ۱۶ مهر ۱۴۰۵، از تحریم بخش‌های دیگری از شبکه نفتکش‌ها و پشتیبانان تجارت نفت ایران خبر داده و این اقدامات را بخشی از همان کارزار معرفی کرده بود.
مسیرهای زمینی و هوایی با محدودیت روبه‌رو شدند
گزارش خزانه‌داری آمریکا می‌گوید تلاش [حکومت] ایران برای انتقال تجارت به مسیرهای زمینی، با گلوگاه‌هایی در مرزهای ترکیه، پاکستان، افغانستان و ترکمنستان مواجه شده است.
به روایت سند، هزاران کامیون در گذرگاه مرزی ترکیه معطل مانده‌اند و تاخیرها در مواردی به ۲۰ روز رسیده است. همچنین از انتظار صدها کامیون در مرز پاکستان خبر داده شده، اما زمان دقیق مشاهده و تعداد مشخص کامیون‌ها ذکر نشده است.
در بخش هوانوردی، خزانه‌داری آمریکا می‌گوید امارات متحده عربی، عمان، عراق، گرجستان و جمهوری آذربایجان پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را ممنوع کرده‌اند؛ هرچند برای برخی سفرهای مذهبی به نجف استثناهایی وجود دارد. به گفته این نهاد، ترکیه نیز پروازهای ماهان را متوقف کرده است.
گزارش همچنین از تمدید تعلیق مسیرهای ایران توسط قطر ایرویز، امارات، ترکیش ایرلاینز و پگاسوس خبر می‌دهد. خزانه‌داری می‌گوید اختلال در حمل بار هوایی، صنایع وابسته به واردات از این مسیر را تحت فشار گذاشته است؛ با این حال، برای میزان کاهش پروازها یا بار جابه‌جاشده آمار ارائه نمی‌کند.
فشار بر بانک‌ها و صرافی‌های رمزارزی ادامه یافت
بخش دیگری از سند به محدود شدن دسترسی ایران به شبکه بانکی اختصاص دارد. خزانه‌داری به تحریم بانک توسعه بین‌المللی عراق، لغو مجوز فعالیت بانک ملت در ترکیه و بانک صادرات در لبنان، و تشدید اقدامات نظارتی علیه شعب بانک ملی در امارات متحده عربی اشاره می‌کند.
بر اساس همین گزارش، نهادهای ناظر ترکیه کنترل بانک «گلدن گلوبال اینوستمنت» را در دست گرفته‌اند و امارات متحده عربی نیز تحقیق درباره «بانک مصر» در این کشور را آغاز کرده است. بریتانیا هم، به روایت سند، بررسی درخواست مجوز برای بانک‌های ایرانی تحریم‌شده را با اصل بر رد درخواست انجام می‌دهد.
پیش از این، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا، اوفک، در ۵ اکتبر [۱۳ مهر] به موسسات مالی خارجی درباره خطر تحریم در صورت ادامه برخی فعالیت‌های مرتبط با ایران و بخش مالی آن هشدار داده بود.
در حوزه رمزارز، نمودار گزارش تراکنش‌های تتر، اتریوم و بیت‌کوین را در پنج صرافی نوبیتکس، والکس، بیت‌پین، رمزینکس و آبان‌تتر مقایسه می‌کند. روز مبنا برای چهار صرافی نخست، ۲ ژوئن ۲۰۲۶ [۱۲ خرداد ۱۴۰۵] و برای آبان‌تتر، ۷ اوت [۱۶ مرداد ۱۴۰۵] است؛ بنابراین، خطوط نمودار بر اساس فاصله از روز تحریم تنظیم شده‌اند، نه تاریخ تقویمی مشترک.
این نمودار ادامه تراکنش‌ها پس از تحریم را نشان می‌دهد، هرچند برخی جهش‌های بزرگ پیش از تحریم در دوره بعد دیده نمی‌شود. نبود جدول داده‌ها و میانگین‌های قابل‌مقایسه، تعیین درصد دقیق کاهش فعالیت هر صرافی را ممکن نمی‌کند.
مجموع داده‌های سند افزایش فشار بر قدرت خرید، تجارت و کانال‌های مالی حکومت ایران را روایت می‌کند.
اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، کارزار «طرد اقتصادی» را موثر می‌داند و معتقد است وخامت اوضاع ایران می‌تواند حکومت را بی‌ثبات‌تر کند و رهبری جمهوری اسلامی را به پذیرش توافق با واشینگتن سوق دهد.
وب‌سایت اکسیوس جمعه هشتم آبان با استناد به گزارش تازه وزارت خزانه‌داری آمریکا نوشت محاصره دریایی، تحریم‌های گسترده اقتصادی و بسته شدن مسیرهای زمینی صادرات، اقتصاد ایران را فلج کرده و فشار بر حکومت را افزایش داده است.
به‌نوشته اکسیوس، بسنت که هدایت این کارزار را بر عهده دارد، از نزدیک‌ترین مشاوران دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، است. او از ترامپ می‌خواهد به فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی فرصت اثرگذاری بدهد و برای بازگشت به جنگ شتاب نکند.
گزارش وزارت خزانه‌داری از نزدیک بودن فروپاشی جمهوری اسلامی سخن نمی‌گوید، بلکه ارزیابی این وزارتخانه از آسیب‌های اقتصادی کارزار و محدود شدن توان درآمدزایی تهران را ارائه می‌دهد.
بسنت چهارم آبان در مصاحبه اختصاصی با ایران‌اینترنشنال پیش‌بینی کرد اقتصاد ایران در سال جاری خورشیدی بیش از ۲۵ درصد کوچک شود.
او از ایرانیان خواست از پرداخت مالیات به حکومت خودداری کنند و ذخیره کالاهای مورد نیاز را در دستور کار قرار دهند.
واشینگتن در هفته‌های اخیر تلاش کرده است شریان‌های مالی جمهوری اسلامی را محدود کند. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی از محورهای این کارزار بوده‌اند.
ایالات متحده همچنین از زمان آغاز کارزار «طرد اقتصادی»، چند بسته تحریمی علیه جمهوری اسلامی وضع کرده است.
در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری حملات ایالات متحده و اسرائیل علیه حکومت ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا شدت گرفته است.
افت ارزش ریال و کاهش درآمدهای نفتی
اکسیوس در ادامه به‌نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد کارزار فشار اقتصادی برای بی‌ثبات کردن حکومت ایران و احتمالا متقاعد کردن رهبران جمهوری اسلامی به امتیازدهی در مذاکرات، به زمان بیشتری نیاز دارد.
بر اساس گزارش جدید وزارت خزانه‌داری، ریال ایران از آغاز این کارزار در دوم شهریور، حدود یک‌چهارم ارزش خود را از دست داده است.
در این گزارش آمده است: «افت ارزش پول ملی بازتاب افزایش فشار بر اقتصاد و نظام مالی ایران است؛ موضوعی که قدرت خرید را کاهش می‌دهد و دسترسی حکومت به کالاها و خدمات در خارج از کشور را پرهزینه‌تر می‌کند.»
جهش تورم و توقف بارگیری نفت در نفتکش‌ها نیز از دیگر نشانه‌های بحران اقتصادی ایران در این گزارش است.
طبق داده‌های شرکت کپلر که تجارت دریایی را رصد می‌کند، تهران باقی‌مانده نفت روی دریای خود را نیز فروخته است.
جهش نرخ تورم و کاهش قدرت خرید طی ماه‌های اخیر فشار بر معیشت مردم را شدت بخشیده و تامین نیازهای اساسی را برای بخش بزرگی از جامعه، به‌ویژه بازنشستگان، دشوار کرده است.
این در حالی است که با وجود وخامت بحران معیشت و افزایش فشارهای روانی بر جامعه، مقام‌های جمهوری اسلامی همچنان بر تداوم سیاست خارجی تنش‌آفرین خود، به‌ویژه رویارویی با آمریکا و اسرائیل، اصرار دارند.
تنگ‌تر شدن مسیرهای تجارت و جابه‌جایی پول
گزارش وزارت خزانه‌داری همچنین به تلاش آمریکا برای قطع دسترسی جمهوری اسلامی به مسیرهای تجارت بین‌المللی، حمل‌ونقل هوایی تجاری، شبکه‌های بانکی و گزینه‌های جایگزینی مانند ارزهای دیجیتال می‌پردازد.
به‌نوشته اکسیوس، در این گزارش آمده است تلاش تهران برای دور زدن محاصره دریایی از طریق انتقال تجارت به مسیرهای زمینی در مرزهای پاکستان، ترکیه، افغانستان و ترکمنستان با موانع عمده روبه‌رو شده است.
هزاران کامیون در مرز ترکیه گرفتار شده‌اند و گاه تا ۲۰ روز معطل می‌مانند؛ صدها کامیون دیگر نیز در مرز پاکستان در انتظار عبور به سر می‌برند.
وزارت خزانه‌داری در ادامه گزارش داد امارات متحده عربی، عمان، عراق، گرجستان و جمهوری آذربایجان فعالیت شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را ممنوع و پروازها به ایران را لغو کرده‌اند. ترکیه نیز تمامی پروازهای ماهان‌ایر را به حالت تعلیق درآورده است.
بانک‌های ایرانی هم در ترکیه، لبنان و امارات با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو شده‌اند. در کنار این اقدامات، وزارت خزانه‌داری صرافی‌های ارز دیجیتالی را هدف قرار می‌دهد که برای دور زدن تحریم‌ها به کار گرفته می‌شوند.
