اندی برنهام، نخستوزیر بریتانیا، چهارشنبه هشت مهر گفت «نشانههایی قوی» وجود دارد که حکومت ایران در حادثه مشکوک اخیر در پایگاه هوایی فرفورد در غرب انگلستان نقش داشته است؛ پایگاهی که نیروهای آمریکایی از آن در جنگ ایران استفاده کردند.
برنهام در مصاحبه با بیبیسی گفت: «نشانههایی قوی وجود دارد که ایران در آنچه آخر هفته در پایگاه هوایی فرفورد رخ داد، نقش داشته است، اما البته تحقیقات پلیس همچنان ادامه دارد و این تحقیقات پیچیده و جدی است.»
این نخستین بار است که دولت بریتانیا بهطور علنی جمهوری اسلامی را به حادثه فرفورد مرتبط میکند.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از احتمال دست داشتن جمهوری اسلامی در این حادثه سخن گفته و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز بر دست داشتن یک حکومت خارجی در این حادثه تاکید کرده بود.
پلیس ضدتروریسم بریتانیا نیز پیش از این اعلام کرده بود احتمال دخالت یک دولت خارجی و همچنین استفاده از افرادی که «آگاهانه یا ناآگاهانه» به نیابت از یک کشور خارجی عمل کرده باشند، در دست بررسی است.
سفارت جمهوری اسلامی در لندن دوشنبه هرگونه دخالت تهران در این ماجرا را بهشدت رد کرد.
پنج مرد بریتانیایی حدودا ۲۰ ساله که همگی ساکن لندن هستند، بامداد یکشنبه در نزدیکی پایگاه فرفورد به ظن جرایم مرتبط با تروریسم و مواد منفجره بازداشت شدند. آنها بعدا با قرار وثیقه آزاد شدند، اما همچنان تحت تحقیقات قرار دارند.
این حادثه واکنش گسترده پلیس و نگرانی متحدان غربی بریتانیا را در پی داشت و جزییات دقیق آن هنوز روشن نشده است.
برنهام گفت دولت بریتانیا در این پرونده همکاری نزدیکی با آمریکا دارد. بمبافکنهای آمریکایی طی ماههای اخیر از پایگاه فرفورد برای انجام ماموریتهایی علیه جمهوری اسلامی استفاده کردهاند.
مقامهای جمهوری اسلامی قبلا تهدید کرده بودند که به این پایگاه حمله خواهند کرد.
کشف بنزین در خودروها؛ مواد منفجرهای پیدا نشد
پلیس بریتانیا روز سهشنبه اعلام کرد در خودروهای ون مورد استفاده مظنونان مقداری بنزین کشف شده، اما هیچ وسیله انفجاری دستساز در آنها پیدا نشده است.
پلیس همچنین از تصمیم خود برای آزادی پنج مظنون با قرار وثیقه دفاع کرد؛ تصمیمی که از جمله با انتقاد ترامپ روبهرو شده بود.
در همین حال، گزارش روز سهشنبه روزنامه تایمز بر ابهامات این پرونده افزوده است. این روزنامه گزارش داد یکی از پنج مظنون، اندکی پیش از بازداشت گروه در ساعات اولیه صبح یکشنبه، خود با شماره اضطراری پلیس تماس گرفته بود.
بهنوشته تایمز، بازرسان چند احتمال را بررسی میکنند؛ از جمله اینکه حضور این افراد در نزدیکی پایگاه برای شناسایی و جمعآوری اطلاعات بوده، یک «تمرین آزمایشی» برای سنجش تدابیر امنیتی پایگاه محسوب میشده، یا اقدامی با هدف ارسال پیام به دولت بریتانیا بوده است.
براساس این گزارش، انگیزه فردی که با پلیس تماس گرفت نیز روشن نیست و بازرسان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا او از ادامه کار منصرف شده و تصمیم گرفته به پلیس اطلاع دهد یا اینکه تماس با نیروهای امنیتی خود بخشی از برنامه گروه بوده است.
تایمز منبع اطلاعات خود را معرفی نکرده و پلیس بریتانیا نیز از اظهارنظر درباره این گزارش و اینکه آیا یکی از مظنونان با نیروهای امدادی تماس گرفته بود یا نه، خودداری کرده است. پیش از این گفته شده بود که یک کشاورز محلی نیز با دیدن افراد نقابدار با پلیس تماس گرفته است.
رسانههای حکومتی در ایران نیز هنوز گزارشی در مورد پاسخ آمریکا و واکنش مقامهای جمهوری اسلامی به این پاسخ منتشر نکردهاند.
براساس این گزارشها، عباس عراقچی صبح چهارشنبه هشت مهر در ابتدای جلسه هیات دولت گزارشی از دیدارها، ملاقاتها و جلسات خود در نیویورک در حاشیه اجلاس سازمان ملل با مقامات کشورهای مختلف و همچنین مذاکرات غیرمستقیم با آمریکاییها ارائه کرد.
او گفت: «جمهوری اسلامی در شرایط جدید به موقعیت ممتازی دست یافته است؛ بهگونهای که کشورهای اروپایی، عربی و آسیایی اشتیاق شدیدی برای دیدار و ملاقات نشان دادند و احترام ویژهای برای ایران و جمهوری اسلامی در جهان ایجاد شد.»
عراقچی شامگاه دوشنبه به خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، گفت: «امروز دوشنبه یکی از واسطههای قطری دیدار مجددی با ما داشت، بحث هایی را انجام دادیم . روی ایده هایی صحبت کرد و اینکه چگونه می شود برای تحقق شروط ایران راهگشایی کرد و چگونه این شروط را محقق کرد.»
او افزود: «ایده هایی داشتند و بحثی را داشتیم که باز با طرف آمریکایی هم مطرح خواهند کرد و بعد پاسخ نهایی طرف آمریکایی پس از آن به ما منتقل می شود که امیدوارم تا سهشنبه این کار انجام شود.»
عراقچی تاکید کرده بود که برای دریافت پاسخ آمریکا در نیویورک به انتظار نمیماند و پاسخ را قطریها هر موقع که داشته باشند، می دانند که چگونه به دست ما برسانند.»
وبسایت اکسیوس نیز سهشنبه گزارش داد که علی الثوادی، میانجی قطری، دوشنبه شش مهر در نیویورک چند ساعت با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و دیگر اعضای هیات جمهوری اسلامی گفتوگو کرد. بهگفته یک منبع آگاه، محور مذاکرات یک پیشنهاد مصالحه دوصفحهای قطر بود.
بر اساس گفتههای دو منبع دیگر، قطر در این طرح تلاش کرده بود دو خواسته اصلی و متعارض طرفین را در یک چارچوب قرار دهد: درخواست تهران برای لغو محاصره دریایی آمریکا و درخواست واشینگتن برای گرفتن امتیازهای مشخص هستهای از تهران.
بهنوشته اکسیوس الثوادی دوشنبهشب برای ادامه رایزنیها به واشینگتن رفت و با جرد کوشنر، فرستاده ترامپ، و شماری دیگر از مقامهای آمریکایی دیدار کرد. جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز در بخش کوتاهی از این نشست حضور داشت.
ناکامی قطر میانجیگری
این وبسایت در عین حال بهنقل از سه منبع آگاه گزارش داد که تلاشهای قطر برای میانجیگری میان آمریکا و جمهوری اسلامی در این هفته پیشرفت چندانی نداشته و دو طرف همچنان حاضر به عقبنشینی از مواضع اصلی خود نیستند؛ بنبستی که براساس این گزارش، نگرانیها درباره ازسرگیری درگیری نظامی گسترده را افزایش داده است.
بهنوشته اکسیوس، مقامهای آمریکایی معتقدند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ممکن است پس از انتخابات میاندورهای دستور بازگشت به عملیات نظامی گسترده علیه جمهوری اسلامی را صادر کند. قطر قصد دارد به تلاشهای میانجیگرانه ادامه دهد، اما به گفته دو منبع، مقامهای قطری از مواضع هر دو طرف بهطور فزایندهای سرخورده و مایوس شدهاند.
دونالد ترامپ، پیشتر به صراحت اعلام کرده بود که پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی را نپذیرفته است.
او شنبه چهارم مهر به خبرنگاران در کاخ سفید گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت جمهوری اسلامی بهدلیل فشار شدید اقتصادی ناشی از محاصر آمریکا آماده بازگشایی تنگه هرمز شده اما او پیشنهاد جدید تهران در این زمینه را نخواهد پذیرفت.
او شنبه چهار مهر در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «من این توافق را رد میکنم. آنها میخواهند توافقی انجام دهند که براساس آن تنگه را فورا باز کنند، چون بهشدت در حال باختن هستند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر به خبرنگاران در نیویورک گفت تهران پیشنهاد کرده در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفتروزه از سر بگیرد.
او افزود: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته عراقچی، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
از رد پیشنهاد تهران تا خواستهای مشخص هستهای
ترامپ در واکنش به پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی به خبرنگاران گفت که با اصل دستیابی به توافق با تهران مخالفتی ندارد.
او افزود: «آنها میخواهند توافق کنند و فکر میکنم این خوب است. من هم توافق کردن را دوست دارم. اما پیشنهاد تازه حکومت ایران پذیرفته نخواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین دوشنبه شش مهر گزارشها درباره پیشنهاد خود به جمهوری اسلامی برای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را بهشدت تکذیب کرد.
ترامپ سهشنبه نیز بار دیگر بر عزم خود برای رسیدن به اهدافش در مورد برنامه هستهای ایران تاکید کرد و گفت: «جمهوری اسلامی در وضعیت خیلی بدی قرار دارد اما نمیدانم هنوز قرار است تسلیم شوند یا نه. آنها تسلیم خواهند شد، اما وضعیتشان خیلی بد است.»
یکی از منابع آگاه از مذاکرات به اکسیوس گفت دوشنبه هیچ پیشرفت قابلتوجهی حاصل نشد.
این منبع گفت: «مذاکرات در بنبست است. ایرانیها چیزهایی میخواهند که آمریکا نمیتواند بپذیرد و آمریکا نیز فکر میکند در حال پیروز شدن است و بنابراین نیازی به مصالحه نمیبیند.»
در همین حال، دیگر میانجیگران منطقهای، از جمله پاکستان و مصر، از تهران خواستهاند با دادن امتیازهایی در زمینه برنامه هستهای موافقت کند اما بهگفته یک منبع آگاه دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند تنها زمانی حاضرند چنین اقداماتی را بررسی کنند که آمریکا ابتدا با بازگشت به تفاهمنامه ماه ژوئن موافقت کند.
ادامه تهدیدهای جمهوری اسلامی
در همین حال، لحن مقامهای جمهوری اسلامی بار دیگر تند و تهدیدآمیز شده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، چهارشنبه تهدیدهای اخیر خود را تکرار کرد و از جمله به امارات متحده عربی هشدار داد.
او در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن مستقیم از امارات متحده عربی، نوشت: «همانطور که میزبانی از پایگاههای نظامی آمریکا برای شما امنیت به ارمغان نیاورده، میزبانی از "قصاب غزه" نیز پیامدهای خوشایندی در پی نخواهد داشت.»
او در ادامه نوشت: «از جنگ اخیر درس بگیرید، از دامن زدن به جنگها دست بردارید و از طرح ادعاهای بیاساس درباره جزایر ایرانی خودداری کنید.»
این در حالی است که شبکه سیانان چهارشنبه گزارش داد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یکشنبه در سفر اعلامنشده خود به شیخ محمد بن زاید، رییس امارات متحده عربی، گفته ارزیابی اسرائیل این است که جمهوری اسلامی احتمالا طی هفتههای آینده حملهای را در منطقه آغاز میکند.
رضایی سهشنبه هفتم مهر نیز گفته بود تهران شروط خود را به آمریکا منتقل کرده است، اما به گفته او «ترامپ قادر به تصمیمگیری نیست».
رضایی افزود: «ترامپ در باتلاقی گرفتار شده که نه میتواند مذاکره کند و نه بجنگد.»
محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز سهشنبه گفت: «رییسجمهوری متوهم آمریکا اخیرا لفاظی هایی درباره تنگه هرمز و عبور کشتیها از این تنگه مطرح کرد که تکرار ادعاهای پیشین است و حقیقت این مواضع واهی برای همه شناخته شده است. هم آمریکایی ها و هم سایر کشورها بدانند: همان گونه که قبلا گفته بودیم در منطقهای که ما نفت نفروشیم، کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.»
او افزود: «مواضع سبکسرانه رییسجمهوری آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل و جسارت به ملت بزرگ و تمدنساز ایران نشان داد که آنها هنوز رفتار خود را تغییر نداده اند و در برابر چنین جسارتهایی، پاسخ ما همان کلام صریح گذشته است: بچرخ تا بچرخیم!»
سیانان بهنقل از یک منبع اسرائیلی مطلع از این دیدار افزود که نتانیاهو همچنین اطلاعات تازهای را درباره ازسرگیری برنامه هستهای ایران و بهویژه فعالیتهای جدید در سایت کوه کلنگ گزلا در اختیار رییس امارات متحده عربی قرار داده است.
براساس این گزارش موضوع ایران بخش عمدهای از مذاکرات روز یکشنبه نتانیاهو محمد بن زاید بوده است.
واکنش جمهوری اسلامی
محسن رضایی، دبیر شورایعالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، چهارشنبه هشت مهر در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن مستقیم از امارات متحده عربی، نوشت: «همانطور که میزبانی از پایگاههای نظامی آمریکا برای شما امنیت به ارمغان نیاورده، میزبانی از “قصاب غزه” نیز پیامدهای خوشایندی در پی نخواهد داشت.»
او در ادامه نوشت: «از جنگ اخیر درس بگیرید، از دامن زدن به جنگها دست بردارید و از طرح ادعاهای بیاساس درباره جزایر ایرانی خودداری کنید.»
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز شامگاه سهشنبه هفت مهر، در بیانیهای سفر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به امارات متحده عربی را بهشدت محکوم کرد و درباره «پیامدهای بسیار خطرناک» حضور اسرائیل در منطقه هشدار داد.
حضور مقام ارشد امنیتی عربستان در دیدار نتانیاهو و محمد بن زاید
سیانان در عین حال گزارش داده که یک مقام ارشد امنیتی عربستان سعودی نیز در این دیدار حضور داشته و تحولات اخیر منطقه از جمله فعالیت حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن، وضعیت تنگه بابالمندب در دریای سرخ و تنگه هرمز از دیگر موضوعات مورد بحث در این نشست بوده است.
براساس این گزارش همسر نتانیاهو، رییس شورای امنیت ملی اسرائیل، رییس موساد، دبیر نظامی نخستوزیر و یک مشاور سیاسی نیز نخستوزیر اسرائیل را در این سفر همراهی کردند.
پس از انتشار خبر سفر محرمانه نتانیاهو به امارات، خبرگزاری رسمی امارات، وام، برگزاری دیدار محمد بن زاید و نتانیاهو را تایید کرد. این نخستین بار است که امارات به طور علنی سفر نتانیاهو به این کشور را تایید میکند.
وام اعلام کرد دو رهبر درباره روابط دوجانبه اسرائیل و امارات و راههای تقویت و توسعه آن گفتوگو کردند. دفتر نخستوزیر اسرائیل نیز گفت محور مذاکرات «تقویت روابط دو کشور و چالشهای منطقهای» بوده است.
دفتر نتانیاهو در ماه مه نیز اعلام کرده بود نخستوزیر اسرائیل در ماه مارس و در نخستین روزهای جنگ ایران، سفری محرمانه به امارات داشته و آن را یک «پیشرفت تاریخی» توصیف کرده بود. وزارت امور خارجه امارات در آن زمان این ادعا را «کاملا بیاساس» خواند.
گسترش همکاریهای اسرائیل و امارات
روابط امارات متحده عربی و اسرائیل در یک سال گذشته و در جریان جنگ ایران بیش از هر زمان دیگر گسترش یافته است. اسرائیل یک سامانه دفاع موشکی «گنبد آهنین» در امارات مستقر کرده و مقامهای اسرائیلی نیز گفتهاند همکاریهای امنیتی میان دو کشور به سطحی بیسابقه رسیده است.
نتانیاهو سهشنبه هفتم مهر نیز هنگام بازدید از پایگاه هوایی تل نوف در پیامی ویدیویی به زبان عبری گفت: «نشانههایی در دست داریم که حاکی از آن است دشمنان ما در آستانه انتخابات تلاش خواهند کرد به ما حمله کنند.»
او از کشور یا گروه خاصی نام نبرد، اما خطاب به دشمنان اسرائیل افزود: «از پایگاه نیروی هوایی و با تکیه بر بازوی بلند اسرائیل، این پیام را برای شما میفرستم: با ما درنیفتید؛ نه اکنون و نه هیچوقت دیگر. بازوی بلند ما در هر نقطه و هر زمانی به شما خواهد رسید.»
جنجال بر سر هشدارهای پیش از هفتم اکتبر
سفر نتانیاهو به امارات دقیقا یک ماه پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل و در شرایطی صورت گرفت که گزارشها درباره هشدارهای احتمالی کشورهای منطقه به نتانیاهو پیش از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس، به موضوعی جنجالی در کارزار انتخاباتی اسرائیل تبدیل شده است.
روزنامههای هاآرتص و نیویورکتایمز پیشتر گزارش داده بودند که شیخ محمد بن زاید چند روز پیش از حمله هفتم اکتبر، درباره احتمال یک عملیات بزرگ حماس به نتانیاهو هشدار داده بود.
نشریه آتلانتیک نیز جداگانه گزارش داده است که عباس کامل، رییس وقت دستگاه اطلاعاتی مصر، در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳ به اسرائیل سفر کرده و هشدار داده بود که وضعیت غزه در آستانه «انفجار» قرار دارد.
والاستریت ژورنال نیز یکشنبه گزارش داد دستکم سه هشدار از سوی مصر درباره غزه به اسرائیل منتقل شده بود که آخرین مورد، تنها چند روز پیش از حمله، در یک تماس تلفنی به نتانیاهو منتقل شد.
نتانیاهو بارها دریافت چنین هشدارهایی را رد کرده و این گزارشها را دروغهایی با هدف آسیب زدن به او در انتخابات توصیف کرده است.
او دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیش از هفتم اکتبر هرگز با رییس اطلاعات مصر دیدار یا گفتوگو نکرده و هیچ هشداری به او منتقل نشده است. نتانیاهو همچنین تاکید کرده که «کشورها و عوامل خارجی و متخاصم، از جمله کشورهای عربی» در انتشار این اتهامات نقش دارند.
رقبای سیاسی نتانیاهو در مقابل، موضوع مسئولیت دولت در جلوگیری نکردن از حمله هفتم اکتبر را به یکی از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی تبدیل کردهاند.
گادی آیزنکوت، که براساس نظرسنجیهای مورد اشاره سیانان اصلیترین رقیب نتانیاهو در انتخابات آینده محسوب میشود، گفته است گزارش مربوط به هشدار پیش از حمله، مساله مسئولیت نتانیاهو را بار دیگر برجسته میکند.
وزارت امور خارجه امارات اوایل سپتامبر، پس از انتشار نخستین گزارشها درباره هشدار محمد بن زاید درباره حمله حماس، اعلام کرد درباره گزارشهای رسانهای یا گمانهزنیها پیرامون مکالمات رهبران کشورها اظهارنظر نمیکند، اما این وزارتخانه اصل تماس را تکذیب نکرد.
در بیانیه امارات آمده بود جزییات اطلاعاتی و امنیتی مرتبط، در مواقع ضروری میان نهادهای مربوطه ردوبدل شده و همچنان میشود.
یک منبع اسرائیلی نیز در آن زمان به سیانان گفته بود دفتر نتانیاهو تلاش کرده است امارات را به تکذیب گزارش وادارد، اما ابوظبی تنها با انتشار بیانیهای درباره تبادل اطلاعات موافقت کرده است.
حزب لیکود نتانیاهو بعدا بدون ارائه مدرک، محمد دحلان، سیاستمدار فلسطینی مستقر در امارات، را به «مداخله آشکار خارجی» در انتخابات اسرائیل متهم کرد.
با این حال، نه اسرائیل و نه امارات در بیانیههای خود درباره سفر اخیر نتانیاهو اشارهای به موضوع هشدار پیش از هفتم اکتبر نکردند.
خروج نیروهای آمریکایی که تهران و متحدانش آن را یک «پیروزی» میدانند، بر اساس توافقی صورت میگیرد که سال ۲۰۲۴ در دوران ریاستجمهوری جو بایدن حاصل شد.
اکنون دولت دونالد ترامپ در حالی این توافق را اجرا میکند که همزمان درگیر جنگ ایران است.
خروج ارتش ایالات متحده ۲۳ سال پس از حمله نیروهای ائتلاف تحت رهبری آمریکا به عراق و سرنگونی حکومت صدام حسین صورت میگیرد.
طی بیش از دو دهه حضور نظامی در عراق، ۴۵۰۰ نظامی آمریکایی در این کشور کشته شدند.
در سوی دیگر، حکومت ایران از زمان سقوط صدام، بهتدریج و از طریق نیروهای نیابتی نفوذ خود را در عراق گسترش داده است.
رویترز در ادامه نوشت بیم آن میرود که نیروهای امنیتی عراق با وجود برخورداری از حمایتهای آموزشی و مالی واشینگتن، همچنان نتوانند امنیت کشور خود را تامین کنند.
جاسم البهادلی، تحلیلگر عراقی و مشاور نیروهای امنیتی این کشور، گفت: «درسی که از دو دهه گذشته گرفتهایم این است که خلاهای امنیتی میتوانند بسیار خطرناک باشند.»
بیش از دو دهه حضور نظامی آمریکا در عراق
نیروهای آمریکایی پس از حمله به عراق در سال ۲۰۰۳، این کشور را اشغال کردند، دولتی به رهبری شیعیان روی کار آوردند و برای سالها با گروههای شورشی جنگیدند.
این شورشها ابتدا از سوی هواداران صدام حسین و سپس گروه القاعده شکل گرفت و همزمان، عراق درگیر جنگ داخلی فرقهای شد. سرانجام نیروهای آمریکا در پایان سال ۲۰۱۱ از این کشور خارج شدند.
با این حال، کمتر از سه سال بعد، نیروهای آمریکایی بار دیگر به عراق بازگشتند تا به عراق برای مقابله با داعش کمک کنند. رویارویی با داعش به جنگی گسترده در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ انجامید.
شمار آمریکاییهایی که در «عملیات آزادی عراق» جان باختند، تقریبا دو برابر تلفات نیروهای آمریکایی در جنگ افغانستان بود؛ نبردی که همزمان با جنگ عراق جریان داشت و در سال ۲۰۲۱ با خروج ناگهانی نیروهای ایالات متحده پایان یافت.
در جنگ اخیر با جمهوری اسلامی، از مجموع ۱۸ نظامی آمریکایی که نامشان در فهرست کشتهشدگان ثبت شده است، هفت نفر در عراق جان باختهاند.
آخرین مورد، یک گروهبان ارتش آمریکا بود که ماه ژوئیه هنگام انفجار کنترلشده یک پهپاد در پایگاهی نزدیک اربیل کشته شد.
نگرانی از افزایش نفوذ تهران و تجدید قوای داعش
جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده است هدف نهاییاش وادار کردن نیروهای آمریکایی به خروج از سراسر خاورمیانه است. تهران اکنون میکوشد خروج آمریکا از عراق را پیروزی «محور مقاومت» معرفی کند.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای اشاره به گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، ، حزبالله، حشد شعبی و حوثیها، به کار میبرند.
احمد یونس، تحلیلگر سیاسی در بغداد، گفت: «آنچه بیش از مداخله مستقیم ایران نگرانکننده است، این احتمال است که نیروهای نیابتی این کشور در غیاب حضور نظامی غرب، احساس قدرت بیشتری کنند.»
او افزود این گروهها ممکن است بهدنبال گسترش نقش خود در تعیین سیاستهای دولت و تحکیم جایگاهشان در نهادهای کلیدی باشند.
برخی مقامهای امنیتی عراق، هم در دولت مرکزی و هم در اقلیم کردستان عراق، هشدار دادهاند خروج نیروهای آمریکایی ممکن است زمینه را برای تجدید قوای داعش فراهم کند.
به گزارش رویترز، داعش با وجود شکست خلافت خودخواندهاش در حدود یک دهه پیش، همچنان شبکهای از «هستههای خفته» را حفظ کرده است.
این گروه در اوج قدرت خود، یکسوم خاک عراق را اشغال کرد و هزاران نفر را به قتل رساند.
نیروهای آمریکایی تاکنون اطلاعات حیاتی درباره تحرکات داعش را در اختیار نیروهای امنیتی عراق میگذاشتند و در زمینه نظارت و شناسایی هوایی به آنها کمک میکردند.
محمد الجبوری، ژنرال بازنشسته ارتش عراق که در جنگ علیه داعش فرماندهی یک تیپ را بر عهده داشت، گفت: «اکنون مهمترین پرسش این است که آیا نهادهای امنیتی عراق برای دوران پس از خروج نیروهای ائتلاف، طرح جایگزین قابل اجرایی آماده کردهاند یا خیر.»
او افزود: «یکی از بدترین سناریوهای ممکن این است که داعش در شرایطی به پهپادهای مسلح یا پهپادهای انفجاری دستساز دست پیدا کند که عراق همچنان از توان دفاع هوایی کافی برای مقابله موثر با چنین تهدیدهایی برخوردار نباشد.»
در هفتههای اخیر، افزایش فعالیت گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق به نگرانیها درباره گسترش درگیریهای منطقهای به این کشور دامن زده است.
روزنامه العربی الجدید ششم مهر به نقل از سه مقام عراقی گزارش داد حمله شهریورماه به خط لوله نفتی شرقـغرب عربستان سعودی به دست گروهی مرتبط با سپاه پاسداران و حوثیهای یمن انجام گرفت که اعضای آن بهصورت غیرقانونی از ایران وارد عراق شده بودند.
دولت عراق در ماههای اخیر کوشیده است در مسیر خلع سلاح گروههای نیابتی جمهوری اسلامی گام بردارد، اما گزارشها از مخالفت و کارشکنی مقامهای حکومت ایران و برخی گروههای مسلح در این زمینه حکایت دارند.
براساس بیانیه وزارت امور خارجه آمریکا، شرکت هواپیمایی «ساها» در ایران، شرکت هواپیماسازی روسی «یاکوفلف» و شرکت کشتیرانی روسی «امجی-فلوت» هدف این تحریمها قرار گرفتهاند.
وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد این اقدامات در چارچوب فرمان اجرایی ۱۳۹۴۹ انجام شده است؛ فرمانی که افراد و نهادهای مرتبط با فعالیتهای تسلیحات متعارف ایران را هدف قرار میدهد.
واشینگتن میگوید طی یک سال گذشته برای اجرای محدودیتهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی با کشورهای دیگر همکاری کرده، دهها تحریم جدید وضع کرده و نمایندگان ۴۰ کشور را برای تقویت اجرای این محدودیتها گرد هم آورده است.
این وزارتخانه همچنین گفت آمریکا در چارچوب عملیاتی با عنوان «طرد اقتصادی» تلاش میکند شبکههای تامین تجهیزات برای برنامههای نظامی ایران را مختل کند و دسترسی سپاه پاسداران به داراییها و منابع مورد استفاده در فعالیتهای آن را محدود سازد.
تحریم شرکت سازنده جنگنده آموزشی یاک-۱۳۰
یکی از شرکتهای تحریمشده، شرکت روسی «یاکوفلف» است که هواپیمای آموزشی-رزمی پیشرفته یاک-۱۳۰ را تولید میکند.
براساس اعلام وزارت امور خارجه آمریکا، روسیه نخستین فروندهای یاک-۱۳۰ را در اواخر سال ۲۰۲۳ به ایران تحویل داد و در نوامبر و دسامبر ۲۰۲۵ نیز چند محموله تجهیزات مرتبط با این هواپیماها را از تاسیسات تولیدی مرتبط با یاکوفلف در ایرکوتسک روسیه به ایران منتقل کرد.
وزارت امور خارجه آمریکا میگوید روسیه اکنون تقریبا تمام ۲۴ فروند یاک-۱۳۰ را که براساس گزارشها ایران سفارش داده بود، تحویل داده است.
یاکوفلف پیشتر نیز در مه ۲۰۲۳ تحت تحریمهای آمریکا قرار گرفته بود.
تحریم شرکت روسی بهدلیل انتقال موشک و تجهیزات پدافندی
شرکت کشتیرانی «امجی-فلوت» روسیه نیز در فهرست جدید تحریمها قرار گرفته است.
وزارت امور خارجه آمریکا میگوید کشتیهای این شرکت برای دولت روسیه تسلیحات جابهجا کردهاند.
براساس این بیانیه، کشتیهای امجی-فلوت در سال ۲۰۲۴ در انتقال موشکهای بالستیک کوتاهبرد از ایران به روسیه نقش داشتند.
وزارت امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد ایران در اواخر سال ۲۰۲۵ خودروهای پدافند هوایی و تجهیزات مرتبط را با کشتی روسی «Kompozitor Rakhmaninov» به روسیه منتقل کرد. این کشتی با پرچم روسیه از داراییهای مسدودشده امجی-فلوت به شمار میرود.
تحریم دوباره شرکت هواپیمایی ساها
شرکت هواپیمایی ساها نیز بهدلیل آنچه واشینگتن مشارکت در انتقال تسلیحات و تجهیزات مرتبط توصیف کرده، مشمول تحریمهای جدید شده است.
وزارت امور خارجه آمریکا ساها را یک شرکت هواپیمایی مستقر در ایران و وابسته به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی معرفی کرده است.
این شرکت پیش از این نیز در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ تحت فرمان اجرایی دیگری از سوی آمریکا تحریم شده بود.
همزمانی تحریمهای وزارت امور خارجه و خزانهداری
همزمان، وزارت خزانهداری آمریکا نیز ۱۰ فرد و نهاد را به اتهام مشارکت در تهیه سلاح و قطعات تسلیحاتی برای وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران تحریم کرد.
براساس مقررات اعلامشده، تمامی اموال و منافع مالی سه شرکت تازه تحریمشده که در آمریکا قرار داشته یا در اختیار و کنترل اشخاص آمریکایی باشد، مسدود خواهد شد. شرکتهایی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم دستکم ۵۰ درصد آنها در مالکیت اشخاص یا نهادهای تحریمشده باشد نیز مشمول انسداد داراییها خواهند شد.
همچنین اشخاص آمریکایی، جز در مواردی که مجوز ویژه یا عمومی صادر شده باشد یا استثنای قانونی وجود داشته باشد، از انجام معاملات مرتبط با این افراد و نهادها منع شدهاند.
درخواست اطلاعات درباره مقامهای ارشد نیروی هوافضای سپاه
وزارت امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد برنامه «پاداش برای عدالت» به دنبال دریافت اطلاعات درباره فعالیتهای مالی سه مقام ارشد مرتبط با نیروی هوافضای سپاه پاسداران است.
یکی از آنها عبدالله مهرابی، رییس سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی هوافضای سپاه است. وزارت امور خارجه آمریکا او را مسئول فعالیتهایی در زمینه توسعه تسلیحات، ماهوارههای نظامی و تولید پهپاد معرفی کرده است.
براساس این بیانیه، مهرابی از مالکان شرکت «اوج پرواز ما دو نفر» است که موتورهای مورد استفاده در پهپادهای شاهد-۱۳۱ و شاهد-۱۳۶ را تولید میکند.
دولت آمریکا میگوید او در تهیه قطعات مورد نیاز برای تولید پهپادهای شاهد که علیه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین به کار رفتهاند، نقش داشته است.
دو فرد دیگر احمد جعفرآبادی، از مقامهای ارشد نیروی هوافضای سپاه که به گفته وزارت امور خارجه در عملیات و امور لجستیکی این نیرو نقش دارد، و علیاصغر نوروزی، رئیس بنیاد تعاون سپاه پاسداران، هستند.
وزارت امور خارجه آمریکا بنیاد تعاون سپاه را منبع تامین مالی منافع اقتصادی کارکنان و شبکههای تجاری سپاه توصیف کرده و گفته است نوروزی در انتقال پول و تسلیحات به گروههای مسلح همسو با جمهوری اسلامی در خاورمیانه نقش مهمی داشته است.
واشینگتن میگوید مجموعه اقدامات روز سهشنبه با هدف جلوگیری از بازسازی برنامههای حساس تسلیحاتی جمهوری اسلامی و محدود کردن منابع مالی و تجهیزاتی سپاه پاسداران انجام شده است.
بهنوشته اکسیوس قطر قصد دارد به تلاشهای میانجیگرانه ادامه دهد، اما به گفته دو منبع، مقامهای قطری از مواضع هر دو طرف بهطور فزایندهای سرخورده و مایوس شدهاند.
این وضعیت نگرانیها درباره ازسرگیری درگیری نظامی گسترده را افزایش داده است. روزنامه والاستریت ژورنال نیز سهشنبه در گزارشی تحلیلی نوشت که کاهش توانایی جمهوری اسلامی برای مسدود کردن جریان نفت از تنگه هرمز و استفاده از آن بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات با آمریکا، خطر توسل تهران به تشدید اقدامات نظامی برای تقویت موقعیت خود را افزایش میدهد.
تضعیف موقعیت جمهوری اسلامی در کنترل تنگه هرمز در شرایطی رخ میدهد که اکنون نیروی دریایی آمریکا و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس در مقابله با حملات تهران یا دور زدن آنها موفقتر عمل میکنند و در نتیجه نفتکشهای بیشتری میتوانند از تنگه هرمز عبور کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه هفت مهر در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «جمهوری اسلامی در وضعیت خیلی بدی قرار دارد اما نمیدانم هنوز قرار است تسلیم شوند یا نه. آنها تسلیم خواهند شد، اما وضعیتشان خیلی بد است.»
ترامپ همچنین گفت طی چند روز گذشته بیش از هر زمان دیگری نفت از تنگه هرمز خارج شده است.
او افزود: «هدف این است که جلو سلاح هستهای گرفته شود. ایران سلاح هستهای نخواهد داشت.»
بهنوشته اکسیوس، مقامهای آمریکایی معتقدند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ممکن است پس از انتخابات میاندورهای دستور بازگشت به عملیات نظامی گسترده علیه جمهوری اسلامی را صادر کند.
علی الثوادی، میانجی قطری، دوشنبه در نیویورک چند ساعت با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و دیگر اعضای هیات جمهوری اسلامی گفتوگو کرد. بهگفته یک منبع آگاه، محور مذاکرات یک پیشنهاد مصالحه دوصفحهای قطر بود.
بر اساس گفتههای دو منبع دیگر، قطر در این طرح تلاش کرده بود دو خواسته اصلی و متعارض طرفین را در یک چارچوب قرار دهد: درخواست تهران برای لغو محاصره دریایی آمریکا و درخواست واشینگتن برای گرفتن امتیازهای مشخص هستهای از تهران.
الثوادی دوشنبهشب برای ادامه رایزنیها به واشینگتن رفت و با جرد کوشنر، فرستاده ترامپ، و شماری دیگر از مقامهای آمریکایی دیدار کرد. جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز در بخش کوتاهی از این نشست حضور داشت.
کاخ سفید درباره این مذاکرات اظهارنظر نکرده است.
با این حال، ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، سهشنبه به خبرنگاران گفت: «ما در حال انتقال پیام میان طرفها هستیم و تلاش میکنیم زمینه مشترکی ایجاد کنیم تا بتوان به توافقی رسید که همه ما را از پیامدهای این درگیری نجات دهد.»
خوشبینی اولیه واشینگتن و تکذیب چند ساعت بعد ترامپ
بهنوشته اکسیوس، کاخ سفید صبح دوشنبه نسبت به امکان دستیابی به پیشرفت در مذاکرات خوشبین بود. مقامهای آمریکایی به چند رسانه، از جمله اکسیوس، گفته بودند گفتوگوها «مثبت و سازنده» بوده و تهران «نشان داده است که در مسائل هستهای انعطافپذیر است».
این مقامها همچنین گفته بودند ترامپ آماده است در مقابل اقدامات مشخص جمهوری اسلامی برای محدود کردن برنامه هستهای خود، بخشی از تحریمها را کاهش دهد و امکان آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را فراهم کند.
با این حال، چند ساعت بعد و در حالی که مقامهای قطری همچنان در کاخ سفید حضور داشتند، ترامپ در تروثسوشیال این گزارشها را رد کرد و گفت هیچ امتیازی به حکومت ایران پیشنهاد نکرده است.
یکی از منابع آگاه از مذاکرات به اکسیوس گفت دوشنبه هیچ پیشرفت قابلتوجهی حاصل نشد.
این منبع گفت: «مذاکرات در بنبست است. ایرانیها چیزهایی میخواهند که آمریکا نمیتواند بپذیرد و آمریکا نیز فکر میکند در حال پیروز شدن است و بنابراین نیازی به مصالحه نمیبیند.»
در همین حال، دیگر میانجیگران منطقهای، از جمله پاکستان و مصر، از تهران خواستهاند با دادن امتیازهایی در زمینه برنامه هستهای موافقت کند اما بهگفته یک منبع آگاه دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند تنها زمانی حاضرند چنین اقداماتی را بررسی کنند که آمریکا ابتدا با بازگشت به تفاهمنامه ماه ژوئن موافقت کند.
ادامه تهدیدهای جمهوری اسلامی
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، سهشنبه هفتم مهر گفت تهران شروط خود را به آمریکا منتقل کرده است، اما به گفته او «ترامپ قادر به تصمیمگیری نیست».
رضایی افزود: «ترامپ در باتلاقی گرفتار شده که نه میتواند مذاکره کند و نه بجنگد.»
محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز گفت: «رییسجمهوری متوهم آمریکا اخیرا لفاظی هایی دربارهی تنگه هرمز و عبور کشتیها از این تنگه مطرح کرد که تکرار ادعاهای پیشین است و حقیقت این مواضع واهی برای همه شناخته شده است. هم آمریکایی ها و هم سایر کشورها بدانند: همان گونه که قبلا گفته بودیم در منطقهای که ما نفت نفروشیم، کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.»
او افزود: «مواضع سبکسرانه رییسجمهوری آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل و جسارت به ملت بزرگ و تمدنساز ایران نشان داد که آنها هنوز رفتار خود را تغییر نداده اند و در برابر چنین جسارتهایی، پاسخ ما همان کلام صریح گذشته است: بچرخ تا بچرخیم!»
قالیباف گفت: «آمریکاییها بدانند که دوران ارعاب و تهدید به نابودی این ملت متمدن پایان یافته است. سران کاخ سفید باید بدانند ملت رشید و تاریخساز ایران با خطونشان کشیدن، لفاظی یا محاصره هوایی و تجاری هرگز به عقب نخواهد نشست و پاسخ جمهوری اسلامی به هرگونه تعدی و ماجراجویی، پاسخی سخت، پشیمانکننده، دقیق و سریع خواهد بود.»
