رییسجمهور تیمور شرقی: سیاستهای رهبران ایران به بیثباتی در کشورهای همسایه دامن میزند
خوزه راموس هورتا، رییسجمهور تیمور شرقی، چهارشنبه اول مهر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی انتقاد کرد و گفت: «ما از رویکرد جنونآمیز رهبران ایران برای دستیابی به برتری منطقهای آگاهیم. آنها با دامن زدن به افراطگرایی مذهبی در کشورهای همسایه، به آتش آن میدمند تا پادشاهیهای ثروتمند و باثبات را بیثبات کنند.»
راموس هورتا افزود: «رهبران ایران حملات بدون توجیهی را علیه کشورهای همسایه آغاز کردهاند و صنایع غیرنظامی و زیرساختهای آنها را ویران کردهاند. استدلال آنها برای این حملات این است که این کشورها میزبان پایگاههای آمریکا هستند.»
او پرسید: «با این حساب آیا ایران قرار است موجی از پهپادها و موشکها را به سوی پایگاههای آمریکا در اروپا روانه کند؟»
رییسجمهور تیمور شرقی در ادامه، با اشاره به اهمیت آبراههای حیاتی برای تجارت، نسبت به گسترش جنگها هشدار داد و گفت: «آیا میتوانیم مسیر را تغییر دهیم؟ آیا میتوانیم جلوی حرکت بیاختیار به سوی جنگهای گستردهتر را بگیریم؟»
راموس هورتا خطاب به دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت: «جسور باشید، غیرقابل پیشبینی باشید و دوراندیش باشید. همه قدرتهای هستهای، همه قدرتهای بزرگ نظامی متعارف و صنایع مرتبط را، بدون استثنا، به نشستی در مکانی مناسب دعوت کنید.»
پزشکیان چهارشنبه اول مهر در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک گفت: «صلحی که برای همه نباشد، صلح نیست. یا امنیت را با هم خواهیم ساخت یا ناامنی را با یکدیگر تحمل خواهیم کرد.»
او در سخنان خود بارها بر قدرت جمهوری اسلامی تاکید کرد و گفت که نداشتن قدرت خطرناک است.
همزمان، یک مقام ارشد حکومت به رویترز گفت تهران در حال بررسی پاسخ واشینگتن به پیشنهاد جمهوری اسلامی برای پایان دادن به درگیریها است و در گفتوگوهای غیرمستقیم سهشنبه ۳۱ شهریور، بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی آمریکا بررسی شد.
بهگفته این مقام، تهران پیشنهاد کرده است در صورت کاهش فشار نظامی و رفع محاصره بندرهای ایران، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی شود.
او پایان دائمی خصومتها و رفع محاصره را از اولویتهای تهران دانست و گفت با وجود اختلافهای زیاد، روند دیپلماتیک ادامه دارد.
پزشکیان نیز در سخنرانی خود، بهرهمندی دیگر کشورها از تنگه هرمز در شرایط بسته بودن راه کشتیرانی ایران را نپذیرفت و گفت استقرار ناوگانهای متخاصم و گسترش جنگ، امنیت کشتیرانی را تامین نمیکند.
او با نسبت دادن آغاز جنگ به آمریکا و اسرائیل گفت جمهوری اسلامی «با قدرت» دفاع کرد، اما «برای صلح از مذاکره نمیگریزد».
پزشکیان درباره برنامه هستهای نیز گفت ایران انحصار دانش هستهای در چند کشور را نمیپذیرد و سلاح هستهای را عامل امنیت نمیداند.
رییس دولت جمهوری اسلامی سخنان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را نشانه «خوی قلدری و منطق زور» و مغایر با منشور سازمان ملل خواند.
او گفت پس از سخنان ترامپ و «تروریست» خواندن جمهوری اسلامی، تصمیم گرفت عکس علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، و دانشآموزان مدرسه میناب را به حاضران نشان دهد.
همزمان با آغاز سخنرانی پزشکیان در دومین روز مجمع عمومی سازمان ملل، هیاتهای نمایندگی برخی کشورها از جمله ایالات متحده و اسرائیل جلسه را ترک کردند. دختر پزشکیان بهعنوان یکی از اعضای هیات ایرانی هنگام سخنرانی پدرش در صحن سازمان ملل حضور داشت.
روایت تهران و واشینگتن از گفتوگوهای نیویورک
سخنان پزشکیان درباره آمادگی برای گفتوگو در حالی مطرح شد که مذاکرات عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، در حاشیه مجمع عمومی با انتقاد شماری از مقامها و رسانههای وابسته به سپاه پاسداران روبهرو شد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت این تعامل از طریق میانجی قطری صورت گرفت و هیات ایرانی دیدگاهها و شروط خود را درباره تنگه هرمز، امنیت منطقه و دیپلماسی به طرف آمریکایی منتقل کرد.
او تاکید کرد این مواضع تازه نبود و حضور هیات در نیویورک فرصتی برای ابلاغ دوباره آن بود.
ویتکاف نیز بامداد اول مهر در ایکس نوشت میانجیها در طول روز میان دو طرف در رفتوآمد بودند و یک دور گفتوگو را به پایان رساندند. او ابراز امیدواری کرد مذاکرات سازنده و نویدبخش باشد و گفت تلاش میانجیها ادامه دارد.
ترامپ ۳۱ شهریور از نشست سهساعته هیاتهای دو کشور خبر داده و آن را «بسیار خوب» و «بسیار سازنده» توصیف کرده بود. او همچنین از برنامهریزی برای نشست دیگری در آینده نزدیک خبر داد.
خبرگزاری صدا و سیما پس از اظهارات ترامپ، به نقل از یک «منبع اختصاصی» گزارش داد عراقچی درخواست ویتکاف را برای ابلاغ شروط بازگشایی تنگه هرمز پذیرفت. این منبع رفع فوری محاصره دریایی، پرداخت همه اموال مسدودشده ایران و پایان جنگ در همه «جبهههای مقاومت» را از این شروط برشمرد.
در مقابل، یک منبع آمریکایی حاضر در نشست به العربیه گفت واشینگتن درخواست تهران برای رفع محاصره را رد کرد و اختلافها و موانع عمدهای همچنان باقی است.
درخواست عذرخواهی و تهدید به استیضاح عراقچی
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، چهارشنبه در گفتوگو با شبکه خبر صدا و سیما گفت در جلسهای با پزشکیان و عراقچی تصمیم گرفته شد شروط جمهوری اسلامی در آمریکا ابلاغ شود.
او تاکید کرد شرط تازهای مطرح نشده و تا زمان تحقق خواستههای تهران، تنگه هرمز باز نمیشود و مذاکرهای صورت نمیگیرد.
با این حال، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ابلاغ شروط را توجیه مناسبی برای آنچه «دیدار» عراقچی و ویتکاف خواند، ندانست و خواستار عذرخواهی رسمی وزیر امور خارجه شد. تسنیم این اقدام را «هدیه بزرگی به ترامپ» توصیف کرد و از عراقچی خواست توضیح دهد با چه مجوزی آن را انجام داده است.
تسنیم همچنین در خبری نوشت مذاکره عباس عراقچی با استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، بدون هماهنگی وکسب مجوز از نهادهای سیاستگذار و مسئول از جمله شورای عالی امنیت ملی صورت گرفته است.
این خبرگزاری، حضور عراقچی در این مذاکرات را «تعامل و اقدام غلط» خواند و تاکید کرد که برخی ادعاها مبنی بر هماهنگ بودم این اقدام درست نیست و ضروری است که عراقچی درباره این اقدام غلط که مخالف مصالح و منافع ملی است به نهادهای مربوط و ملت ایران پاسخگو باشد که با چه محاسبهای مرتکب این «خطای بزرگ» شده است.
ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز اول مهر در ایکس نوشت شروط تهران پیشتر ابلاغ شده و «ملاقات غیرقانونی به بهانه شروط» نشانه ضعف است.
او خواستار توضیح عراقچی درباره مجوز و مبنای این اقدام شد.
حسینعلی حاجیدلیگانی، نایبرییس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، هم در گفتوگو با فارس اعلام کرد مجلس از همه ابزارهای نظارتی، از جمله استیضاح عراقچی، استفاده خواهد کرد.
او حضور نماینده جمهوری اسلامی هنگام سخنرانی ترامپ را نیز «مایه ننگ» و «تاسف» خواند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، همچنین در یادداشتی درباره سفر هیات ایرانی هشدار داد «تلههای دیپلماتیک» باید جدی گرفته شود و مذاکره را از نگاه سیاستمداران آمریکایی «ابزار فریب» توصیف کرد.
تهدیدهای نظامی در کنار مذاکرات
در کنار این مخالفتها، مقامهای نظامی جمهوری اسلامی به تهدیدهای ترامپ پاسخ دادند. رییسجمهوری آمریکا ۳۱ شهریور گفت در صورت مشاهده فعالیت در مجموعه زیرزمینی کوه کلنگ گزلا، نزدیک تاسیسات نطنز، آمریکا به آن حمله خواهد کرد.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، به العربیه گفت جمهوری اسلامی دیپلماسی را رد نمیکند، اما به حمله آمریکا به هر نقطهای از ایران پاسخ خواهد داد. ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا نیز در بیانیهای، آمریکا و اسرائیل را به ضربات «شدیدتر» و «غیرقابلپیشبینی» تهدید کردند.
محسن رضایی نیز در واکنش به طرح آمریکا برای تحریم هواپیماهای ایرانی، از کشورهای منطقه خواست با واشینگتن همراه نشوند. او بهطور تلویحی صنعت مسافربری کشورهای منطقه را تهدید کرد و گفت: «اگر نگذارند هواپیماهای ایران سفر کنند فرودگاههای آنان هم نمیتوانند پرواز داشته باشند.»
عمده پیامها نشون میدهد که حضور سران جمهوری اسلامی در نیویورک، برای بسیاری از شهروندان، نه یک رویداد دیپلماتیک، بلکه آزمونی برای مساله پاسخگویی درباره سرکوب داخلی است.
پرتکرارترین واکنش، مطالبه بازداشت پزشکیان و عراقچی در آمریکاست؛ مخاطبان حضور آنها در نیویورک را فرصتی برای پاسخگو کردن مقامهای جمهوری اسلامی در قبال جنایاتشان دانستند.
شماری از شهروندان، زهران ممدانی، شهردار نیویورک، را خطاب قرار دادند و پرسیدند او که قبلا بارها پیگیر بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در صورت ورود به این شهر شده بود، حالا قصد دارد درباره دستگیری عاملان و آمران کشتار هزاران ایرانی سکوت کند؟
درخواست بازداشت پزشکیان و عراقچی
یکی از مخاطبان از فردیس کرج، با اشاره به گزارشهای اخیر نهادهای حقوق بشری، پرسید چرا مقامهای جمهوری اسلامی که در سرکوب ۴۰ هزار معترض دی مسئولیت داشتهاند، در نیویورک بازداشت نمیشوند.
مخاطب دیگری نیز نوشت حالا که در نیویورک هستند، فرصت خوبی است تا پزشکیان و عراقچی را بازداشت کنند.
هیات حقیقتیاب سازمان ملل درباره ایران در گزارش تازه خود اعلام کرد بسیاری از موارد نقض حقوق بشر در سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، از جمله قتل، حبس و محرومیت شدید از آزادی، در حد «جنایت علیه بشریت» بودهاند.
سارا حسین، رییس این هیات، گفت شمار واقعی قربانیان میتواند «بهطور قابل توجهی» بیش از آمار اعلامشده حکومت باشد.
این یافتهها در پیامهای مخاطبان نیز بازتاب داشت.
یک شهروند پیشنهاد کرد همزمان با حضور مقامهای جمهوری اسلامی در سازمان ملل، تصاویر و اسناد مربوط به کشتار معترضان در اختیار این نهاد قرار گیرد.
برخی مخاطبان مستقیما دونالد ترامپ را خطاب قرار دادند و از او خواستند به جای میزبانی یا مذاکره با این گروه، درباره اتهامهای مربوط به سرکوب اقدام کند.
شهروندی نیز گفت: «شهردار نیویورک که میخواست نتانیاهو را بازداشت کند، احیانا قصد ندارد جنایتکاران کت شلواری که عضو شعام هستند و امضایشان پای قتلعام ۱۹-۱۸ دی ثبت شده را دستگیر کند؟»
انتقاد از صدور روادید آمریکا برای هیات جمهوری اسلامی
شماری از مخاطبان از آنچه «استاندارد دوگانه غرب» خواندند، انتقاد کردند؛ یعنی محکوم کردن نقض حقوق بشر از یک سو و پذیرش مقامهای جمهوری اسلامی از سوی دیگر.
یک مخاطب پرسید: «سوال من این است که مگر آقای ترامپ همیشه از کشتار دی نمیگفت؟ پس چرا به سر دستههای قاتلان فرزندان ایران ویزا داده است؟»
وزارت امور خارجه آمریکا پیشتر گفته بود صدور مجوز ورود اعضای اصلی هیات جمهوری اسلامی به سازمان ملل، در چارچوب تعهدات واشینگتن بهعنوان کشور میزبان سازمان ملل انجام شده، هرچند محدودیتهایی برای رفتوآمد هیات اعمال شده است.
دولت آمریکا همچنین با درخواست حفاظت امنیتی عراقچی در مدت حضورش موافقت کرده بود.
شهروندی در همین زمینه خطاب به رییسجمهوری آمریکا نوشت: «نهادهای وابسته به سازمان ملل میگویند سران جمهوری اسلامی مرتکب جنایت علیه بشریت شدهاند. چرا الان آزادانه و حتی با اسکورت شما در آمریکا و سازمان ملل هستند؟»
شماری از مخاطبان این وضعیت را نشانه سیاست یک بام و دو هوای دولتهای غربی دانستند.
مخاطبی نیز گفت شاید برای غرب امکان دستگیری مقامهای جمهوری اسلامی وجود ندارد، و پیشنهاد داد ایرانیان خارج از کشور با تجمع مقابل مقر سازمان ملل، اعتراض خود را بیان کنند.
«پزشکیان عروسک خیمهشببازی است»
یکی از محورهای پررنگ پیام شهروندان درباره پزشکیان این است که او مستقل نیست و اختیاری ندارد و حضورش در سازمان ملل، بیشتر نمایشی از ساختار قدرت جمهوری اسلامی است.
شهروندان در این پیامها بارها از پزشکیان با عنوان «عروسک خیمهشببازی»، «عروسک کوکی» و «آبدارچی مافیای قدرت» یاد کردند و کلیت این حضور، را «سیرک» جمهوری اسلامی برای نمایش مشروعیت خواندند.
برخی به حضور بیفایده این هیئت در نیویورک اشاره کردند.
شهروندی نوشت سالها دستاورد جمهوری اسلامی از حضور در سازمان ملل، خرید از فروشگاههای نیویورک بود که به لطف ترامپ آن هم از بین رفت.
مخاطبی دیگر گفت: «از قدیم گفتهاند طرف را در ده راه نمیدادند، سراغ خانه کدخدا را میگرفت؛ حکایت اینها در سازمان ملل است.»
شهریور سال گذشته وزارت امور خارجه آمریکا از اعمال محدودیت در دسترسی هیات اعزامی جمهوری اسلامی به فروشگاههای عمدهفروشی و کالاهای لوکس حین اقامت آنها در نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل خبر داده بود.
در تعدادی از پیامها همچنین ترس از «معامله» با جمهوری اسلامی دیده میشود.
برخی این نگرانی را مطرح کردند که پرونده سرکوب و کشتار، در برابر ملاحظات دیپلماتیک به حاشیه رانده شود.
خبرگزاری فرانسه چهارشنبه اول مهر گزارش داد این دو ایرانی سپتامبر ۲۰۱۵ در القریتین سوریه اعدام شدند و دادگاه گاریدو را در ارتباط با این پرونده به قتل دو نفر در قالب گروه سازمانیافته مجرم شناخت.
بر اساس حکم، دو سوم محکومیت گاریدو مشمول دوره امنیتی است؛ به این معنا که او در ۲۰ سال نخست حبس امکان آزادی زودهنگام ندارد. دادستان خواستار حبس ابد با دوره امنیتی ۲۲ ساله برای گاریدو شده بود.
دادگاه در عین حال گاریدو را از اتهام قتل عمد برنامهریزیشده تبرئه کرد. این اتهام بر پایه تصویری بود که مردی با صورت نیمهپوشیده را با سر بریدهای مقابل پایش و جسد قربانی در پسزمینه نشان میداد.
این تصویر در تلفن همراهی که گفته میشد متعلق به همسر گاریدو است، پیدا شد؛ تلفنی که نیروهای آمریکایی پس از شکست داعش در سوریه در سال ۲۰۱۹ به دست آورده بودند.
داعش در سالهای اوج قدرت خود بخشهای وسیعی از شمال و شرق سوریه، از جمله مناطقی در رقه، دیرالزور، حلب و حسکه را در اختیار داشت. این گروه در سال ۲۰۱۵ تدمر و القریتین در استان حمص را نیز تصرف کرد و در مناطق تحت کنترل خود دست به اعدام و تخریب آثار تاریخی زد.
ائتلاف تحت رهبری آمریکا در سال ۲۰۱۹ آخرین پایگاه این گروه در سوریه را تصرف کرد، اما اعضای داعش در سالهای بعد به حملات پراکنده در این کشور ادامه دادند.
کارشناسان هرگز بهطور قطعی تایید نکردند مرد حاضر در تصویر گاریدو است، اما دادستانی با استناد به لباس، حالت قرار گرفتن و فرم بدن او استدلال کرد این فرد گاریدو است.
در مقابل، دادگاه مشارکت او در اعدام دو ایرانی در القریتین را محرز دانست. تصاویر موجود در تلفن همراه، گاریدو را ابتدا در وانت حامل دو محکوم و سپس در کنار عمر دیاو و یاسین رتون، دو عضو فرانسوی داعش، نشان میداد.
دیاو و رتون که اکنون هر دو کشته شدهاند، عاملان سربریدن دو ایرانی بودند. در یکی از تصاویر، گاریدو در حالی که دستهایش را روی شانههای آنها گذاشته، همراه با این دو نفر با لبخند در برابر اجساد سربریده دیده میشود.
شماری از شهروندان فرانسوی در سالهای اوج فعالیت داعش برای پیوستن به این گروه به سوریه رفتند.
سه مهاجم سالن باتاکلان در حملات نوامبر ۲۰۱۵ پاریس نیز فرانسوی و دارای سابقه سفر به سوریه بودند. صلاح عبدالسلام، تنها بازمانده گروه عامل این حملات، سال ۲۰۲۲ در فرانسه به حبس ابد بدون امکان آزادی مشروط محکوم شد.
خانوادهای با سابقه افراطگرایی
محاکمه گاریدو ۱۴ سپتامبر آغاز شد. او یکی از حدود هزار و ۵۰۰ فرانسوی بود که در دهه ۲۰۱۰ برای پیوستن به داعش راهی سوریه و عراق شدند.
گاریدو در دادگاه گفت در خانوادهای بهشدت مذهبی و زیر سلطه پدری که به اسلام گرویده بود بزرگ شده است و خود را «افراطگرا از بدو تولد» توصیف کرد.
دادستان نیز در جریان محاکمه به نقش پررنگ پدر اشاره کرد و خانواده گاریدو، شامل سه برادر و دو خواهر را خانوادهای منزوی و افراطگرا توصیف کرد.
گاریدو بخشی از کودکی خود را میان فرانسه و مراکش، زادگاه مادرش، گذراند و تنها چند سال در دوره نوجوانی به مدرسه رفت. او سپس همراه پدرش در بازار لا پایاد در مونپلیه کار کرد که در آن زمان بهعنوان یکی از کانونهای سلفیگری شهرت داشت.
دادستانی گفت گاریدو و اوبی، برادر بزرگترش، از نخستین اعضای خانواده بودند که راهی سوریه شدند و دیگر اعضای خانواده بعدا به آنها پیوستند.
وکلای گاریدو با استناد به ارزیابی کارشناسان گفتند سازوکارهای فرقهای حاکم بر خانواده، رهایی او از این محیط را ناممکن کرده بود. گاریدو هنگام رفتن به سوریه در سال ۲۰۱۲، ۱۸ سال داشت.
خرداد سال جاری نیز دادگاهی در هلند زنی را که فرزندان نوجوانش را به مناطق تحت کنترل داعش در سوریه برده بود، به هفت سال زندان محکوم کرد.
پسر او در ۱۴ سالگی به پلیس نظامی داعش پیوسته بود و دو سال بعد، هنگام خدمت در یکی از واحدهای نظامی این گروه، کشته شد.
بحث درباره فاصله گرفتن از افراطگرایی
گاریدو در جریان محاکمه گفت در دوران زندان تحصیل کرده، تحت مراقبت روانشناختی قرار گرفته و از ایدئولوژی جهادی فاصله گرفته است.
کارشناسان نیز فاصله گرفتن گاریدو از ایدئولوژی جهادی را تایید کردند، اما دادستانی این روند را «مشکوک» و تقریبا بیش از حد بینقص ارزیابی کرد.
لوئیز الیافی، وکیل انجمن فرانسوی قربانیان تروریسم و از طرفهای مدنی پرونده، گفت گاریدو نه یک جهادگر کاملا معتقد است و نه فردی که بهطور کامل از گذشته خود فاصله گرفته باشد.
او درباره اینکه گاریدو دیدگاههای واقعی خود را پنهان میکند یا در این تغییر صادق است، افزود: «نمیدانم و شاید خودش هم نداند.»
پایگاه خبری بلومبرگ چهارشنبه اول مهر با استناد به دادههای وبسایت رهگیری «فلایترادار۲۴» گزارش داد پروازهایی از ایران به مقصدهایی از جمله بانکوک و پوکت در تایلند، شانگهای در چین و کابل در افغانستان انجام شدهاند.
پاوینا جاریاتیتیپونگ، رییس شرکت فرودگاههای تایلند، گفت این شرکت نمیتواند پروازهایی را که مطابق مقررات بینالمللی انجام میشوند، متوقف کند.
او افزود: «ما هیچ مقررات یا دستوری از دولت یا وزارت امور خارجه تایلند دریافت نکردهایم، بنابراین کاری جز پذیرش این پروازها نمیتوانیم انجام دهیم.»
با این حال، شرکت فرودگاههای تایلند اعلام کرده است در صورت صدور دستور از سوی مقامهای این کشور، امکان تعلیق پروازهای ایرانی وجود دارد.
گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، سهشنبه ۳۱ شهریور تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایران را «غیرقانونی» خواند.
او گفت پکن همواره با «تحریمهای یکجانبهای» که با قوانین بینالمللی مطابقت ندارند و به تایید شورای امنیت سازمان ملل نرسیدهاند، مخالف است.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۷ شهریور ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را تحریم کرد. این بسته شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی بود.
تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایرانی
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پیشتر اعلام کرد از اول مهر فعالیت شرکتهای هواپیمایی ایران در خارج از کشور متوقف خواهد شد و ارائه سوخت، خدمات فرودگاهی یا فروش بلیت به این شرکتها میتواند ارائهدهندگان این خدمات را در معرض حذف از نظام مالی دلاری آمریکا قرار دهد.
این تحریمها بهطور خودکار ورود هواپیماهای ایرانی به همه کشورها را ممنوع نمیکنند و به معنای بسته شدن حریم هوایی کشورهای دیگر به روی پروازهای ایران نیستند.
با این حال، شرکتهای هواپیمایی برای ادامه پروازهای بینالمللی به سوخترسانی، خدمات زمینی، فروش بلیت و خدمات بانکی وابستهاند و خطر تحریم شرکتهای ارائهدهنده این خدمات میتواند فعالیت آنها را با محدودیت جدی روبهرو کند.
به عبارت دیگر، اپراتورهای فرودگاهی و شرکتهای خارجی ارائهدهنده خدماتی مانند سوخترسانی در صورت ادامه همکاری با خطوط هوایی ایرانی با خطر تحریمهای ثانویه آمریکا مواجه خواهند شد.
تحریمهای ثانویه محدودیتهایی هستند که یک کشور علیه افراد یا شرکتهایی در کشورهای ثالث اعمال میکند تا آنها را از معامله با کشور، بخش یا اشخاص تحت تحریم بازدارد.
گزارشهای متناقض درباره پروازها به ترکیه
بلومبرگ در ادامه گزارش داد دستکم هفت پرواز تجاری ایرانی اول مهر از تهران راهی استانبول شدند که پروازهایی از شرکت دولتی ایرانایر هم در میان آنها به چشم میخورد.
پروازهای شرکتهای وارش و ایرانایرتور به مقصد ازمیر نیز در این تاریخ در حال انجام بودند.
با وجود این، یک مسافر که قصد سفر از تهران به استانبول را داشت، به ایراناینترنشنال گفت برای اول مهر موفق نشده است هیچ پروازی پیدا کند.
خبرگزاری فرانسه اول مهر به نقل از یک آژانس مسافرتی در تهران گزارش داد پروازها به بغداد، مسقط، قطر، گرجستان و جمهوری آذربایجان متوقف شدهاند، اما پرواز به چند مقصد دیگر، از جمله چین، همچنان برقرار است.
خبرگزاری رویترز ۳۱ شهریور به نقل از دو منبع در سازمان هواپیمایی کشوری عراق نوشت دولت این کشور به مقامهای هوانوردی دستور داده است پروازهای ایران به بغداد را از اول مهر تعلیق کنند.
مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، نیز از لغو پروازهای ایران به بغداد و مسقط خبر داد و گفت: «در حال هماهنگی و رایزنی هستیم تا پروازهایی که مقصد آنها بغداد است، به سمت فرودگاه نجف هدایت شوند.»
توقف پرواز برخی شرکتهای خارجی به ایران
یکی از نمایندگان شرکت هواپیمایی ترکیش پیش تر اعلام کرد این شرکت تمام پروازهای خود به ایران را دستکم تا مارس ۲۰۲۷ (اواسط اسفندماه) متوقف کرده است.
به گفته او، هیچ پروازی پیش از آن تاریخ برنامهریزی نشده و تضمینی هم برای ازسرگیری پروازها در مارس وجود ندارد.
شرکت هواپیمایی امارات نیز اعلام کرد دیگر به تهران پرواز نمیکند. لوفتهانزا و هواپیمایی اتریش هم گفتند پروازهای رفتوبرگشت به ایران دستکم تا ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ (دوم آبان) متوقف میماند و ازسرگیری آنها پس از این تاریخ قطعی نیست.
هواپیمایی قطر نیز خبر داد پروازهایش به ایران بهدلیل محدودیتهای حریم هوایی متوقف شده است. به گفته این شرکت، ازسرگیری این پروازها بهطور موقت برای ۲۹ نوامبر ۲۰۲۶ (هشتم آذر) برنامهریزی شده، اما این تاریخ ممکن است تغییر کند.
رسانه آی۲۴نیوز ۳۱ شهریور گزارش داد شرکت ایجت نیز پروازهای ورودی و خروجی خود به ایران را لغو کرده است.
این روزنامه چهارشنبه اول مهر نوشت اروپا بیش از دیگر اقتصادهای بزرگ جهان از گرانی گازوئیل آسیب دیده و قیمت این سوخت بهدنبال اختلال در تردد از تنگه هرمز و کاهش عرضه فرآوردههای نفتی پالایشگاههای روسیه، به بالاترین سطح خود رسیده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در روزهای اخیر از اوکراین خواسته است حملات به پالایشگاههای روسیه را متوقف کند.
این درخواست در حالی مطرح شده که گرانی سوخت پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا، جمهوریخواهان را تحت فشار قرار داده است.
تحلیل سازمان غیردولتی «حملونقل و محیط زیست» از دادههای کمیسیون اروپا نشان میدهد رانندگان اروپایی اکنون برای گازوئیل ۴۰ درصد بیشتر از ابتدای سال میپردازند. این افزایش برای یک باک ۵۰ لیتری حدود ۳۰ یورو هزینه بیشتر دارد.
قیمت بنزین نیز در همین مدت ۲۸ درصد افزایش یافته است.
بر اساس این برآورد، از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، افزایش قیمت گازوئیل روزانه ۲۰۳ میلیون یورو هزینه اضافی بر مصرفکنندگان اروپایی تحمیل کرده است. این رقم کاهش مالیات سوخت در برخی کشورها را در بر نمیگیرد؛ اقدامی که هزینه آن باید با افزایش مالیاتهای دیگر یا استقراض جبران شود.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
بر اساس دادههای کشتیرانی، تنها سه شناور حامل کالا ۳۱ شهریور از این آبراه عبور کردند. شمار شناورهای عبوری نسبت به روز قبل یک فروند کاهش یافت و پایینتر از میانگین حدود ۱۵ شناور در ۱۰ روز گذشته باقی ماند.
وابستگی بالای اروپا به گازوئیل
فایننشالتایمز در ادامه گزارش داد گازوئیل بیش از ۴۰ درصد مصرف فرآوردههای نفتی در اقتصاد اروپا را تشکیل میدهد؛ سهمی بالاتر از هر منطقه دیگر جهان و حدود دو برابر ایالات متحده.
همین وابستگی، اروپا را در برابر جهش قیمت این سوخت آسیبپذیرتر کرده است.
ژولیت اگال، تحلیلگر ارشد داده در سازمان حملونقل و محیط زیست، گفت اتکای حملونقل جادهای اروپا به موتورهای احتراق داخلی، این قاره را به کالایی پرنوسان وابسته کرده است که کنترل چندانی بر قیمت آن ندارد.
او افزود گسترش حملونقل برقی میتواند تابآوری اروپا را در بحرانها افزایش دهد.
اتحادیه اروپا میخواهد سهم برق در تقاضای انرژی را تا سال ۲۰۴۰ دو برابر کند و به ۴۶ درصد برساند. آژانس بینالمللی انرژی نیز میگوید برقیسازی میتواند هزینه واردات انرژی جهان را بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار کاهش دهد.
اورزولا فوندرلاین، رییس کمیسیون اروپا، هفته گذشته گفت واردات سوختهای فسیلی از آغاز جنگ ایران تاکنون ۹۰ میلیارد یورو هزینه اضافی برای اروپا داشته است، «بدون آنکه حتی یک مولکول انرژی بیشتر» در اختیار این قاره قرار گرفته باشد.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، در نامهای به فوندرلاین خواستار آن شد که بروکسل «بهطور موقت و استثنایی» برخی استانداردهای کیفیت سوخت را تسهیل کند.
نزدیک به یکپنجم خودروهای دیزلی اروپا در فرانسه تردد میکنند.
مکرون گفت این اقدام میتواند تولید پالایشگاههای اروپا را پنج تا ۲۰ درصد افزایش دهد. رییسجمهوری فرانسه یادآور شد اتحادیه اروپا در دوران همهگیری کووید-۱۹ نیز برخی محدودیتها را کاهش داده بود.
آنا-کایسا ایتکونن، سخنگوی کمیسیون اروپا، بدون اظهارنظر مستقیم درباره درخواست مکرون گفت تا زمانی که اروپا به سوختهای فسیلی وارداتی وابسته باشد، قیمت انرژی پرنوسان خواهد ماند و بروکسل آماده بررسی اقدامات دیگر است.
پیشتر در خردادماه، خبرگزاری رویترز گزارش داد افزایش قیمت سوخت در پی جنگ ایران، تقاضا برای خودروهای برقی نو و دستدوم را در سراسر اروپا افزایش داده است.
میراث سیاست قدیمی حمایت از خودروهای دیزلی
فایننشالتایمز نوشت آسیبپذیری امروز اروپا در برابر قیمت گازوئیل، تا حدی میراث سیاستهایی است که در دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ استفاده از خودروهای دیزلی را تشویق میکردند.
در آن سالها، بهرهوری بیشتر موتورهای دیزلی، انتشار کمتر دیاکسید کربن و هزینه پایینتر برای رانندگان را در مقایسه با خودروهای بنزینی به همراه داشت.
با روشنتر شدن نقش خودروهای دیزلی در آلودگی هوا، این سیاست بهتدریج کنار گذاشته شد؛ بهویژه پس از رسوایی «دیزلگیت».
این رسوایی در سال ۲۰۱۵ و پس از افشای دستکاری نرمافزاری فولکسواگن برای کمتر نشان دادن آلایندگی خودروهای دیزلی شکل گرفت.
با این حال، دادههای سازمان حملونقل و محیط زیست حاکی از آن است که چهار خودرو از هر ۱۰ خودرو در اروپا همچنان با گازوئیل کار میکنند.
این سازمان برای کاهش کوتاهمدت تقاضای گازوئیل به پیشنهادهای آژانس بینالمللی انرژی اشاره کرده است؛ از جمله کاهش ۱۰ کیلومتر بر ساعت از سقف سرعت در بزرگراهها و تشویق دورکاری در مشاغلی که امکان آن وجود دارد.
سازمان حملونقل و محیط زیست همچنین از بروکسل خواسته است با وجود فشار صنعت خودروسازی اروپا، از برنامه کنار گذاشتن تدریجی موتورهای احتراق داخلی عقبنشینی نکند.
در هفتههای اخیر، پیشروی حوثیهای یمن در مناطق اطراف تنگه بابالمندب و حملات آنها به عربستان سعودی، به نگرانیها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی و چشمانداز بازار جهانی نفت دامن زده است.
