وزیر خارجه عمان: نشست منطقهای صلاله به تعویق افتاد


بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، شامگاه یکشنبه ۲۲ شهریور اعلام کرد نشست منطقهای «صلاله» که قرار بود دوشنبه ۲۳ شهریور برگزار شود، برای دستیابی به اجماع به تعویق افتاده است.
البوسعیدی زمان جدیدی برای برگزاری این نشست اعلام نکرد و گفت عمان همچنان به پیشبرد گفتوگوهایی برای تقویت ثبات و همکاری پایدار در منطقه متعهد است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، پیشتر گفته بود دستورکار نشست دوشنبه در عمان، بررسی مسیر دریایی جدید در تنگه هرمز است و بازگشایی این تنگه به بازگشت آمریکا به تعهداتش در تفاهمنامه اسلامآباد بستگی دارد.






در ادامه صدور احکام اعدام برای معترضان و زندانیان سیاسی، گزارشها از محکومیت دستکم هشت زن به اعدام و صدور حکم اعدام برای حسین رسولینسب، از بازداشتشدگان دیماه ۱۴۰۴، حکایت دارد. حکم اعدام دو تن از این زنان در دیوان عالی کشور تایید شده است.
هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، گزارش داد مریم هداوند، مهناز چاردولی، لیلا ابوالحسنی و ترانه رحیمی در پروندههای مرتبط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ به اعدام محکوم شدهاند. سودا ابراهیمی شمسآبادی نیز در پروندهای مرتبط با مسائل امنیتی همزمان با جنگ حکم اعدام گرفته است و پخشان عزیزی، ارغوان فلاحی و زهرا شهباز طبری در پروندههای جداگانه سیاسی و امنیتی با حکم مرگ روبهرو هستند.
همزمان با انتشار گزارش مربوط به این هشت زن، هرانا از صدور حکم اعدام برای حسین رسولینسب، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه خبر داد.
بر اساس این گزارش، دادگاه انقلاب مشهد رسولینسب را با اتهام «محاربه» به اعدام محکوم کرده است. او اکنون در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود.
اتهامهای مطرحشده علیه این زنان شامل «بغی»، «محاربه» و «افساد فیالارض» است؛ اتهامهایی که در قوانین جمهوری اسلامی میتوانند به صدور حکم اعدام منجر شوند. بنا بر گزارش هرانا، این احکام در شعب مختلف دادگاههای انقلاب تهران، اصفهان، رشت و بندرعباس صادر شدهاند.
از میان این هشت زن، حکم اعدام پخشان عزیزی و ارغوان فلاحی در دیوان عالی کشور تایید شده است. زهرا شهباز طبری نیز پس از نقض نخستین حکم اعدام، بار دیگر در دادگاه به اعدام محکوم شده و پرونده پنج زن دیگر همچنان در مراحل بدوی یا فرجامخواهی قرار دارد.
نام شماری از این زنان پیشتر نیز در گزارشهای مربوط به صدور احکام سنگین پس از اعتراضات دیماه مطرح شده بود.
ایراناینترنشنال پنجم شهریور گزارش داد لیلا ابوالحسنی، ۴۳ ساله و مادر دو دختر نوجوان، از سوی شعبه پنجم دادگاه انقلاب اصفهان به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شده است. او در جریان اعتراضات ۱۸ دی در شاهینشهر بازداشت شده بود. یک منبع آگاه گفت ابوالحسنی هنگام فیلمبرداری از آتشسوزی یکی از شعبههای فروشگاه افق کوروش بازداشت شد، اما دادگاه او را به مشارکت در آتش زدن فروشگاه متهم کرد.
ترانه رحیمی نیز یکی از ۱۰ متهم پرونده موسوم به «میدان شهدای اصفهان» است که هشتم شهریور خبر صدور حکم اعدام آنان منتشر شد. گزارشها درباره این پرونده از محدودیت دسترسی وکلا و همچنین ادعای شکنجه شماری از متهمان در دوران بازجویی حکایت داشت. سازمان حقوق بشری ههنگاو نیز ۱۶ شهریور گزارش داد ترانه رحیمی علاوه بر حکم اعدام، به ۱۱ سال زندان محکوم شده است. خواهر دوقلوی او، رومینا رحیمی، در همین پرونده با حکم ۳۶ سال حبس روبهرو شده است.
ایراناینترنشنال ۲۱ شهریور گزارش داد سودا ابراهیمی شمسآبادی، بلاگر ۳۳ ساله اهل بندرعباس، با اتهامهایی از جمله «توهین به رهبری»، «فعالیت رسانهای و تبلیغی برخلاف امنیت ملی»، «اقدام اطلاعاتی و امنیتی به نفع دولتهای متخاصم» و عکسبرداری و ارسال تصاویر برای رسانههای فارسیزبان خارج از کشور به اعدام محکوم شده است. او در دوران بازداشت ۲۰ روز در سلول انفرادی نگهداری شده و خانوادهاش مدتی از محل نگهداری او بیاطلاع بودهاند.
جزییاتی درباره پرونده حسین رسولینسب
پرونده رسولینسب با اتهامهایی از جمله «محاربه از طریق مشارکت در تخریب اموال عمومی»، آتش زدن مراکز مذهبی و «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» تشکیل شده است.
یک منبع مطلع نزدیک به خانواده او به هرانا گفته پرونده به اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در شاندیز مربوط است؛ اعتراضاتی که در جریان آن یک مسجد و یک دارالقرآن دچار آتشسوزی شدند.
رسولینسب، متاهل و پدر دو فرزند، در جریان اعتراضات دیماه در شاندیز همراه با شماری دیگر از شهروندان بازداشت و پس از مدتی به زندان وکیلآباد منتقل شد.
افزایش احکام اعدام پس از اعتراضات دیماه
صدور این احکام در ادامه مجموعهای از پروندههای اعدام در هفتههای اخیر صورت میگیرد که بخش قابل توجهی از آنها به اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ مربوط است.
دیوان عالی کشور نهم شهریور حکم اعدام علیاصغر (علیرضا) پیغمبری، شهروند ۲۶ ساله و از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه را تایید کرد. یکی از وکلای او گفته بود بر اساس دفاعیات پرونده، تنها اقدام منتسب به پیغمبری «حضور در یکی از اعتراضات» بوده است. انتقال او از زندان تهران بزرگ به قزلحصار پس از تایید حکم، نگرانیها درباره احتمال اجرای اعدام را افزایش داد.
یک روز بعد، گزارش شد علی زارعی دوزدرهسی، زندانی سیاسی و از آسیبدیدگان چشمی جنبش «زن، زندگی، آزادی»، از سوی شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران به اتهام «افساد فیالارض» به اعدام محکوم شده است. همزمان، شماری دیگر از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات، از جمله ارغوان فلاحی، نیز با صدور یا تایید احکام اعدام روبهرو شدند.
دامنه پروندههای مرتبط با مجازات اعدام به بازداشتشدگان اعتراضات خیابانی محدود نیست. ایراناینترنشنال ۱۸ شهریور بر اساس یک سند قضایی گزارش داد پرونده ۱۸ زندانی در ارتباط با ناآرامی و آتشسوزی زندان دستگرد اصفهان به دادگاه انقلاب ارجاع شده و آنان در معرض صدور حکم اعدام قرار دارند. پیش از آن نیز پنج معترض محبوس در این زندان در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اعدام شده بودند و پنج محکوم دیگر همان پرونده در معرض اجرای حکم قرار داشتند.
این پروندهها بخشی از روند صدور و تایید احکام اعدام در هفتههای اخیر برای متهمان سیاسی، امنیتی و مرتبط با اعتراضات است؛ احکامی که عمدتا با اتهامهایی چون «محاربه»، «بغی» و «افساد فیالارض» صادر شدهاند.
همزمان با کشته شدن یک نفر در حمله به یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی جزیره هنگام و افزایش نگرانیها درباره عرضه جهانی نفت، دونالد ترامپ احتمال ادامه حضور آمریکا در ایران و «نگه داشتن نفت» را مطرح کرد.
امیر تیموری، فرماندار قشم، عصر یکشنبه ۲۱ شهریور تایید کرد یک کشتی تجاری ایرانی حدود ساعت پنج صبح یکشنبه در محدوده جزیره هنگام و ساحل شیبدراز جزیره قشم هدف قرار گرفت.
به گفته او، در این حمله یک نفر کشته و چهار نفر مجروح شدند. خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، نیز گزارش داد این کشتی کانتینربر هنگام حمله ۱۰ خدمه داشته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا حوالی ۶ صبح به وقت ایران از اصابت یک پرتابه به یک شناور هنگام عبور از تنگه هرمز خبر داد و نوشت این حادثه به آتشسوزی در این شناور و تخلیه خدمه آن انجامید. همزمان، رویترز گزارش داد تحولات تازه در خلیج فارس نگرانیها را درباره تشدید اختلال در مسیرهای انتقال انرژی افزایش داده است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی پس از حملات پهپادی روز جمعه همچنان از مدار خارج است. این خط لوله در ماههای اخیر و در پی کاهش شدید تردد در تنگه هرمز، به یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت عربستان به دریای سرخ تبدیل شده بود.
حمله به این تاسیسات در حالی صورت گرفت که حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز با تصرف بخش یمنی تنگه بابالمندب و جزایر راهبردی اطراف آن، توان بیشتری برای تهدید کشتیرانی و نفتکشهای سعودی به دست آوردهاند.
ترامپ: ممکن است بمانیم و نفت را نگه داریم
در همین حال دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، یکشنبه در جریان سفر به ایرلند بار دیگر درباره چشمانداز پایان جنگ سخن گفت و اعلام کرد «ماجرای ایران» ممکن است پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا پایان یابد.
ترامپ گفت جمهوری اسلامی «واقعا میخواهد به توافق برسد» و مقامهای آن «دائما تماس میگیرند»، اما تاکید کرد تنها توافقی را خواهد پذیرفت که از نظر او «درست» باشد. تهران پیشتر ادعای تماسهای مکرر برای مذاکره را رد کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در عین حال گزینه دیگری را نیز مطرح کرد و گفت آمریکا ممکن است حضور خود در ایران را ادامه دهد و نفت این کشور را در اختیار بگیرد.
او با اشاره به سیاست آمریکا در ونزوئلا گفت: «در نهایت از ایران خارج خواهیم شد، مگر اینکه تصمیم بگیریم بمانیم و مثل ونزوئلا نفت را نگه داریم.»
ترامپ افزود درآمد آمریکا از نفت ونزوئلا «چندین برابر هزینه جنگ را جبران کرده است». او همچنین گفت پس از پایان جنگ ایران، قیمت بنزین در آمریکا «مثل سنگ سقوط خواهد کرد».
ترامپ درباره دیدار برنامهریزیشده کشورهای خلیج فارس با جمهوری اسلامی نیز گفت دیدار آنها با ایران برایش اهمیتی ندارد و این موضوع «به خودشان مربوط است».
قرار است جمهوری اسلامی و شماری از کشورهای منطقه دوشنبه در عمان درباره تنگه هرمز و سازوکار احتمالی برای کشتیرانی در این آبراه گفتوگو کنند. مذاکرات عمان و جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته با هدف گشایش در وضعیت تنگه هرمز و رسیدن به راهحلی پایدار برای حل این مناقشه تاکنون به نتیجهای نرسیده است.
ذخیره نفت ینبع تنها برای پنج تا هفت روز
همزمان با این تحولات، معاملهگران و خریداران نفت عربستان به رویترز گفتند ذخایر موجود در بندر ینبع در ساحل دریای سرخ، در صورت ادامه توقف خط لوله، تنها برای حفظ صادرات به مدت پنج تا هفت روز کفایت میکند.
در صورت طولانی شدن توقف، ممکن است تا چهار درصد از عرضه جهانی نفت با خطر اختلال روبهرو شود؛ آن هم در شرایطی که هماکنون میلیونها بشکه نفت در روز بهدلیل اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز از بازار خارج شده است.
عربستان سعودی هنوز میزان دقیق خسارت واردشده به خط لوله یا زمان مورد نیاز برای بازگرداندن آن به مدار را اعلام نکرده است. منابع رویترز برآوردهای متفاوتی، از چند روز تا چند هفته، برای تعمیر آن ارائه کردهاند و تصاویر ماهوارهای ستونهای بزرگ دود را در نقاطی در امتداد مسیر خط لوله نشان دادهاند.
قیمت نفت هفته گذشته برای نخستین بار از ماه ژوئیه از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. معاملهگران انتظار دارند تحولات آخر هفته با بازگشایی بازارها در روز دوشنبه فشار صعودی تازهای بر قیمت نفت وارد کند.
در عربستان سعودی نیز رسانههای دولتی تصاویری از خسارت به خانهها و یک مسجد در استان جازان منتشر کردند. حوثیها جداگانه مدعی شدند یک پایگاه نظامی عربستان را در یکی از استانهای همجوار هدف قرار دادهاند. این گروه در روزهای اخیر پیشروی خود را در امتداد ساحل دریای سرخ گسترش داده است.
جمهوری اسلامی تنگه هرمز را بست و آمریکا، بنادر جنوب ایران را محاصره دریایی کرد. این بنادر که خالی شدند، پاکستان و ترکیه، میانجیهای مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا، مسیر زمینی را چهار برابر گرانتر، پیش پای حکومت گذاشتند.
بیش از ۸۰ درصد تجارت خارجی ایران از طریق تنها دو بندر «رجایی» و «امام»، بهترتیب بزرگترین بندر کانتینری و فلهای کشور در خلیج فارس، انجام میشد. وقتی این دو بندر در پی محاصره دریایی عملا از مدار خارج شدند، چارهای جز حملونقل زمینی برای جمهوری اسلامی باقی نماند.
پاکستان با بندرهای کراچی، قاسم و گوادر در جنوب شرق و ترکیه با بندر مرسین، در شمالغرب، از این فرصت استفاده کردند. کالاهایی که پیشتر بهطور مستقیم وارد بنادر خلیج فارس میشد، حالا باید یک بار در بندرهای پاکستان تخلیه شوند و از آنجا، با پرداخت عوارض به پاکستان، به ایران برسند؛ یا در مسیر شمالغرب، به مدیترانه بروند، در مرسین تخلیه شوند و از آنجا با دادن عوارض به ترکیه، راهی ایران شوند.
این مسیرها نیز قابل اتکا نیستند و تضمینی وجود ندارد که بار به ایران برسد. در پی تشدید درگیریهای اخیر در منطقه، مدام اخبار پراکندهای از بسته شدن مرزهای زمینی در ترکیه، پاکستان و در آخرین نمونه عراق منتشر شده است.
رانندگان کامیون در شبکههای اجتماعی روایتهای متعددی از گیر افتادن پشت مرزها، بهویژه در مرزهای پاکستان منتشر و روایتهایی از درخواست مبالغ بسیار بالا بابت عوارض عبور مطرح کردهاند.
هنوز درآمدی که جمهوری اسلامی انتظار دارد از دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز به دست آورد، محقق نشده و معلوم نیست اصلا محقق شود؛ در مقابل، هزینه حملونقل زمینی همین حالا چهار برابر شده است. مرداد امسال، مجیدرضا حریری، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین، گفت هزینه حمل یک کانتینر از چین تا ایران، پیش از محاصره، حدود ۳ هزار دلار بود و حالا برای حمل همان کانتینر باید ۱۲ هزار دلار پرداخت شود. او هزینه تداوم این وضعیت را ۱۸ میلیارد دلار برآورد کرد.
مسیرهای جایگزین
پس از محاصره دریایی، بازرگانان ایرانی ناچارند بار را که به طور سنتی از بندرهای شرق و جنوب چین ارسال میشد، ابتدا به خورگس و آلاشانکو در غرب چین ببرند، از آنجا با قطار یا جاده، از طریق خط آهنهایی که از قزاقستان و ترکمنستان یا قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان میگذرد به سرخس یا اینچهبرون بفرستند. به دلیل تفاوت عرض خطوط راهآهن در این مسیرها، مجموعه چرخهای واگنها باید در بخشی از مسیر تعویض شود. این فرایند زمان حمل را افزایش میدهد.
اگرچه با بستن تنگه هرمز، بندرهای جنوب ایران از رونق افتادهاند، اما در جنوب ترکیه، بندر مرسین این روزها، شلوغتر از همیشه است. کشتیها در آن بندر پهلو میگیرند و بار از طریق جاده، از مرز بازرگان، یا از طریق راهآهن، از مرز رازی، به ایران ارسال میشود.
در جنوب شرق، بندر گوادر پاکستان رونق پیدا کرده است. کشتیهایی که پیش از درگیریها میتوانستند مستقیم در بندرهای ایران پهلو بگیرند، حالا در گوادر پاکستان پهلو میگیرند و بارشان از آنجا بهصورت زمینی به ریمدان منتقل میشود. برخی هم از مسیری دورتر، از بندر کراچی، به ایران میآیند.
در شمال کشور، بزرگترین بندر، امیرآباد است. هرچند ظرفیتهای امیرآباد و بندر انزلی با بندرهای جنوب ایران قابل قیاس نیستند، اما مثل گذشته در تجارت با روسیه فعالاند.
مرزهای غربی ایران با عراق بهطور سنتی بیشتر برای تجارت منطقهای فعال بودهاند. فقط مرز شلمچه در منتهیالیه جنوب غربی ایران، به دلیل نزدیکی به بندر امقصر عراق، به صورت بالقوه میتواند نقش تجاری ایفا کند.
سرنوشت تجارت از طریق مسیر هوایی که تنها برای برخی کالاها بهصرفه است، نیز مبهم است. اگر تحریمهای جدید هوایی این بخش را هم درگیر کند، عرصه برای بازرگانان ایرانی تنگتر هم خواهد شد.
تمام این هزینههای اضافه، در نهایت توسط مردم ایران بهعنوان مصرف کننده نهایی پرداخت خواهد شد.
مقامهای لهستانی و اوکراینی اعلام کردند روسیه کامیونی را در نزدیکی مرز اوکراین و لهستان هدف قرار داده است. تازهترین حمله به مناطق نزدیک قلمرو ناتو در حالی رخ داد که مسکو و کییف حملات دوربرد خود را برای تغییر موازنه جنگ تشدید کردهاند.
مرزبانی لهستان یکشنبه ۲۲ شهریور به خبرگزاری رویترز گفت فعالیت گذرگاه مرزی دوروهوسک-یاهودین پس از این حمله که در فاصله حدود ۸۰۰ متری مرز لهستان انجام گرفت، برای مدتی کوتاه به حالت تعلیق درآمد، اما سپس از سر گرفته شد.
در سوی دیگر، وزارت دفاع روسیه از حمله به زیرساختهایی در غرب اوکراین خبر داد که انتقال محمولههای نظامی از اروپا را تسهیل میکنند.
اوکراین برای تجارت و دریافت محمولههای تسلیحاتی به مسیرهای مرزی خود با لهستان، رومانی و مولداوی وابسته است.
در تحولی دیگر، مرکز ملی مدیریت بحران لیتوانی ۲۲ شهریور اعلام کرد فرودگاه ویلنیوس، پایتخت این کشور، در پی مشاهده احتمالی یک پهپاد در حریم هوایی لیتوانی تعطیل شد.
ناتو نیز در واکنش به این رویداد، جنگندههای خود را به پرواز درآورد.
روسیه در هفتههای اخیر حملات به گذرگاههای مرزی اوکراین با متحدان غربیاش را در دستور کار قرار داده است.
این حملات بخشی از کارزار رو به گسترش دو طرف برای ضربه زدن به زیرساختهای اقتصادی یکدیگر به شمار میرود.
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
پیشنهاد هند و چین برای میانجیگری
کرملین ۲۲ شهریور اعلام کرد نارندرا مودی، نخستوزیر هند و شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در رایزنیهای خود با ولادیمیر پوتین در اجلاس بریکس در دهلینو، برای میانجیگری بهمنظور دستیابی به توافق صلح در جنگ اوکراین پیشنهاد کمک دادهاند.
به گزارش خبرگزاری دولتی تاس روسیه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت رییسجمهوری روسیه مودی را در جریان تحولات میدانی جنگ قرار داده است.
او افزود مسکو احتمال ازسرگیری مذاکرات سهجانبه با کییف و واشینگتن در ماه اکتبر را رد نمیکند.
مودی ۹ شهریور در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان به پوتین گفته بود جنگ باید پایان یابد. این سخنان یکی از چندین درخواست رهبران کشورهایی بود که روابط نزدیکی با مسکو دارند.
قاسم جومارت توکایف، رییسجمهوری قزاقستان، نیز پیشتر آشکارا از پوتین خواست درگیریها را در امتداد خط مقدم متوقف کند.
به گزارش رویترز، خطوط نبرد در سال جاری تا حد زیادی بدون تغییر باقی ماندهاند.
روسیه این پیشنهاد را رد کرده و گفته است اوکراین باید نیروهای خود را عقب بکشد و منطقه صنعتی دونباس در شرق این کشور را به مسکو واگذار کند. در مقابل، کییف تاکید کرده است هرگز چنین خواستهای را نخواهد پذیرفت.
برزیل و چین، دو عضو بنیانگذار بریکس، هم خواستار ازسرگیری مذاکرات صلح شدهاند.
ادامه حملات به تاسیسات انرژی
رویترز گزارش داد درگیریهای روسیه و اوکراین در طول شب بیوقفه ادامه یافت.
در بخش تحت کنترل روسیه در استان زاپوریژیای اوکراین، رییس شرکت دولتی انرژی هستهای روساتم در سخنانی کییف را به حمله به کامیونهای حامل سوخت در نزدیکی نیروگاه هستهای زاپوریژیا متهم کرد.
این نیروگاه که بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا به شمار میرود، از مارس ۲۰۲۲ در کنترل روسیه قرار دارد و همچنان در نزدیکی خط مقدم جنگ واقع شده است.
در خاک روسیه نیز رادمیر بلیایف، شهردار نیژنکامسک، گفت پهپادهای اوکراینی به اهدافی «غیرنظامی و صنعتی» در این شهر حمله کردند.
این حمله دستکم دو کشته و چند زخمی بر جای گذاشت. نیژنکامسک در منطقه تاتارستان در حاشیه رود ولگا واقع شده است.
در مقابل، ارتش اوکراین ۲۲ شهریور اعلام کرد پالایشگاه تانِکو در تاتارستان را در عملیاتی شبانه هدف قرار داده است و گزارشها از وقوع آتشسوزی در این مجموعه حکایت دارند.
کییف همچنین از حمله شبانه به پالایشگاهی در منطقه کراسنودار در جنوب روسیه خبر داد.
ارتش اوکراین طی ماههای اخیر حملات خود به زیرساختهای انرژی و دیگر تاسیسات روسیه را افزایش داده است.
پالایشگاهها، پایانههای نفتی و انبارهای شرکت خردهفروشی اینترنتی «وایلدبریس» از جمله اهداف این حملات بودهاند.
در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید، افزایش چندبرابری قیمت لوازمالتحریر، روپوش و شهریه مدارس، فشار اقتصادی بر خانوادهها را برای تامین هزینه تحصیل فرزندانشان تشدید کرده و به نگرانیها درباره ترک تحصیل دانشآموزان دامن زده است.
روزنامه شرق یکشنبه ۲۲ شهریور نوشت مهر ۱۴۰۵ «بوی تلخ تورم و فقر» میدهد و خانوادههایی که بهسختی از پس مخارج روزمره برمیآیند، اکنون با هزینههای سنگین مدرسه نیز دستوپنجه نرم میکنند.
افخم صباغ، مدیرعامل خیریه «مهروماه»، در مصاحبه با شرق هشدار داد بازماندگی از تحصیل در میان کودکان دهکهای پایین گستردگی بیشتری دارد و بسیاری از آنان ناگزیر وارد بازار کار میشوند.
او گفت: «این کودکان تحت استثمار قرار میگیرند و وقتی در خیابانها با خشونت و کتک مواجه میشوند، راهشان به کارگاههای زیرزمینی و رستورانها منتهی میشود. کافی است نگاهی به محیط امروز اطرافمان بیندازیم، از گارسونهای زیر سن قانونی تا دختران نوجوانی که در کافهها کار میکنند. همه اینها صورتهای متفاوت و رایج یک حقیقت واحدند: ترک تحصیل.»
صباغ این وضعیت را در تضاد با سیاستهای تشویقی فرزندآوری دانست و افزود در حالی که تبلیغات گستردهای برای افزایش جمعیت صورت میگیرد، هزینههای سنگین تحصیل خانوادهها را برای آموزش حتی یک فرزند زیر فشار شدید قرار داده است.
او خبر داد شمار خانوادههایی که برای تامین لوازم تحصیلی به خیریه مهروماه مراجعه میکنند، نسبت به سال گذشته تقریبا سه برابر شده است، اما این موسسه توان پاسخگویی به چنین حجم گستردهای از تقاضا را ندارد.
صباغ یادآور شد: «وقتی تورم صعودی است، خانوادههای متوسط به دهکهای پایینتر سقوط میکنند و عملا از پرداخت این هزینهها عاجز میمانند. در نتیجه، ناگزیرند کیفیت کالا و تعداد اقلام خریداریشده را کاهش دهند... این چرخه در نهایت به کاهش انگیزه تحصیل و افت سواد در بدنه جامعه دامن میزند.»
پیشتر در خردادماه، حسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران، افزایش شمار کودکان کار را پیامد مستقیم گسترش فقر در کشور دانست و هشدار داد این کودکان با آسیبهایی چون بهرهکشی جنسی، انواع خشونت و سوءتغذیه مواجه هستند.
به گفته او، کودکان کار با محرومیت از محیط امن مدرسه و فرآیند جامعهپذیری، ناچار به سازگاری با شرایط سخت خیابان میشوند و برای بقا در این محیط، گاهی به رفتارهای پرخطر روی میآورند.
حدود یک میلیون کودک بازمانده از تحصیل
به گزارش روزنامه شرق، آمارها نشان میدهد با ادامه نرخ صعودی تورم، شمار کودکان بازمانده از تحصیل نیز بیشتر شده است.
در سال تحصیلی ۱۳۹۵-۱۳۹۶، شمار این کودکان ۷۷۷ هزار و ۸۶۲ نفر بود، اما برآوردهای غیررسمی حاکی از آن است که این رقم در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به حدود یک میلیون نفر رسید.
پیشبینی میشود در سال تحصیلی پیشرو نیز دستکم ۹۵۰ هزار کودک از تحصیل بازبمانند.
۲۰ شهریور، کانون فرهنگیان اسلامشهر با اشاره به کمبود دستکم ۱۰۰ هزار معلم، افت کیفیت یادگیری، افزایش ترک تحصیل و کمبود بودجه هشدار داد ادامه این روند، نظام آموزشی ایران را در آستانه سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با خطر فروپاشی روبهرو کرده است.
این تشکل صنفی تراکم بالای کلاسها، افزایش شمار کودکان بازمانده از تحصیل و مشکلات روانی دانشآموزان را از مهمترین بحرانهای پیش روی نظام آموزشی ایران دانست.
گرانی خانوادهها را به خرید لوازم بیکیفیت کشانده است
یک فروشنده لوازمالتحریر در خیابان ۱۲ فروردین تهران در مصاحبه با شرق گفت جنگ، تحریم، آلودگی هوا و دیگر تحولات کشور بهطور مستقیم بر دخلوخرج این صنف اثر میگذارد.
به گفته او، بهای لوازمالتحریر از پیش از نوروز بهشدت افزایش یافته و همچنان ماهبهماه بیشتر میشود.
او افزود خانوادهها هنوز نمیدانند مدارس در مهر حضوری خواهند بود یا آموزش بار دیگر مجازی میشود و به همین دلیل برای خرید کیف و لوازمالتحریر جدید تردید دارند.
فروشنده دیگری در خیابان فخر رازی نیز گفت: «بازار دائما به این سمت میرود که اجناس بیکیفیت را جایگزین اجناس باکیفیت کند تا مردم بخرند. تقصیر مردم نیست، کسی دوست ندارد برای بچهاش یک جامدادی بخرد که به ماه نرسیده زیپش درمیرود. اینها از سر ناچاری است.»
۱۱ شهریور، روزنامه آگاه گزارش داد هزینه لوازم مدرسه برای یک دانشآموز در ایران به ۱۵ میلیون تومان رسیده که معادل حدود ۹۰ درصد پایه مزد ماهانه یک کارگر است.
در روزهای گذشته، برخی دانشآموزان با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال گفتند فشار مالی بر خانوادههایشان به حدی رسیده که حتی از درخواست پول برای خرید دفتر و کتاب یا شرکت در کلاسهای آموزشی خجالت میکشند.
شماری از والدین نیز در پیامهای خود از ناتوانی در تامین هزینههای تحصیل فرزندانشان و احساس شرمندگی در برابر آنان نوشتند.
مدرسهای با دو برابر آمار رسمی دانشآموزان
مدیر یک مدرسه دولتی در منطقه ۱۵ تهران که در گزارش شرق با نام «خانم اکبری» معرفی شده، از شرایط دشوار دانشآموزان کمبرخوردار ایرانی و فرزندان کارگران افغانستانی خبر داد و گفت اعتیاد برخی والدین و نداشتن مدارک رسمی اقامت در ایران، کودکان این محله را بیش از پیش در معرض محرومیت از تحصیل قرار داده است.
اکبری افزود آمار رسمی آموزشوپرورش برای مدرسهاش ۴۰۰ دانشآموز است، اما افراد فاقد مدرک به مدرسه مراجعه میکنند و میخواهند فرزندانشان، حتی بدون دریافت کارنامه، فقط فرصت درس خواندن داشته باشند.
به گفته او، به همین دلیل، شمار واقعی دانشآموزان مدرسه در سال گذشته به ۸۰۰ نفر رسید.
اکبری ادامه داد: «خانوادهها بسیار وضعیت ضعیفی دارند، در این حد که وقتی ما برای آنها یک حامی پیدا میکنیم که فقط کتاب درسی را تهیه کند، یا کسی را پیدا میکنیم که در حد دو بسته سویا و ماکارونی به خانوادهها بدهد، آنها خیلی خوشحال میشوند.»
او اضافه کرد: «ما الان یک صندوق برای نان گذاشتهایم و بن خرید نان لواش از نانوایی محل به خانوادهها میدهیم تا بچهها حداقل صبحانه چیزی بخورند. من به مدیران دیگر مدارس گفتهام هرکدام از بچههایشان که مانتو و روپوش مدرسهاش را نخواست، آن را برای ما بفرستند که فارغ از رنگ و طرح، به بچههای خودمان بدهیم.»
در ماههای اخیر، ادامه سیاستهای تنشآفرین جمهوری اسلامی در منطقه به تشدید تحریمها، سقوط ارزش پول ملی و افزایش بهای کالاهای اساسی انجامیده و قدرت خرید مردم را بیش از پیش کاهش داده است.