فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با انتشار ویدیویی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «نفتکش ریسکو روز سهشنبه، پس از آنکه در واکنش به تلاشهای سپاه پاسداران برای حمله به یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا توسط نیروهای سنتکام منهدم شد، در خلیج عمان غرق شد.»
شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور آمریکا اعلام کرد در پی حملات ناموفق موشکی جمهوری اسلامی به دو ناو جنگی این کشور در خلیج فارس، پنج نفتکش مرتبط با سپاه پاسداران را منهدم کرده است. پس از آن، سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که حملاتی موشکی به یک پایگاه آمریکا در اردن انجام داده است.
در اولین واکنش به این درگیریها، قراردادهای آتی نفت خام برنت در نخستین دقایق بامداد چهارشنبه ۱.۵۷ دلار، معادل ۱.۶ درصد، افزایش یافت و به ۹۹.۴۹ دلار در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۱.۶۰ دلار، معادل ۱.۷۲ درصد، افزایش، به ۹۴.۶۳ دلار در هر بشکه رسید.
قیمت نفت خام برنت از اوایل ماه اوت تاکنون حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است زیرا امیدها به دستیابی به راهحلی دائمی برای جنگ ششماهه کاهش یافته و درگیریها بار دیگر شدت گرفتهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۶ شهریور در شبکههای اجتماعی نوشت که با پیروزی آمریکا در جنگ ایران، بهای نفت بهشدت کاهش خواهد یافت و قیمت بنزین ابتدا به سه دلار و در نهایت به کمتر از دو دلار در هر گالن میرسد.
در مقابل، محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی نیز دوشنبه ۱۶ شهریور در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «زنجیره تولید نفت و گاز در این منطقه گسترده، در دسترس و آسیبپذیر است. شرکتهای نفت و گاز آمریکایی در سراسر این آبها و تاسیسات نیز به همان اندازه در معرض خطرند.»
او افزود: «به داراییهای ما حمله کنید، هدف حمله قرار میگیرید. ما پیشتر این را ثابت کردهایم؛ از پایگاههایی بپرسید که دیگر قابل استفاده نیستند.»
دان استروین، رییس مشترک بخش تحقیقات جهانی کالاها در گلدمن ساکس، سهشنبه به شبکه سیانبیسی گفت تشدید درگیری میان آمریکا و حکومت ایران که اکنون وارد هفتمین ماه خود شده است، همزمان با افزایش حملات به کشتیرانی، خطر جهش قیمت نفت به بالای ۱۲۰ دلار در هر بشکه را افزایش داده است.
استروین گفت تشدید تنشها در روزهای اخیر، احتمال تحقق سناریویی صعودیتر را افزایش داده است؛ سناریویی که در آن صادرات طی ماههای آینده بهبود پیدا نمیکند.
او گفت: «تحولات چند روز گذشته نشان میدهد احتمال آن سناریو صعودی جایگزین، که در آن صادرات در چند ماه آینده عملا راکد میماند و قیمت برنت از ۱۲۰ دلار فراتر میرود، قطعا در حال افزایش است زیرا شاهد تشدید و گسترش حملات به کشتیرانی هستیم.»
با این حال او ابراز امیدواری کرد که صادرات نفت از خلیج فارس بهتدریج احیا شود، زیرا تولیدکنندگان، از جمله از طریق استفاده از مسیرهای جایگزین کشتیرانی و در نهایت افزایش ظرفیت خطوط لوله، خود را با اختلالات موجود تطبیق میدهند.
روزنامه نیویورکتایمز یکشنبه ۱۵ شهریور گزارش داد میانگین عبور روزانه نفت از تنگه هرمز در هفت روز منتهی به ۱۲ شهریور، با وجود حفاظت ارتش آمریکا، ۶۰ درصد کمتر از پیش از جنگ بود.
یوجین گولز، استاد دانشگاه نوتردام، به این روزنامه گفت: «حکومت ایران نمیتواند تنگه را کاملا ببندد و آمریکا نیز نمیتواند آن را کاملا باز کند.»
پس از چند هفته کاهش عرضه بنزین و تشکیل صفهای کیلومتری در جایگاههای سوخت، دولت قیمت بنزین خارج از سهمیه را به لیتری ۱۰۰ هزار ریال، معادل حدود ۴.۳ سنت آمریکا، افزایش داد.
ایران اکنون یک نظام سهنرخی برای قیمت بنزین دارد. هر خودرو ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با قیمت لیتری ۱۵ هزار ریال، معادل حدود ۰.۶۵ سنت آمریکا، دریافت میکند و ۵۰ لیتر دیگر نیز با قیمت لیتری ۳۰ هزار ریال، معادل حدود ۱.۳ سنت، در اختیار آن قرار میگیرد. بنزینی که بیش از این سهمیهها خریداری شود، لیتری ۱۰۰ هزار ریال قیمت دارد؛ دو برابر نرخ قبلی بنزین خارج از سهمیه.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، گفته است این افزایش قیمت بر حدود ۸۵ درصد صاحبان خودرو تاثیری نخواهد گذاشت، زیرا مصرف ماهانه آنها کمتر از مجموع سهمیه یارانهای ۱۱۰ لیتری است.
در نگاه نخست، فروش بنزین به قیمت تنها حدود ۴.۳ سنت در هر لیتر، در حالی که همچنان ماهانه ۱۱۰ لیتر با نرخهای یارانهای بسیار پایینتر عرضه میشود، ممکن است باعث شود تاثیر مالی این افزایش قیمت محدود به نظر برسد.
اما ارقام نشان میدهند دولت همچنان میتواند سالانه چند صد میلیون دلار درآمد اضافی کسب کند. اینکه این سیاست بتواند مصرف را به میزان قابل توجهی کاهش دهد یا وابستگی ایران به واردات بنزین را کم کند، موضوع دیگری است.
درآمد دولت
مقامهای جمهوری اسلامی آمار دقیق و بهروزی منتشر نکردهاند که نشان دهد چه میزان بنزین با هر یک از سه نرخ فروخته میشود.
اما با وجود حدود ۲۲ میلیون خودرو سواری بنزینی و مجموع سهمیه ماهانه ۱۱۰ لیتر برای هر خودرو، حتی اگر همه رانندگان تمام سهمیه خود را مصرف کنند، این خودروها حداکثر میتوانند روزانه حدود ۸۰ میلیون لیتر بنزین یارانهای مصرف کنند.
با توجه به اینکه مصرف بنزین در سراسر کشور حدود ۱۳۴ میلیون لیتر در روز است، حدود ۵۴ میلیون لیتر از مصرف روزانه خارج از سهمیههای یارانهای خواهد بود.
این برآورد در مجموع با اظهارات رییس شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران در پاییز سال گذشته همخوانی دارد. او گفته بود حدود ۴۰ درصد سوختگیری بنزین با استفاده از کارتهای اضطراری موجود در جایگاهها، و نه کارتهای سوخت شخصی رانندگان، انجام میشود.
یک گزارش محرمانه ۹۴ صفحهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران که ایراناینترنشنال آن را بررسی کرده، متوسط مصرف بنزین را در سال ۱۴۰۳ ایران با احتساب افزودنیها و محصولات پتروشیمی حدود ۱۲۴ میلیون لیتر در روز اعلام کرده است.
اگر روزانه حدود ۵۴ میلیون لیتر همچنان با نرخ خارج از سهمیه خریداری شود، دریافت ۵۰ هزار ریال اضافی برای هر لیتر طی یک سال حدود ۹۸.۵ تریلیون ریال درآمد ایجاد خواهد کرد.
با نرخ فعلی ارز، یعنی حدود ۲.۳ میلیون ریال در برابر هر دلار، این رقم تقریباً معادل ۴۲۸ میلیون دلار است.
این رقم سناریویی مبتنی بر الگوی فعلی مصرف است و نه یک پیشبینی قطعی از درآمد. قیمت بالاتر ممکن است برخی رانندگان را به کاهش مصرف یا اتکای بیشتر به سهمیههای یارانهای خود ترغیب کند.
دولت همچنین سهمیه بنزین یارانهای خودروهای تازه شمارهگذاریشده و خودروهای وارداتی را حذف کرده و صاحبان آنها را ملزم کرده است سوخت را با نرخ خارج از سهمیه خریداری کنند.
دادههای گمرک و وزارت صنعت نشان میدهند ایران در پنج سال گذشته بهطور متوسط سالانه حدود یک میلیون خودروی تولید داخل یا وارداتی به ناوگان جادهای خود افزوده است.
زمانی که یک دوره کامل یکساله شامل حدود یک میلیون خودروی اضافی به مدت ۱۲ ماه مشمول نرخ بالاتر شود، با فرض متوسط مصرف ماهانه ۱۲۰ تا ۱۵۰ لیتر برای هر خودرو، افزایش اخیر قیمت میتواند حدود ۳۵ میلیون دلار دیگر درآمد سالانه ایجاد کند.
بر اساس این فرضها، دولت در نهایت میتواند از محل افزایش قیمت بنزین، کمتر از نیم میلیارد دلار درآمد اضافی سالانه به دست آورد.
آیا افزایش قیمت میتواند کمبود را کاهش دهد؟
بر اساس آمار بانک مرکزی ایران، این کشور سال گذشته حدود ۲.۹ میلیارد دلار بنزین وارد کرد.
مقامهای جمهوری اسلامی میگویند کشور در حال حاضر نیازمند واردات روزانه حدود ۱۰ میلیون لیتر بنزین است و هزینه آن با قیمتهای بازار منطقهای، در مجموع با رقم واردات سال گذشته قابل مقایسه است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، بارها از افزایش قیمت بنزین دفاع کرده و گفته است منطقی نیست ایران بنزین را با قیمتهایی بسیار بالاتر از خارج خریداری کند و سپس آن را در داخل با نرخهای بهشدت یارانهای بفروشد.
اما حتی اگر نرخ بالاتر بنزین خارج از سهمیه سالانه نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار درآمد ایجاد کند، این رقم تنها حدود ۱۷ درصد از ۲.۹ میلیارد دلاری خواهد بود که ایران سال گذشته برای واردات بنزین هزینه کرد.
بنابراین، درآمد اضافی حتی به پوشش هزینه واردات بنزین کشور نیز نزدیک نخواهد شد.
مقامها همچنین استدلال کردهاند که افزایش قیمت میتواند مصرف را کاهش دهد. اما بسیاری از کسانی که در ایران بیشترین میزان بنزین را مصرف میکنند در بخش حملونقل بار، جابهجایی مسافر و سایر کسبوکارهای خدماتی فعالیت دارند که مستقیماً به استفاده از خودرو وابستهاند.
برای این افراد، مصرف کمتر بنزین میتواند به معنای درآمد کمتر باشد، نه صرفاا کاهش مصرف غیرضروری سوخت.
عوامل ساختاری دیگری نیز همزمان تقاضا برای بنزین را افزایش میدهند.
آمار رسمی نشان میدهد عرضه گاز طبیعی فشرده (CNG) برای خودروهای دوگانهسوز طی پنج سال گذشته هر سال کاهش یافته است، زیرا کمبود گاز طبیعی در ایران تشدید شده است.
مصرف CNG سال گذشته به حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافت که ۳۸ درصد کمتر از سطح سال ۲۰۲۰ است. این کاهش معادل افزوده شدن تقریبا ۹ میلیون لیتر به تقاضای روزانه بنزین است.
ایران همچنین از سال ۲۰۱۸ تاکنون هیچ پالایشگاه نفت جدیدی راهاندازی نکرده است، در حالی که هر سال حدود یک میلیون خودرو به ناوگان داخلی کشور افزوده میشود.
بنابراین، ترکیب افزایش تعداد خودروها، کاهش دسترسی به CNG و محدودیت ظرفیت پالایشگاهی احتمالا کسری بنزین را عمیقتر خواهد کرد و نیاز ایران به واردات را افزایش خواهد داد، حتی اگر قیمتهای بالاتر تا حدی مصرف را مهار کنند.
ادامه کاهش ارزش ریال مشکل دیگری ایجاد میکند.
دلار آمریکا ازشهریور ۱۴۰۴ تاکنون حدود ۱۲۰ درصد در برابر ریال افزایش ارزش داشته است. اگر ارزش پول ایران همچنان کاهش یابد، بخشی از درآمد اضافی حاصل از افزایش قیمت بنزین بهسرعت ارزش خود را بر مبنای دلار و بهصورت واقعی از دست خواهد داد.
مساله دیگر تورم است.
میانگین نرخ تورم ۱۲ماهه ایران به نزدیک ۷۰ درصد رسیده، در حالی که قیمت مواد غذایی حدود ۱۲۸ درصد بیشتر از یک سال قبل است.
افزایش قیمت بنزین میتواند مستقیما به افزایش هزینههای حملونقل و بهدنبال آن افزایش قیمت کالاها و خدمات برای مصرفکنندگان منجر شود. بنابراین، سیاستی که کمتر از نیم میلیارد دلار درآمد اضافی ایجاد میکند، میتواند هزینههای گستردهتری را به خانوارهایی تحمیل کند که هماکنون نیز با افزایش شدید قیمتها دستوپنجه نرم میکنند.
هزینه بسیار بزرگتر تحریمها
وقتی این مبالغ با زیانهای اقتصادی ناشی از تحریم صادرات نفت ایران مقایسه شوند، حتی کوچکتر به نظر میرسند.
بر اساس آمار بانک مرکزی، ایران سال گذشته، در صورتی که صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی آن با قیمتهای بازار خلیج فارس محاسبه شود، ۵۷.۴ میلیارد دلار صادرات مرتبط با نفت داشته است.
این رقم ارزش اسمی این صادرات در بازار است. مبلغی که در نهایت به دست ایران میرسد، به میزان قابل توجهی کمتر است.
همایون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد شرکت کپلر، به ایراناینترنشنال گفت حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد درآمدهای نفتی ایران در فاصله بارگیری تا تحویل، به دلیل سازوکارهایی که برای دور زدن تحریمها لازم است، از دست میرود.
این هزینهها شامل تخفیفهای ارائهشده به خریداران چینی، پرداخت به واسطهها، جعل اسناد حملونقل، انتقال کشتیبهکشتی نفت، طولانیتر شدن زمان حمل، هزینه نگهداری نفت در مخازن شناور و هزینه اجاره کشتیهای متعلق به اصطلاح «ناوگان سایه» است.
بر این اساس، ایران سال گذشته به دلیل تخفیفها و هزینههای دور زدن تحریمها، از نفتی که عملا صادر کرده بود حدود ۱۵ تا ۱۷ میلیارد دلار از دست داد.
علاوه بر این، نفتی نیز وجود دارد که ایران اصلا نتوانست صادر کند.
صادرات نفت خام ایران در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط حدود یک میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از تحریمها بود. با قیمتهای رایج آن زمان، ارزش این میزان صادرات ازدسترفته تقریبا ۲۵ میلیارد دلار در سال بود.
در مجموع، این ارقام نشان میدهند ایران سال گذشته بیش از ۴۰ میلیارد دلار درآمد بالقوه نفتی را از دست داده و هزینههای اضافی صادرات مرتبط با تحریمها را متحمل شده است.
این رقم حدود ۸۰ برابر درآمد اضافی سالانه کمتر از ۵۰۰ میلیون دلاری است که دولت، بر اساس فرض تداوم الگوی فعلی مصرف، میتواند از اقدامات مربوط به قیمت بنزین به دست آورد.
این شکاف امسال حتی بیشتر شده است.
از اواسط ژوئیه، انتقال نفت خام تازه بارگیریشده ایران از پایانههای نفتی کشور به سوی بازارهای نهایی در خارج از کشور عملاً متوقف شده است.
مقداری نفت خام همچنان بارگیری شده، اما بخش عمده آن به جای حرکت به سوی مقصد نهایی، در آبهای جنوب ایران در دریا انباشته شده است. در حال حاضر حدود ۵۵ میلیون بشکه نفت ایران در مخازن شناور در این منطقه نگهداری میشود و عملا در داخل محاصره دریایی گرفتار شده است.
با این حال، تحویل نفت به چین ادامه یافته است، زیرا همه نفت خامی که به بنادر چین میرسد اخیرا در ایران بارگیری نشده است.
دادههای کپلر که ایراناینترنشنال به دست آورده نشان میدهد نفت خام ایران که ماه گذشته در چین تخلیه شد، بهطور متوسط حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز بوده است؛ در حالی که این رقم در ماههای ژوئن و ژوئیه حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز بود.
بخش زیادی از این نفت پیشتر ایران را ترک کرده و از ذخایر شناور انباشتهشده قبلی در آبهای آسیا تامین شده بود.
این موضوع توضیح میدهد که چگونه نفت خام ایران همچنان میتواند وارد چین شود، در حالی که انتقال نفت تازه بارگیریشده از ایران به بازارهای خارجی تا حد زیادی متوقف شده است.
این مقایسه ابعاد مشکل اقتصادی تهران را برجسته میکند.
دولت میتواند با دریافت پول بیشتر از مصرفکنندگان برای بنزین، سالانه کمتر از نیم میلیارد دلار درآمد اضافی کسب کند؛ با این حال، این افزایش قیمت تاثیر چندانی بر عوامل ساختاری ایجادکننده کسری بنزین ایران ندارد، در حالی که کشور همزمان با دهها میلیارد دلار درآمد ازدسترفته نفتی و هزینههای ناشی از تحریمها روبهرو است.
پیشنویس قطعنامهای که آسوشیتدپرس آن را مشاهده کرده و رویترز نیز پیشتر درباره آن گزارش داده بود، از رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میخواهد: «این قطعنامه و قطعنامههایی را که پیشتر تصویب شدهاند مطابق با مقررات مربوطه در اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به تمامی اعضای آژانس و همچنین شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارسال کند.»
این قطعنامه همچنین «بر حمایت خود از یک راهحل دیپلماتیک برای چالشهای ناشی از برنامه هستهای ایران و پیامدهای آن برای صلح و ثبات منطقهای تأکید میکند؛ راهحلی که به توافقی منجر شود که تمامی نگرانیهای بینالمللی مرتبط با فعالیتهای هستهای ایران را برطرف کند، و همه طرفها را تشویق میکند بهطور سازنده در دیپلماسی مشارکت کنند.»
ایران بر اساس تعهداتی که بخشی از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) است، از نظر حقوقی موظف است تمامی مواد و فعالیتهای هستهای خود را اعلام کند و به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه دهد تایید کنند که هیچیک از این فعالیتها از برنامههای صلحآمیز منحرف نشدهاند.
بهنوشته آسوشیتدپرس این اقدام دیپلماتیک از خرداد ۱۴۰۴ در دست بررسی بوده است. در آن زمان یک روز پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل حملات خود علیه تاسیسات هستهای ایران را آغاز کنند، شورای حکام آژانس برای نخستین بار در ۲۰ سال گذشته رسما جمهوری اسلامی را ناقض تعهدات منع اشاعه خود دانست.
ارجاع احتمالی پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل، مسئولیت رسیدگی به موضوع را به مرجعی بالاتر منتقل میکند که قادر است اقدامات الزامآور حقوقی بیشتری، از جمله تحریم یا مسدود کردن داراییها، اعمال کند.
آسوشیتدپرس در گزارش خود با اشاره به احتمال وتو هر قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل از سوی روسیه و چین افزود حتی در صورتی که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی پرونده هستهای ایران را به شورای امنیت بفرستد، احتمال اندکی وجود دارد که این شورا برای اقدامات تنبیهی مشخصی تصمیم بگیرد.
این خبرگزاری بهنقل از دیپلماتها نوشت که پیشنویس قطعنامه آمریکا و سه کشور اروپایی هنوز بهطور رسمی به شورای حکام ارائه نشده است و مذاکره درباره آن همچنان ادامه دارد و ممکن است که متن آن تغییر کند.
پس از ارائه رسمی، این قطعنامه در نشست هفته آینده شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین به رأی گذاشته خواهد شد.
بهگفته یک دیپلمات ارشد غربی که به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل به تعویق افتاده بود تا فرصتی برای آخرین تلاش دیپلماتیک فراهم شود.
این مقام گفت اکنون شورای حکام آژانس باید مطابق ماموریت خود عمل کند، زیرا ایران نهتنها همکاری نکرده، بلکه دیگر حتی ارتباطی نیز بین آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تهران وجود ندارد.
از زمانی که اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ تاسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند، جمهوری اسلامی به بازرسان آژانس اجازه دسترسی به سایتهای هستهای آسیبدیده در آن حملات را نداده است. این در حالی است که تهران طبق پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای از نظر قانونی موظف به همکاری با نهاد ناظر هستهای سازمان ملل است.
آژانس همچنین از زمان بمبارانهای خرداد سال گذشته نتوانسته وضعیت ذخیره اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی جمهوری اسلامی را راستیآزمایی کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش محرمانه روز سهشنبه خود که آسوشیتدپرس آن را مشاهده کرده، هشدار داد که ادامه خودداری حکومت ایران از دادن اجازه دسترسی بازرسان آژانس به سایتهای هستهای و راستیآزمایی مواد هستهای، یک «خطر اشاعه» ایجاد میکند که باید «با نهایت فوریت مورد رسیدگی قرار گیرد.»
بر اساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران ذخیرهای شامل ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که تنها یک گام فنی کوتاه با غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای سطح تسلیحاتی فاصله دارد.
گروسی سال گذشته در مصاحبهای با آسوشیتدپرس هشدار داد که اگر حکومت ایران تصمیم بگیرد برنامه خود را تسلیحاتی کند، این ذخیره میتواند امکان ساخت تا ۱۰ بمب هستهای را برای این کشور فراهم کند. او در عین حال تأکید کرد که این به معنای آن نیست که حکومت ایران چنین سلاحی در اختیار دارد.
آژانس همچنین در گزارش محرمانه روز سهشنبه خود اعلام کرد در تحقیقات طولانیمدتش درباره آثار اورانیوم کشفشده از سوی بازرسان در چندین سایت اعلامنشده در ایران هیچ پیشرفتی حاصل نشده است.
مقامهای غربی گمان میکنند این آثار اورانیوم ممکن است شواهد بیشتری ارائه دهد مبنی بر اینکه ایران تا سال ۲۰۰۳ یک برنامه مخفی تسلیحات هستهای داشته است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای آمریکایی سهشنبه ۱۷ شهریور پنج نفتکش حامل نفت خام ایران را منهدم کردند. بهگفته سنتکام این اقدام پس از آن صورت گرفت که سپاه پاسداران طی دو روز گذشته، دو بار یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا را با موشکهای بالستیک هدف قرار داد.
سنتکام در بیانیه خود تاکید کرد در حملات موشکی جمهوری اسلامی آسیبی به ناو جنگی آمریکا و سرنشینان آن وارد نشده است و این ناو به گشتزنی در آبهای منطقه ادامه میدهد.
بر اساس این بیانیه، نیروهای سنتکام در واکنش به جدیدترین حملات ناموفق جمهوری اسلامی، «کاویز»، «چارمینار»، «هورایزن ۱» و «ریسکو» نفتکشهای حامل نفت خام متعلق به سپاه پاسداران را در دریای عمان و همچنین نفتکش «دریا» را در نزدیکی جزیره خارک منهدم کردند.
سنتکام اضافه کرد نیروهای آمریکایی پیش از هدف قرار دادن این شناورها، به خدمه آنها دستور ترک کشتیها را دادند و سپس این شناورها را از کار انداختند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، شنبه ۱۴ شهریور نیز با انتشار بیانیهای اعلام کرده بود که پس از هدف قرار گرفتن دو ناو جنگی آمریکا از سوی جمهوری اسلامی، سه نفتکش سپاه پاسداران را منهدم کرده است.
براساس این بیانیه پس از آنکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز شنبه موشکهای بالستیک به سوی دو ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا که در آبهای منطقه گشتزنی میکردند شلیک کرد، نیروهای سنتکام سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادند.
بهگفته سنتکام یک ناو هواپیمابر آمریکایی و یک ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده با موفقیت از چندین حمله بدون تحریک قبلی سپاه گریختند و هیچیک از نیروهای آمریکایی آسیب ندیدند.
سنتکام در بیانیه خود افزود پس از حملات ناموفق جمهوری اسلامی، سنتکام نفتکشهای استارک ۱ (M/T Stark 1) را در نزدیکی جاسک، نفتکش داونی (M/T Downy) را در نزدیکی سواحل جزیره خارک را بهطور دائمی از کار انداخت.
بهگفته سنتکام، نیروهای آمریکایی همچنین پس از آنکه به خدمه دستور دادند نفتکش خالی کایلو (M/T Kylo) ، که با نام نوکسن (Noxen) نیز شناخته میشود را ترک کنند، چندین نقطه حیاتی این شناور را در دریای عمان هدف قرار دادند و آن را بهطور کامل منهدم کردند.
سنتکام در بیانیه خود گفت: «حکومت ایران از این نفتکشها بهعنوان بخشی از یک شبکه چند میلیارد دلاری پنهان برای تامین مالی سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی آن در منطقه استفاده کرده است.»
در این بیانیه تاکید شده است: «ایران هیچ امکانی برای دفاع از این شناورها ندارد.»
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور اعلام کرد: «هر بار که حکومت ایران تلاش کند به کشتیهای نیروی دریایی ایالات متحده حمله کند، ما نفتکشهای آنها را هدف قرار خواهیم داد.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، روبیو در جریان سفر به کلمبیا به خبرنگاران گفت: «حکومت ایران همچنان تلاش میکند تا به کشتیهای نیروی دریایی ایالات متحده حمله کند و هر بار که این کار را انجام میدهند یا سعی میکنند این کار را انجام دهند، نفتکشها را از دست خواهند داد.»
شلیک موشکهای خوشهای به سوی اردن
در همین و در پی حملات آمریکا به نفتکشها، رسانهها در ایران خبر دادند که سپاه پاسداران با موشکهای خوشهای خیبرشکن، اردن را هدف قرار داده است.
کانال تلگرامی موسوم به «سپاه سایبری سپاه پاسداران» بهنقل از یک مقام جمهوری اسلامی نوشت: «سپاه پاسداران دقایقی پیش از موشکهای خیبرشکن استفاده کرد.»
پس از این حملات، روابط عمومی سپاه پاسداران با انتشار بیانیهای اعلام کرد آشیانه تعمیر و نگهداری، آمادهسازی و محل استقرار جنگندههای اف-۱۵، اف-۱۶ و اف-۳۵ را در پایگاه آمریکایی الازرق اردن هدف قرار داده است.
در سوی مقابل، ارتش اردن اعلام کرد که ۲۰ موشک بالستیک بهسوی این کشور شلیک شده است و پدافند هوایی اردن ۱۸ موشک را رهگیری و منهدم کرده و دو موشک نیز در مناطقی خالی از جمعیت فرود آمده است.
ارتش اردن تاکید کرد که حملات موشکی شامگاه سهشنبه جمهوری اسلامی هیچ تلفات جانی بر جای نگذاشته است.
رسانههای منطقه نیز از رهگیری موشکهای شلیکشده از خاک ایران به سوی اردن خبر دادند اما گزارشی از خسارات احتمالی این حملات منتشر نکردند.
شبکه خبری الحدث گزارش داد که پدافند هوایی اردن با موجی از موشکهای پرتاب شده از سوی جمهوری اسلامی مقابله کرد.
الحدث همچنین گفت مواردی از رهگیری شمار زیادی از موشکهای جمهوری اسلامی را در جنوب سوریه ثبت کرده است.
این شبکه خبری بهنقل از خبرنگار خود نوشت تاکنون گزارشی از تلفات جانی یا خسارتهای مادی این حملات منتشر نشده است.
شبکه اسکاینیوز عربی نیز گزارش داد که پدافند هوایی اردن موشکهایی را در آسمان برخی مناطق این کشور رهگیری کرد.
تلویزیون دولتی سوریه گزارش داد که پدافند هوایی این کشور موشکهایی را که از سوی ایران شلیک شده بودند، بر فراز شهر مرزی اربد در اردن رهگیری کرده است.
ساعتی پیش از این حملات، نیروی دریایی سپاه در هشداری فوری تهدید کرد که تمامی نفتکشها در محدود اسکلههای کویت و بحرین را مورد حمله قرار خواهد داد. سپاه از خدمه این نفتکشها هم در لنگرگاهها و هم در اسکلهها خواسته است که این شناورها را هرچه زودتر تخلیه کنند.
در بیانیه سپاه که با عنوان هشدار فوری در رسانههای حکومتی منتشر شده، با اشاره به هدف قرار دادن چند فروند از نفتکشهای ایران از سوی ارتش آمریکا، به تمامی خدمه نفتکشها در محدود اسکله های کویت و بحرین اخطار داده شده است که شناور خود را چه در لنگر گاه و چه در اسکلهها سریعا ترک کنند چرا که مورد هدف قرار خواهند گرفت.
همزمان و در ادامه تهدیدهای مقامهای جمهوری اسلامی، علی عظمایی، فرمانده نیروی دریایی سپاه با بازنشر پستی از مجید موسوی، فرمانده هوافضای سپاه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دریا را برای دشمن به جهنم تبدیل میکنیم.»
فرمانده هوافضای سپاه نیز در شبکه ایکس نوشت: «با تعرض دشمن به نفتکش های ایران، دومینویی از پیامدهای زنجیره ای شروع خواهد شد که کسی جز ایران نمیتواند متوقفش کند.»
در بیانیه سپاه که با عنوان هشدار فوری در رسانههای حکومتی منتشر شده، با اشاره به هدف قرار دادن چند فروند از نفتکشهای ایران از سوی ارتش آمریکا، به تمامی خدمه نفتکشها در محدود اسکله های کویت و بحرین اخطار داده شده است که شناور خود را چه در لنگر گاه و چه در اسکلهها سریعا ترک کنند چرا که مورد هدف قرار خواهند گرفت.
این هشدار پس از آن داده شد که گزارشهایی از دور جدید حملات آمریکا به نفتکشهای ایران در سواحل جنوبی ایران منتشر شد.
شبکه خبری سیانان بهنقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده چندین نفتکش ایرانی را در نزدیکی جزیره خارک در تنگه هرمز هدف قرار داد.
یکی از این مقامها گفت نیروهای آمریکایی در واکنش به تلاشها برای انجام حملات موشکی علیه یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا، نفتکشهای ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران را هدف قرار دادند.
سیانان نوشت: «این حملات در شرایطی انجام شده که آمریکا در چارچوب راهبرد خود در جنگ، تمرکز بیشتری بر هدف قرار دادن یا از کار انداختن اهداف در اطراف تنگه هرمز گذاشته است، عملیات اسکورت کشتیهای تجاری را در این آبراه مهم انجام میدهد و محاصره دریایی بنادر ایران را حفظ کرده است؛ اقداماتی که بخشی از فشار همهجانبه برای افزایش فشار اقتصادی بر رهبران جمهوری اسلامی محسوب میشود.»
رسانههای ایران نیز شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور گزارش دادند صدای انفجارهایی در محدوده جزیره خارک و شهرستان جاسک به گوش رسیده است.
استانداری هرمزگان اعلام کرده است که اصابتی در محدوده شهرستان جاسک رخ نداده و صداهای شنیدهشده مرتبط با درگیریها در دریا بوده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از خبرنگار خود در جزیره خارک نوشت صدای انفجارها از محدوده خلیج فارس به گوش رسیده است، اما نشانهای از دود و آتش مشاهده نمیشود.
به گزارش این رسانه حکومتی، حدود ساعت ۲۱:۴۵ سهشنبه صدای انفجار در شهرستان جاسک شنیده شد.
بهگفته منابع محلی، صدا از سمت دریا و نزدیکی منطقه سنگ سیاه به گوش رسیده و انفجار در دو مرحله و با فاصله کوتاه رخ داده است.
خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، نیز گزارش داد صدای چند انفجار در نقاطی از جزیره خارک شنیده شد.
مهر بر اساس بررسیهای میدانی خبرنگار خود نوشت صداها از محدوده لنگرگاه خارک به گوش رسیده است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، دیگر رسانه وابسته به سپاه، یک نفتکش کوچک ایرانی در چهار مایلی جزیره خارک هدف حمله موشکی ارتش ایالات متحده قرار گرفت.
تسنیم افزود این نفتکش در محدوده لنگرگاه خارک مورد اصابت «پرتابه» نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
منابع محلی به تسنیم گفتند این حمله تلفات جانی نداشته و کارکنان نفتکش در حال تخلیه آن هستند.
در سوی دیگر، شبکه آی۲۴نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده در حال حمله به نفتکشهای ایرانی است.
این شبکه جزییات بیشتری درباره تعداد نفتکشها، محل حملات یا خسارتهای احتمالی منتشر نکرد.
سابقه حملات اخیر آمریکا به اهدافی در ایران
در روزهای اخیر تنشها میان جمهوری اسلامی و آمریکا شدت گرفته است. سنتکام ۱۴ شهریور اعلام کرد پس از شلیک موشکهای بالستیک سپاه پاسداران به سوی دو ناو جنگی آمریکا، ارتش ایالات متحده سه نفتکش ایران را هدف قرار داد.
شامگاه ۱۰ شهریور نیز نیروهای آمریکا موجی از حملات را علیه مواضع سپاه پاسداران در ایران انجام دادند.
بنا بر اعلام سنتکام، در این حملات مواضع پدافند هوایی، سامانههای راداری، تجهیزات و تاسیسات دریایی، قابلیتهای مینگذاری و مراکز ارتباطی سپاه هدف قرار گرفتند.
تهدید مقامهای جمهوری اسلامی به حملات تلافیجویانه
علی عبداللهی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، شامگاه ۱۷ شهریور در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ارتش آمریکا به نفتکشهای ایران اخطار تخلیه داده است تا آنها را هدف قرار دهد.
او تهدید کرد: «هرگونه تعرض به نفتکشهای ایران موجب هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکا در منطقه توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران خواهد شد.»
در موضعی جداگانه، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا گفت: «در صورت هرگونه تعرض به کشتیهای ایرانی، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه را بهشدت هدف قرار خواهند داد.»
۱۶ شهریور نیز محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، شرکتهای انرژی ایالات متحده در منطقه را به حمله تهدید کرده بود.
