دور نخست مذاکرات سوئیس زیر سایه جنگ لبنان پیش رفت، برنامه هسته‌ای به آینده موکول شد

در این دور از گفت‌وگوها که یکشنبه ۳۱ خرداد برگزار شد، هیات‌های جمهوری اسلامی و آمریکا ابتدا با میانجی‌های قطری و پاکستانی دیدار کردند و سپس یک نشست چهارجانبه‌ای با حضور نمایندگان آمریکا، جمهوری اسلامی، قطر و پاکستان برگزار شد.

شامگاه یکشنبه، ساعاتی پس از آغاز نشست چهارجانبه، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکره کننده جمهوری اسلامی اعلام کرد که هیات ایرانی در اعتراض به تهدیدهای ترامپ محل مذاکره را ترک کرده است.

در همین حال، سایت خبرآنلاین نوشت هیات جمهوری اسلامی همچنان در هتل محل اقامت خود در استراحتگاه بورگن‌اشتوک حضور دارد. این سایت محور اصلی اختلاف در پیشرفت مذاکرات را «رعایت بند نخست یادداشت تفاهم» عنوان کرد و نوشت استمرار حضور اسرائیل و حملات در لبنان و تهدیدهای ترامپ از نگاه هیات جمهوری اسلامی نقض آشکار بند نخست تفاهم اسلام‌آباد برای پایان جنگ تلقی می‌شود.

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، همزمان با برگزاری این نشست در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال نوشت جمهوری اسلامی باید بی‌درنگ حزب‌الله را از «ایجاد دردسر» در لبنان بازدارد و هشدار داد در غیر این صورت آمریکا بار دیگر ایران را هدف قرار خواهد داد.

او سپس در اظهار نظری دیگر در واکنش به اظهارت مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، هشدار داد: «بهتر است [پزشکیان] مراقب حرف زدنش باشد و رفتارش را اصلاح کند، اگرنه ما کنترل بقیه کشور را هم به دست خواهیم گرفت.»

پزشکیان گفته بود جمهوری اسلامی از حق غنی‌سازی اورانیوم کوتاه نخواهد آمد و آمریکا ناچار است این را بپذیرد.

تهران حاضر نشد در عکاسی رسمی حاضر شود

نخستین تصویر منتشرشده از نشست چهارجانبه هیات‌های مذاکره‌کننده آمریکا، جمهوری اسلامی، قطر و پاکستان که عصر یک‌شنبه در سوئیس آغاز شد، مقام‌های ارشد حاضر در این مذاکرات را پیش از آغاز گفت‌وگوها نشان می‌دهد.

در این تصویر، ونس در کنار جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، ایستاده است و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پیش از آغاز نشست با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، دست می‌دهد.

خبرگزاری تسنیم به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی گزارش داد که هیات آمریکایی و برگزارکنندگان نشست ژنو قصد داشتند پیش از آغاز مذاکرات چهارجانبه، مراسم عکس مشترک و صحنه دست دادن میان هیات‌های جمهوری اسلامی و آمریکا برگزار شود اما محمدباقر قالیباف با این تشریفات مخالف کرد.

این رسانه نزدیک به سپاه، به نقل از قالیباف نوشت: «اعضای هیات جمهوری اسلامی در مراسم عکس مشترک با هیات آمریکایی حضور نخواهند داشت.»

به گفته این منبع، هیات آمریکایی از هیات جمهوری اسلامی پنج دقیقه فرصت خواست تا خبرنگاران محل مذاکرات را ترک کنند. او افزود مراسم پیش از آغاز مذاکرات، بدون حضور هیات جمهوری اسلامی برگزار شد.

شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، در حاشیه مذاکرات سوئیس از تلاش هیات‌های آمریکایی و جمهوری اسلامی برای برقراری صلح در خاورمیانه قدردانی کرد و گفت قطر تا رسیدن به یک راه‌حل، به روند دیپلماتیک متعهد خواهد ماند.

خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، حوالی ۷ عصر به وقت تهران، به نقل از یک منبع آگاه در هیات مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی گزارش داد دور نخست مذاکرات چهارجانبه در سوئیس به پایان رسیده است. یک منبع آگاه نیز در گفت‌وگو با رویترز پایان دور اول این مذاکرات را تایید کرد.

صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد گفت‌وگوی دوجانبه هیات‌های جمهوری اسلامی و قطر پس از مذاکرات چهارجانبه آغاز شده و دور نخست گفت‌وگوها، که ۸۰ دقیقه طول کشید، متمرکز بر اجرای ماده ۱۳ تفاهم اسلام‌آباد با اولویت موضوع لبنان بوده است.

این رسانه حکومتی افزود برخلاف گزارش برخی رسانه‌های خارجی، در این دور مذاکره‌ای درباره برنامه هسته‌ای انجام نشده است.

این گفت‌وگوها در اقامتگاه کوهستانی بِرگن‌اشتوک انجام شد؛ جایی که اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، گفت مذاکرات فقط یک روز ادامه خواهد داشت و به اجرای مفاد یادداشت تفاهم محدود می‌شود.

بقائی همچنین گفت از آنجا که واشینگتن نتوانسته آتش‌بس در لبنان را تضمین کند، مذاکرات یک‌شنبه فقط اجرای مفاد یادداشت تفاهم را در بر می‌گیرد و وارد موضوعات اصلی پیش‌بینی‌شده برای مرحله بعدی نخواهد شد.

بر اساس این یادداشت تفاهم، قرار است طی یک دوره ۶۰ روزه درباره موضوعاتی از جمله محدود شدن برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی در برابر لغو تحریم‌های بین‌المللی مذاکره شود.

جمهوری اسلامی: مذاکرات هسته‌ای تا پایان جنگ لبنان آغاز نمی‌شود

این یادداشت تفاهم خواستار بازگشایی تنگه هرمز و توقف همه درگیری‌ها، از جمله در لبنان است؛ جایی که اسرائیل، متحد آمریکا، در ماه‌های اخیر به آن حمله کرد.

با این حال، جمهوری اسلامی اعلام کرد به دلیل ادامه درگیری‌ها در لبنان و ناکامی واشینگتن در توقف آن، حاضر نیست درباره موضوعات هسته‌ای گفت‌وگو کند.

تهران، شنبه ۳۰ خرداد، اعلام کرد بار دیگر تنگه هرمز را بسته است. بسته ماندن حدودا چهار ماهه این آبراه بزرگ‌ترین اختلال تاریخ در عرضه جهانی انرژی را رقم زد.

جمهوری اسلامی همچنین اعلام کرد تا زمانی که جنگ لبنان پایان نیابد و مزایای اقتصادی وعده داده‌شده را دریافت نکند، مرحله بعدی مذاکرات اساسی، از جمله درباره برنامه هسته‌ای، آغاز نخواهد شد.

اختلاف تهران و واشینگتن بر سر وضعیت تنگه هرمز

مقام‌های آمریکایی بسته شدن تنگه هرمز را رد کرده و گفته‌اند شنبه ۵۵ کشتی تجاری از این مسیر عبور کرده‌اند.

با این حال، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، یک‌شنبه به نقل از یک منبع نظامی گزارش داد تا اطلاع ثانوی هیچ «مجوز» جدیدی برای عبور کشتی‌ها صادر نمی‌شود.

داده‌های تجاری ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد جمهوری اسلامی در عمل تنگه را بسته است، به‌طوری که پس از اعلام بسته شدن آن، به جز شناورهایی که به بندرهای ایران خدمات می‌دهند، عبوری از سوی کشتی‌هایی که موقعیت خود را اعلام می‌کردند، ثبت نشده است.

اعلام بسته شدن دوباره تنگه هرمز هم‌زمان با تعطیلی بازارهای جهانی انجام شد و همین موضوع ارزیابی فوری پیامدهای اقتصادی آن را دشوار کرده است.

رویترز نوشت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، گفته بود با یادداشت تفاهم هفته گذشته موافقت کرده تا از وقوع رکود اقتصادی جهانی ناشی از افزایش قیمت نفت بر اثر بسته شدن تنگه هرمز جلوگیری شود.

پس از اعلام این تفاهم، قیمت نفت با امید به بازگشت سریع عرضه مختل‌شده انرژی به پایین‌ترین سطح خود از زمان آغاز جنگ رسید، اما اگر تنگه همچنان بسته بماند، ممکن است بخشی از این کاهش قیمت، دوشنبه با بازگشایی بازارها از بین برود.

ترامپ نیز ۳۱ خرداد در مصاحبه با فاکس‌نیوز گفت شامگاه شنبه به مقام‌های جمهوری اسلامی درباره بستن تنگه هرمز هشدار داده است. او گفت به مقام‌های جمهوری اسلامی گفته در صورت بستن این آبراه، «دیگر کشوری نخواهند داشت و حتی نمی‌توانند به کشور خودشان برگردند.»

رییس‌جمهوری آمریکا همچنین گفت: «اگر لازم باشد، ممکن است کنترل تنگه را در دست بگیریم» و افزود ایالات متحده می‌تواند به «فرشته نگهبان» تنگه هرمز تبدیل شود و ۲۰ درصد از نفت عبوری را در اختیار بگیرد.

او درباره جمهوری اسلامی نیز گفت: «آنها را به‌شدت هدف قرار خواهم داد» و با اشاره به احتمال دستیابی به توافق افزود: «اگر توافق نکنند، از آنها عوارض دریافت خواهیم کرد.»

در واکنش، محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی، در شبکه ایکس نوشت جمهوری اسلامی تهدیدهای آمریکا را جدی نمی‌گیرد و نیروهای مسلح آماده‌اند «به نحوی دیگر» پاسخ دهند.

هم‌زمان، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد تهدیدهای ترامپ مذاکرات سوئیس را متوقف کرده و ادامه آن را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد پس از مشورت مشخص خواهد شد که هیات جمهوری اسلامی به اتاق گفت‌وگوها در محل مذاکرات بازمی‌گردد یا نه.

در مقابل، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، یک‌شنبه در مصاحبه با شبکه ای‌بی‌سی گفت تردد نفت و گاز طبیعی از تنگه هرمز «هم‌اکنون به وضعیت عادی بازگشته است» و صرف‌نظر از نتیجه مذاکرات با جمهوری اسلامی نیز به همین شکل ادامه خواهد داشت.

گروسی در سوئیس؛ انتظار جمهوری اسلامی برای مزایای اقتصادی

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نیز برای این مذاکرات در سوئیس حضور دارد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی احتمالا مسئول راستی‌آزمایی هرگونه توافق هسته‌ای احتمالی خواهد بود.

با این حال، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه در هیات مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی گزارش داد پرونده هسته‌ای در این دور از مذاکرات در دستور کار قرار نمی‌گیرد و گروسی نیز در محل مذاکرات حضور ندارد.

این منبع افزود هیچ‌یک از اعضای کمیته هسته‌ای جمهوری اسلامی در ترکیب هیات اعزامی به سوئیس حضور ندارند و موضوع هسته‌ای در گفت‌وگوهای جاری مطرح نیست.

خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران نیز پیش‌تر به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده گزارش داده بود جمهوری اسلامی با حضور گروسی در مذاکرات سوئیس مخالفت کرده است.

هم‌زمان، ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز در شبکه ایکس خواستار جلوگیری از حضور گروسی در مذاکرات شد.

رویترز نوشت جمهوری اسلامی حتی پیش از آغاز مذاکرات اصلی انتظار دارد از مزایای اقتصادی، از جمله معافیت‌های تحریمی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، بهره‌مند شود.

هم‌زمان، مسعود پزشکیان ابراز امیدواری کرد مذاکرات با آمریکا بتواند زمینه‌ای مناسب برای رشد اقتصادی فراهم کند و تاکید کرد: «مذاکراتی که آغاز شده، می‌تواند بستر بسیار مناسبی برای رونق اقتصادی، گشایش بازارها و حل مشکلات باشد.»

ونس پیش از عزیمت به سوئیس در گفت‌وگو با خبرنگاران ابراز امیدواری کرد که این مذاکرات به پیشرفت در مساله هسته‌ای و آتش‌بس در لبنان منجر شود.

او بعدتر در جمع خبرنگاران در بِرگن‌اشتوک گفت: «دولت آمریکا در ماه‌های اخیر بیش از هر دولت دیگری در جهان برای متوقف کردن جنگ در لبنان تلاش کرده است.»

ونس افزود ترامپ نه‌تنها به صلح میان آمریکا و جمهوری اسلامی متعهد است، بلکه برای دستیابی به صلحی فراگیر در منطقه، از جمله در لبنان، نیز تلاش می‌کند.

با وجود اعلام چندین آتش‌بس در لبنان، از جمله تازه‌ترین مورد در روز جمعه، این آتش‌بس‌ها تاکنون تاثیر محدودی بر درگیری‌ها داشته‌اند و تهاجم اسرائیل بیش از یک میلیون نفر را آواره کرده است.

مقام‌های لبنانی اعلام کردند شنبه ۲۰ نفر کشته شدند، اما تا صبح یک‌شنبه گزارشی فوری از خشونت گسترده منتشر نشده بود. ارتش لبنان نیز اعلام کرد واحدهای تخصصی همچنان در حال خنثی‌سازی بمب‌های عمل‌نکرده هزار و دو هزار پوندی اسرائیل هستند که بر شهرهای جنوبی فرود آمده‌اند.

ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، یک‌شنبه در جریان بازدید از جنوب لبنان گفت هدف ارتش اسرائیل در این منطقه همچنان «روشن و بدون تغییر» است و بر دفاع از شهرک‌های شمالی و شهروندان اسرائیل متمرکز است.

زمیر با شکننده خواندن آتش‌بس لبنان گفت نیروهای اسرائیلی باید برای مقابله با تهدیدها و در صورت لزوم، ازسرگیری سریع عملیات نظامی آماده باشند.

او افزود حزب‌الله پس از کشته شدن چند فرمانده میانی این گروه در دو روز گذشته، در «وضعیت بسیار دشواری» قرار دارد.

ترامپ نیز هم‌زمان با مذاکرات در سوئیس، در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز درباره لبنان و اسرائیل گفت: «از ناتوانی اسرائیل در مقابله با حزب‌الله ناامید شده‌ام.» او افزود: «شاید اجازه دهیم سوری‌ها کار حزب‌الله را یکسره کنند.»

مخالفت اسرائیل با تفاهم و اصرار نتانیاهو بر ماندن در لبنان

یادداشت تفاهم ترامپ برای پایان دادن به جنگ، که او همراه با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، مطرح کرده بود، در اسرائیل محبوبیت چندانی ندارد.

دولت نتانیاهو می‌گوید از بخشی از خاک لبنان که پس از حملات حزب‌الله به اسرائیل در همبستگی با تهران تصرف کرده است، عقب‌نشینی نخواهد کرد.

ترامپ و نتانیاهو هنگام آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ گفته بودند هدف آنها نابودی برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی، پایان دادن به توانایی تهران برای تهدید همسایگان از طریق موشک‌ها و نیروهای نیابتی و همچنین آسان‌تر کردن مسیر سرنگونی حکومت در ایران به دست مردم این کشور است.

با این حال، هنوز هیچ‌یک از این اهداف محقق نشده است، هرچند مقام‌های آمریکایی می‌گویند همچنان انتظار دارند توافق نهایی قدرتمندی حاصل شود که مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای شود.

در همین حال، با پایان دور نخست مذاکرات سوئیس، سرنوشت تنگه هرمز، آتش‌بس در لبنان و آینده گفت‌وگوهای هسته‌ای همچنان نامشخص است و هنوز مشخص نیست طرف‌ها چه زمانی وارد مرحله بعدی مذاکرات خواهند شد.