دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از مواضع دموکراتها درباره وضعیت جمهوری اسلامی انتقاد کرد.
ترامپ نوشت: «جالب است که دموکراتها میگویند ایران امروز نسبت به سه ماه پیش در موقعیت قویتری قرار دارد.»
او در ادامه نوشت: ««به همین دلیل است که من آنها را "داموکراتهای احمق مینامم.»
تقویت نسبی ارزش ریال نشان میدهد این توافق دستکم از نظر روانی تاثیر مثبتی بر بازارها داشته است.
دلار آمریکا که در جریان درگیریهای اخیر تا بیش از یک میلیون و ۸۰۰ هزار ریال معامله میشد، اکنون به حدود یک میلیون و ۵۷۰ هزار ریال رسیده است اما با این حال، نرخ آن هنوز حدود ۱۸ درصد بالاتر از شش ماه پیش است.
بر اساس برآوردهای شرکت کلپر، ایران پیش از جنگ اخیر روزانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام و میعانات گازی صادر میکرد.
در صورت رفع تحریمها، صادرات نفت ایران میتواند در نهایت به حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در روز بازگردد که در این صورت، ایران دیگر مجبور نخواهد بود بخش بزرگی از نفت خام خود را با تخفیفهای سنگین به خریداران چینی بفروشد.
افزایش درآمدهای نفتی
بر اساس برآوردهای اوپک، ایران سال گذشته ۴۶ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار از محل صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی درآمد کسب کرد. اگر تحریمها لغو شوند و قیمت نفت در سطوح نسبتا بالا باقی بماند، این رقم میتواند به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
با این حال، نباید انتظار بهبود سریع داشت.
صنایع پتروشیمی و فولاد ایران که در مجموع سالانه حدود ۱۷ میلیارد دلار درآمد صادراتی ایجاد میکنند، در جریان درگیریهای اخیر آسیبهای گستردهای دیدهاند. در نتیجه، ایران ممکن است به طور موقت به واردکننده برخی محصولاتی تبدیل شود که پیشتر صادرکننده آنها بود.
هلدینگ خلیج فارس که ۳۸ درصد تولید پتروشیمی ایران را در اختیار دارد، اخیرا اعلام کرد تولید در شش مجتمع به شدت آسیبدیده این مجموعه به تنها ۱۳ درصد سطح تولید در مدت مشابه سال گذشته رسیده است.
تولید کلی شرکتهای پتروشیمی زیرمجموعه این هلدینگ نیز ۷۵ درصد کاهش یافته است.
بر اساس آمار بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، نفت، گاز، فولاد و پتروشیمی، ۷۳ درصد کل صادرات کشور را تشکیل میدهند.
این آمار اهمیت بازسازی ظرفیتهای صنعتی آسیبدیده را نشان میدهد.
آزادسازی داراییهای بلوکهشده
برآورد میشود ایران حدود ۲۴ میلیارد دلار دارایی مسدودشده در خارج از کشور داشته باشد که حدود نیمی از آن ممکن است طی دو ماه آینده آزاد شود.
روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد در صورت آنچه «رفتار مناسب ایران» توصیف شده و همچنین انتقال اورانیوم غنیشده به خارج کشور، تهران میتواند به شش میلیارد دلار از منابع مالی مسدودشده خود در بانکهای قطری دسترسی پیدا کند تا از آن برای خرید کالاهای بشردوستانه و محصولات کشاورزی از آمریکا استفاده کند.
این سازوکار میتواند برای هر دو کشور سودمند باشد. ایران سالانه حدود ۱۷ میلیارد دلار غلات وارد میکند و آمریکا همچنان بزرگترین صادرکننده غلات جهان است.
تجارت میان دو کشور از زمان انقلاب ۱۳۵۷ به شدت کاهش یافته است.
بر اساس آمار رسمی آمریکا، حجم مبادلات دو کشور در سال پیش از انقلاب به شش میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار میرسید، اما سال گذشته تنها ۶۰ میلیون دلار بود که تقریبا تمام آن را صادرات آمریکا به ایران تشکیل میداد.
صندوق بازسازی
یکی از بلندپروازانهترین و در عین حال مبهمترین بخشهای توافق، پیشنهاد ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران با مشارکت شرکتهای خارجی، از جمله شرکتهایی از کشورهای عربی، است.
برخلاف برنامههای بازسازی که معمولا با منابع دولتی تامین مالی میشوند، این صندوق قرار است عمدتا بر سرمایهگذاری بخش خصوصی تکیه داشته باشد، اما هنوز مشخص نیست چنین سرمایهای چگونه تامین خواهد شد و آیا شرکتهای خارجی پس از سالها تحریم، تنشهای منطقهای و بیثباتی سیاسی، حاضر به سرمایهگذاری گسترده در ایران خواهند بود یا نه.
سرمایهگذاران علاوه بر ملاحظات سیاسی، باید خطر بازگشت تحریمها، ابهامهای مقرراتی و ثبات بلندمدت فضای سرمایهگذاری را نیز در نظر بگیرند.
با توجه به روابط پرتنش تهران با بسیاری از کشورهای عربی در سالهای اخیر، ممکن است اشتیاق سرمایهگذاران منطقهای محدود باقی بماند؛ هرچند کشورهایی مانند قطر و عمان میتوانند زمینه مشارکت در سطحی محدود را فراهم کنند.
در شرایط کنونی، ایجاد صندوقی در ابعاد پیشبینیشده در توافق، دستکم در میانمدت دور از دسترس به نظر میرسد. با این حال، اگر تهران به تعهدات آینده خود پایبند بماند و به بهبود روابط با همسایگان ادامه دهد، جذب سرمایهگذاری در مقیاسهای کوچکتر ممکن خواهد بود.
نیاز ایران به سرمایهگذاری قابل انکار نیست. تنها بخش نفت و گاز کشور برای نوسازی زیرساختها و افزایش تولید پس از دههها کمبود سرمایهگذاری، به دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد.
در نهایت، مزایای اقتصادی پیشبینیشده در این توافق تنها به رفع تحریمها وابسته نیست، بلکه به توانایی تهران در جلب اعتماد سرمایهگذاران، بازسازی صنایع آسیبدیده و حفظ روابط باثبات با شرکای منطقهای و بینالمللی نیز بستگی دارد.
در حال حاضر، این توافق انتظارات را افزایش داده است اما این پرسش که آیا میتواند به بهبود پایدار اقتصاد منجر شود یا نه، همچنان بیپاسخ است.
اندرو جولیانی گفته که فدراسیون فوتبال از هفتهها قبل از این شرایط که پس از ماهها گفتگو، با فیفا توافق شده، خبر داشته و با آن موافقت کرده بوده است: «هیچ چیز تغییر نکرده است.»
به نوشته روزنامه تلگراف، او گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مشتاق است ضمن حفظ امنیت ملی، «تعادل رقابتی» در این مسابقات برقرار باشد.
اظهارات او پس از آن مطرح شد که فدراسیون فوتبال ایران اعلام کرد به دلیل ترتیبات سفر تیم ملی، که به اعتقاد این فدراسیون تیم ایران را در مقایسه با ۴۷ کشور دیگر حاضر در جام جهانی در موقعیت نامناسبتری قرار میدهد، به فیفا شکایت خواهد کرد.
«به همه مریبان ویزا دادیم»
جولیانی پیش از دیدار آمریکا و استرالیا در ورزشگاه لومن فیلد سیاتل به تلگراف اسپورت گفت: «همهچیز پویا است و درباره این موضوع میتوان گفتوگو کرد. ما قطعا میخواهیم شرایط رقابت عادلانه در زمین مسابقه فراهم باشد. به همین دلیل همه مربیان تیم ویزا دریافت کردهاند و امکان ورود به کشور را دارند.»
او گفت: «رییسجمهوری میخواهد مطمئن شود این مسابقات هم از نظر رقابتی عادلانه باشد و هم امنیت کشور حفظ شود. ما توانستیم در فرصت کوتاه باقیمانده تا آغاز جام جهانی، هر دو هدف را تامین کنیم.»
امیر قلعهنویی، سرمربی تیم ملی فوتبال، پس از تساوی ۲ - ۲ مقابل نیوزیلند در لسآنجلس گفته بود تیمش «مظلومترین» تیم حاضر در مسابقات است. مهدی طارمی، کاپیتان ایران، نیز وضعیت موجود را «فاجعه» توصیف کرده بود.
پس از بازی ایران - نیوزیلند، فاکسنیوز گزارش داد به تیم فوتبال ایران دستور داده شده هرچه سریعتر خاک آمریکا را ترک کند. به همین دلیل تیم ملی مجبور شد بلافاصله آمریکا را ترک کند و به محل اردوی خود در تیخوانای مکزیک بازگردد.
کادر فنی گفته که ترجیح میداد تیم یک شب دیگر در هتل خود در منهتن بیچ، در حومه لسآنجلس، بماند تا روز بعد برنامه ریکاوری خود را انجام دهد.
محدودیتهای آمریکا برای ورود زودهنگام تیم ملی هم موجب نارضایتی تیم ملی شده است. فدراسیون فوتبال گفته انتظار داشته تیم دو روز پیش از دومین دیدار خود در گروه G مقابل بلژیک، که یکشنبه در ورزشگاه سوفای لسآنجلس برگزار میشود، وارد آمریکا شود، اما چنین نشده است.
این مسابقه قرار است ساعت ۱۲ ظهر به وقت محلی آغاز شود، تیم ایران پس از ورود به لسآنجلس در روز شنبه، زمان کمتری برای آمادهسازی نسبت به دیدار مقابل نیوزیلند خواهد داشت. بازی مقابل نیوزیلند ساعت ۶ عصر به وقت محلی آغاز شده بود.
از شرایط خبر داشتند
جولیانی به تلگراف گفت ایران هنگام پذیرش این شرایط از مفاد آن آگاه بوده است، اما گفت که ممکن است این وضعیت پیش از آخرین دیدار مرحله گروهی ایران مقابل مصر در سیاتل در تاریخ ۶ تیر دوباره مورد بررسی قرار گیرد.
او گفت: «این موضوع هفتهها پیش میان تیم ایران و فیفا مورد توافق قرار گرفته بود و ماهها درباره آن گفتوگو شده بود. در نهایت هیچ چیز تغییر نکرده است.»
وی افزود: «اگر به تیم ملی آمریکا نگاه کنید، همین امروز پس از مسابقه با یک پرواز دو ساعت و نیم تا سه ساعته به اورنج کانتی بازخواهد گشت.»
او ادامه داد: «بنابراین اینکه بخواهید بعد از مسابقه در همان شهر بمانید منطقی نیست. پرواز از تیخوانا به فرودگاه لسآنجلس حدود ۲۷ دقیقه طول میکشد. ما با ورود یک روز قبل از مسابقه موافقت کردهایم و همین اجرا خواهد شد.»
جولیانی افزود: «در مورد مسابقه ۲۱ ژوئن مقابل بلژیک، تیم ایران روز ۲۰ ژوئن وارد خواهد شد. همانطور که گفتم، همه چیز پویا است و باید ببینیم روندها چگونه پیش میرود.»
او گفت: «خوشبختانه در ۱۵ ژوئن (بازی مقابل نیوزیلند) همه چیز روان پیش رفت. خواهیم دید در ۲۱ ژوئن چه اتفاقی میافتد و سپس تصمیم خواهیم گرفت. ممکن است ایران به مراحل بعدی نیز صعود کند.»
جولیانی ادامه داد: «میدانیم سناریویی وجود دارد که در آن ایران و آمریکا اگر هر دو صدرنشین گروه خود شوند و از مرحله یکشانزدهم نهایی نیز عبور کنند، ششم ژوییه در سیاتل مقابل هم قرار بگیرند. اگر هر دو تیم دوم شوند، سوم ژوییه در دالاس با یکدیگر روبهرو خواهند شد.»
او افزود: «همانطور که میدانید در تورنمنتی مانند جام جهانی و با توجه به جابهجایی تیمها، همه چیز پویا است. بنابراین باید منتظر ماند و دید.»
انتقادات فدراسیون فوتبال ایران
سخنگوی فدراسیون فوتبال ایران روز گذشته محدودیتهای سفر «اعمالشده از سوی برگزارکنندگان» را مورد انتقاد قرار داد و گفت این فدراسیون چارهای جز ارائه شکایت رسمی به فیفا ندارد.
او گفت: «فدراسیون فوتبال ایران معتقد است چنین محدودیتهایی با اصل فراهم کردن شرایط برابر برای همه تیمهای شرکتکننده سازگار نیست و ممکن است روند آمادهسازی تیمها را تحت تاثیر منفی قرار دهد.»
امیرمهدی علوی گفت: «در نتیجه، فدراسیون بهطور رسمی نارضایتی خود را اعلام خواهد کرد و از طریق مجاری قانونی شکایتی رسمی به فیفا ارائه میدهد.»
او ادامه داد: «با وجود این محدودیتها، تیم ملی ایران برنامه آمادهسازی خود را ادامه خواهد داد و تمرکز کامل خود را بر مسابقه پیش رو مقابل بلژیک حفظ خواهد کرد.»
همچنین هدایت ممبینی، دبیرکل فدراسیون فوتبال یک روز پیش از بازی ایران - بلژیک در جام جهانی گفت همچنان آمریکا برای ۱۱ نفر از لیست فدراسیون برای حضور در جام جهانی، ویزا صادر نکرده است: «درحالیکه برخلاف تیم ما در تیمهای دیگر افرادی که این پستها را در اختیار دارند، ویزا دریافت کردهاند.»
ممبینی در بخشی از اظهاراتش که در حاشیه تمرین روز گذشته تیم ملی انجام شد، با اشاره به جلسات فدراسیون فوتبال با اینفانتینو و ماتیاس، مقامات ارشد فیفا اعتراف کرده که کاری از فیفا بر نمیآید: «آنها تلاش خود را کردهاند اما به نظر میرسد نتوانستهاند تضامین لازم برای ارائه خدمات، جهت میزبانی واقعی در جام جهانی بگیرند.»
جیانی اینفانتینو، رییس فیفا، پس از دیدار ایران و نیوزیلند مستقیما با بازیکنان و اعضای کادر فنی ایران گفتوگو کرد، به رختکن تیم رفت و گفته میشود برای کمک به حل مشکلات اعلام آمادگی کرده است.
روزنامه تلگراف با اشاره به ویزا نگرفتن ۱۱ نفر از اعضای کادر پشتیبانی تیم ملی ایران مینویسد: «موضوعی که هماهنگیهای مربوط به مسابقات را پیچیدهتر کرده است.»
سخنگوی فدراسیون فوتبال ایران همچنین گفت: «با وجود اینکه برنامه آمادهسازی تیم برای مسابقات مدتها پیش ارائه شده بود، تیم تنها یک روز پیش از مسابقه با نیوزیلند اجازه سفر به شهر میزبان را پیدا کرد و موظف شد بلافاصله پس از سوت پایان مسابقه به محل اقامت خود بازگردد.»
او گفت: «اکنون همین وضعیت پیش از دومین مسابقه ایران مقابل بلژیک نیز تکرار شده است.»
علوی گفت: «با وجود دلایل فنی ارائهشده از سوی فدراسیون، این درخواست بار دیگر رد شد. در نتیجه، تیم ملی تنها اجازه خواهد داشت روز شنبه به وقت محلی، یعنی یک روز پیش از مسابقه، به لسآنجلس سفر کند.»
