محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت مجلس گفت: «در بسیاری از استانها، مردم به صورت غیرقانونی اقدام به کشت خشخاش کردهاند و بر اساس گزارشهایی که دریافت شده، میزان این کشت بسیار بالا است. مثلا در یک استانی قبلا برنج میکاشتند اما امروز به کاشت خشخاش روی آوردند.»
او افزود: «کشت غیرقانونی میتواند هم منجر به ترویج مصرف تریاک شود و هم با توجه به اینکه این محصولات خالصتر هستند، قطعا شدت اعتیاد را در میان مردم، بهویژه جوانان ما افزایش دهد.»
این نماینده مجلس ادامه داد: «قانون کشور ما حتی برای مصارف درمانی نیز چنین مجوزی صادر نکرده است.»
گروسی جمعه ۱۵ خرداد در حاشیه نشست شورای حکام در وین گفت مقامهای جمهوری اسلامی به آژانس اطلاع دادهاند که این ذخایر همچنان در همان مکان پیش از حملات نگهداری میشوند و برآورد فعلی آژانس نیز بر این فرض استوار است که مواد هستهای در همان محل قبلی هستند.
گروسی تاکید کرد سرنوشت ذخایر اورانیوم تهران در وهله اول یک موضوع سیاسی است و پس از آن، جنبههای فنی آن باید مورد بررسی قرار گیرد.
او پیششرط هرگونه ارزیابی دقیق در این خصوص را دسترسی آژانس به سایتهای هستهای ایران دانست و افزود این نهاد آمادگی دارد در صورت دستیابی به توافقی درباره این ذخایر، نقشآفرینی کند.
روزنامه نیویورکتایمز سوم خرداد گزارش داد ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی همچنان یکی از مهمترین مسائل در مسیر دستیابی به هرگونه توافق احتمالی به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، بخش عمده این ذخایر احتمالا در تونلهای عمیق و مستحکم مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود و بخشهای دیگر نیز در تاسیسات فردو و نطنز قرار دارند.
تعهدات حقوقی تهران در قبال آژانس در هر شرایطی پابرجاست
گروسی در ادامه نشست خبری خود اعلام کرد دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی همچنان با محدودیت روبهرو است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود تلاشهای متعددی برای ازسرگیری فعالیتهای راستیآزمایی در ایران، هم پس از جنگ ۱۲ روزه و هم در پی درگیریهای اخیر، انجام شده است.
او تاکید کرد جمهوری اسلامی بر اساس تعهدات خود موظف به اطلاعرسانی و فراهم کردن امکان دسترسی برای بازرسان آژانس است، اما در شرایط جنگی این امر رخ نداده است.
به گفته گروسی، با وجود برقراری آتشبسی نسبتا طولانی، آژانس تنها توانسته به برخی مراکزی که از سوی تهران تعیین شدهاند، از جمله نیروگاه هستهای بوشهر و چند تاسیسات دیگر، دسترسی داشته باشد.
او خاطرنشان کرد تعهدات حقوقی حکومت ایران در قبال آژانس در هر شرایطی پابرجاست و باید بهطور کامل اجرا شود.
۱۴ خرداد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارشی به اعضای خود، بار دیگر خواستار توضیح فوری جمهوری اسلامی درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده شد و ناتوانی این نهاد در راستیآزمایی برنامه اتمی تهران را نگرانکننده خواند.
آژانس با ایران و آمریکا در تماس است
گروسی با اشاره به مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی اعلام کرد آژانس بهطور مستقیم در این گفتوگوها مشارکت ندارد، اما با هر دو طرف در تماس است.
گروسی با اشاره به روند مذاکرات افزود واشینگتن و تهران به دستیابی به توافق نزدیک شدهاند.
۱۴ خرداد، روزنامه اورشلیمپست نوشت پافشاری جمهوری اسلامی بر آزادسازی داراییهای مسدودشدهاش به یکی از مهمترین موانع در مسیر مذاکرات تهران و واشینگتن تبدیل شده است.
در کنار اختلافات بر سر آزادسازی داراییهای مسدودشده حکومت ایران و رفع تحریمها، تداوم اختلافات درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بحران تنگه هرمز و پرونده لبنان، چشمانداز دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ را با ابهامهای جدی مواجه کرده است.
حمله به تاسیسات هستهای پذیرفتنی نیست
صبح ۱۵ خرداد، گروسی در بیانیه افتتاحیه نشست شورای حکام تاکید کرد حمله به تاسیسات هستهای صلحآمیز «تحت هیچ شرایطی پذیرفتنی نیست» و همه طرفهای درگیر باید از هرگونه اقدام نظامی علیه این مراکز خودداری کنند.
مدیرکل آژانس با اشاره به سفر اخیر خود به خاورمیانه و بازدید از نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی گفت حمله پهپادی به این نیروگاه، ایمنی هستهای را بهطور جدی به خطر انداخت.
او هشدار داد در صورت حمله مستقیم به نیروگاههای فعال، احتمال انتشار گسترده مواد رادیواکتیو و بروز پیامدهای زیستمحیطی و انسانی در مقیاس وسیع وجود دارد.
۲۷ اردیبهشت، یک پهپاد که از عراق به سوی امارات پرتاب شده بود، به یک ژنراتور در خارج از محدوده داخلی نیروگاه براکه، نخستین نیروگاه هستهای تجاری جهان عرب، اصابت کرد و باعث آتشسوزی شد.
فایننشالتایمز جمعه ۱۵ خرداد نوشت این شیوه نخستین بار در اوکراین ظهور کرد. جایی که نوجوانان از طریق اینترنت برای انجام عملیات خرابکارانه، جاسوسی و انتشار تبلیغات، جذب میشدند.
بر اساس این گزارش، روسیه سپس کوشید دامنه استفاده از نیروهای کمسنوسال را به سایر کشورهای غربی از جمله لهستان، هلند و بریتانیا گسترش دهد.
فایننشالتایمز افزود جمهوری اسلامی نیز این الگو را برای تسریع عملیات علیه مخالفان خود در اروپا و نیز ایجاد بیثباتی در اسرائیل به کار گرفت.
دومینیک مورفی، رییس پیشین مبارزه با تروریسم پلیس متروپولیتن لندن، در همین رابطه گفت دولتهای متخاصم بهطور قطع میکوشند نوجوانان را جذب کنند.
او ادامه داد: «از گستردگی این چالش شگفتزده شدم، زیرا به نظر میرسید این مساله واقعا بهطور ناگهانی، حدود ۱۸ ماه پیش، پدیدار شده است. همچنین از شمار زیاد جوانانی که آمادگی و تمایل داشتند بهصورت آنلاین در این موضوع مشارکت کنند، به همان اندازه متعجب شدم.»
مقامهای اطلاعاتی اوکراین در مصاحبه با فایننشالتایمز اعلام کردند ۲۱ درصد از افرادی که در سال ۲۰۲۵ به اتهام همکاری با روسیه بازداشت شدهاند، نوجوان بودهاند.
همچنین بخش قابل توجهی از بازداشتشدگان در ارتباط با حملات یهودستیزانه در نقاط مختلف اروپا که گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی موسوم به «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» مسئولیت آنها را بر عهده گرفته است، از میان نوجوانان زیر ۱۸ سال در کشورهایی از جمله بریتانیا، فرانسه و هلند بودهاند.
مقامهای بریتانیایی بارها هشدار دادهاند جمهوری اسلامی میکوشد از باندهای تبهکار برای پیشبرد اقدامات خصمانه در خاک بریتانیا استفاده کند.
نقش شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای بازی ویدیویی
فایننشالتایمز در ادامه گزارش داد جذب نیرو برای انجام فعالیتهای خرابکارانه معمولا از الگوی مشابهی پیروی میکند: نوجوانان و جوانان از طریق شبکههای اجتماعی و بسترهای آنلاین از جمله تلگرام، تیکتاک، اسنپچت، فیسبوک و دیسکورد، شناسایی و جذب میشوند.
به نوشته این روزنامه، این کانالها بهدلیل ماهیت پنهان و دشواری ردیابی کاربران، به ابزاری موثر برای جذب نیرو برای کشورهای متخاصم تبدیل شدهاند.
بر اساس این گزارش، در قبال انجام ماموریتهای مشخص، مبالغی به این افراد پرداخت میشود که بخش عمده این پرداختها در قالب ارزهای دیجیتال صورت میگیرد.
فایننشالتایمز افزود وبسایتها و پلتفرمهای بازیهای ویدیویی، بهعنوان پرمخاطبترین رسانه سرگرمی در میان افراد ۱۳ تا ۲۴ ساله، به یکی از بسترهای اصلی برای شناسایی و جذب نیروهای بالقوه بهمنظور انجام اقدامات خرابکارانه تبدیل شدهاند.
عوامل جذب معمولا با هویت ناشناس فعالیت میکنند و بسیاری از آنها به گروههای تبهکار وابستهاند. گروههایی که اگرچه لزوما تحت کنترل مستقیم دولتها نیستند، اما از سوی نهادهای اطلاعاتی برای اجرای عملیات مخفیانه، به کار گرفته میشوند.
رویارویی جمهوری اسلامی و اسرائیل
فایننشالتایمز در ادامه نوشت تاکتیکی که نخستین بار در جریان جنگ اوکراین مورد استفاده قرار گرفت، اکنون در خاورمیانه نیز به کار گرفته شده و جمهوری اسلامی در تقابل با اسرائیل از همان الگو بهره میبرد.
یک نوجوان ۱۴ ساله ساکن تلآویو در ماه مارس به اتهام ارتباط با یک عامل خارجی و انتقال اطلاعات به دشمن تحت پیگرد قرار گرفت.
دادستانهای اسرائیلی اعلام کردند ارتباط این نوجوان با یکی از عوامل حکومت ایران حدود ۱۱ ماه پیش و از طریق پیامرسان تلگرام آغاز شد.
مامور جمهوری اسلامی به این نوجوان پیشنهاد کرده بود در ازای انجام مجموعهای از فعالیتهای خرابکارانه، مبالغی را بهصورت ارز دیجیتال دریافت کند.
به گفته مقامهای قضایی اسرائیل، این نوجوان از پایگاه نظامی «کیریا» در تلآویو فیلمبرداری و تصاویر خسارتهای ناشی از حملات موشکی جمهوری اسلامی به دو نقطه را ثبت کرد و همچنین پیامهایی را به شکل گرافیتی در نقاطی از شهر نوشت.
او در مجموع بابت این فعالیتها بیش از ۱۱۷۰ دلار از طریق چهار کیف پول دیجیتال مجزا دریافت کرد.
آژانس امنیت اسرائیل (شینبت) پیشتر نسبت به این تهدید فزاینده هشدار داده بود.
این نهاد تابستان گذشته با انتشار اطلاعیهای خطاب به والدین اعلام کرد برخی کودکان و نوجوانان اسرائیلی در فضای مجازی پیامهایی «به ظاهر بیخطر» دریافت کردهاند.
بر اساس هشدار شینبت، در این پیامها از مخاطبان خواسته میشد از ساختمانها و تاسیسات مختلف عکسبرداری کنند، دست به جمعآوری اطلاعات بزنند، شعارهای نفرتپراکنانه روی دیوارها بنویسند و مکانهای حساس را شناسایی کنند.
شینبت افزود این درخواستها از سوی «عناصر متخاصم وابسته به ایران» در شبکههای اجتماعی از جمله فیسبوک، تلگرام، اینستاگرام و تیکتاک منتشر میشدند و هدف آنها جذب افراد زیر سن قانونی در اسرائیل برای فعالیتهای جاسوسی بوده است.
امکان انکار برای دولتهای متخاصم
فایننشالتایمز گزارش داد دولتهایی که از نوجوانان برای پیشبرد عملیاتهای مخفیانه و خرابکارانه استفاده میکنند، آنها را نیروهایی قابل جایگزینی میدانند.
به گزارش این روزنامه، در صورت شکست چنین عملیاتهایی، هزینه چندانی متوجه دولتهای پشتیبان نیست و در صورت موفقیت نیز از منافع آن بهرهمند میشوند.
اثبات ارتباط مستقیم چنین عملیاتهایی با روسیه یا جمهوری اسلامی برای نهادهای اطلاعاتی اروپا دشوار است و دولتهای متهم نیز بهراحتی میتوانند هرگونه دخالت را انکار کنند.
در مقابل، بیشترین خطر متوجه افرادی است که جذب این شبکهها میشوند. نوجوانانی که در صورت پذیرش پیشنهادات و انجام ماموریتها، ممکن است زندگیشان برای همیشه دستخوش تغییر شود.
فایننشالتایمز افزود تهران و مسکو با بهرهگیری از نسلی که در فضای دیجیتال رشد کردهاند، اهداف خود را در چارچوب «جنگ ترکیبی» پیش میبرند. نوعی رویارویی که در مرز میان صلح و درگیری نظامی قرار دارد.
۱۳ خرداد، دادستانهای بریتانیا از رسیدگی به پرونده یک نوجوان نروژی خبر دادند که از سوی گروه تبهکاری «فاکستروت»، وابسته به جمهوری اسلامی، برای قتل یک نفر در بریتانیا به کار گرفته شده بود.
او که اکنون ۱۹ سال دارد، اسفند سال ۱۴۰۳ در هادرسفیلد در شمال انگلستان بازداشت شد.
واردات خدمات در سال گذشته حدود یکچهارم کل واردات ایران را تشکیل داده است. سهمی که برای اقتصادی که بهطور سنتی تجارت آن بر مبادله کالاهای فیزیکی استوار بوده، غیرمعمول به نظر میرسد.
در همین حال، صادرات خدمات ایران کاهش یافته و کسری تراز تجاری خدمات کشور را به رکورد ۱۷ میلیارد دلار رسانده است. این کسری نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۵۲ درصد افزایش داشته و تقریبا سه برابر بیشتر از سطح ثبتشده در سال ۲۰۲۰ است.
دادههای جداگانه بانک مرکزی درباره تجارت خارجی کالا نیز از افتی چشمگیر در مبادلات کالایی خبر میدهد.
ایران در سال مالی منتهی به ۳۰ اسفند ۱۴۰۴ حدود ۴۹ میلیارد دلار کالا وارد کرده که نسبت به سال قبل ۳۲ درصد کاهش نشان میدهد.
صادرات غیرنفتی نیز بهطور قابل توجهی کاهش یافته و با افت ۲۲ درصدی به حدود ۴۵ میلیارد دلار رسیده است.
این آمارها نشان میدهند ساختار تجارت خارجی در ایران در حال تجربه تغییری قابل توجه است. تغییری که در آن خدمات نقش پررنگتری پیدا کردهاند، در حالی که تجارت کالا در حال کوچکتر شدن است.
چرا واردات خدمات افزایش یافته است؟
دلیل جهش سریع واردات خدمات هنوز روشن نیست.
واردات خدمات ایران عمدتا شامل خدمات حملونقل و لجستیک، بیمه مرتبط با تجارت خارجی، خدمات مالی و انتقال پول، پروژههای مهندسی و عمرانی، خرید فناوری و سایر خدمات حرفهای میشود.
یکی از توضیحهای احتمالی در گزارشی از والاستریت ژورنال در مهر ۱۴۰۴ مطرح شد. این گزارش حکایت از آن داشت که بخشی از صادرات نفت ایران به چین بهجای دریافت پول نقد یا مبادله سنتی نفت در برابر کالا، در قالب دریافت خدمات تسویه میشود.
چین عملا تنها خریدار نفت خام ایران به شمار میرود.
بر اساس برآوردهای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، ارزش صادرات نفت خام ایران در سال گذشته، پیش از محاسبه تخفیفهای ناشی از تحریمها و هزینههای دور زدن محدودیتهای آمریکا، حدود ۴۴ میلیارد دلار بوده است.
اگرچه دادههای بانک مرکزی منبع واردات خدمات را مشخص نمیکنند، اما ارقام منتشرشده با این احتمال سازگار هستند که سهم فزایندهای از درآمدهای نفتی ایران بهجای انتقال مالی متعارف یا واردات کالا، در قالب خدمات تسویه شده باشد.
نقش احتمالی سپاه پاسداران و ابهامهای پیش رو
عامل دیگری که توجهها را جلب کرده، نقش سپاه پاسداران در صادرات نفت و پروژههای بزرگ زیرساختی است.
بر اساس قانون بودجه پیشین جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران موظف بود روزانه ۷۰۰ هزار بشکه نفت خام صادر کند. رقمی که تقریبا معادل نیمی از صادرات واقعی نفت خام ایران است.
این نهاد همچنین یکی از بزرگترین پیمانکاران پروژههای عمرانی و زیرساختی کشور به شمار میرود.
با این حال، دادههای بانک مرکزی هیچ مدرک مستقیمی درباره مقصد درآمدهای نفتی یا بهرهبرداران نهایی خدمات وارداتی ارائه نمیکنند.
چشمانداز سال مالی جاری نیز در سایه درگیریهای مرتبط با آمریکا و اسرائیل، با ابهام بیشتری روبهرو شده است.
گزارشها حاکی از آن است که جریان تجارت با امارات متحده عربی، بزرگترین تامینکننده کالا برای ایران، در سه ماه گذشته با اختلال مواجه بوده.
همزمان، دادههای گمرک چین نشان میدهد ایران و چین در مجموع ماههای مارس و آوریل تنها حدود ۴۰۰ میلیون دلار تجارت غیرنفتی دوجانبه داشتهاند. رقمی که حدود یکپنجم سطح ثبتشده در مدت مشابه سال قبل است.
اینکه افزایش سهم خدمات در تجارت خارجی ایران ناشی از تغییر در سازوکارهای دور زدن تحریمها، تحولات در مناسبات اقتصادی با چین یا نشانهای از ضعف گستردهتر اقتصاد کشور باشد، همچنان پرسشی بیپاسخ است.
آنچه از دادههای جدید بهروشنی برمیآید این است که الگوی تجارت خارجی ایران در حال تغییر به شکلی است که در سالهای اخیر سابقه نداشته است.
