الکساندر دیکرو، رییس برنامه توسعه سازمان ملل متحد، اعلام کرد بیش از ۳۰ میلیون نفر بهدلیل پیامدهای جنگ ایران، از جمله اختلال در تامین سوخت و کود شیمیایی در آستانه فصل کشت، بار دیگر به فقر دچار خواهند شد.
دیکرو پنجشنبه سوم اردیبهشت در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت کمبود کود شیمیایی که بهدنبال اختلال در تردد کشتیهای باری در تنگه هرمز تشدید شده، از هماکنون به کاهش بهرهوری در بخش کشاورزی انجامیده است.
نخستوزیر پیشین بلژیک هشدار داد این روند احتمالا در ماههای آینده بر میزان تولید محصولات کشاورزی اثر منفی خواهد گذاشت: «ناامنی غذایی طی چند ماه آینده به اوج خود میرسد و نمیتوان کار زیادی برای مقابله با آن انجام داد.»
او همچنین به بحران انرژی و کاهش حوالههای مالی اشاره کرد و ادامه داد: «حتی اگر جنگ همین فردا پایان یابد، این پیامدها از پیش شکل گرفتهاند و بیش از ۳۰ میلیون نفر را دوباره به فقر خواهند کشاند.»
کاهش حوالههای مالی به معنای کاهش مبالغی است که مهاجران برای خانوادههای خود ارسال میکنند؛ وضعیتی که به افت درآمد خانوارها و وخامت شرایط معیشتی آنان منجر میشود.
بخش قابل توجهی از کود شیمیایی جهان در خاورمیانه تولید میشود و حدود یکسوم از عرضه جهانی آن از تنگه هرمز عبور میکند.
پیشتر بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول و برنامه جهانی غذای سازمان ملل هشدار دادند جنگ ایران باعث افزایش قیمت مواد غذایی میشود و فشار بیشتری بر آسیبپذیرترین اقشار جهان وارد میکند.
وضعیت تنگه هرمز و جریان انرژی جهانی به یکی از محورهای اصلی بحران خاورمیانه تبدیل شده است.
روزنامه نیویورکتایمز پیشتر گزارش داد پس از حملات جمهوری اسلامی، تردد روزانه در تنگه هرمز از ۱۳۰ کشتی به ۸ کشتی رسیده است.
کاهش ۰.۵ تا ۰.۸ درصدی تولید ناخالص داخلی جهان
رییس برنامه توسعه سازمان ملل در ادامه اعلام کرد پیامدهای غیرمستقیم مناقشه ایران تاکنون بین ۰.۵ تا ۰.۸ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را از بین برده است.
دیکرو افزود: «آنچه ساختنش دههها طول میکشد، میتواند در عرض ۸ هفته جنگ نابود شود.»
این بحران همچنین روند ارائه کمکهای بشردوستانه را با اختلال مواجه کرده است؛ منابع مالی کاهش یافته، در حالی که نیازها در مناطقی که پیشتر نیز با بحرانهای شدید دستوپنجه نرم میکردهاند، از جمله سودان، نوار غزه و اوکراین، افزایش یافته است.
رییس برنامه توسعه سازمان ملل در همین رابطه گفت: «ناچار خواهیم شد به برخی افراد بگوییم متاسفیم، اما امکان کمک به شما را نداریم. افرادی که برای ادامه زندگی به این کمکها وابستهاند، این حمایت را از دست میدهند و در وضعیت آسیبپذیرتری قرار میگیرند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که چشمانداز جنگ ایران و مذاکرات تهران و واشینگتن در هالهای از ابهام قرار دارد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اول اردیبهشت آتشبس موقت با تهران را تمدید کرد، اما محاصره تنگه هرمز و بنادر جنوبی ایران از سوی ارتش ایالات متحده همچنان ادامه دارد.
رهبران ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا، شامگاه پنجشنبه سوم اردیبهشت در حالی در شهر نیکوزیا، پایتخت قبرس، برای یک نشست غیررسمی گرد هم میآیند که قاره اروپا با جدیترین چالشهای امنیتی و اقتصادی دهههای اخیر روبهرو شده است.
فعالسازی ماده ۴۲.۷؛ پاسخ به حمله پهپادی به قبرس
رهبران حاضر در این نشست، امشب درباره بازنگری در ماده ۴۲.۷ پیمان اتحادیه اروپا، که مربوط به دفاع متقابل است، گفتوگو میکنند.
نیکوس کریستودولیدس، رییسجمهوری قبرس، پیش از شروع این اجلاس با صراحت اعلام کرد که اروپا برای پاسخ به حملات نظامی، به یک «دستورالعمل عملیاتی» روشن و واحد نیاز دارد.
نیاز به این برنامه دفاعی زمانی به یک ضرورت فوری تبدیل شد که در جریان جنگ اخیر با جمهوری اسلامی، پایگاه هوایی راهبردی «راف آکروتیری» بریتانیا در سواحل جنوبی قبرس هدف حملههای پهپادی قرار گرفت.
مقامهای ارشد قبرس اعلام کردند این حملات را به احتمال زیاد حزبالله لبنان انجام داده است.
این پایگاه، در دو حمله جداگانه هدف قرار گرفت که در نخستین مورد، برخورد یک پهپاد ایرانی از نوع «شاهد» به باند فرودگاه، خسارتهایی بر جای گذاشت. پدافند هوایی، چند ساعت بعد توانست دو پهپاد دیگر را رهگیری و منهدم کند.
از آنجا که قبرس عضو ناتو نیست، دولت این کشور بر همکاری و تقویت توان دفاعی کشورهای عضو اتحادیه اروپا تاکید دارد.
از سوی دیگر، با توجه به اینکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها ناتو را «ببر کاغذی» خوانده است، رهبران اروپا اکنون مصمم هستند تا بدون وابستگی کامل به چتر حمایتی آمریکا، از امنیت مرزهای خود محافظت کنند.
بحران انرژی؛ هزینه سنگین جنگ برای شهروندان اروپا
جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، علاوه بر تبعات نظامی، ساختار اقتصادی اروپا را هم بهشدت به لرزه درآورده است.
بسته شدن تنگه هرمز و حمله به تاسیسات نفتی و گازی در خلیج فارس، باعث افزایش قیمت جهانی انرژی شده است.
بر اساس ارزیابی کمیسیون اروپا، افزایش قیمت سوخت از زمان شروع جنگ در ۹ اسفند، بیش از ۲۴ میلیارد یورو هزینه اضافی به اتحادیه اروپا تحمیل کرده است.
دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، با هشدار نسبت به وضعیت موجود گفت که قیمتها به این زودی به سطح قبلی بازنمیگردند و اروپا سالهای سختی در پیش دارد.
رهبران اروپا در این اجلاس، یک طرح حمایتی را بررسی میکنند که هدف آن حمایت از خانوادههای آسیبپذیر از طریق ارائه بنهای انرژی و کاهش مالیات است.
همزمان، دولت قبرس امیدوار است با بهرهبرداری از ذخایر گاز طبیعی خود در دریا، نقشی کلیدی در تامین انرژی پایدار و کاهش وابستگی کل اروپا به منابع خارجی ایفا کند.
آرایش جدید ژئوپلیتیک و کمک مالی به کییف
اتحادیه اروپا در حاشیه این اجلاس تلاش میکند با تقویت روابط خود با کشورهای منطقه، مانند مصر، اردن، لبنان و سوریه، یک جبهه متحد در برابر بیثباتیهای ناشی از اقدامات
جمهوری اسلامی ایجاد کند.
همچنین، این اتحادیه سرانجام فرایند اجرایی پرداخت وام بزرگ ۹۰ میلیارد یورویی به اوکراین را آغاز کرده است.
کشورهای مجارستان و اسلواکی که ماهها با پرداخت این وام مخالفت میکردند، اکنون از موضع خود کوتاه آمدند تا این بنبست دیپلماتیک شکسته شود.
کارشناسان معتقدند بازسازی خط لوله نفت «دروژبا» عامل اصلی تغییر نظر دولت مجارستان و همراهی آن با بستههای تحریمی جدید علیه روسیه بوده است.
رهبران اروپا امشب در قبرس تلاش میکنند تا ثابت کنند این اتحادیه میتواند از یک نهاد صرفا اقتصادی، به یک قدرت سیاسی و دفاعی متحد، منسجم و مستقل در سطح جهان تبدیل شود.
شمار کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، به یکی از مهمترین شاخصهای سنجش تاثیر جنگ بر اقتصاد جهانی تبدیل شده است.
بر اساس دادههای موسسه «اساندپی گلوبال مارکت اینتلیجنس»، اول اردیبهشت و پس از نزدیک به هشت هفته جنگ، تنها یک کشتی از تنگه هرمز عبور کرد. با این حال، دوم اردیبهشت و همزمان با تلاش چند کشتی برای عبور، جمهوری اسلامی چند کشتی باری را هدف حمله قرار داد.
رز مری کلانیک، مدیر در یک اندیشکده سیاست خارجی، به نیویورکتایمز گفت: «این حملات نشان میدهد تهدیدهای ایران واقعی است و همین برای متوقف کردن تردد در تنگه کافیست.»
این گزارش تاکید کرد که تهران همچنان بر تنگه هرمز تسلط دارد. وضعیتی که به جمهوری اسلامی امکان میدهد با وجود حملات آمریکا به اهدافی در داخل ایران و برقراری محاصره دریایی، فشار بر اقتصاد جهانی را افزایش دهد و از این موقعیت بهعنوان اهرم در مذاکرات احتمالی با واشینگتن استفاده کند.
در شرایط عادی، حدود یکپنجم نفت جهان و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی از طریق تنگه هرمز منتقل میشود، اما با اختلال در این مسیر، قیمت انرژی در جهان افزایش یافته و هزینههای بیشتری به مصرفکنندگان و کسبوکارها تحمیل شده است.
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، عرضه جهانی نفت حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است.
نیویورکتایمز نوشت جمهوری اسلامی این جنگ را به نبردی بر سر کشتیرانی و مسیرهای حیاتی انرژی نیز تبدیل کرده است. هرچند خطوط لوله زمینی بخشی از انتقال نفت را جبران کردهاند، اما این مسیرها توان جایگزینی کامل تنگه هرمز را ندارند.
پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، روزانه حدود ۱۳۰ کشتی از این تنگه عبور میکردند؛ رقمی که پس از حملات اخیر به حدود هشت کشتی کاهش یافته است.
در مقاطعی که تهران و واشینگتن از باز بودن مسیر خبر دادند، برخی کشتیها به سمت تنگه هرمز حرکت کردند، اما با اعلام جمهوری اسلامی درباره تشدید برخورد، بسیاری مسیر خود را تغییر دادند یا متوقف شدند.
میشل ویزه بوکمن، تحلیلگر شرکت ویندوارد، گفت دادههای ردیابی نشان میدهد پس از انتشار گزارش حمله به یک کشتی، دستکم ۳۳ شناور تلاش خود را برای عبور از تنگه متوقف کردند.
او افزود: «صبح شنبه نشانههایی از شکلگیری اعتماد دیده میشد، اما خیلی زود همهچیز تغییر کرد.»
به گفته او، تنها ۱۲ کشتی بدون ارتباط با ایران موفق به عبور شدند؛ آن هم در شرایطی که بسیاری از کشتیها برای عبور نیازمند هماهنگی با جمهوری اسلامی و حرکت در مسیرهایی نزدیک به سواحل ایران هستند.
بوکمن تاکید کرد: «در عمل دیگر چیزی به نام آزادی ناوبری وجود ندارد.»
در تازهترین خبرهای مرتبط، رسانهها در ایران اعلام کردند دو کشتی «اماسسی فرانچسکا» و «اپامینونداس» هدف قرار گرفتهاند. شرکت مدیریت کشتی اپامینونداس اعلام کرد این شناور هنگام عبور از تنگه، هدف تیراندازی یک قایق مسلح قرار گرفته، اما خدمه آن سالم هستند و گزارشی از آسیب یا آلودگی دریایی منتشر نشده است.
بر اساس دادههای موسسه «لویدز لیست اینتلیجنس»، از ۱۱ اسفند تا ۳۰ فروردین، ۳۰۸ کشتی مرتبط با ایران از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ بهطور میانگین روزانه شش کشتی. در مقابل، در همین بازه زمانی تنها ۹۰ کشتی بدون ارتباط با ایران از این مسیر عبور کردهاند.
ایالات متحده برای جلوگیری از عبور کشتیهای ایرانی، از ۲۴ فروردین محاصره دریایی را آغاز کرد تا صادرات نفت ایران را محدود کند.
ارتش آمریکا اعلام کرده هیچ کشتی ایرانی موفق به عبور از این محاصره نشده و حتی یک نفتکش را توقیف کرده است. با این حال برخی تحلیلگران این اظهارات را زیر سوال بردهاند.
در عین حال، گزارشها حاکی از حضور محدود نظامی آمریکا در تنگه هرمز است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرده بهجای اسکورت کشتیها، بالگردهای تهاجمی برای ایجاد بازدارندگی در منطقه مستقر شدهاند.
با این حال، تحلیلگران میگویند تا زمانی که این حملات ادامه داشته باشد، شرکتهای کشتیرانی تمایلی به بازگشت به این مسیر نخواهند داشت.
یکی از مدیران شرکت بزرگ کشتیرانی «هاپاگ-لوید» به نیویورکتایمز گفت حملات بدون هشدار، شرایط را بهشدت غیرقابل پیشبینی کرده و اعتماد به امنیت این مسیر را از بین برده است.
در نهایت، آنچه در تنگه هرمز جریان دارد، یکی از گرههای اصلی اقتصاد جهانی و معادلات جنگ شده است. جایی که هر کشتی، هر گذر و هر توقف، میتواند اثری مستقیم بر بازارهای جهانی بگذارد.
بهنوشته روبین تندروها معمولا آخرین افرادی هستند که باقی میمانند و ترامپ باید به خواسته آنها برای جنگیدن تا مرگ جامه عمل بپوشاند.
او در این یادداشت که چهارشنبه دوم اردیبهشت در وبسایت آمریکن انترپرایز منتشر شد، نوشت رییسجمهوری دونالد ترامپ اعلام کرده است که پیشاپیش به تغییر رژیم در ایران دست یافته است. او در ۲۹ مارس ۲۰۲۶ استدلال کرد که این تغییر به این دلیل رخ داده که بسیاری از رهبران ارشد کشته شدهاند و مدعی شد رهبران جدید ایران بسیار معقولتر هستند.
بهنوشته روبین، « ترامپ از یک نظر درست میگوید. افراد در کما یا مرده مانند رهبر فرضی، مجتبی خامنهای، پاسخی نمیدهند. محمدباقر قالیباف، که چهار بار در انتخابات ریاستجمهوری شکست خورده، در عین حال مدتهاست جاهطلبی خود را نشان داده است. او هم نقش «پلیس خوب» را در برابر «پلیس بد» احمد وحیدی، فرمانده سپاه، بازی میکند و هم برای حفظ منافع مالی خود مذاکره میکند؛ جنگ برای کسبوکار او بد است.»
روبین افزود: «ترامپ اغراق میکند، اما منتقدان او نیز زیادهروی میکنند. بسیاری تاکید دارند که با کشته شدن تعداد زیادی از رهبران ارشد، ترامپ رژیم را رادیکالتر کرده است، زیرا اکنون تندروها بر سطوح بالای جمهوری اسلامی مسلط شدهاند.»
مایکل روبین در انتقاد از این دیدگاه نوشت کسانی که بر رادیکالتر شدن جمهوری اسلامی بهدلیل حمله آمریکا و اسرائیل و کشته شدن رهبران ارشد تاکید میکنند، دو نکته را نادیده میگیرند: « نخست، افرادی که در بمبارانهای آمریکا و اسرائیل کشته شدند یا در سرکوب شریک بودند یا از آن دفاع میکردند. بهعنوان مثال، رهبر پیشین، علی خامنهای، خود یک تندرو تمامعیار بود. همچنین محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران؛ اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات؛ مجید خادمی، رییس سازمان اطلاعات سپاه؛ و دیگران.»
بهنوشته روبین، نکته دوم این است که بهاصطلاح میانهروها پیش از جنگ قدرت و تمایل لازم را برای اعمال تغییرات در جمهوری اسلامی نداشتند. وعدههای نادرست آنها، خوشبینی بیش از حد برخی تحلیلگران در غرب و سادهانگاری دیپلماتهای غربی باعث شد جمهوری اسلامی در برنامه هستهای خود پیشرفت کند و سرکوب داخلی را ادامه دهد.
او افزود یکی از واقعیتهای کمتر گفتهشده درباره تعامل دیپلماتیک غرب با جمهوری اسلامی این است که سرکوب در ایران همزمان با گفتوگو افزایش یافت، زیرا دستگاه امنیتی رژیم میخواست به مردم نشان دهد وعدههای گفتوگو در دوران روسایجمهوری محمد خاتمی، حسن روحانی و مسعود پزشکیان صرفا برای مصرف خارجی است. سکوت این افراد نیز نشانه همدستی آنها در سرکوب است.
بهنوشته روبین، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همواره مشکل اصلی بوده است. هیچ میزان اصلاح تدریجی یا «گفتوگوی تمدنها» این واقعیت را تغییر نمیدهد که سپاه برای حفاظت از رژیم نهتنها در برابر دشمنان خارجی، بلکه در برابر مردم ایران ایجاد شده است. هر راهبردی که به شکاف در سپاه منجر نشود، محکوم به شکست است. تغییر رژیم مستلزم ایجاد شکاف در سپاه است.
در این تحلیل تاکید شده که ایجاد شکاف در سپاه پاسداران امری غیر ممکن نیست، زیرا سپاه پاسداران یکپارچه نیست. بسیاری از اعضای آن معتقدان واقعی هستند، اما بسیاری دیگر صرفا فرصتطلبانیاند که بهدنبال پول، دسترسی یا امتیاز بودهاند.
بهگفته مایکل روبین، در چنین شرایطی، طبیعی است که تندروها آخرین افراد باقیمانده باشند. این وضعیت در کامبوج تحت حکومت خمرهای سرخ نیز رخ داد. پل پوت و حلقه نزدیک او بسیار بیشتر از نیروهای عادی مقاومت کردند. آنچه اکنون باید در ایران رخ دهد، مشابه همان اتفاق در کامبوج است: کسانی که به دلایل ایدئولوژیک میخواهند تا مرگ بجنگند، باید به خواسته خود برسند.
او افزود این مساله برای ترامپ به معنای آن است که منتظر ارائه یک پیشنهاد واحد نماند یا در دام بازیهای «پلیس خوب/پلیس بد» رژیم نیفتد، بلکه تمام تندروهای باقیمانده را بدون ملاحظه هدف قرار دهد. زمان آن رسیده است که افرادی که از ایدئولوژی قالیباف، وحیدی یا محمدباقر ذوالقدر در ایران و نوری المالکی و هادی العامری در عراق حمایت میکنند، از میان برداشته شوند. اگر رژیم امروز نسبت به دو ماه پیش رادیکالتر شده است، پس باید نتیجه گرفت که همه کسانی که هنوز در آن باقی ماندهاند باید هدف قرار گیرند.
روبین در پایان تحلیل خود نوشت آلمان دادگاه نورنبرگ را داشت. ژاپن دادگاههای توکیو را داشت. اگر رهبران جمهوری اسلامی تا مهلتی مشخص کشور را ترک نکنند و به تبعید در روسیه نروند، باید برای برگزاری «دادگاه تهران» برنامهریزی کرد؛ جایی که آخرین اعدامهای علنی مربوط به اعضای سپاه باشد که خود بسیاری را به پای چوبه دار فرستادهاند.
