روزنامهنگار
در یک سال عادی، این روزها روزنامههای ایران پر بودند از گزارشها و مطالبی در ستایش نوروز. اما با شعلهور شدن آتش حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در سراسر ایران، صفحههای اول روزنامهها اکنون بهجای آن، با تیترهایی درباره امنیت و بقا پر شدهاند.
پس از بیش از دو هفته تحولات مکرر - از جمله مرگ علی خامنهای، تعیین جانشین و جنگی که بخشهای وسیعی از کشور را درگیر کرده - روزنامههای تهران بیش از پیش بر تلاش روزمره مردم برای گذران زندگی زیر سایه جنگ تمرکز کردهاند.
در مطبوعات، اکنون «اضطراب اقتصادی» در مرکز توجه قرار دارد.
روزنامه اقتصادی «دنیای اقتصاد» از «هشدار قرمز برای وضعیت اقتصادی» سخن گفته است، در حالی که روزنامه «جمهوری اسلامی» با لحنی عملگرایانهتر تیتر زده است: «لزوم صداقت با مردم در شرایط اضطراری».
این روزنامه از مسئولان خواسته است «معیشت مردم را از سیاست جدا کنند».
اقتصاد در وضعیت هشدار؛ اختلاف روایتها در رسانهها
پوشش موضوع تنش و درگیری در تنگه هرمز نیز در صفحههای اول روزنامهها جایگاه برجستهای داشته است.
روزنامه «کیهان» که مدیرمسئول آن از سوی دفتر رهبر جمهوری اسلامی منصوب میشود، وعده داد: «پاسخ ایران، دشمنان را از اقدام خود در این جنگ ارادهها پشیمان خواهد کرد.»
در مقابل، روزنامه «اطلاعات»، دیگر روزنامه نزدیک به دفتر رهبر حکومت ایران، از دولت خواست «از قحطی قریبالوقوع و کمبود کالا جلوگیری کند»؛ موضعی که تفاوتی آشکار با رویکرد «اقتصاد مقاومتی» کیهان دارد.
مفهومی که سالها از سوی رهبر کشته شده جمهوری اسلامی، ترویج میشد.
این روزنامه حتی پیشنهاد داد که در ایام نوروز که معمولا تا دو هفته به طول میانجامد، کالاهای اساسی سهمیهبندی شوند.
اقتصاددانانی که در چندین روزنامه مورد استناد قرار گرفتهاند، بخشی از آشفتگی بازار را ناشی از سیگنالهای سیاسی متناقض و همچنین تلاشهای بانک مرکزی برای تثبیت قیمتها در روزهای پایانی سال دانستند.
سه جریان در مطبوعات؛ اجماع بر سر سالی سرنوشتساز
دو مقاله مهم که در روزهای گذشته در روزنامههای «اطلاعات» و «جمهوری اسلامی» منتشر شدند، بازتابدهنده فضای کلی کشور بودند.
«اطلاعات» با تاکید بر «اولویت نان و اخلاق بر منازعات سیاسی»، از جناحهای سیاسی بهدلیل تبدیل معیشت مردم به میدان رقابت حتی در زمان جنگ، انتقاد کرد و از مسئولان و رسانهها خواست به درگیریهای جناحی پایان دهند و بر تثبیت قیمتها تمرکز کنند تا از فرسایش بیشتر اعتماد اجتماعی جلوگیری شود.
در مقابل، «جمهوری اسلامی» به مسئولان توصیه کرد مشاورانی که آنها را گمراه میکنند و از مسائل واقعی مردم منحرف میسازند، کنار بگذارند.
به این ترتیب، سه جریان اصلی در مطبوعات شکل گرفت:
رسانههای تندرو مانند «کیهان» بحران را به جنگ نسبت داده و بر مقاومت تاکید کردند. روزنامههای اصلاحطلب از جمله «اعتماد» و «شرق» از بنبست سخن گفتند و خواستار تغییرات اساسی، از جمله آشتی ملی شدند.
در همین حال، روزنامههای میانهروتر مانند «اطلاعات» و «جمهوری اسلامی»، این مقطع را آزمونی برای حکمرانی دانستند و بر شفافیت، پاسخگویی و کنترل موثر بازار تاکید کردند.
با وجود این اختلافها، تقریبا همه روزنامهها بر یک نکته اتفاق نظر دارند: سال جدید در ایران که تا چند روز دیگر آغاز میشود، به احتمال زیاد برای اقتصاد کشور، رهبری آن و ثبات اجتماعیاش، تعیینکننده خواهد بود.
شبکه خبری اِیبیسی، شامگاه دوشنبه ۲۵ اسفند، بر اساس یک پیام محرمانه نوشت که مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، به دیپلماتهای این کشور در سراسر جهان دستور داده است که دولتهای خارجی را به «اقدام سریع برای کاهش تواناییهای [حکومت] ایران و گروههای تروریستی همسو با آن با هدف حمله به کشورها و شهروندان ما» ترغیب کنند. بر اساس این نامه، خطر حمله از سوی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش «افزایش» یافته است.
به گزارش ایبیسی، این دستور روز دوشنبه و در قالب یک «درخواست اقدام» با عنوان «نگرانی فزاینده از فعالیتهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» به تمامی نمایندگیهای کنسولی و دیپلماتیک آمریکا ابلاغ شده است.
در این نامه «حساس اما غیرمحرمانه» از مقامهای آمریکایی خواسته شده است که پیام را تا تاریخ ۲۰ مارس (یکم فروردین) «به بالاترین سطح مناسب» در کشورهای محل ماموریت خود منتقل کنند.
تلاشها برای گشودن گره تنگه هرمز
از سوی دیگر، وبسایت خبری اکسیوس گزارش داد که کاخ سفید و وزارت امور خارجه آمریکا در تلاشاند ائتلافی از کشورها تشکیل دهند تا با اعزام کشتی، دیگر تجهیزات نظامی و حمایت سیاسی، ماموریتی برای اسکورت کشتیها یا بهطور کلی ایجاد مسیر امن برای تردد دریایی به داخل و خارج از خلیج فارس فراهم کنند.
یک منبع آگاه به این رسانه گفته است که دولت ترامپ میخواهد بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، استرالیا، کانادا، کشورهای حوزه خلیج فارس و اردن بخشی از این ائتلاف باشند. آمریکا همچنین با ژاپن و کره جنوبی نیز تماس گرفته است.
با وجود این، رهبران تعدادی از این کشورها از جمله آلمان، ایتالیا و ژاپن اعزام ناوهای جنگی را رد کردهاند.
اکسیوس میگوید پس از گفتوگوی تلفنی ترامپ با کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، درباره این موضوع، بریتانیا طرحی درباره نحوه تشکیل یک نیروی چندملیتی تهیه کرده و آن را با آمریکا و چند کشور دیگر به اشتراک گذاشته است.
این رسانه آمریکا تاکید میکند که این پیشنویس با همه کشورهایی که ترامپ از آنها خواسته به این ائتلاف بپیوندند به اشتراک گذاشته نشده است و به نظر میرسد تا رسیدن به اجماع درباره نحوه عملکرد این ائتلاف هنوز فاصله زیادی وجود دارد.
این منابع تاکید کردهاند که هرچند مکرون پاسخ منفی نداد اما تمایلی به چنین مشارکتی ندارد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از دیدار با وزرای خارجه ۲۷ کشور عضو گفت که «هیچ تمایلی» در اتحادیه اروپا برای پیوستن به ائتلاف هرمز وجود ندارد. او افزود: «این جنگ، جنگ اروپا نیست.»
ترامپ پیشتر میزان تمایل مکرون برای کمک را «۸ از ۱۰» خواند و گفت بریتانیا به این ائتلاف خواهد پیوست.
او همچنین در دو سخنرانی صبح و بعد از ظهر خود در روز دوشنبه ۲۵ اسفند که یکی در مرکز هنری ترامپ-کندی و دیگری در کاخ سفید انجام شد، از کشورهای عضو ناتو و دیگر کشورهایی که آمریکا سالهاست با استقرار نیروی نظامی از امنیت آنها حفاظت میکند، انتقاد کرد و گفت که همواره پیشبینی میکرده که هزینههای تریلیون دلاری برای ناتو سودی برای آمریکا نداشته باشد و کشورهای اروپای آمریکا را در شرایط بحرانی تنها میگذارند.
او در این سخنرانیها و نشستهای رسانهای پس از آنها، علاوه بر کشورهای اروپایی، به ژاپن، چین و کره جنوبی نیز اشاره کرد.
همزمان وزیر دفاع آلمان اعلام کرد که هنوز روشن نیست که آیا آمریکا بهطور رسمی از این کشور برای تنگه هرمز درخواست کمک کرده است یا نه، سپس افزود: «ترامپ چه انتظاری از چند ناوشکن اروپایی دارد که نیروی دریایی قدرتمند آمریکا قادر به انجام آن نیست.»
او نیز مانند کالاس به ماموریت نظامی اتحادیه اروپا در دریای سرخ موسوم به «آسپیدس» اشاره کرد و گفت گسترش این ماموریت نظامی به تنگه هرمز به بنیان قانونی جدید از سوی پارلمان آلمان نیاز دارد.»
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن در آستانه سفرش به واشینگتن از جمله مقامهایی بود که بهسرعت جواب رد نداد و در نشستی در مجلس مشاوران این کشور تایید کرد که دولتش در حال بررسی مساله تنگه هرمز و چگونگی تامین امنیت آن «در صورت درخواست احتمالی رییسجمهوری آمریکا» است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، بخش قابلتوجهی از این نیروها، در حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به واحدهای موشکی و پهپادی کشته شدهاند. سپاه پاسداران، بسیج و یگانهای ضدشورش نیروی انتظامی نیز بیشترین خسارتهای جانی را در این حملات هوایی متحمل شدهاند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال همچنین نشان میدهد برای جلوگیری از روشن شدن ابعاد تلفات نیروهای نظامی و امنیتی، از برگزاری عمومی مراسم تشییع و خاکسپاری کشتهشدگان جلوگیری میشود و به خانوادهها گفته شده است، فعلا مراسم ترحیم را بهطور خصوصی و خانوادگی برگزار کنند.
این تلفات سنگین در حالی گزارش میشود که نشانههای نارضایتی، افت روحیه، مشکلات مالی و ترک خدمت نیز در میان بخشی از نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی رو به گسترش است.
بر اساس این گزارشها، نیروهای یگان ویژه نیروی انتظامی روز جمعه اطلاعیهای دریافت کردهاند مبنی بر اینکه پرداخت حقوق بخشی از واحدهای این نیرو با مشکل روبهرو شده است. گفته میشود این سومین بار در سال جاری است که پرداخت حقوق این نیروها با تاخیر انجام میشود. در پی این وضعیت، شماری از نیروهای یگان ویژه از حضور در تجمعاتی که با هدف حمایت از حکومت برگزار میشود، خودداری کردهاند؛ موضوعی که به گفته منابع مطلع، سبب ایجاد اختلال در روند استقرار این نیروها در برخی شهرهای بزرگ شده است.
افزون بر این، اطلاعاتی که به دست ایراناینترنشنال رسیده حاکی است که بازنشستگان و برخی نیروهای ارتش نیز برای دومین ماه متوالی حقوق خود را دریافت نکردهاند. برخی فرماندهان ارشد این نیروها، سپاه پاسداران را متهم میکنند که از بحران مالی بانک سپه برای تضعیف نیروی انتظامی و تقویت دیگر نهادها، بهویژه نهادهای وابسته به ساختار روحانیت، استفاده میکند.
برخی گزارشها همچنین حاکی از آن است که سپاه پاسداران برای جبران کمبود نیرو، شماری از بازنشستگان خود را دوباره به خدمت فراخوانده و حتی برخی زندانیان را با وعده عفو، به همکاری با نیروهای امنیتی ترغیب کرده است.
بر اساس گزارشهای رسیده، در نیروی هوایی نیز روحیه و آمادگی عملیاتی در سطح پایینی قرار دارد. گفته میشود بسیاری از خلبانان، بهویژه پس از سرنگونی یک فروند هواپیمای یاک-۱۳۰ در نبرد با یک فروند اف-۳۵ اسرائیلی، تمایلی به پرواز و رویارویی با نیروی هوایی اسرائیل یا آمریکا ندارند و سطح آمادگی رزمی نیز کاهش یافته است. علاوه بر این، خسارتهای سنگینی به زیرساختهای نیروی هوایی از جمله هواپیماها، پناهگاهها، برجهای کنترل و مراکز فرماندهی وارد شده است.
همزمان، ترک خدمت در میان نیروهای نیروی انتظامی نیز به یکی از چالشهای جدی حکومت تبدیل شده است. بر اساس برخی گزارشها، در یکی از پایگاههای این نیرو حدود ۳۵۰ نفر محل خدمت خود را ترک کردهاند و در برخی واحدها میزان فرار یا غیبت نیروها حتی به حدود ۹۰ درصد رسیده است.
