شماری از زنان ایرانی با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال، روایتهایی از تجربه خود در مواجهه با آزار و تعرض جنسی در اماکن و وسایل نقلیه عمومی، به ویژه تاکسیهای اینترنتی ارائه دادند.
دختری ۱۸ ساله که همراه خواهر هشت سالهاش در ساعت ۱۰ شب سوار تاکسی اینترنتی شده بود، تجربهای تلخ از سفر با اسنپ را شرح داد و گفت راننده مردی حدودا ۴۰ ساله بود که رفتارش در طول سفر، بهتدریج از گفتوگوی معمولی به اظهارات نامناسب و جنسی تغییر کرد.
این شهروند توضیح داد: «راننده ابتدا صحبتهای عادی داشت و آهنگ پخش کرد اما بعد شروع به تعریف از بدن من کرد و گفت که مرا در مسابقهای دیده است. وقتی بیمحلی کردم، حرفهایش جنسی شد.»
او افزود که پس از پیاده شدن، راننده با بهانه بازگرداندن باقیمانده پول، رفتار غیراخلاقی دیگری از خود نشان داد و آلتنمایی کرد.
تراژدی الهه حسیننژاد، دختر ۲۴ سالهای که چهارم خرداد به دست راننده فعال در اسنپ کشته شد، بار دیگر موضوع ایمنی زنان در تاکسیهای عبوری و اینترنتی را به بحث روز تبدیل کرد.
اسنپ ابتدا بیانیهای درباره بیارتباط بودن بهمن فرزانه، متهم به قتل الهه، با این شرکت منتشر و سپس آن را حذف کرد.
دختر جوانی که به ایراناینترنشنال پیام داده است، در ادامه صحبتهای خود از تهدیدها و مزاحمتهای مکرر راننده مورد اشاره با شمارههای مختلف خبر داد و گفت: «چندین بار به پشتیبانی اسنپ گزارش دادم اما فقط گفتند رسیدگی میکنیم و هیچ اقدامی نکردند.»
به گفته شهروندان، نبود حمایت موثر از سوی نهادهای مسئول و ترس از قضاوت اجتماعی و موانع قانونی، از جمله دلایلی هستند که زنان و دختران را از گزارشدهی و پیگیری حقوقی شماری از آزارها و تعرضهای جنسی منصرف میکنند.
دختری جوان در پیام خود به ایراناینترنشنال، تجربهای مشابه را روایت کرد.
این دختر برای خلاصی از دست راننده، در نهایت مجبور شده است شمارههایش را بلاک کند اما ترس از تکرار مزاحمت رانندگان تاکسیهای عبوری و اینترنتی، ماهها با او همراه بوده است.
پیشتر نیز چند زن جوان دیگر از پرخاشگری رانندههای اسنپ با ادبیات زننده و فحشهای جنسی خطاب به ایشان، بهدلیل بر سر نداشتن روسری گفته بودند.
مخاطب دیگری در پیامی به ایراناینترنشنال، از تجربههای خود در تاکسیهای عبوری و اتوبوس در یکی از شهرهای مرکز ایران سخن گفت.
این مرد جوان از مشاهده آزار جنسی زنان و دختران خبر داد و گفت بسیاری از قربانیان بهدلیل «حفظ آبروی خود» سکوت میکنند.
او با انتقاد از نظام قضایی جمهوری اسلامی، تاکید کرد قوانین موجود در برابر آزار جنسی و حمایت از قربانیان ناکارآمد است و نیاز به قوانین سختگیرانهتر و منظمتر برای مقابله با آزار زنان، دختران و کودکان وجود دارد.
با وجود این موانع و چالشها، پس از آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی»، زنان ایرانی بیش از گذشته به روایتگری تجربههای خود از آزار و خشونت جنسی پرداختند، تابوهای اجتماعی را به چالش کشیدند و گفتمان جدیدی در زمینه حقوق زنان ایجاد کردند.
صلواتی به پایگاه خبری انتخاب گفت از سال ۱۳۸۵، یعنی یک سال پس از روی کار آمدن دولت نخست محمود احمدینژاد، جمعیت دانشجویان ایرانی خارج از کشور هر ۱۰ سال دو برابر شده است.
او افزود از سال ۱۴۰۰، این رشد دو برابری بهجای ۱۰ سال تنها در چهار سال رخ داده است.
به گفته این پژوهشگر، تا پایان دهه ۱۳۹۰ شمار دانشجویان مهاجر ۶۰ هزار نفر بود، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۱۲۰ هزار نفر رسیده است.
بر اساس یافتههای نظرسنجی موسسه استاسیس مستقر در واشینگتن که بهمن ۱۴۰۲ منتشر شد، ۶۸ درصد جوانان ایرانی ترجیح میدهند مهاجرت و در خارج از ایران زندگی کنند.
مدیر پیشین رصدخانه مهاجرت ایران در ادامه مصاحبه خود، بازگشت تنها یک درصدی دانشجویان مهاجر را «خطرناک» و نشاندهنده «فرار بیبازگشت نخبگان» دانست.
او با تاکید بر اینکه روند مهاجرت از ایران یکطرفه شده است، هشدار داد: «مدل چرخش مغزها برای ایران بههیچ وجه صدق نمیکند... این تصویری است که ما در سال ۱۴۰۴ با آن روبهرو هستیم، اما غافلگیریهای اصلی هنوز پیش روی ما هستند.»
کارشناسان از بحران اقتصادی، سرکوبگری حکومت در عرصههای سیاسی و فرهنگی، و ناامیدی مردم از بهبود وضعیت، بهعنوان عوامل مهم در مهاجرت بیبازگشت ایرانیان نام میبرند.
شهروندان آذر ۱۴۰۲ با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال، «فراهم نبودن حداقلهای زندگی معمولی و ناامنی وضعیت اقتصادی و اجتماعی» را از دلایل و انگیزههای خود برای مهاجرت عنوان کردند.
افزایش نرخ مهاجرت ایرانیان در سالهای اخیر، بهویژه در میان دانشجویان و نیروهای حرفهای متخصص نظیر پزشکان، پرستاران و استادان دانشگاه، نگرانیهای بسیاری را برانگیخته است.
علی ربیعی، دستیار مسعود پزشکیان در امور اجتماعی، آبان ۱۴۰۴ گفت سن تمایل به مهاجرت به زیر ۱۸ سال رسیده و اذعان کرد اکنون مهاجرت یک «راه فرار» قلمداد میشود.
مهاجرت نخبگان یک نوع استراتژی بقاست
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، در یک سال گذشته بارها درباره مهاجرت از ایران صحبت کرده است.
او اسفند سال گذشته با استناد به سوره نسا در قرآن گفت «فرد ضعیف اگر در ذلت بماند، به جهنم میرود» و بهنوعی مهاجرت را بهعنوان راهحل به مردم توصیه کرد.
با این حال، او اردیبهشتماه سال جاری از تصمیم برخی شهروندان ایران برای مهاجرت انتقاد کرد.
پزشکیان در سخنرانی اخیر خود گفت: «ما الان بچههایی تربیت میکنیم که ۹۰ درصد فکرشان به خارج است... هنر این نیست که نخبهای شوم و بروم در آمریکا هنر و علمم را به آنها بدهم.»
مدیر سابق رصدخانه مهاجرت با اشاره به این رویکرد پزشکیان و سایر مقامهای جمهوری اسلامی تاکید کرد مهاجرت سرمایه انسانی و نخبگان در ایران به اشتباه به فقر منابع و «پول و دلار بیشتر» نسبت داده میشود.
صلواتی این دیدگاه را «تحلیل خام و ناپختهای» خواند که در سخنان روسای دولت جمهوری اسلامی هم نمود دارد.
به گفته او، نخبگان به مشکلات ساختاری واکنش عقلایی و اعتراضی نشان میدهند و مهاجرت آنان، یک نوع استراتژی بقاست.
روزنامه فایننشنالتایمز آبان ۱۴۰۲ در گزارشی با استناد به آمار سازمان همکاری و توسعه اقتصادی اعلام کرد ایران بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱، سریعترین رشد نرخ مهاجرت به کشورهای ثروتمند را در جهان داشته است.
