در آستانه برگزاری دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا، فضای دیپلماتیک میان دو کشور بار دیگر پرتنش و حساس شده است.
منابع دیپلماتیک، رسانههای بینالمللی و مقامهای رسمی از تحرکات جدیدی خبر دادهاند که میتواند بر آینده گفتوگوها تاثیر مستقیم بگذارد.
به گزارش صدا و سیمای جمهوری اسلامی، دور دوم گفتوگوهای هستهای ایران و آمریکا، شنبه ۳۰ فروردین در رم برگزار خواهد شد.
همانند دور اول، این گفتوگوها بهصورت غیرمستقیم و با میزبانی وزارت خارجه عمان انجام میشود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، یک منبع دیپلماتیک اعلام کرده که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، برای حضور در مذاکرات رم دعوت شده است.
گروسی که چهارشنبه وارد تهران شد، پیش از این سفر هشدار داد: «هر توافقی میان ایران و آمریکا بدون حضور آژانس، صرفا یک تکه کاغذ است. تنها آژانس میتواند سیستمهای معتبر نظارتی ارائه کند.»
او پس از دیدار با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در تهران گفت: «همکاری با آژانس برای ارائه تضمینهای معتبر درباره ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران، بهویژه در زمانی که دیپلماسی بیش از هر زمان دیگری مورد نیاز است، حیاتیست.»
اصل غنیسازی قابل مذاکره نیست
عراقچی در واکنش به اظهارات مقامات آمریکایی مبنی بر ضرورت برچیدن کامل برنامه هستهای ایران گفت: «اصل غنیسازی قابل مذاکره نیست.»
او همچنین درباره سفر پیش روی خود به روسیه تاکید کرد که هدف این سفر انتقال پیام مکتوب علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، به ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه است.
مخالفت ویتکاف با هرگونه توافق ناقص
استیون ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، در اظهاراتی که بازتاب زیادی در رسانههای ایران داشت، گفت: «ایران باید برنامه غنیسازی و تسلیحات هستهای خود را متوقف و حذف کند.»
این موضع با واکنش تند مقامهای ایرانی و رسانههای وابسته به حکومت مواجه شد.
همزمان به نوشته وبسایت اکسیوس، اعضای تیم امنیت ملی ترامپ درباره بهترین راه جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای اختلاف نظر دارند و در حالیکه برخی خواستار ادامه مسیر دیپلماتیکاند، برخی دیگر معتقدند در صورت شکست گفتوگوها، احتمال جنگ جدی است.
سناریوی اسرائیلی: حذف فرمانده هوافضای سپاه
روزنامه جروزالم پست، چهارشنبه نوشت که در صورت امضای یک توافق هستهای ضعیف میان ایران و آمریکا، یکی از سناریوهای اسرائیل، ترور امیرعلی حاجیزاده، فرمانده هوافضای سپاه پاسداران خواهد بود.
به گزارش نشریه نیوزویک، تحلیلگران با توجه به مواضع سختگیرانه تهران و واشینگتن هشدار دادهاند که پاسخ قاطع ایران، نشانه افزایش تنشهایی است که احتمال شکست مذاکرات را بالا میبرد.
اکنون نگاهها به رم دوخته شده؛ جایی که نتیجه دور دوم مذاکرات هستهای ممکن است آینده روابط ایران و آمریکا و حتی ثبات خاورمیانه را رقم بزند.
گزارش کامل تحولات این حوزه در روز چهارشنبه را اینجا بخوانید: وزیر دفاع عربستان سعودی پنجشنبه برای دیدار با مقامات ایران به تهران میرود
خبرگزاری رویترز در گزارشی به عملیات ویژهای پرداخته که در آستانه سقوط حکومت بشار اسد انجام شد و هدف آن خارج کردن مقادیر قابل توجهی پول نقد، اشیای قیمتی و اسناد محرمانه مربوط به شبکه مالی رییسجمهوری سابق سوریه بود.
بر اساس گزارشی که خبرگزاری رویترز با اتکا به بیش از ۱۲ منبع گردآوری کرده، یاسر ابراهیم، مشاور اقتصادی ارشد اسد، هماهنگیهای لازم را برای اجاره یک جت خصوصی و انجام چهار پرواز به امارات متحده عربی را انجام داد تا داراییهای گرانبهای بشار اسد، بستگان، مشاوران و کارکنان کاخ ریاستجمهوری را از سوریه خارج کند.
یاسر ابراهیم که دفتر اقتصادی و مالی ریاستجمهوری را اداره میکرد، نقشی کلیدی در شکلگیری شبکهای از شرکتها و نهادهایی داشت که اسد از طریق آنها کنترل گستردهای بر اقتصاد سوریه اعمال میکرد. طبق اعلامیههای تحریمی آمریکا و منابع آگاه از اقتصاد سوریه، او در عمل چهرهای پوششی برای اسد بود.
غرب پس از سرکوب اعتراضات مردمی در سال ۲۰۱۱، اسد را تحریم کرد و بعدها ابراهیم را نیز به دلیل همکاری با رژیم تحت تحریم قرار داد.
جت امبرائر مدل Legacy 600 با شماره ثبت C5-SKY که در گامبیا ثبت شده، طی ۴۸ ساعت پیش از سقوط حکومت اسد، چهار پرواز پیاپی به سوریه انجام داد. چهارمین پرواز این هواپیما، طبق اسناد ردیابی پرواز و تصاویر ماهوارهای، در هشت دسامبر ۲۰۰۴ از پایگاه هوایی حمیمیم – تحت کنترل روسیه در نزدیکی لاذقیه – صورت گرفت؛ همان روزی که اسد نیز از همین پایگاه به روسیه گریخت.
این نخستینبار است که عملیات انتقال مخفی داراییهای اسد گزارش میشود. رویترز میگوید که برای نوشتن این گزارش با منابع مطلع از جزئیات این عملیات گفتوگو کرده؛ از جمله کارکنان فرودگاه، افسران سابق اطلاعاتی و گارد ریاستجمهوری، و یکی از افراد فعال در شبکه مالی اسد.
این گزارش همچنین بر پایه پیامهای رد و بدل شده در واتساپ میان اطرافیان یاسر ابراهیم، دادههای ردیابی پرواز، تصاویر ماهوارهای و بررسی سوابق مالکیت شرکتها و هواپیماها در سه قاره تدوین شده است.
بهنوشته رویترز، هواپیما حامل کیفهای مشکی بدون نشان حاوی دستکم ۵۰۰ هزار دلار وجه نقد، اسناد، لپتاپ و هارد درایوهایی حاوی اطلاعات حیاتی از شبکه موسوم به «گروه» بود؛ نام رمزی که اسد و ابراهیم برای ساختار پیچیده اقتصادی خود شامل مخابرات، بانکداری، املاک، انرژی و سایر حوزهها به کار میبردند.
اسد که در روزهای آخر حکومت حتی موقعیت مکانیاش از اعضای نزدیک خانواده پنهان نگه داشته شده بود، اکنون در روسیه پناهندگی سیاسی دریافت کرده است. رویترز موفق به تماس با اسد یا ابراهیم برای اظهارنظر نشد. وزارت امور خارجه روسیه و امارات نیز به پرسشهای رویترز درباره این عملیات پاسخی ندادند.
یکی از مقامات ارشد دولت جدید سوریه به ریاست احمد الشرع به رویترز گفت که دولت مصمم است داراییهای عمومی خارجشده از کشور در آستانه سقوط حکومت اسد را بازگرداند، تا در شرایط کمبود ارز و فشار تحریمها، به اقتصاد کشور کمک کند.
این مقام تایید کرد که پول از کشور خارج شده، اما جزییاتی درباره نحوه آن ارائه نکرد و گفت تحقیقات درباره مقصد این وجوه همچنان ادامه دارد.
رویترز نتوانسته تعیین کند که آیا خود اسد بهطور مستقیم این عملیات را هدایت کرده یا نه؛ اما چندین منبع مطلع از جزییات ماموریت تاکید کردهاند که این عملیات بدون تایید مستقیم او امکانپذیر نبوده است.
«این هواپیما را ندیدهاید»
درشش دسامبر، همزمان با پیشروی نیروهای شورشی به رهبری گروه هیئت تحریر الشام به سمت دمشق، جت امبرائر وارد فرودگاه بینالمللی پایتخت شد. بیش از ۱۰ نفر از ماموران اطلاعات نیروی هوایی سوریه که همواره بازوی سرکوب حکومت اسد بودند، در محوطه تشریفات فرودگاه و مسیرهای دسترسی آن مستقر شدند.
سه منبع حاضر در محل گفتند خودروهایی غیرنظامی با شیشههای دودی وارد منطقه VIP شدند. دو نفر از این افراد گفتند که این خودروها متعلق به گارد جمهوریخواه، نیروی حفاظت از کاخ و شخص اسد بودند.
یکی از افسران پیشین این گارد گفت: «وقتی گارد جمهوری وارد عمل میشود، یعنی خود بشار دستور داده است.»
او افزود که این گارد تنها از اسد یا ژنرال طلال مخلوف، پسرعموی او، دستور میگرفت.
محمد قیرُوت، رییس عملیات زمینی خطوط هوایی سوریه، گفت که سرتیپ غدیر علی، رییس امنیت فرودگاه، به کارکنان گفته بود که پرسنل اطلاعات نیروی هوایی مدیریت هواپیما را برعهده خواهند داشت و تاکید کرده بود: «شما این هواپیما را ندیدهاید.»
غدیر علی، افسر ارشد اطلاعاتی، بهطور مستقیم از کاخ ریاستجمهوری دستور میگرفت. تلاش رویترز برای تماس با او بینتیجه ماند.
ساعتهای پایانی
دادههای Flightradar24 نشان میدهد که این هواپیما در هر چهار پرواز به فرودگاه خصوصی البطین در ابوظبی، که بهدلیل رعایت شدید حریم خصوصی مورد استفاده مقامات عالیرتبه است، پرواز کرده است.
نخستین پرواز هواپیما از دبی در ظهر شش دسامبر وارد دمشق شد و پس از انتقال محموله به البطین بازگشت. این هواپیما حدود ساعت ۱۰ شب بار دیگر در دمشق فرود آمد. طبق گفته یکی از کارکنان، هر بار که هواپیما فرود میآمد، خودروها به سرعت به سمت آن حرکت میکردند و پیش از برخاستن مجدد، محل را ترک میکردند.
به گفته یک افسر پیشین اطلاعاتی حاضر در صحنه، دو پرواز اول در آن روز حامل اعضای خانواده اسد از جمله نوجوانان و پرسنل کاخ ریاستجمهوری بودند و در آنها پول نقد نیز حمل میشد. همچنین آثار هنری از جمله تابلو و مجسمههای کوچک نیز در دومین پرواز حمل شده بود.
در هفت دسامبر، هواپیما حدود ساعت چهار بعدازظهر به دمشق برگشت و اندکی بعد به البطین رفت. اینبار، هواپیما حامل کیفهایی پر از پول نقد و همچنین هارد درایوها و وسایل الکترونیکی حاوی اطلاعاتی درباره شبکه اقتصادی اسد بود.
رویترز بهنقل از منابع خود افزود که این اطلاعات شامل صورتحسابها، صورتجلسات، مالکیت شرکتها، املاک، تراکنشهای مالی، شرکتهای فراساحلی و حسابهای بانکی بود.
در این پرواز، خودروهای متعلق به سفارت امارات در دمشق به منطقه VIP فرودگاه نزدیک شدند که به گفته افسر اطلاعاتی پیشین، نشاندهنده اطلاع امارات از این عملیات بود.
پرواز به پایگاه روسیه
بامداد هشت دسامبر، با رسیدن نیروهای شورشی به دمشق، اسد با هماهنگی روسیه به سمت لاذقیه گریخت و فرودگاه دمشق تعطیل شد.
ساعاتی بعد، هواپیمای C5-SKY از البطین به پرواز درآمد و پس از عبور از شهر حمص، برای حدود شش ساعت از رادار ناپدید شد. پس از آن مجددا در مسیر بازگشت به ابوظبی در همان منطقه ظاهر شد.
طبق اظهارات یک افسر اطلاعاتی سابق، هواپیما در این مدت در پایگاه هوایی حمیمیم فرود آمده بود. تصویر ماهوارهای گرفتهشده در ساعت ۹:۱۱ صبح از سوی Planet Labs نیز نشان میدهد که هواپیما در باند این پایگاه قرار داشته است. اندازه و شکل هواپیما و دادههای پرواز تایید میکند که این همان جت C5-SKY بوده و تنها هواپیمای خصوصی فعال بین شش تا هشت دسامبر در آسمان سوریه بوده است.
در این پرواز، احمد خلیل خلیل، از نزدیکان یاسر ابراهیم و چهره فعال در شبکه اقتصادی اسد، سوار هواپیما بوده است. به گفته منابع، او با یک خودرو زرهی متعلق به سفارت امارات به پایگاه رسیده و ۵۰۰ هزار دلار وجه نقد همراه داشته است.
خلیل این مبلغ را دو روز پیش از آن از بانک اسلامی بینالمللی برداشت کرده بود. این حساب متعلق به شرکت «برج اینوستمنت» در دمشق است که طبق دادههای پایگاه گزارش سوریه (The Syria Report)، یاسر ابراهیم مالک نیمی از آن است.
احمد خلیل به پیام رویترز در فیسبوک پاسخ نداد. بانک SIIB و شرکت برج نیز به ایمیلهای ارسالی پاسخ ندادند.
طبق گفته منابع، این جت در قالب قرارداد «اجاره خشک» (dry lease) فعالیت میکرد، یعنی هواپیما بدون خدمه و خدمات جانبی اجاره داده شده بود. مشخص نیست چه کسی پروازها را هدایت کرده است.
به گفته یکی از منابع، ابراهیم در ۱۱ دسامبر به ابوظبی رسید.
رییسجمهوری جدید سوریه، احمد الشرع، در پاسخ به سؤال رویترز درباره این پرواز، از اظهارنظر خودداری کرد.
«هواپیمای لبنانی»
طبق گفته منابع، ابراهیم این جت شخصی را از محمد وهبه، بازرگان لبنانی، اجاره کرده بود. در پیامهای واتساپی، یکی از اطرافیان ابراهیم این هواپیما را «هواپیمای لبنانی» نامیده بود.
بر اساس صفحه لینکدین محمد وهبه، او مالک شرکت Flying Airline FZCO است که در منطقه آزاد دبی ثبت شده است.
در آوریل ۲۰۲۴، وهبه در لینکدین عکسهایی از هواپیمای C5-SKY منتشر و از آن با عنوان «خوش آمدی» یاد کرده بود. در ژانویه نیز اعلام کرده بود که هواپیما برای فروش عرضه شده است.
این هواپیما در آوریل ۲۰۲۴ در گامبیا و به نام شرکت Flying Airline Company ثبت شده است. در ماههای پیش از سقوط حکومت اسد، این هواپیما چندین بار به روسیه، متحد کلیدی اسد، پرواز کرده بود.
رویترز نتوانسته با تماس ثبتشده شرکت در گامبیا، شیخ تیجان جالو، ارتباط برقرار کند.
طبق اسناد گامبیا، ۳۰ درصد مالکیت این شرکت متعلق به یک لبنانی دیگری به نام اسامه وهبه و ۷۰ درصد متعلق به یک شهروند عراقی به نام صفا احمد صالح است.
در شبکههای اجتماعی، محمد وهبه پسری به نام اسامه دارد که در صنعت هوانوردی فعالیت میکند، اما رویترز نتوانسته تایید کند که آیا او همان فرد ثبتشده در گامبیا است یا خیر.
محمد وهبه در تماس با رویترز، هرگونه ارتباط با پروازهای C5-SKY به سوریه را رد کرد و گفت که مالک هواپیما نیست و فقط گاهی آن را از یک واسطه، که نامش را فاش نکرد، اجاره میکند. او درباره نقش احتمالی پسرش نیز پاسخی نداد.
اسامه وهبه نیز به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد. رویترز نتوانسته صفا احمد صالح را پیدا کند.
موج گردوغبار که از بامداد ۲۶ فروردین از غرب کشور آغاز شده، استانهای خوزستان، کرمانشاه، لرستان، بوشهر، ایلام و زنجان را تعطیل و نیمه تعطیل کرد. در برخی مناطق، به شکلی فوقالعاده شاخص آلودگی به بالای ۵۰۰ و ذرات معلق تا ۶۷ برابر حد مجاز رسیده است.
گزارش شده است شاخص آلودگی هوا در کرمانشاه از ۵۰۰ فراتر رفته است؛ این یعنی حتی دیگر سنجش آلودگی هوا در کرمانشاه ممکن نیست، چرا که معمولا این شاخص بین ۰ تا ۵۰۰ ارزیابی میشود. در این استان از بامداد سه شنبه، به جز مراکز بهداشتی و امدادی، تعطیلی سراسری اعلام شده است.
در خوزستان، تمام مدارس و دانشگاهها غیرحضوری شدند، ادارات به دورکاری رفتند و ذرات معلق تا ۶۷ برابر حد مجاز افزایش یافتند.
در لرستان نیز تمام مدارس در روز سهشنبه ۲۶ فروردینماه، غیرحضوری شدند، همچنین برخی ادارات در این استان با تصمیم فرمانداران به دورکاری رفتند. با توجه به شدت آلودگی هوا در لرستان، تاخیر در اعلام تعطیلی رسمی در کوهدشت و پلدختر اعتراضاتی را در پی داشت. رسانههای رسمی وضعیت لرستان را «کاملا خطرناک» توصیف کردند.
در استان بوشهر، مدارس، دانشگاهها و ادارات غیرحضوری شدند. در ایلام نیز، ادارات و مدارس غیرحضوری و بانکها بهجز شعب کشیک تعطیل شدند. در این استان هم وضعیت بحرانی گزارش شده است.
در استان زنجان، فقط مدارس شیفت بعدازظهر شهر زنجان غیرحضوری شدند و شدت بحران کمتر بود.
خسارت جانی و مالی ریزگردها
اکنون سلامت ۸۰۰ بیمار در خوزستان بر اساس گزارشهای رسمی به دلیل همین ریزگردها به خطر افتاده است. هنوز گزارش رسمی از سایر استانها منتشر نشده است.
پدیده ریزگرد و تاثیرات آن، از دهه ۱۳۸۰ بیشتر مورد توجه قرار گرفت. در غرب کشور، بهویژه در خوزستان، تاثیرات این پدیده به مراتب بالاتر بوده است. ذرات موسوم به «PM2.5 » باعث افزایش آسم، برونشیت و بیماریهای قلبی در استان خوزستان شده است.
علاوه بر اینها برخی ذرات حامل فلزات سنگین تا ۱۰ برابر حد مجاز هستند. در پی آغاز پدیده ریزگرد در خوزستان، شهروندان با توجه به تجربیات قبلی، برای خرید ماسکهای فیلتردار هجوم بردند. رسانهها خبر دادند در خوزستان تا ظهر سه شنبه ۲۶ فروردینماه، ماسک ها تمام شدند.
مانند تعطیلات پی در پی در پی کمبود انرژی در بخشهای برق و گاز، تعطیلات به دلیل ریزگردها نیز صدمات سنگینی به اقتصاد استانهای درگیر وارد کرده است.
علاوه بر تاثیر عادی تعطیلات (ازجمله بهدلیل کمبود انرژی)، ریزگردها میتوانند به کشاورزی و بخشهای صنعت هم آسیبهای ثانویه وارد کنند. اطلاعات بهروزی از حجم این خسارتها در دست نیست، اما خسارت سال ۱۳۹۷ کشاورزان خوزستان ۱۴۰ هزار میلیارد تومان در آن زمان گزارش شد.
همچنین در آن سال گزارش شد نیمی از تولید کشاورزان در اثر ریزگردها نابود شد. برخی آمارها نشان میدهند خسارت روزانه بحران ریزگرد، در برخی شهرهای استانهای غربی کشور، ۱۲ تا ۱۵ هزار میلیارد تومان است.
منشاء بحران
منشاء ۵۵ درصد ریزگردهای ایران، بیابانهای عراق، بهخصوص اراضی در معرض بیابانزایی، دجله و فرات هستند که در پی خشکسالی، تولید ریزگرد میکنند و با بادهای موسمی بهار، هر سال استانهای غربی کشور شرایط بحرانی به خود میگیرد.
شرق سوریه و شمال عربستان نیز به دلیل خشکسالی، سدسازی و بهرهبرداری از منابع زیرزمینی، از جمله عوامل بروز بحران ریزگرد در ایران هستند.
به این دلایل، مدیریت ناپایدار داخلی در کانونهای خوزستان با ۳۵۰ هزار هکتار، بهویژه جنوب شرق اهواز، دشت سیستان، تالاب هامون، زایندهرود خشکشده و کویر لوت هم اضافه شده است؛ به طوری که اکنون حدود نیمی از تالابهای ایران به کانون ریزگردها تبدیل شدهاند.
از دهه ۱۳۸۰ تاکنون، عدم توانایی جمهوری اسلامی در همکاریهای بینالمللی به ویژه با عراق، سوریه و ترکیه برای کاهش ریزگردها، هر سال اوضاع استانهای غربی کشور را بحرانی تر کرده است.
خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، قرار است پنجشنبه ۲۸ فروردین وارد تهران شود.
این سفر که به نوشته وبسایت خبری ایران نُوانس، گامی مهم در تقویت هرچه بیشتر روابط رو به بهبود میان دو قدرت منطقهای تلقی میشود، بالاترین سطح از سفرهای رسمی مقامات سعودی عربستان به پایتخت ایران از زمان ازسرگیری روابط دیپلماتیک در بهار ۱۴۰۲ پس از ۷ سال قطع روابط، به شمار میرود.
انتظار میرود وزیر دفاع عربستان سعودی در جریان اقامت خود در تهران، با مقامات ارشد نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران از جمله محمد باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، دیدار کند.
به گزارش ایران نُوانس، در جریان این سفر، طیف گستردهای از مسائل منطقهای از جمله جنگ در غزه، وضعیت سوریه، لبنان، یمن و عراق، و همچنین همکاریهای امنیتی و ثبات در منطقه خلیج فارس مورد تبادل نظر قرار خواهد گرفت.
بنا بر همین گزارش، ابراز تمایل اخیر عربستان سعودی برای ایفای نقش یا مشارکت احتمالی در مذاکرات میان ایران و ایالات متحده آمریکا نیز ممکن است در گفتوگوهای روز پنجشنبه مطرح شود.
دومین سفر یک مقام دفاعی عربستان سعودی به ایران در کمتر از ۶ ماه
پیشتر در ۲۰ آبان ۱۴۰۳، فیاض بن حامد الرویلی، ریيس ستاد کل نیروهای مسلح عربستان سعودی در سفر به تهران با محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی دیدار کرد.
محمد باقری، ریيس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در این دیدار گفت:«معتقدیم همکاریهای بین نیروهای مسلح دو کشور با وجود اشتراکات و ظرفیتهای فراوان میتواند افزایش یابد.»
باقری در این نشست خواهان شرکت نیروی دریایی عربستان سعودی در رزمایش دریایی سال آینده جمهوری اسلامی شد.
خبرگزاری ایرنا به نقل از ریيس ستاد کل نیروهای مسلح عربستان هم نوشته است:«توافق پکن مبنای خوبی برای افزایش همکاریهای دوجانبه دو کشور است و ما این توافق را به عنوان یک فرصت راهبردی تلقی میکنیم.»
این دومین سفر یک مقام عالیرتبه عربستان سعودی به ایران، پس از سرگیری روابط میان ریاض و تهران بود. پیش از او هم، فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی در مرداد ۱۴۰۲ به تهران رفته بود.
عربستان سعودی و جمهوری اسلامی پس از حدود هفت سال تنش و قطع روابط، در دهم اسفند ۱۴۰۱ با پا درمیانی چین در پکن توافقنامه از سرگیری روابط دیپلماتیک را امضا کردند.
ازسرگیری روابط دیپلماتیک، بازگشایی سفارتها و کنسولگریها، همکاریهای اقتصادی و امنیتی و جلوگیری از تنشهای منطقهای از موارد کلیدی این توافقنامهاند.
تلاش برای ارتقای روابط تجاری
خبرگزاری بلومبرگ، جمعه ۹ آذر، به نقل از منابع مطلعی که نام آنها را اعلام نکرد گزارش داد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده است که روابط تجاری دو کشور افزایش یابد.
این منابع به بلومبرگ گفتهاند ولیعهد عربستان سعودی، در پی آن است که قبل از بازگشت ترامپ به کاخ سفید، همزمان با تقویت روابط خود با ایالات متحده، مناسباتش را با تهران نیز توسعه دهد.
براساس این گزارش، محمد بن سلمان در هفتههای اخیر به امید کاهش تنش با غرب و نیز کاهش حمایت جمهوری اسلامی از گروههای شبه نظامی نیابتیاش، این پیشنهاد را به تهران داده است.
پیشنهاد جدید عربستان سعودی به جمهوری اسلامی همچنین مشروط به این است که تهران از حمایت از نیروهای نیابتی خود در منطقه، مانند حزبالله در لبنان، دست بردارد.
به گزارش گاردین، یک تیم اخترفیزیکدان، با بررسی رصدهای تلسکوپ فضایی جیمز وب از سیارهای غولپیکر به نام «کی۲-۱۸ب» در فاصله ۱۲۴ سال نوری از زمین، قویترین نشانهها مبنی بر احتمال وجود حیات فراخورشیدی را تا به امروز شناسایی کردهاند.
مشاهدات تلسکوپ فضایی جیمز وب، رد شیمیایی دو ترکیب دیمتیل سولفید (DMS) و دیمتیل دیسولفید (DMDS) را بر سطح این سیاره نشان میدهد که بر روی زمین تنها موجودات زنده میتوانند آن را تولید کنند.
دانشمندان میگویند شناسایی این ترکیبات بهتنهایی اثبات وجود حیات بیگانه نیست، اما میتواند پاسخ به این پرسش که آیا ما در این جهان تنها هستیم را بسیار به ما نزدیکتر کند.
پروفسور نیکو مادوسودان، اخترفیزیکدان دانشگاه کمبریج که رهبری این مطالعات را برعهده داشت، به گاردین گفت: «این قویترین شواهد تا به امروز برای فعالیت زیستی فراتر از منظومه شمسی است. البته بسیار محتاط هستیم. باید از خود بپرسیم آیا این سیگنال واقعی است و چه معنایی دارد.»
او افزود: «ممکن است دههها بعد به این لحظه نگاه کنیم و بگوییم این زمانی بود که جهان زنده خارج از کره خاکی در دسترس ما در زمین قرار گرفت. این میتواند همان نقطه عطفی باشد که ناگهان به پرسش بنیادینِ اینکه آیا تنها هستیم پاسخ داد.»
به گزارش گاردین، برخی دیگر از اخترفیزیکدانها محتاطتر هستند و درباره مناسب بودن شرایط کلی سیاره کی۲-۱۸بی برای حیات و اینکه آیا واقعا دیمتیل سولفید (DMS) و دیمتیل دیسولفید که عمدتا فیتوپلانکتونهای دریایی در روی زمین تولید میکنند، میتوانند بهطور قابل اتکا بهعنوان نشانه زیستی قلمداد شوند، تردید دارند.
سیاره کی۲-۱۸بی که در صورت فلکی اسد (Leo) قرار دارد، تقریبا ۹ برابر زمین جرم دارد و ۲.۶ برابر از آن بزرگتر است.
این سیاره در منطقه قابل سکونت ستاره میزبان خود، یک کوتوله قرمز خنک که کمتر از نصف خورشید اندازه دارد، به دور آن میچرخد.
پیشتر هم زمانی که تلسکوپ فضایی هابل در سال ۲۰۱۹ نشانههایی از بخار آب در جو آن شناسایی کرد، دانشمندان آن را «قابل سکونتترین دنیای شناختهشده» فراتر از منظومه شمسی نامیدند.
اما مشاهدات بعدی تیم مادوسودان در سال ۲۰۲۳ آشکار ساخت که آن نشانه بخار آب در واقع متان بوده است. با این حال، آنها استدلال کردند که ویژگیهای کلی سیاره کی۲-۱۸بی با سیارهای قابل سکونت که با اقیانوسی وسیع و عمیق پوشیده شده باشد، مطابقت دارد.
سیارات فراخورشیدی بهدلیل فاصله زیاد، نه قابل عکسبرداری هستند و نه میتوان با فضاپیماهای رباتیک به آنها رسید. اما دانشمندان میتوانند اندازه، چگالی و دمای آنها را تخمین بزنند و ترکیبات شیمیاییشان را زمانی که از مقابل ستاره میزبان خود عبور میکنند، بررسی کنند. زیرا در آن زمان نور ستاره از جو سیاره عبور کرده و نشانههایی از ترکیبات شیمیایی موجود در آن به جا میگذارد.
در جدیدترین مشاهدات، طولموجهایی که دیمتیل سولفید (DMS) و دیمتیل دیسولفید (DMDS) جذب میکنند در حین عبور کی۲-۱۸بی از مقابل ستارهاش، کاهش ناگهانی داشتند.
مادوسودان گفت: «این سیگنال بسیار واضح و قوی بود. اگر بتوانیم این مولکولها را در سیارات قابل سکونت شناسایی کنیم، این نخستین بار در تاریخ بشر است که چنین چیزی ممکن میشود... باور نکردنی است که این کار شدنی است.»
این یافتهها که در نشریه ژورنال نامههای اخترفیزیک (The Astrophysical Journal Letters) منتشر شده، نشاندهنده غلظتهایی هزاران برابر سطح دیمتیل سولفید (DMS) و دیمتیل دیسولفید (DMDS) در زمین است.
این نتایج با سطح اعتماد آماری «سه سیگما» گزارش شدهاند، یعنی تنها ۰.۳ درصد احتمال دارد که این نتایج بر اثر تصادف به دست آمده باشند، هرچند هنوز به سطح استاندارد طلایی در فیزیک نمیرسند.
مادوسودان به گاردین گفت: «ممکن است فرآیندهایی وجود داشته باشند که ما از آنها بیخبریم و این مولکولها را تولید میکنند، اما فکر نمیکنم فرآیند شناختهشدهای بدون دخالت زیستشناسی بتواند آنها را توضیح دهد.»
یکی از چالشها در شناسایی دیگر فرآیندهای احتمالی این است که شرایط حاکم بر سیاره کی۲-۱۸بی هنوز مورد اختلاف است.
در حالی که تیم کمبریج به سناریوی اقیانوسی باور دارد، برخی دیگر از اخترفیزیکدانها، دادهها را موید این میدانند که این سیارهای گازی یا دارای اقیانوسهایی از مواد مذاب (نه آب) است.
دکتر نورا هنی، شیمیدان موسسه فیزیک دانشگاه برن، که در پژوهشی نشان داد دیمتیل سولفید (DMS) روی یک دنبالهدار یخی و بیجان نیز وجود دارد، گفت: «حیات یکی از گزینههاست، اما یکی از چندین گزینه موجود است. ما باید تمام گزینههای دیگر را بهطور دقیق کنار بگذاریم تا بتوانیم ادعای وجود حیات داشته باشیم.»
برخی دیگر نیز بر این باورند که اندازهگیری جو سیارات احتمالا هرگز نمیتواند «مدرک قاطع» برای وجود حیات ارائه دهد.
دکتر کارولین مورلی، اخترفیزیکدان دانشگاه تگزاس در آستین، با تاکید بر مهم بودن یافتههای اخیر، گفت: «در این حوزه بهاندازه کافی به این موضوع توجه نمیشود، اما نشانههای فناورانه، مانند دریافت پیامی از تمدنی پیشرفته، میتواند مدرک قاطعتری باشد، هرچند احتمال یافتن چنین سیگنالی بسیار پایین است.»
دکتر جو بارستو، دانشمند سیارهای در دانشگاه آزاد بریتانیا نیز این شناسایی را قابل توجه توصیف کرد، اما افزود: «در مواجهه با هر ادعایی درباره شواهد حیات، سطح تردید من همیشه در بالاترین حد ممکن است، نه به این خاطر که باور ندارم حیات در جایی دیگر وجود دارد، بلکه به این دلیل که برای کشفی به این بزرگی و اهمیت، بار اثبات باید بسیار بسیار بالا باشد. فکر نمیکنم یافته اخیر از آن آستانه عبور کرده باشد.»
در فاصلهای به اندازه ۱۲۰ سال نوری، هیچ چشماندازی برای پایان دادن به این بحث از طریق مشاهدات نزدیک وجود ندارد. اما مادوسودان یادآور شد که این مسئله، مانعی برای کشف سیاهچالهها یا دیگر پدیدههای کیهانی نبوده است.
او به گاردین گفت: «در اخترشناسی، مسئله این نیست که باید آنجا برویم. ما میخواهیم بدانیم آیا قوانین زیستشناسی در سراسر کیهان یکسان است یا نه.»
وزارت امنیت داخلی آمریکا از لغو دو کمکهزینه وزارت امنیت داخلی به دانشگاه هاروارد به ارزش بیش از ۲/۷ میلیون دلار خبر داد.
کریستی نوم، وزیر امنیت داخلی آمریکا، اعلام کرد اگر دانشگاه هاروارد به خواستههای دولت ترامپ عمل نکند، مجوز این دانشگاه برای پذیرش دانشجویان خارجی لغو خواهد شد.
پیشتر، سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد اداره مالیات آمریکا در حال برنامهریزی برای لغو معافیت مالیاتی دانشگاه هاروارد است.
واشینگتن پست هم به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد دولت ترامپ از وکیل ارشد اداره مالیات این کشور خواسته وضعیت معاف از مالیات دانشگاه هاروارد را لغو کند.
این اقدام، که جدیدترین مرحله از تشدید فشار دولت بر این نهاد آموزشی به شمار میرود، پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواهان اعمال تغییراتی از جمله حذف برنامههای تنوع، برابری و شمول، همکاری کامل دانشگاه با نیروهای امنیتی، و افزایش نظارت بر برنامههایی که ممکن است به یهودستیزی دامن بزند شد.
وزارت آموزش آمریکا روز دوشنبه ۲۵ فروردین اعلام کرد حدود ۲/۳ میلیارد دلار از بودجه فدرال دانشگاه هاروارد و همچنین قراردادهایی به ارزش ۶۰ میلیون دلار برای این دانشگاه را مسدود کرده است.
با این حال، رییس دانشگاه هاروارد اعلام کرد این دانشگاه در برابر درخواستهای وزارت آموزش آمریکا مقاومت میکند، درخواستهایی که بهگفته او «ارزشهای ما بهعنوان یک نهاد خصوصی متعهد به جستجو، تولید و انتشار دانش» را تهدید میکند.