ایران‌اینترنشنال
کاهش خرید غذا، تعویق درمان، قرض و فروش وسایل، بخشی از راه‌های تامین مخارج زندگی شده است. در یک نظرسنجی داوطلبانه درباره معیشت خانوار، بیش از ۷۰ درصد پاسخ‌دهندگان به پرسش مقابله با گرانی، کاهش خرید غذا یا عقب انداختن درمان و دارو را گزارش کرده‌اند.
«فرزند کلاس‌اولی من با کیف چند سال قبل برادرش به مدرسه رفت و با کفش عید نوروزش.» یکی از شرکت‌کنندگان نظرسنجی معیشت خانوار ایران‌اینترنشنال، در شرح هزینه‌های سه فرزندش نوشته است: «مانتو و شلوارش رو هم خودم دوختم که کمی ارزان تموم بشه، بتونم لوازم تحریر براشون بخرم.» او در پرسشنامه گفته است تنها یک نفر در خانواده‌اش درآمد دارد.
او در همان پیام، با اشاره به هزینه‌های سه فرزندش نوشته است: «گاهی با خودم میگم خوب شد سقط کردم و فرزند دیگری نیاوردم. در هزینه همین سه فرزند خود مانده‌ایم.»
این پیام یکی از روایت‌هایی است که همراه با پاسخ‌های ۴۰۴ شرکت‌کننده بررسی شده است. نظرسنجی ایران‌اینترنشنال، از ۸ تا ۱۲ آبان‌ماه ۱۴۰۵ برگزار شد و از شرکت‌کنندگان درباره تغییر وضع مالی خانوار، انتظارشان برای یک سال آینده، اثر روحی گرانی و بلاتکلیفی اقتصادی، تعداد شغل‌ها، تعداد افراد دارای درآمد در خانوار و راه‌های تامین مخارج پرسیده است.
پرسشنامه یک بخش اختیاری هم برای شرح تاثیر گرانی بر زندگی به زبان خود فرد داشت؛ پیام‌های جداگانه ارسالی نیز در کنار پاسخ‌ها بررسی شده‌اند. این یک نمونه داوطلب و غیرتصادفی است و نتایج آن را نمی‌توان به کل جمعیت ایران تعمیم داد.
از ۳۹۸ نفری که درباره سال گذشته پاسخ داده‌اند، ۳۷۵ نفر، معادل ۹۴٫۲ درصد، گفته‌اند وضع مالی خانوارشان بدتر شده است. انتظار بدتر شدن برای سال آینده در ۹۰٫۸ درصد پاسخ‌های معتبر ثبت شده و ۸۹٫۵ درصد نیز اثر گرانی و بلاتکلیفی اقتصادی بر حال روحی خود را زیاد یا خیلی زیاد ارزیابی کرده‌اند.
پیام‌های رسیده در حاشیه این نظرسنجی، از رنجی روایت می‌کنند که شاید چارچوب یک پیمایش علمی از روایت آن عاجز باشد: از حقوقی که واریز نشده، درمانی که قطع شده و قرضی که بازپرداخت نشده تا موارد متعدد تردید در ادامه زندگی.
کاهش هزینه‌ها تا خرید غذا و درمان
از شرکت‌کنندگان خواسته شد مشخص کنند در یک سال گذشته برای کنار آمدن با گرانی چه کارهایی کرده‌اند؛ هر نفر می‌توانست چند گزینه را انتخاب کند. پاسخ‌ها روشن می‌کند کاهش هزینه‌های خانوار به کدام بخش‌های زندگی رسیده است: تفریح، پوشاک و آموزش، خرید غذا یا درمان و دارو. گزینه‌های قرض، مصرف پس‌انداز و فروش وسایل نیز راه‌های تامین مخارج را نشان می‌دهد.
کاهش هزینه‌های تفریح، پوشاک و آموزش، با ۲۸۴ پاسخ از ۳۷۴ پاسخ معتبر، رایج‌ترین اقدام برای کنار آمدن با گرانی بوده است.
نویسنده پیام کودک کلاس‌اولی، از قناعت فرزندانش هم نوشته است: «خدا رو شکر فرزندان قانعی دارم، درک می‌کنن.» او در ادامه نوشته است: «اولیه‌ترین نیازهامون در این مملکت آرزو هست، از خوراک و پوشاک گرفته تا اینترنت.»
کاهش خرید غذا، به‌ویژه گوشت و لبنیات، در پاسخ‌های ۲۳۰ نفر، معادل ۶۱٫۵ درصد، ثبت شده است. ۱۷۷ نفر، معادل ۴۷٫۳ درصد، درمان یا دارو را عقب انداخته، و ۱۴۲ نفر هر دو اقدام را در یک سال گذشته انجام داده‌اند. با در نظر گرفتن کسانی که دست‌کم یکی از این دو کار را کرده‌اند، تعداد به ۲۶۵ نفر می‌رسد؛ یعنی ۷۰٫۹ درصد پاسخ‌دهندگان این پرسش.
یکی از پاسخ‌دهندگان، در شرح خرید نان نوشته است: «دیروز نان بربری رو خریدیم ۲۵ هزار تومن، امروز خریدم دونه‌ای ۴۰ هزار تومن.» او که در پرسشنامه کاهش خرید غذا را ثبت کرده، در پیام دیگری از قول نانوا از باقی ماندن تنها یک کیسه آرد و احتمال تعطیل شدن پخت در صورت نرسیدن آرد گفته است.
یکی از شرکت‌کنندگان که خود را بازنشسته تامین اجتماعی معرفی کرده، گفته با درآمد ۳۲ میلیون تومانی، ۲۵ میلیون تومان اجاره می‌دهد، پنج میلیون تومان بابت وام از حقوقش کسر می‌شود، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان شارژ منزل و ۲۰۰ هزار تومان هزینه برق می‌پردازد. با حساب این ارقام، تنها ۶۰۰ هزار تومان از حقوق ماهانه او برای یک ماه گذران زندگی باقی می‌ماند. او نوشته است: «من پول سیب‌زمینی و پیاز را ندارم.»
این بازنشسته از ابتلا به دیابت و نداشتن پول برای مراجعه به پزشک و خرید دارو هم گفته است. او که در همین پیام با جنگ و آسیب به آب و برق و گاز مخالفت کرده، درباره تهیه آذوقه برای جنگ نوشته است: «نمی‌دانم که باید گریه بکنم یا بخندم.»
جدول زیر همه گزینه‌های این پرسش را نشان می‌دهد. درصد هر ردیف از ۳۷۴ پاسخ معتبر محاسبه شده است.
این ترتیب با الگوی شناخته‌شده «هموارسازی مصرف» در اقتصاد خانوار سازگار است: خانوارها معمولاً اول هزینه‌های قابل‌تعویق مثل تفریح و پوشاک را کم می‌کنند، بعد کیفیت یا مقدار غذا را پایین می‌آورند، بعد درمان را عقب می‌اندازند، و در مراحل سخت‌تر به پس‌انداز، قرض، معوقه اجاره و فروش دارایی روی می‌آورند.
در این نمونه نیز همین نردبان دیده می‌شود. نکته تحلیلی مهم آن است که کار دوم یا اضافه‌کاری (۲۴٫۱ درصد) از کاهش مصرف و حتی قرض کمتر گزارش شده؛ یعنی پاسخ‌دهندگان بیشتر از مسیر بریدن زندگی جلو رفته‌اند تا افزایش درآمد.
دو کار و حقوقی که پرداخت نشده است
از شرکت‌کنندگان درباره تعداد شغل فعلی پرسیده شد؛ گزینه‌ها از «هیچ» تا «سه یا بیشتر» بود. این پرسش روشن می‌کند چندشغله بودن در میان پاسخ‌دهندگان چقدر رواج دارد. با کنار هم گذاشتن این پاسخ و شرح مخارج هر فرد، می‌توان دید کسانی که از پس هزینه‌ها برنمی‌آیند، چه تعداد کار دارند.
در کل نظرسنجی، از ۳۸۷ نفری که تعداد شغل‌های خود را اعلام کرده‌اند، ۱۷۷ نفر، معادل ۴۵٫۷ درصد، یک کار دارند. ۹۵ نفر، معادل ۲۴٫۵ درصد، دو کار و ۲۳ نفر، معادل ۵٫۹ درصد، سه کار یا بیشتر گزارش کرده‌اند. مجموع کسانی که دو کار یا بیشتر دارند، ۱۱۸ نفر یا ۳۰٫۵ درصد است. ۹۲ نفر، معادل ۲۳٫۸ درصد، گفته‌اند هیچ شغل درآمدزایی ندارند.
یکی از شرکت‌کنندگان، که تنها فرد دارای درآمد در خانواده‌اش بوده، گفته دو جا کار می‌کند و از اجاره و سه قسط عقب‌افتاده، قبض‌های برق و گاز پرداخت‌نشده و حقوقی نوشته که یک ماه است نرسیده است.
او نوشته است: «حدود ۶۰ میلیون پول دستی گرفتم که نتونستم حتی یک میلیونش رو برگردونم.» نویسنده در پایان شرح وضعیتش گفته است: «زندگی ما فقط اسمش زندگیه.»
پاسخ‌دهنده دیگری که سه کار یا بیشتر گزارش کرده، در چند پیام نوشته است: «موتور سیکلتم را گرفتن» و «پول ندارم برم بگیرمش». او در پرسشنامه، کاهش خرید غذا و عقب انداختن درمان یا دارو را هم ثبت کرده است.
در پرسشی جداگانه، تعداد افراد دارای درآمد در خانوار پرسیده شد. یک نفر می‌تواند چند کار داشته باشد و همچنان تنها فرد دارای درآمد خانواده باشد؛ این پرسش روشن می‌کند چند نفر در تامین درآمد خانوار نقش دارند. گزینه‌ها از «هیچ‌کس» تا «سه نفر یا بیشتر» بود و مبلغ یا کفایت درآمد سنجیده نشده است.
از ۳۸۸ پاسخ معتبر، ۱۸۳ نفر گفته‌اند فقط یک نفر درآمد دارد؛ سهم این گروه ۴۷٫۲ درصد است. ۱۳۱ نفر از دو درآمددار و ۴۹ نفر از سه درآمددار یا بیشتر گفته‌اند. در پاسخ ۲۵ نفر، معادل ۶٫۴ درصد، هیچ‌کس در خانوار درآمد نداشته است.
کارگری که در پیامش از زندگی با همسر و سه فرزند نوشته، گفته است: «از پس ساده‌ترین کارها برنمیام.» او در پرسشنامه گفته است دو شغل دارد. او پس از اشاره به حقوق کم و بیکاری نوشته است: «خشم و دعوا جزو لاینفک زندگی شده.»
قرض، فروش وسایل و مصرف پس‌انداز
در همان پرسش چندگزینه‌ای، از شرکت‌کنندگان درباره قرض گرفتن، خرج کردن از پس‌انداز، فروش وسایل و عقب انداختن اجاره یا قبض‌ها نیز پرسیده شد. خرج کردن پس‌انداز و فروش وسایل به معنی استفاده از منابعی است که خانوار پیش‌تر داشته است؛ قرض گرفتن و عقب انداختن اجاره یا قبض‌ها برای آینده تعهد پرداخت ایجاد می‌کند. شمارش انتخاب‌های هر فرد هم نشان می‌دهد چند راه را در طول سال به کار برده است.
از ۳۷۴ پاسخ‌دهنده پرسش راه‌های کنار آمدن با گرانی، ۲۴۶ نفر، معادل ۶۵٫۸ درصد، دست‌کم سه اقدام و ۱۱۱ نفر، معادل ۲۹٫۷ درصد، دست‌کم پنج اقدام را در یک سال گذشته گزارش کرده‌اند. میانه تعداد اقدامات سه است. زمان انجام هر اقدام در پرسشنامه جداگانه ثبت نشده است؛ این انتخاب‌ها استفاده افراد از چند راه برای تامین مخارج در طول یک سال را نشان می‌دهد.
۱۷۱ نفر از پس‌انداز خرج کرده‌اند و ۸۶ نفر وسایلشان را فروخته‌اند. با حذف همپوشانی این دو گروه، ۲۰۰ نفر، معادل ۵۳٫۵ درصد پاسخ‌دهندگان همین پرسش، از دست‌کم یکی از این دو راه استفاده کرده‌اند. همچنین ۱۲۸ نفر قرض گرفته‌اند و ۹۷ نفر اجاره یا قبض‌ها را عقب انداخته‌اند. این‌ها اقداماتی است که شرکت‌کنندگان برای کنار آمدن با گرانی گزارش کرده‌اند و مبلغ پس‌انداز مصرف‌شده، ارزش وسایل فروخته‌شده یا اندازه بدهی در پرسشنامه سنجیده نشده است. در ادبیات بحران‌های اقتصادی، مصرف پس‌انداز و فروش دارایی تسکین کوتاه‌مدت به حساب می‌آید و قدرت خانوار را برای مواجهه با شوک‌های بعدی تضعیف می‌کند.
یکی از فرستندگان پیامش را با درخواست کمک آغاز کرده است: «اگه می‌تونین یه مقدار بهم کمک کنید.» او نوشته است کارگاهش تعطیل شده، شش ماه است هیچ درآمدی نداشته و سه فرزند دارد. او در پرسشنامه گفته است هیچ‌کس در خانوارش درآمد ندارد و شرایط فعلی را «سخت‌ترین لحظات عمرم» توصیف کرده است.
پاسخ‌دهنده دیگری نوشته است: «فقیرتر شدنم رو به چشم دارم می‌بینم.» او که خود شاغل است گفته دو نفر در خانوارش درآمد دارند. در پاسخ‌هایش، کاهش خرید غذا، قرض گرفتن و خرج کردن از پس‌انداز کنار هم آمده است.
درمان قطع‌شده و فشار بر خانواده‌ها
در پرسشی جداگانه، از شرکت‌کنندگان خواسته شد شدت اثر گرانی و بلاتکلیفی اقتصادی در یک سال گذشته را بر حال روحی خود، شامل نگرانی، خواب و آرامش، مشخص کنند. گزینه‌ها از «اصلا» تا «خیلی زیاد» بود. این پرسش، تجربه نگرانی، خواب و آرامش را به ارزیابی معیشت خانوار اضافه می‌کند؛ سپس می‌توان دید افت مالی گزارش‌شده تا چه اندازه با اثر روحی شدیدتر همراه است.
۳۵۱ نفر از ۳۹۲ پاسخ‌دهنده، معادل ۸۹٫۵ درصد، گفته‌اند این اثر زیاد یا خیلی زیاد بوده است. ۲۳۴ نفر، معادل ۵۹٫۷ درصد، گزینه «خیلی زیاد» را انتخاب کرده‌اند. در دیگر پاسخ‌ها، ۱۱۷ نفر اثر را «زیاد»، ۲۷ نفر «تا حدودی»، هشت نفر «کم» و شش نفر «اصلا» ارزیابی کرده‌اند.
«گرانی فکر من را درگیر کرده، به دندانپزشک نیاز دارم اما به خاطر هزینه اصلا مراجعه نکردم.» نویسنده این پیام دو شغل داشته و گفته است دو نفر در خانوارش درآمد دارند و از پس‌انداز خرج می‌کنند.
پیام دیگری، شرح قطع سه‌ساله درمان است. نویسنده می‌گوید افسردگی داشته و حالش بدتر شده، به‌دلیل غیبت ناشی از بیماری از شغل دولتی‌اش اخراج شده و با مادر بیمارش زندگی می‌کند. به‌گفته او، درمانش سه سال است قطع شده است. این فرد در پرسشنامه گفته است هیچ‌کس در خانوارش درآمد ندارد. او نوشته است: «همین الان خسته‌ام و با گریه دارم می‌نویسم این متن رو.»
شرکت‌کننده دیگری نوشته است: «من یه دختر معلول دارم، اوضاعم خیلی خرابه.» وی گفته است دو جا کار می‌کند و تنها فرد دارای درآمد در خانواده است؛ در پاسخ‌هایش تعویق درمان یا دارو و فروش وسایل را هم ثبت کرده است.
از ۱۴۲ نفری که هم خرید غذا را کم کرده‌اند و هم درمان یا دارو را عقب انداخته‌اند، ۱۳۵ نفر اثر روحی زیاد یا خیلی زیاد گزارش کرده‌اند. در میان پیام‌های متنی نیز سه فرستنده از آرزوی مرگ یا فکر خودکشی سخن گفته‌اند. این گفته‌ها توصیف افراد از حالشان است؛ پرسشنامه سنجش بالینی افسردگی یا خطر خودکشی نبوده و از این پیام‌ها نمی‌توان میزان شیوع چنین وضعیت‌هایی را محاسبه کرد.
گذشته بدتر و انتظار ادامه فشار در آینده
درباره وضع مالی خانوار، دو پرسش جدا مطرح شد: تغییر آن در یک سال گذشته و انتظاری که فرد از یک سال آینده دارد. گزینه‌های هر دو پرسش از «خیلی بهتر» تا «خیلی بدتر» بود و امکان انتخاب بی‌تغییر ماندن نیز وجود داشت. این تفکیک، تجربه مالی گذشته و انتظار آینده را جدا ثبت می‌کند تا بتوان دید کسانی که از افت مالی گفته‌اند، برای سال بعد انتظار بهبود، ثبات یا ادامه فشار را دارند.
شدیدترین ارزیابی مالی، هم درباره گذشته و هم درباره آینده، بیشترین پاسخ را داشته است. ۳۰۰ نفر از ۳۹۸ پاسخ‌دهنده، معادل ۷۵٫۴ درصد، گفته‌اند وضع مالی خانوارشان در یک سال گذشته «خیلی بدتر» شده است. ۲۹۰ نفر از ۳۸۱ پاسخ‌دهنده، معادل ۷۶٫۱ درصد، انتظار دارند در یک سال آینده نیز «خیلی بدتر» شود.
با افزودن گزینه «کمی بدتر»، سهم گزارش افت مالی در گذشته به ۹۴٫۲ درصد و سهم انتظار بدتر شدن در آینده به ۹۰٫۸ درصد می‌رسد. پاسخ‌هایی درباره بهبود یا ثابت ماندن وضعیت نیز ثبت شده است. جدول زیر همه گزینه‌ها را نشان می‌دهد؛ مخرج درصدهای گذشته ۳۹۸ و مخرج درصدهای آینده ۳۸۱ پاسخ است.
۳۷۸ نفر به هر دو پرسش پاسخ داده‌اند. در این گروه، ۳۳۲ نفر، معادل ۸۷٫۸ درصد، هم افت مالی در گذشته را گزارش کرده‌اند و هم انتظار بدتر شدن در آینده را دارند. از ۲۸۷ نفری که گذشته را «خیلی بدتر» توصیف کرده و به پرسش آینده پاسخ داده‌اند، ۲۴۳ نفر، معادل ۸۴٫۷ درصد، برای آینده نیز همان شدیدترین گزینه را انتخاب کرده‌اند. انتظار افت شدید در میان چهار نفر از نه نفری که گذشته را «خیلی بهتر» ارزیابی کرده‌اند هم دیده می‌شود.
یکی از نویسندگان پیام‌ها نوشته است: «آرزو می‌کنم فردا نیاد» و دلیلش را انتظار سخت‌تر شدن روز بعد دانسته است. این فرد در پرسشنامه، بخش مربوط به آینده را بی‌پاسخ گذاشته، اما در پیامش از آینده گفته است.
نویسنده پیام «قطع امید از آینده‌ای روشن» نیز وضعیت متفاوتی دارد. او وضع مالی گذشته را «خیلی بدتر شده» توصیف کرده، اما برای آینده گزینه «تغییری نمی‌کند» را برگزیده است. او در پرسشنامه کاهش خرید غذا و تعویق درمان یا دارو را هم ثبت کرده است. پیامش نشان می‌دهد انتظار ثابت ماندن وضع مالی می‌تواند با ناامیدی همراه باشد.
رابطه افت مالی با فشار روحی و راه‌های تامین مخارج
برای بررسی این ارتباط، پاسخ‌های هر فرد درباره تغییر وضع مالی گذشته با انتظار آینده، شدت اثر روحی و تعداد اقدام‌های او برای کنار آمدن با گرانی مقایسه شده است. این بخش حاصل تحلیل رابطه میان پاسخ‌های پرسشنامه است.
مقایسه پاسخ‌های هر فرد نشان می‌دهد کسانی که افت شدیدتری در وضع مالی خانوار گزارش کرده‌اند، در مجموع انتظار منفی‌تری از آینده داشته‌اند، اثر روحی گرانی را شدیدتر ارزیابی کرده‌اند و راه‌های بیشتری برای کنار آمدن با آن انتخاب کرده‌اند.
در میان کسانی که وضع مالی‌شان «کمی بدتر» شده، ۵۴ نفر از ۷۲ پاسخ‌دهنده پرسش روحی، معادل ۷۵ درصد، اثر زیاد یا خیلی زیاد گزارش کرده‌اند. در گروه «خیلی بدتر»، این نسبت ۲۷۶ نفر از ۲۹۳ نفر، معادل ۹۴٫۲ درصد است؛ اختلاف دو گروه ۱۹٫۲ واحد درصد است. میانه تعداد اقدامات برای کنار آمدن با گرانی نیز در این دو گروه به‌ترتیب سه و چهار است.
شدت این همراهی با ضریب همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن سنجیده شده است. این ضریب، همراهی رتبه پاسخ‌ها را اندازه می‌گیرد و مقدار آن بین ۱− و ۱+ است؛ صفر به معنی نبود همراهی رتبه‌ای است.
در این محاسبه، ضریب مثبت یعنی ارزیابی بدتر از گذشته در مجموع با انتظار منفی‌تر از آینده، اثر روحی شدیدتر یا تعداد اقدامات بیشتر همراه بوده است. در این نمونه، هر سه رابطه مثبت و در حد ضعیف تا متوسط‌اند. بزرگ‌ترین ضریب به رابطه ارزیابی گذشته با انتظار آینده مربوط است.
این نتیجه، همراهی تجربه مالی، انتظار آینده و فشار روحی را در پاسخ‌های همین افراد نشان می‌دهد. بررسی در یک مقطع انجام شده و این رابطه‌ها علت و معلول را ثابت نمی‌کنند. با این حال، این الگو با ادبیات جهانی سازگار است: مرورهای سیستماتیک نشان می‌دهند سختی مالی با سلامت روان بدتر—به‌ویژه نشانه‌های افسردگی—همراه است و رابطه اغلب دوطرفه گزارش می‌شود؛ بحران‌های مالی نیز با افزایش اضطراب و فشار روانی جمعیت پیوند خورده‌اند.
روش بررسی و دامنه نتایج
این نظرسنجی با مشارکت داوطلبانه مخاطبان ایران‌اینترنشنال انجام شده و نمونه‌گیری تصادفی از جمعیت ایران نبوده است؛ سوگیری مشارکت محتمل است و نتایج فقط همین مجموعه پاسخ‌دهندگان را توصیف می‌کند.
درصدهای نظرسنجی از پاسخ‌های معتبر هر پرسش محاسبه شده‌اند. کل مجموعه شامل ۴۰۴ پاسخ است، اما همه افراد به همه پرسش‌ها پاسخ نداده‌اند. گزینه‌های «کمی بدتر» و «خیلی بدتر» برای گزارش مجموع افت مالی، و گزینه‌های «زیاد» و «خیلی زیاد» برای گزارش اثر روحی زیاد جمع شده‌اند.
علاوه بر پرسشنامه، پیام‌های متنی ارسال‌شده نیز خوانده شده‌اند. ۴۱ شرکت‌کننده ۷۳ پیام، از جمله پیام‌های کوتاه و پرسش‌های مربوط به گفت‌وگو ارسال کرده‌اند. روایت‌های نقل‌شده در گزارش از پیام‌های مرتبط با معیشت انتخاب شده‌اند. نظرات جمع‌آوری شده، بدون نام و مشخصات فردی یا هرگونه شناسه مرتبط با افراد بررسی و تحلیل شده است.
پیام‌های متعدد یک نفر، افراد جداگانه شمرده نشده‌اند و جزئیات هیچ دو پاسخ‌دهنده‌ای در یک روایت ترکیب نشده است. نقل‌قول‌ها با اصلاح فاصله‌گذاری، نشانه‌گذاری و غلط‌های تایپی روشن نقل شده‌اند؛ بخش‌های انتخاب‌شده از پیام‌های بلند، سخن همان نویسنده است.
«پاسخ خالی» یعنی فرد به آن پرسش پاسخ نداده است و در محاسبه درصد آن پرسش شمرده نمی‌شود. بررسی اثر این موارد نشان می‌دهد با حذف افراد دارای پاسخ خالی یا با فرض پاسخ‌های متفاوت برای آنان، نتایج چقدر تغییر می‌کند.
برای بررسی اثر پاسخ‌های خالی، تحلیل روی ۳۴۹ نفری که هر شش پرسش بسته را پاسخ داده‌اند نیز تکرار شده است. در این گروه، سهم گزارش افت مالی ۹۴٫۶ درصد، انتظار بدتر شدن ۹۱٫۷ درصد و اثر روحی زیاد یا خیلی زیاد ۹۰٫۸ درصد است. این ارقام در تحلیل اصلی به‌ترتیب ۹۴٫۲، ۹۰٫۸ و ۸۹٫۵ درصد بود. بزرگ‌ترین تغییر، افزایش ۱٫۳ واحد درصدی شاخص اثر روحی است و جهت یافته‌های اصلی در این مقایسه ثابت می‌ماند.
بازنشستگان شرکت مخابرات ایران در هفدهمین سالگرد واگذاری آن به نهادهای حاکمیتی، از جمله «ستاد اجرایی فرمان امام» و بنیاد تعاون سپاه پاسداران، مقابل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در تهران و ساختمان‌های مخابرات در شماری دیگر از شهرهای ایران تجمع و راهپیمایی اعتراضی برگزار کردند.
بر اساس گزارش‌های تشکل‌های صنفی مستقل و خبرگزاری ایلنا، این تجمعات و راهپیمایی‌های اعتراضی دوشنبه ۱۸ آبان، در پی فراخوان قبلی بازنشستگان مخابرات، علاوه بر تهران در شهرهای دیگری از جمله اصفهان، ایلام، بیجار، رشت، زنجان، سنندج، کرمانشاه، مشهد و همدان برگزار شد.
معترضان با شعارهای «مخابرات را ما ساختیم، سپاه برد و ما باختیم»، «ستاد فرمان امام، اعتمادمبین سپاه، حق ماها رو خورده»، «عزا عزاست امروز، مخابرات به دست غارتگراست امروز»، «سهامدار عمده، حق ما را خورده»، «مخابرات ایران قانون نمی‌پذیرد» و «عدالت، عدالت، مرده در این ولایت» به عملکرد سهامداران و مدیران مخابرات اعتراض کردند.
آنها همچنین شعارهای «اجرای آیین‌نامه، حق مسلم ماست»، «ظلم و بیداد از شماست، حق‌کشی کار شماست»، «تبعیض ظالمانه، بسه تو این زمانه»، «رسانه‌ها کجایید، به جمع ما بیایید»، «حق گرفتنی است، نه دادنی»، «تا حق خود نگیریم، دوشنبه‌ها همینه»، «گرانی و تورم، بلای جان مردم» و «تا حق خود نگیریم، از پا نمی‌نشینیم» سر دادند.
شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران با حمایت از اعتراضات بازنشستگان مخابرات، خواستار اجرای کامل آیین‌نامه‌ها، پرداخت مطالبات معوق و تامین حقوق و مزایای قانونی آنان شد.
شورای بازنشستگان ایران نیز گزارش داد بازنشستگان مخابرات بیجار دوشنبه برای صد و چهل‌وپنجمین بار تجمع کردند.
بازنشستگان مخابرات در فراخوان دوم آبان، خواستار تجمع در چهارم و ۱۱ آبان شدند و اعلام کردند در صورت دریافت نکردن تعهد کتبی برای رسیدگی به مطالباتشان، ۱۸ آبان مقابل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تجمع سراسری برگزار می‌کنند.
در این فراخوان، بازنشستگان معترض از ۱۸ آبان، سالروز واگذاری شرکت مخابرات ایران به نهادهای حاکمیتی، به دلیل مشکلات و تضییع حقوق خود با عنوان‌های «روز سیاه مخابرات» و «روز نکبت» یاد کردند.
واگذاری مخابرات به نهادهای حاکمیتی و تداوم نفوذ سپاه
شرکت مخابرات ایران در سال ۱۳۸۸ از طریق کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین به کنترل «ستاد اجرایی فرمان امام» و شرکت‌های مرتبط با بنیاد تعاون سپاه پاسداران درآمد.
بر اساس تحقیقات ایران‌اینترنشنال که هفتم آبان منتشر شد، شرکت گسترش الکترونیک تدبیر، وابسته به «ستاد اجرایی فرمان امام»، ۳۸ درصد سهام توسعه اعتماد مبین را در اختیار دارد. دو شرکت تامین اعتماد زاگرس و گروه اعتماد مهر پارس نیز در مجموع حدود ۵۲ درصد سهام آن را در اختیار دارند.
سپاه پاسداران در سال ۱۳۹۷ اعلام کرد بنیاد تعاون سپاه از سهامداری مخابرات کنار خواهد رفت، اما تحقیقات ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد ارتباط این نهاد با ساختار کنترل مخابرات همچنان برقرار است.
این تحقیق همچنین نشان داد شرکت‌های دارای ساختار مالکیت حلقوی، از طریق مدیران مشترک، نشانی‌های یکسان و سهام بی‌نام به یکدیگر متصل‌اند و مالک نهایی آنها در اسناد عمومی مشخص نیست.
بازنشستگان مخابرات در سال‌های گذشته بارها در اعتراض به اجرا نشدن تعهدات مربوط به حقوق و مزایا پس از واگذاری، پرداخت نشدن مطالبات و مشکلات معیشتی تجمع کرده‌اند.
کارگران گروه ملی صنعتی فولاد ایران در اهواز نیز دوشنبه ۱۸ آبان در اعتراض به پرداخت نشدن حقوق معوقه، بلاتکلیفی وضعیت تولید و مشکلات معیشتی و بیمه‌ای، از محوطه کارخانه تا میدان بقایی راهپیمایی کردند.
با ادامه اعتراض‌ها و ناتوانی جمهوری اسلامی در پاسخگویی به مطالبات مردم، بازنشستگان و کارگران در شهرهای مختلف ایران نیز در ماه‌های گذشته بارها در اعتراض به کاهش قدرت خرید، حقوق و مستمری‌های پایین، مطالبات معوق، مشکلات بیمه و درمان و ناامنی شغلی تجمع و راهپیمایی کرده‌اند.
احمدرضا فرشچیان، رییس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی، اعلام کرد هزینه حمل کالا از چین به ایران پنج تا هفت برابر شده و بازرگانان به‌دلیل افزایش هزینه‌ها و طولانی‌تر شدن زمان تحویل محموله‌ها، تمایل کمتری به ثبت سفارش‌های تازه دارند.
فرشچیان دوشنبه ۱۸ آبان در مصاحبه با وب‌سایت اقتصادنیوز گفت هزینه حمل کالا از شرق آسیا به ایران از طریق بندرعباس به حدود پنج برابر رسیده و در مسیرهای زمینی اروپا نیز ممکن است هزینه حمل کالا با کامیون دو تا سه برابر شده باشد.
او درباره زمان رسیدن محموله‌ها افزود: «محموله‌ای که در گذشته طی یک ماه به ایران می‌رسید، اکنون ممکن است سه تا چهار ماه در مسیر باشد.»
واشینگتن در هفته‌های اخیر تلاش کرده است شریان‌های مالی جمهوری اسلامی را محدود کند.
محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی از محورهای این کارزار بوده‌اند.
افزایش شدید هزینه واردات کالاهای ارزان‌قیمت
رییس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی در ادامه اعلام کرد هرچه ارزش کالا کمتر باشد، کرایه حمل سهم بیشتری از قیمت تمام‌شده آن را تشکیل می‌دهد.
فرشچیان گفت هزینه واردات برخی کالاهای ارزان‌قیمت تا ۱۵۰ درصد افزایش یافته و تولیدکنندگانی که به مواد اولیه وارداتی وابسته هستند، ناچارند هزینه اضافی تامین این مواد را در قیمت محصول خود لحاظ کنند.
به‌گفته او، برخی واردکنندگان ممکن است به این نتیجه برسند که ادامه کار برایشان صرفه اقتصادی ندارد.
فرشچیان ادامه داد: «وقتی از یک طرف مسیرهای واردات کند می‌شود و از طرف دیگر، هزینه‌ها تا این اندازه افزایش پیدا می‌کند، عدم اطمینان در فعالیت تجاری به وجود می‌آید. تاجر نمی‌داند کالایی که با این هزینه و در چنین مدت‌زمانی وارد می‌کند، در زمان عرضه همچنان مشتری خواهد داشت یا خیر.»
وزارت خزانه‌داری آمریکا هشتم آبان گزارش داد واشینگتن قطع دسترسی جمهوری اسلامی به مسیرهای تجارت بین‌المللی، حمل‌ونقل هوایی تجاری، شبکه‌های بانکی و گزینه‌های جایگزینی مانند ارزهای دیجیتال را در دستور کار قرار داده است.
بر اساس این گزارش، تلاش تهران برای دور زدن محاصره دریایی از طریق انتقال تجارت به مسیرهای زمینی در مرزهای پاکستان، ترکیه، افغانستان و ترکمنستان با موانع عمده روبه‌رو شده است.
توقف دست‌کم ۱۵ روزه کامیون‌ها در مرزهای ایران
رییس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی اعلام کرد کامیون‌ها در گذرگاه‌های مختلف مرزی ایران دست‌کم ۱۵ روز معطل می‌مانند.
فرشچیان افزود آمار دقیقی از شمار کامیون‌های متوقف‌شده در اختیار ندارد و گمرک و وزارت راه می‌توانند در این زمینه اطلاعات دقیق‌تری ارائه کنند.
رسانه حال‌وش ۱۸ آبان گزارش داد شماری از رانندگان تانکرهای حمل گاز پس از بارگیری در پالایشگاه ستاره خلیج فارس در بندرعباس، همچنان در این پالایشگاه بلاتکلیف مانده‌اند.
به گزارش حال‌وش، این رانندگان قرار بود محموله‌های خود را به دو گذرگاه ریمدان و پیشین در مرز پاکستان برسانند و هنوز اجازه خروج از گمرک را دریافت نکرده‌اند.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) ۱۶ آبان اعلام کرد برد کوپر، فرمانده این نهاد، دستور تشکیل کارگروه ویژه «دروازه آهنین» را صادر کرده است.
ماموریت این کارگروه جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته، فناوری‌های دارای کاربرد دوگانه و کالاهای تحریم‌شده به ایران از طریق مرزهای زمینی و دریای خزر است.
فواد حسین، وزیر خارجه عراق، ۱۶ آبان گفت واشینگتن به‌طور رسمی از بغداد خواسته است تنها دو گذرگاه مرزی با ایران را باز نگه دارد و بقیه را ببندد.
بر اساس سندی که به دست ایران‌اینترنشنال رسیده، اداره آموزش‌وپرورش ناحیه یک شیراز دانش‌آموزان پسر متوسطه اول را به محرومیت از هشت نمره عملی درس آمادگی دفاعی در صورت شرکت نکردن در اردوهای آموزشی سپاه پاسداران تهدید کرده است.
این دستورالعمل در شرایطی صادر شده که ایران دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و دوره‌ای از آتش‌بس پرتنش را پشت سر گذاشته و خانواده‌ها بارها درباره امنیت فرزندانشان در برنامه‌های نظامی و حکومتی ابراز نگرانی کرده‌اند.
این بخشنامه در ادامه روند نظامی‌سازی و تحمیل برنامه‌های ایدئولوژیک به مدارس صادر شده که از آغاز سال تحصیلی شدت گرفته است.
این روند از حضور نیروهای مسلح و تجهیزات نظامی در مدارس تا اجرای طرح سراسری «نو میدان» و اجبار دانش‌آموزان به شرکت در راهپیمایی‌ها و تجمعات حکومتی را در بر می‌گیرد.
فشار بر دانش‌آموزان برای شرکت در اردوی سپاه پاسداران
در بخشنامه ۱۷ آبان با امضای مجید احمدی، مدیر آموزش‌وپرورش ناحیه یک شیراز، به مدیران مدارس دولتی و غیردولتی متوسطه اول پسرانه ابلاغ شده است که مرحله نخست اردوی عملی درس آمادگی دفاعی در اردوگاه آموزشی سپاه پاسداران ناحیه شیراز برگزار می‌شود.
در بند هفتم این بخشنامه به‌صراحت آمده است: «عدم حضور دانش‌آموزان در اردو موجب محرومیت آنها در ۸ نمره عملی نوبت اول می‌گردد.»
بر اساس این بخشنامه، مدارس موظف شده‌اند مجوز اردو، بیمه دانش‌آموزان و رضایت‌نامه والدین را دریافت کنند.
شرط دریافت رضایت‌نامه از والدین در حالی ذکر شده که دانش‌آموزان در صورت غیبت در اردو هشت نمره را از دست می‌دهند و همین شرط، آزادی انتخاب خانواده‌ها را در عمل محدود می‌کند.
از اردوهای سپاه پاسداران در شیراز تا اجرای طرح سراسری «نو میدان»
بخشنامه رسیده به ایران‌اینترنشنال تنها چند روز پس از انتشار گزارش‌هایی درباره اجرای طرح «نو میدان» صادر شده است.
بنا بر این طرح، وزارت آموزش‌وپرورش و سازمان بسیج دانش‌آموزی برنامه‌هایی از جمله آموزش باز و بسته کردن سلاح، امداد و نجات و فعالیت‌های تبلیغاتی و ایدئولوژیک را برای دانش‌آموزان پیش‌بینی کرده‌اند.
ایران‌اینترنشنال ۱۳ آبان گزارش داد جمهوری اسلامی در تازه‌ترین گام برای نظامی‌سازی محیط‌های آموزشی و تحمیل ایدئولوژی جنگ‌طلبانه به کودکان، با همکاری نهادهای نظامی و امنیتی، طرح سراسری موسوم به «رویداد ملی نو میدان» را به اجرا گذاشته است.
سیاوش مسلمی، رییس سازمان بسیج دانش‌آموزی، ۲۶ مهر از برنامه‌ریزی برای افزایش حضور دانش‌آموزان در تجمعات شبانه حکومتی با محوریت مدیران مدارس خبر داده بود.
به گفته او، قرار است دانش‌آموزان در گروه‌های شش‌نفره سازمان‌دهی شوند و همراه خانواده‌هایشان در این تجمعات شرکت کنند.
به نظر می‌رسد برگزاری اردوهای آمادگی دفاعی در اردوگاه سپاه پاسداران و تهدید دانش‌آموزان به محرومیت از نمره، در امتداد گسترش نقش نهادهای نظامی در فعالیت‌های آموزشی باشد.
علیرضا کاظمی، وزیر آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی، هفتم آبان مدارس و ذهن نوجوانان را «عرصه رویارویی با دشمن» توصیف کرد و خطاب به دانش‌آموزان گفت: «شما فرماندهان این میدان بزرگ هستید.»
از اجبار به حضور در راهپیمایی ۱۳ آبان تا اردوهای آمادگی دفاعی
استفاده ابزاری از نمرات تحصیلی برای وادار کردن دانش‌آموزان به شرکت در برنامه‌های حکومتی، پیش از صدور بخشنامه شیراز نیز از مدارس شهرهای مختلف ایران گزارش شده بود.
ایران‌اینترنشنال پیش‌تر گزارش داد وزارت آموزش‌وپرورش بر اساس شیوه‌نامه جدید مختص راهپیمایی ۱۳ آبان، مدارس را موظف کرده است زمینه حضور حداکثری دانش‌آموزان را در این راهپیمایی و تجمعات شبانه فراهم کنند.
این دستورالعمل همچنین اجرای سرودهای ضدآمریکایی، تولید پلاکاردهای حکومتی، برگزاری نشست‌هایی با موضوع خروج نیروهای آمریکایی از منطقه و پیوند دادن برنامه‌های مدارس با گروه‌های موسوم به «مقاومت» را تحمیل کرده است.
دانش‌آموزی از شهسوار به ایران‌اینترنشنال گفت مسئولان مدرسه تهدید کرده‌اند در صورت غیبت از راهپیمایی، از نمرات آنان کم خواهند کرد.
دانش‌آموز دیگری از کرج نیز از تهدید به کسر پنج نمره انضباط خبر داد.
اکنون بخشنامه اداره آموزش‌وپرورش شیراز نشان می‌دهد تهدید به محرومیت از نمره تنها به مناسبت‌های حکومتی و راهپیمایی‌ها محدود نیست و در یک دستور رسمی برای برگزاری اردوهای آمادگی دفاعی نیز به کار گرفته شده است.
نگرانی خانواده‌ها از نظامی‌سازی مدارس در سایه جنگ
برگزاری اردوهای آمادگی دفاعی در مدارس ایران سابقه دارد، اما شرایط کنونی با سال‌های گذشته متفاوت است.
ایران دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه را پشت سر گذاشته و در دوره توقف نسبی درگیری‌ها، نگرانی خانواده‌ها از آغاز دوباره جنگی تمام‌عیار، به‌ویژه پس از کشته شدن دانش‌آموزان در حمله به مدرسه میناب، همچنان ادامه دارد.
از آغاز سال تحصیلی جدید، پیام‌ها و تصاویر متعددی درباره حضور نیروهای مسلح، تجهیزات نظامی و اجرای برنامه‌های مرتبط با جنگ در مدارس شهرهای مختلف به ایران‌اینترنشنال رسیده است.
ایران‌اینترنشنال ششم مهر از حضور نیروهای مسلح و خودروهای نظامی در مدارسی در تهران، اسلامشهر و شهر اندیشه و همچنین آموزش کار با اسلحه به کودکان خبر داد.
در اصفهان نیز دانش‌آموزی گفت مسئولان مدرسه صدای آژیر خطر جنگ پخش کرده‌اند.
همچنین دانش‌آموزان از تهیه یا توزیع پلاک‌هایی مشابه پلاک‌های شناسایی نظامی در برخی مدارس خبر دادند که همین موضوع به نگرانی‌ها درباره امنیت کودکان دامن زده است.
هم‌زمان، خانواده‌ها در پیام‌های خود به ایران‌اینترنشنال بارها به حضور فرزندانشان در رزمایش‌ها و تجمعات حکومتی اعتراض کرده‌اند.
ششم آبان، خانواده‌ای از لرستان خبر داد دانش‌آموزان یک مدرسه تیزهوشان را بدون اطلاع قبلی والدین به راهپیمایی «جان‌فدا» برده‌اند.
این مخاطب پرسید: «اگر اتفاقی برای فرزندانمان می‌افتاد، چه کسی پاسخگو بود؟»
۹ مهر، مادری از کاشان اعلام کرد اجازه نخواهد داد فرزندش در رزمایش «جان‌فدا» شرکت کند.
در تازه‌ترین نمونه نیز دانش‌آموزی از استان البرز گفت مسئولان مدرسه اعلام کرده‌اند قرار است یک پرتابگر موشک به حیاط مدرسه آورده شود و نیروهای مسلح مانور نظامی برگزار کنند.
در شرایطی که شهروندان در ایران حتی نان و دارو را هم به‌صورت قسطی تهیه می‌کنند، یک فعال صنفی بازنشستگان از طرح جدید تامین اجتماعی انتقاد کرد و هشدار داد وقتی حقوق کفاف هزینه‌های یک ماه را نمی‌دهد، پرداخت اعتبار خرید از محل مستمری ماه بعد گرهی از معیشت بازنشستگان باز نخواهد کرد.
خبرگزاری ایلنا دوشنبه ۱۸ آبان گزارش داد در طرح جدید سازمان تامین اجتماعی موسوم به «تامین رفاه»، «بازنشستگان و مستمری‌بگیران واجد شرایط» می‌توانند از روز بیستم هر ماه، با فعال کردن کیف پول اعتباری خود تا سقف یک ماه مستمری خالص خرید کنند.
این اعتبار تنها در فروشگاه‌ها و مراکز طرف قرارداد در سامانه‌های «وایب»، «پی‌ول» و «تامینو» قابل استفاده است و با واریز مستمری، مبلغ اعتبار از حساب بازنشسته برداشت می‌شود.
به نوشته ایلنا، این طرح عملا «معادل واریز حقوق بازنشستگان ۱۰ روز زودتر از موعد مقرر است» و با وجود تبلیغات گسترده سازمان تامین اجتماعی، دستاورد آن به همین امکان محدود می‌شود.
از خرید قسطی لوازم الکترونیکی تا نان و دارو
در ماه‌های گذشته، سیاست خارجی تنش‌آفرین حکومت، ناکارآمدی مقام‌های جمهوری اسلامی و فساد گسترده به وخامت اوضاع اقتصادی ایران دامن زده و تامین هزینه‌های روزمره را به‌ویژه برای کارگران و بازنشستگان دشوارتر کرده است.
پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد خرید قسطی برای شماری از شهروندان از کالاهای گران‌قیمت مانند لوازم الکترونیکی فراتر رفته و به سفره آنها رسیده است.
برخی برای تهیه نان، گوشت، مرغ و تخم‌مرغ ناچارند بهای خرید خود را قسطی بپردازند.
در بخش سلامت نیز پرداخت اقساطی رواج یافته است و برخی مراکز، خدمات دندان‌پزشکی و حتی دارو را به‌صورت قسطی عرضه می‌کنند.
حقوقی که تا پایان ماه دوام نمی‌آورد
طاهر حیدری، بازنشسته تامین اجتماعی و فعال صنفی، در گفت‌وگو با ایلنا طرح جدید این سازمان را «فریبی» توصیف کرد که «در دل خود حقایقی تلخ را پنهان نموده است».
به گفته او، بازنشسته‌ای که برای گذران روزهای پایانی ماه بخشی از مستمری بعدی خود را پیشاپیش خرج می‌کند، ماه تازه را با پول کمتری آغاز می‌کند و تنظیم دخل‌وخرج برایش دشوارتر می‌شود.
این فعال صنفی خواستار افزایش حقوق کارگران و بازنشستگان متناسب با تورم شد و پیشنهاد کرد حداقل حقوق به ۸۰ میلیون تومان برسد تا «مردم خودشان انتخاب کنند به چه فروشگاهی رفته و چه بخرند».
او افزود محدود کردن اعتبار به فروشگاه‌های طرف قرارداد، امکان مقایسه قیمت‌ها و خرید از فروشنده ارزان‌تر را از بازنشستگان می‌گیرد.
حیدری همچنین هشدار داد برخی افراد و گروه‌ها ممکن است از توافق با فروشگاه‌های زنجیره‌ای سود ببرند و از وزارت کار و سازمان تامین اجتماعی خواست تعاونی‌های مصرف را دوباره فعال و تقویت کنند.
این فعال صنفی با انتقاد از کاهش پوشش دارویی، خواستار اجرای ماده ۵۴ قانون تامین اجتماعی درباره تعهدات درمانی این سازمان شد.
او همچنین بر اجرای مواد ۹۶ و ۱۱۱ تاکید کرد که به‌ترتیب سازمان را به افزایش مستمری‌ها متناسب با رشد هزینه زندگی و رعایت حداقل دستمزد کارگران به‌عنوان کف مستمری بازنشستگی موظف می‌کنند.
در هفته‌های اخیر، هم‌زمان با تشدید بحران معیشت، نگرانی‌ها درباره امنیت غذایی شهروندان و توان آنها برای پرداخت هزینه‌های دارو و درمان افزایش یافته است.
علی بابایی کارنامی، رییس کمیسیون اجتماعی مجلس، ۱۷ آبان اعلام کرد حدود هشت میلیون نفر در پی اجرای نادرست طرح حذف ارز ترجیحی، دچار «فقر مطلق و سوءتغذیه» شده‌اند و تا ۵۰ میلیون تن دیگر برای تهیه مواد غذایی مورد نیاز خود با مشکل روبه‌رو هستند.
جلال هاشمی، رییس هیات‌مدیره کانون بازنشستگان هما، چهارم آبان خبر داد دو بازنشسته به‌دلیل مشکلات مالی، درمان خود را نیمه‌کاره رها کردند و جان باختند.
سهام انویدیا پس از اعلام آغاز تحقیقات درباره احتمال هدف قرار گرفتن جنسن هوانگ، مدیرعامل این شرکت، از سوی یک سرویس اطلاعاتی خارجی، در معاملات خارج از ساعات رسمی بازار ۳.۴ درصد افت کرد. گزارش‌ها درباره رابطه هوانگ با یک زن چینی واکنش‌های زیادی را به دنبال داشته است.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۱۸ آبان گزارش داد انویدیا این تحقیق داخلی را پس از انتشار گزارشی درباره رابطه مدیرعامل این شرکت با آلیس هوانگ، از مدیران پیشین شرکت «مگاسپید» در سنگاپور، آغاز کرد. این دو نسبت خانوادگی ندارند.
به نوشته روزنامه نیویورک‌تایمز، مقام‌های آمریکایی پس از بررسی فعالیت‌های آلیس هوانگ به این نتیجه رسیدند که او با دستگاه اطلاعاتی چین همکاری می‌کرده است.
جنسن هوانگ در پیامی به کارکنان انویدیا گفت به همسرش خیانت کرده است، اما در این باره توضیح بیشتری ارائه نداد.
هوانگ در سال‌های رونق هوش مصنوعی از برجسته‌ترین چهره‌ها در بازاریابی برای این فناوری بوده است.
از ۱۷ آبان که انویدیا آغاز تحقیقات داخلی را اعلام کرد، گمانه‌زنی‌ها درباره ادامه کار او در مقام مدیرعامل باارزش‌ترین شرکت تراشه‌ساز جهان بالا گرفته است.
روزنامه نیویورک‌پست پیش‌تر از گسترش شبکه جاسوسی چین در آمریکا خبر داد و به نقل از کارشناسان نوشت پکن از وعده پول، تهدید خانواده‌ها و روابط عاطفی برای جذب جاسوس استفاده می‌کند.
افت سهام انویدیا و رشد سهام تامین‌کنندگان آسیایی
قیمت هر سهم انویدیا در پایان معاملات جمعه ۱۵ آبان در بازار نزدک ۱۸۶ دلار و ۶۴ سنت بود.
۱۸ آبان، هم در معاملات سهام خارج از ساعات رسمی بازار در سامانه «بلو اوشن» و هم در معاملات قراردادهای آتی بدون سررسید در صرافی «هایپرلیکویید»، قیمت به حدود ۱۸۰ دلار و ۳۰ سنت رسید.
کریس وستون، مدیر تحقیقات کارگزاری «پپراستون» در ملبورن، گفت این ماجرا در شرایطی به زیان سهام انویدیا تمام شده که درباره چشم‌انداز توسعه مراکز داده گمانه‌زنی‌های زیادی وجود دارد.
این تحلیلگر هوانگ را «پدرخوانده هوش مصنوعی» خواند و کناره‌گیری او را بعید دانست. وستون افزود: «اگر واقعا فکر می‌کردیم هوانگ قرار است کنار برود، سهام سقوط می‌کرد. راستش را بخواهید، حمام خون به راه می‌افتاد.»
در آسیا، سهام سه شرکت از تامین‌کنندگان اصلی تراشه برای انویدیا پس از موج فروش هفته گذشته بخشی از افت خود را جبران کرد.
سهام «تی‌اس‌ام‌سی» جهش ۶.۵ درصدی را تجربه کرد و سهام «سامسونگ الکترونیکس» و «اس‌کی هاینیکس» نیز به‌ترتیب ۲.۹ و ۴.۷ درصد بالا رفت.
واکنش ترامپ، ماسک و اکمن
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۷ آبان گفت درباره این اتهام‌ها با مدیرعامل انویدیا صحبت نکرده است.
او هوانگ را «آدم خوبی» خواند و اضافه کرد: «امیدوارم همه‌چیز روبه‌راه باشد. او فوق‌العاده کار کرده است.»
به گزارش نیویورک‌تایمز، ترامپ حدود یک سال پیش از یافته‌های دستگاه‌های اطلاعاتی در این زمینه مطلع شد و تصمیم گرفت اقدامی نکند.
ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا باید همان زمان دست به کاری می‌زد، گفت: «نه، فکر نمی‌کنم. به نظرم او آدم شریفی است. فکر می‌کنم احتمالا برای این کارش دلیلی دارد. باید حرفش را شنید.»
بیل اکمن، سرمایه‌گذار میلیاردر و بنیان‌گذار شرکت مدیریت سرمایه «پرشینگ اسکوئر»، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، هوانگ را «انسانی فوق‌العاده» خواند و نوشت اگر پای چیزی فراتر از یک رابطه خارج از ازدواج در میان باشد، «با مشکلی جدی روبه‌رو هستیم».
اکمن ابراز امیدواری کرد ماجرا از یک رابطه شخصی فراتر نرفته باشد و خطری برای امنیت ملی آمریکا در میان نباشد.
شان مگوایر، از شرکای شرکت سرمایه‌گذاری «سکویا»، رفتار هوانگ را «فوق‌العاده احمقانه» و به زیان ایالات متحده توصیف کرد و در عین حال افزود: «برای حفظ پیشتازی آمریکا در هوش مصنوعی، هیچ‌کس نمی‌تواند جای جنسن را بگیرد.»
ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا، در پاسخ به نوشته او در ایکس نوشت: «موافقم.»
پکن و واشینگتن برای پیشتازی در هوش مصنوعی، رقابتی راهبردی و تنگاتنگ دارند.
شی جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین، ۲۶ تیر با به چالش کشیدن آمریکا، چین را رهبر هوش مصنوعی جهان خواند.
لغو سفر دختر هوانگ به سئول و چشم‌انداز بازار تراشه
رویترز گزارش داد مدیسون هوانگ، دختر مدیرعامل انویدیا که خود از مدیران این شرکت است، سفرش را به سئول لغو کرد.
او قرار بود از «ربلیونز»، شرکت نوپای کره‌ای فعال در زمینه هوش مصنوعی، بازدید کند و در نشست پرسش‌وپاسخی با شرکت «کاکائو موبیلیتی» حضور یابد.
به گزارش رسانه‌های کره جنوبی، همایش دو روزه انویدیا در سئول طبق برنامه برگزار می‌شود.
به گفته تحلیلگران، اگر بررسی‌های داخلی انویدیا به درازا بکشد، ممکن است تصمیم‌های سرمایه‌گذاری این شرکت یا عرضه محصولات تازه‌اش به تعویق بیفتد و پیامدهای آن به دیگر شرکت‌های صنعت نیمه‌رسانا نیز برسد.
ریو یونگ‌هو، تحلیلگر ارشد شرکت سرمایه‌گذاری و اوراق بهادار «ان‌اچ»، گفت در کوتاه‌مدت ممکن است سرمایه‌گذاران توجه بیشتری به رقبای انویدیا، از جمله «ای‌ام‌دی»، نشان دهند و سامسونگ نیز به‌دلیل روابط تجاری نزدیکش با «ای‌ام‌دی» می‌تواند در کانون توجه قرار گیرد.
ریو افزود یافتن جایگزین برای محصولات انویدیا دشوار است و همین موضوع دامنه پیامدهای احتمالی را محدود می‌کند.
به گفته او، بسته به روند تحولات، ممکن است ارسال محصولات انویدیا به چین با تاخیر بیشتری روبه‌رو شود.
معاون وزیر علوم کره جنوبی نیز اعلام کرد دولت انتظار دارد تحویل پردازنده‌های گرافیکی انویدیا به این کشور طبق قرارداد ادامه یابد.
