ایراناینترنشنال
در ماههای پس از جنگ ۴۰ روزه، ارقام متفاوت و متناقضی در رابطه با کسری انرژی از سوی مقامهای جمهوری اسلامی اعلام شده است. هنوز مردم در بیبرقی تابستان هستند که مقامهای حکومت کسری زمستان پیشرو را به حساب جنگ نوشتند. اما چقدر از این کسری حاصل جنگ است؟
ششم مرداد، آرش نجفی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، اعلام کرد پیش از جنگ دوم، بهطور متعارف کشور روزانه با کسری ۳۰۰ میلیون متر مکعبی گاز روبهرو بود.
او افزود: «با حوادثی که در جنگ رمضان برای ما رخ داد، در حال حاضر بیش از ۴۵۰ میلیون متر مکعب کسری گاز داریم.»
در بهمن ۱۴۰۴، حدود یک ماه پیش از آغاز جنگ دوم، گزارشهای وزارت صنعت، معدن و تجارت و موسسه مطالعات بینالمللی انرژی نشان میداد در سال ۱۴۰۳، میانگین کسری روزانه گاز ۱۸۹ میلیون متر مکعب بود.
کسری گاز که در ادبیات مقامهای جمهوری اسلامی «ناترازی» نامیده میشود، بهطور مزمن برای سالها ادامه داشته است؛ هرچند روند آن از سال ۱۴۰۳ به بعد تشدید شد.
کسری گاز که در سال ۱۴۰۴ به ۳۰۰ میلیون متر مکعب در روز رسید، در سال ۱۳۹۹ حدود ۱۵۵ میلیون متر مکعب در روز بود.
رقم ۳۰۰ میلیون متر مکعب کسری گاز در ایران در سال ۱۴۰۴، رقم میانگین است.
سعید توکلی، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز، دیماه ۱۴۰۴ با اعلام کسری ۳۰۰ میلیون متر مکعبی روزانه گاز در کشور گفت این رقم در اوج پیک مصرف در فصلهای سرد به ۳۵۰ میلیون متر مکعب رسیده بود.
جنگ یا ناکارآمدی؟
آنگونه که نجفی و توکلی گفتند، کسری ۱۸۹ میلیون متر مکعبی در روز در سال ۱۴۰۳، در سال ۱۴۰۴ با افزایش ۱۱۱ میلیون متر مکعبی، به ۳۰۰ میلیون متر مکعب رسید.
به عبارتی، در یک سال، کسری گاز حدود ۵۹ درصد افزایش داشت.
اگر همین رشد ۵۹ درصدی بهصورت خطی در سال ۱۴۰۵ بدون در نظر گرفتن تاثیر جنگ ادامه پیدا کند، کسری گاز سال ۱۴۰۵ حدود ۴۷۶ میلیون متر مکعب در روز برآورد میشود، که از عدد ۴۵۰ میلیون متر مکعبی که نجفی ارائه کرده، بیشتر است.
به عبارتی، اگرچه در جنگ بخشهایی از برخی فازهای پارس جنوبی آسیب دید، اما بدون آن هم با روند مزمن افزایش سالبهسال کسری گاز، این اتفاق ناگزیر رخ میداد.
در جنگ چقدر از ظرفیت تولید گاز از بین رفته است؟
عطا حسینیان، روزنامهنگار حوزه انرژی، در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت در جنگ ۱۲ روزه، بخشهایی از فاز ۱۴ پارس جنوبی و در جنگ دوم بخشهایی از فازهای ۳، ۴، ۵ و ۶ پارس جنوبی هدف قرار گرفتند.
او با تاکید بر اینکه هدف حملات نه تاسیسات آبی، بلکه پالایشگاهها بوده است، افزود طبق آماری که اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رییس دولت جمهوری اسلامی، اعلام کرده، ۲۳۰ میلیون متر مکعب از ظرفیت تولید گاز کشور در نتیجه جنگ کاهش یافته است.
حسینیان به تولید روزانه ۷۵۰ میلیون متر مکعبی گاز پیش از جنگ اشاره کرد و گفت با همین تولید، در زمستان تا ۳۵۰ میلیون متر مکعب کسری گاز در کشور وجود داشت.
با فرض درست بودن رقم ۲۳۰ میلیون متر مکعب، اکنون در تمام طول سال کشور با کسری ۲۳۰ میلیون متر مکعبی و در زمستان با کسری روزانه ۵۳۰ تا ۵۸۰ میلیون متر مکعبی گاز مواجه خواهد شد.
حسینیان به رایزنیهای گسترده جمهوری اسلامی با روسیه اشاره کرد و گفت طبق اخباری که شنیده میشود، مقامهای وزارت نفت به تکاپو افتادند تا بتوانند در زمستان از روسیه گاز وارد کنند، زیرا افزایش واردات گاز از ترکمنستان مقدور نیست و با تداوم وضع فعلی، بخش شمالی کشور در زمستان، با بحران تامین انرژی مواجه خواهد شد.
پیش از جنگ وضع گاز چطور بود؟
سال ۱۴۰۳، هنوز جنگ ۱۲ روزه رخ نداده بود. در آن سال، از آبان تا پایان اسفند در ۵ ماه، از مجموع ۱۲۰ روز کاری، ۴۵ روز دستکم یک استان تعطیل بود.
اگرچه در برخی موارد علت تعطیلی مواردی چون «سرمای شدید هوا»، «آلودگی» یا مواردی از این دست عنوان میشد، اما همزمان با تعطیلی صنایع به نظر میرسد علت اصلی کمبود گاز بود.
وضعیت کسری گاز در کشور به شکلی بود که از سالها قبل، بسیاری از صنایع کاملا تعطیل شدند.
برای نمونه در آذر ۱۴۰۳، حدود ۶ ماه پیش از جنگ ۱۲ روزه، غلامرضا سلیمی، معاون بهرهبرداری فولاد مبارکه، اعلام کرد بخش آهن اسفنجی و عملیات حرارتی این مجموعه که نیاز خودروسازان به ورق را تامین میکرد، بهعلت قطعی گاز ۱۰۰ درصد متوقف شده است.
دی ۱۴۰۳ نیز علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، خبر داد کورههای ۲۲ کارخانه سیمان کشور بهدلیل قطع گاز بهکلی تعطیل شدند.
آلودگی هوا
برای تامین گاز در بخش خانگی، دولت از سال ۱۴۰۱ به بعد، گاز صنایع را بهطور گسترده قطع میکند.
با اینحال، رفتهرفته حتی قطع گاز صنایع نیز جوابگوی کسری گاز نشد و در سالهای بعدی، دولت به سراغ قطع گاز نیروگاهها رفت.
بسیاری از نیروگاههای حرارتی بهجای گاز و گازوئیل (که دولت در تامین آن هم ناتوان شده)، بهطور گسترده از مازوت استفاده کردند؛ سوختی بهشدت آلاینده که آلودگی هوا را در برخی شهرها افزایش داده است.
اوضاع برق پیش از جنگ
اگرچه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها تهدید کرده است نیروگاههای برق ایران را هدف قرار خواهد داد، اما هنوز هیچ نیروگاهی هدف قرار نگرفته است.
با این حال، کسری برق هم مانند گاز بهطور مزمن سالبهسال افزایش یافته است.
در سال ۱۴۰۳ و پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، حدود ۳۰ روز از فصلهای گرم سال بهدلیل ناتوانی دولت از تامین برق خانگی دستکم یک استان در کشور تعطیل بود.
کار بهجایی رسید که از تابستان سال ۱۴۰۳، سالها پس از جنگ ۸ ساله، دولت جداول خاموشی اعلام میکرد. در تابستان ۱۴۰۳، هنوز هیچ جنگی رخ نداده بود.
جنگ چطور وضع برق را بهبود داد؟
خاموشیها صنایع را از پا درآورد، بهخصوص صنعت سیمان. با این حال، سیمان تنها صنعتی بود که در دو ماه ابتدای سال ۱۴۰۵، پیش و پس از آتشبس، تولید در آن نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۴، افزایش داشت.
علت عمدتا به قطع برق صنعت سیمان باز میگشت. اسناد مالی اکثر کارخانههای سیمان نشان میدهد تولید در دوماه اول سال ۱۴۰۴ صفر بود. این رقم پس از جنگ در سال ۱۴۰۵ افزایش یافت و تولید در آنها از سر گرفته شد.
در بخش خانگی هم تعطیلی و خاموشیها در تابستان سال ۱۴۰۴، نسبت به سال ۱۴۰۳، نهتنها افزایش نداشت، بلکه در بسیاری از موارد شاهد کاهش بود.
از ابتدای تابستان امسال تاکنون که در اواسط مرداد هستیم، کمتر از ۱۰ روز تعطیلات پراکنده در استانها بهدلیل گرما و ناتوانی دولت از تامین برق ثبت شده است. این رقم در تابستان سال ۱۴۰۳، پیش از جنگ، حدود ۳۰ روز بود.
در میانه جنگ ۱۲ روزه، شایعاتی درباره هدف قرار گرفتن مراکز استخراج رمز ارز سپاه پاسداران رواج یافت.
این شایعات را آمارهای جهانی از کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی استخراج جهانی بیتکوین همزمان با جنگ و قطعی اینترنت در ایران تقویت کردند.
جنگ؛ مثل همیشه نعمتی برای جمهوری اسلامی
پارس جنوبی اکنون اصلیترین منبع تامین گاز کشور است. اگرچه اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه یک فاز و در جریان جنگ دوم ۴ فاز آن را هدف قرار داد، اما این مجموعه عظیم از ۲۴ فاز تشکیل شده است.
این حملات تاسیسات آبی آن را هدف قرار نداده که تعمیر و بازگرداندن آن به مدار بسیار مشکل است. در واقع بخشهایی از پالایشگاههای پارس جنوبی هدف قرار گرفتند.
با همه اینها، کسری گاز و بهطور کلی، کسری انرژی در ایران، موضوعی نیست که پس از آغاز جنگ رخ داده باشد.
وضعیت تعطیلات گسترده ادارات و آموزشگاهها در سال ۱۴۰۳ و از سوی دیگر، توقف تولید در بسیاری از واحدهای صنعتی در همان سال گواه این امر است.
مازوتسوزی و کسری بنزین نیز در سالهای پیش از جنگ وجود داشت.
با اینحال، وقوع جنگ فرصتی مناسب بود که مقامهای جمهوری اسلامی و برخی فعالان بخش خصوصی نظیر نجفی، ناکارآمدی ساختاری و سالها عدم بهروزرسانی بخش انرژی، از تولید تا انتقال، را به گردن جنگ بیندازند.
این در حالی است که تنها در سال ۱۴۰۳، از ۲۹۱ روز کاری، ۷۲ روز بهدلیل کسری برق یا گاز به تعطیلی کشیده شد.
شکی نیست که حملات به برخی بخشهای پارس جنوبی تا حدی این وضع را تشدید میکند، اما عامل اصلی نه جنگ، بلکه ناکارآمدی ساختاری جمهوری اسلامی است.
براساس این گزارش، رهبران جمهوری اسلامی در تشدید حملات به پایگاههای آمریکا و متحدانش هماهنگ عمل کردهاند، اما بر سر هدف نهایی جنگ اختلاف دارند.
در یک سو، «تندروهای جریان پایداری» به رهبری سعید جلیلی قرار دارند که با مذاکره با آمریکا مخالفاند و از «پیروزی کامل» در جنگ سخن میگویند. آسوشیتدپرس مینویسد این جریان از نفوذ خود در صداوسیما و تجمعهای شبانه برای مخالفت با مذاکره و محکومکردن طرفداران مصالحه استفاده میکند.
در سوی دیگر، حامیان مسعود پزشکیان و محمدباقر قالیباف قرار گرفتهاند. این جناح فشار نظامی را ابزاری برای واداشتن آمریکا به مذاکره و گرفتن امتیاز میداند و درباره پیامدهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جنگ هشدار میدهد.
مهدی محمدی، مشاور قالیباف، مذاکره را «ابزار سیاسی و مکمل اقدام نظامی» توصیف کرده است که به گفته او میتواند دشمن را به دادن «امتیاز واقعی» وادار کند.
به نوشته آسوشیتدپرس، یکی از نشانههای «قدرت جناح عملگرا»، رای شورای عالی امنیت ملی به توافق آتشبس فروردین ماه با آمریکا عنوان شده است. طبق گزارش، ۱۲ عضو از ۱۳ عضو شورا، از جمله مقامهای ارشد سپاه و نیروهای مسلح، از توافق حمایت کردند و گمان میرود تنها رای مخالف متعلق به سعید جلیلی بوده باشد.
این آتشبس در پی حملات متقابل، تلاش حکومت ایران برای کنترل تردد در تنگه هرمز و محققنشدن تعهدات مالی توافق، از جمله آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مسدودشده، فروپاشید. با اعلام دونالد ترامپ درباره توقف حملهای گسترده به ایران در بامداد یکشنبه، برای فراهمکردن فرصت دستیابی به توافق، مسیر مذاکرات همچنان نامشخص است.
آسوشیتدپرس همچنین به نقش صداوسیمای جمهوری اسلامی در این رقابت پرداخته است. این رسانه در ۳۰ ژوئن [۹ تیر] پخش زنده سخنان قالیباف درباره مذاکره با واشینگتن را قطع کرد. پخش سخنان پزشکیان نیز چند ثانیه پس از آن متوقف شد که گفت علی خامنهای پیش از کشتهشدن اجازه ازسرگیری مذاکرات با آمریکا را داده بود.
دفتر ریاستجمهوری این اقدامات را «سانسور» توصیف کرده و پزشکیان گفته است صداوسیما چنین القا میکند که «نظامیان در یک طرف و دولت در طرف دیگر قرار دارند».
گزارش آسوشیتدپرس به تلاش تندروها برای اعمال محدودیتهای اجتماعی نیز اشاره دارد. تعطیلی موقت کافههایی در مرکز تهران که زنان در آنها حجاب اجباری را رعایت نمیکردند، نشانهای از افزایش نفوذ جریانهای افراطی مذهبی توصیف شده است.
در مقابل، به نوشته این خبرگزاری، جناح عملگرا بر سقوط ارزش پول، افزایش تورم و بیکاری تاکید دارد. بیش از ۲۵۰ چهره سیاسی، دانشگاهی و مذهبی نیز در ژوئیه با امضای طوماری ضدجنگ اعلام کردند اکثریت مردم ایران خواهان صلح و زندگی شایستهاند.
عامل تعیینکننده در این کشمکش، موضع مجتبی خامنهای است. گزارش میگوید او پس از مجروحشدن در حملهای که به کشتهشدن پدرش انجامید، در اختفا به سر میبرد و هر دو جناح مدعی حمایت او هستند. برخی او را تندروتر از پدرش میدانند و برخی احتمال میدهند برای مهار جریانهای افراطی و ایجاد تغییراتی محدود وارد عمل شود.
ترامپ این وقفه را به حصول سریع توافق درباره بازگشایی تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران مشروط کرده و تهران نیز هنوز پذیرش پیشنهاد را تایید نکرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد یکشنبه به وقت ایران اعلام کرد نیروهای این کشور در حالت «آمادهباش کامل» برای حمله به ایران قرار داشتند، اما پس از درخواست جمهوری اسلامی و چند کشور منطقه تصمیم گرفت عملیات برنامهریزیشده را متوقف کند.
ترامپ بار دیگر تاکید کرد چارچوبهای یک توافق احتمالی مشخص شده است. به گفته او، توافق باید بازگشایی «فوری، کامل و بیقیدوشرط» تنگه هرمز و پایان آنچه واشینگتن «تهدید هستهای ایران» میخواند را در برگیرد.
گلفنیوز توقف حملات را «فرصتی محدود برای دیپلماسی» ارزیابی میکند، نه عقبنشینی کامل آمریکا از گزینه نظامی. این رسانه یادآوری کرده است که ترامپ تنها چند روز پیش تهدید کرده بود حملات به ایران را با شدت بیشتری ادامه خواهد داد و تاسیسات زیربنایی و انرژی ایران نیز از اهداف احتمالی عملیات تازه به شمار میرفتند.
بر این اساس، ادامه توقف عملیات به سرعت مذاکرات و پذیرش شروط واشینگتن از سوی تهران وابسته است. اگر دو طرف نتوانند در زمانی کوتاه جزئیات توافق را نهایی کنند، احتمال ازسرگیری حملات همچنان وجود دارد.
نبود تایید ایران، توافق را در ابهام نگه داشته است
به نوشته گلفنیوز، یکی از مهمترین نشانههای شکنندهبودن این وقفه، نبود واکنش رسمی حکومت ایران به ادعای ترامپ درباره شکلگیری چارچوب توافق است. تهران تاکنون نه پذیرش شروط آمریکا را اعلام کرده و نه وجود تفاهم نهایی درباره تنگه هرمز و برنامه هستهای را تایید کرده است.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تماس با مقامهای پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی درباره هرگونه حمله تازه آمریکا یا اسرائیل هشدار داده و گفته است تهران به نقض حاکمیت و امنیت ملی خود «قاطعانه و متناسب» پاسخ خواهد داد.
این تحرکات، از نگاه گلفنیوز، نشان میدهد حکومت ایران همزمان دو مسیر را دنبال میکند: افزایش تماسهای دیپلماتیک برای جلوگیری از حمله تازه و حفظ تهدید به اقدام تلافیجویانه در صورت شکست مذاکرات.
فشار نظامی ممکن است در تصمیم ترامپ نقش داشته باشد
گلفنیوز در کنار توضیح رسمی ترامپ، به فشار جنگ بر منابع نظامی آمریکا نیز توجه کرده است. براساس گزارش واشینگتنپست که در این مطلب بازتاب یافته، ادامه درگیری میتواند آمریکا را با تصمیمهای دشواری درباره نحوه تخصیص سامانهها و مهمات دفاع موشکی روبهرو کند.
پس از ماهها عملیات، شمار تجهیزات دریایی آمریکا برای رهگیری موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی به سوی اسرائیل محدود گزارش شده است. از این منظر، وقفه در حملات علاوه بر گشودن راه مذاکره، میتواند فرصتی برای کاهش فشار بر توان دفاعی و ذخایر نظامی آمریکا باشد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، برداشت دیگری ارائه کرده و توقف عملیات را نتیجه تغییر موضع [حکومت] ایران تحت فشار نظامی دانسته است. او گفته حملات آمریکا توان دریایی، هوایی، دفاع موشکی و تولید تسلیحات [حکومت] ایران را تضعیف کرده و تهران را به مذاکره متمایلتر ساخته است.
امنیت تنگه هرمز در مرکز مذاکرات قرار گرفته است
در ارزیابی گلفنیوز، تنگه هرمز فقط یکی از شروط توافق نیست، بلکه محور اصلی نگرانی کشورهای منطقه و بازار جهانی انرژی است. حمله به کشتیها در نزدیکی عمان، گزارش انفجار در حوالی خصب و حملات پهپادی به تاسیسات کویت نشان میدهد توقف حملات آمریکا هنوز به بازگشت ثبات در خلیج فارس منجر نشده است.
صدور هشدارهای امنیتی آمریکا درباره لغو پروازها، بستهشدن حریمهای هوایی و لزوم آمادگی شهروندان برای خروج از خاورمیانه نیز نشانهای است که واشینگتن همچنان احتمال تشدید درگیری را جدی میداند.
در مجموع، برداشت گلفنیوز این است که تصمیم ترامپ یک توقف تاکتیکی و مشروط برای آزمودن مسیر دیپلماسی است. این وقفه خطر حمله فوری را کاهش داده، اما تا زمانی که تهران توافق را تایید نکند و درباره تنگه هرمز و برنامه هستهای تفاهمی عملی شکل نگیرد، نمیتوان آن را آتشبس پایدار یا پایان جنگ دانست.
او شامگاه شنبه ۱۰ مرداد در شبکه اجتماعی تروثسوشیال نوشت: «ایالات متحده آمریکا در بالاترین سطح آمادگی نظامی، قدرت و توان رزمی قرار دارد؛ سطحی که از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون سابقه نداشته است و کاملا آماده اقدام علیه جمهوری اسلامی ایران است.»
ترامپ افزود: «با وجود این، ایران و همچنین دیگر کشورهای خاورمیانه از ما خواستهاند که فعلا از هرگونه حمله خودداری کنیم، زیرا بر سر چارچوب یک توافق به تفاهم رسیدهاند.»
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد: «این توافق شامل بازگشایی فوری، کامل و بدون هیچ قید و شرطی تنگه هرمز و همچنین پایان دادن به تهدید هستهای ایران خواهد بود.»
ترامپ افزود: «بر اساس این درخواست، به خاطر منافع آینده جهان و نیز برای بقای ایرانی موفق و شکوفا، با لغو این حمله موافقت کردهام؛ مشروط بر اینکه بتوانیم بهسرعت به یک توافق دست یابیم.»
او در پایان نوشت: «دولت اسرائیل نیز در این تعهد با من همراه است. همه دست به کار شوید و این توافق را نهایی کنید.»
نگرانی عربستان از تشدید درگیری
پیام دونالد ترامپ ساعاتی پس از انتشار گزارشی مبنی بر نگرانی عربستان سعودی از تشدید درگیریها و درخواست این کشور از آمریکا برای خودداری از حمله گسترده به جمهوری اسلامی منتشر شد.
ساعاتی پیش از انتشار این پیام، اکسیوس به نقل از مقام آمریکایی گفت که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز شنبه ۱۰ مرداد در تماس تلفنی با ترامپ نسبت به احتمال تشدید درگیری میان آمریکا و ایران ابراز نگرانی کرد و خواستار شفاف شدن برنامه عملیاتی آمریکا شد.
آسوشیتدپرس نیز بهنقل از فردی آگاه از این گفتوگو نوشت عربستان نگران است که اگر آمریکا زیرساختهای انرژی یا دیگر تاسیسات حیاتی ایران را هدف قرار دهد، تهران همانطور که اعلام کرده دست به حمله به زیرساختهای انرژی عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس بزند.
تلاش ریاض برای بازگرداندن دیپلماسی
عربستان سعودی، اگرچه در هفته گذشته همراه با آمریکا مواضع گروههای مورد حمایت ایران در عراق را هدف حمله قرار داد، اما همزمان از واشینگتن و تهران خواسته است بار دیگر به میز مذاکره بازگردند تا راهی برای پایان دادن به جنگ پنجماهه پیدا شود.
در همین راستا، محمد بن سلمان برادر خود، شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، را نیز این هفته به واشینگتن فرستاد تا در دیدارهای جداگانه با ترامپ و معاون او، جیدی ونس، درباره راهبرد آمریکا در قبال جمهوری اسلامی گفتوگو کند.
فشارهای سیاسی بر ترامپ
آسوشیتدپرس مینویسد ادامه عملیات نظامی آمریکا میتواند برای ترامپ و حزب جمهوریخواه هزینه سیاسی قابل توجهی داشته باشد؛ زیرا این جنگ در میان بخش قابل توجهی از افکار عمومی آمریکا محبوب نیست و همزمان اقتصاد جهانی را نیز تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر تحت تاثیر قرار داده است.
ترامپ پیشتر وعده داده بود پس از حمله غافلگیرانه جمهوری اسلامی به یک پایگاه نظامی آمریکا در اردن، واکنش نشان خواهد داد.
او جمعه ۹ مرداد نیز به تاکید بر اینکه اعتماد خود به رهبران جمهوری اسلامی برای مذاکره را از دست داده، به خبرنگاران گفته بود: «ما فقط میخواهیم پیروز شویم.»
رسانههای آمریکا پیش از این گزارش داده بودند که ترامپ بهطور جدی در حال بررسی حمله به زیرساختهای انرژی ایران در روزهای آینده است؛ اقدامی که در واکنش به حمله موشکی جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی آمریکا در اردن و ادامه اخلال تهران در کشتیرانی تنگه هرمز مطرح شده است. با این حال، او هنوز دستور نهایی برای اجرای این حملات را صادر نکرده است.
بهنوشته اکسیوس چنین حملهای میتواند به بیسابقهترین مرحله از تشدید جنگ پنجماهه میان آمریکا و حکومت ایران منجر شود؛ جنگی که تاکنون چندین بار با تلاشهای دیپلماتیک ترامپ متوقف شده اما هر بار پس از شکست مذاکرات، دوباره از سر گرفته شده است.
جمهوری اسلامی هشدار داده است که در صورت حمله، با هدف قرار دادن تاسیسات انرژی و زیرساختی اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس پاسخ خواهد داد.
یکی از مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفت: «سعودیها نگرانی خود را ابراز کردند و خواستار شفاف شدن برنامه عملیاتی آمریکا شدند.»
منبع دیگری که از محتوای تماس آگاه بوده نیز به اکسیوس گفت محمد بن سلمان از ترامپ خواسته است تنشها را کاهش دهد و از اجرای حملات صرفنظر کند.
کاخ سفید و سفارت عربستان در واشینگتن از اظهار نظر درباره این تماس خودداری کردند.
ترامپ چهارشنبه با شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی و برادر ولیعهد این کشور، دیدار کرده بود.
اکسیوس بهنقل از یک منبع آگاه نوشت این دیدار پس از ملاقات خالد بن سلمان با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، به برنامه سفر او اضافه شد. در آن دیدار، وزیر دفاع عربستان به ونس گفته بود که ریاض خواهان کاهش تنش با جمهوری اسلامی است.
این موضع در حالی مطرح شد که هفته گذشته آمریکا و عربستان بهطور مشترک مواضع گروههای شبهنظامی نزدیک به جمهوری اسلامی در عراق را هدف حمله قرار داده بودند.
بهگفته همان منبع، دیدارهای انجامشده با مقامهای آمریکایی با هدف انتقال دیدگاههای محمد بن سلمان درباره جنگ ایران و تحولات گستردهتر منطقه صورت گرفته است.
بهنوشته اکسیوس عربستان سعودی که یکی از مهمترین متحدان واشینگتن در منطقه به شمار میرود، با وجود برخی اختلافها طی پنج ماه گذشته، در چند مقطع حساس از آغاز جنگ بر سیاست ترامپ در قبال جمهوری اسلامی تاثیر گذاشته است.
اکسیوس افزود همزمان، دیگر قدرتهای منطقه از جمله قطر، امارات متحده عربی، ترکیه و پاکستان نیز در حال اعمال فشار بر آمریکا و حکومت ایران برای کاهش تنشها هستند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه با ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان که از میانجیهای اصلی میان تهران و واشینگتن به شمار میرود، گفتوگو کرد. او همچنین با وزیران امور خارجه ترکیه و عربستان درباره احتمال حمله آمریکا رایزنی کرد.
اکسیوس در عین حال گزارش داد که میانجیهای قطری نیز شنبه بهطور جداگانه با عباس عراقچی، استیو ویتکاف نماینده ویژه کاخ سفید، و مقامهای عمانی دیدار کردند تا به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز دست یابند.
بهگفته یک منبع مطلع از این مذاکرات، گفتوگوها پیشرفتهایی داشته است، اما هنوز مشخص نیست که این پیشرفتها برای مهار بحران و جلوگیری از تشدید درگیریها کافی خواهد بود.
بر اساس هشدار مشترکی که اداره تحقیقات فدرال آمریکا (افبیآی) و آژانس حفاظت از محیط زیست منتشر کردهاند، «عوامل سایبری مخرب» از راه دور در کنترلکنندههای منطقی قابل برنامهریزی (PLC) که از طریق اینترنت به سامانههای آب متصل هستند، دستکاری کردهاند؛ اقدامی که باعث کاهش فشار آب و بروز آبگرفتگی در برخی تاسیسات شده است.
این هشدار در حالی منتشر میشود که مقامهای اطلاعاتی آمریکا اعلام کردهاند احتمال زیادی وجود دارد جمهوری اسلامی پشت حمله هماهنگ سایبری به بیش از ۳۰ سامانه آب شهری در ایالت مینهسوتا باشد. کارشناسان نیز سالهاست هشدار میدهند که صنعت آب آمریکا، که در برابر مقررات سختگیرانه امنیت سایبری مقاومت کرده است، در برابر چنین حملاتی آسیبپذیر است.
با این حال، نهادهای اطلاعاتی آمریکا هنوز بهطور قطعی نتیجه نگرفتهاند که تهران مسئول حملات مینهسوتاست. اما این حملات پس از هشدارهای مکرر مقامهای فدرال امنیت سایبری رخ داده است؛ هشدارهایی که میگفتند حکومت ایران طی ماههای گذشته دستگاههای متصل به اینترنت را که عملیات تاسیسات آب، فاضلاب و انرژی آمریکا را کنترل میکنند، هدف قرار داده است.
با این همه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه در نشست کابینه در کمپ دیوید، نقش حکومت ایران در حمله مینهسوتا را رد کرد و بار دیگر مقامهای این ایالت را مقصر دانست.
او گفت: «من مینهسوتا را مقصر میدانم، چون بهشدت بیکفایت هستند. فرماندار فاسد مینهسوتا مقصر است. ایران مشکلات بسیار بزرگتری دارد تا اینکه بخواهد نگران مینهسوتا باشد.»
در مقابل، تیم والز، فرماندار دموکرات مینهسوتا، هم جمهوری اسلامی و هم ترامپ را مسئول دانست و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ دقیقا میداند چه کسی مسئول این حمله است و میداند ایالتهای دیگری هم هدف قرار گرفتهاند. این همان چیزی است که جنگ مدرن امروز به آن شباهت دارد و بیش از پیش نشان میدهد هیچ برنامهای برای پیروزی در جنگ با ایران وجود ندارد.»
مقامهای فدرال نام ایالتهای آسیبدیده را اعلام نکردهاند. با این حال، علاوه بر مینهسوتا، ایالتهای میشیگان و داکوتای جنوبی نیز وقوع حملات مشابه را گزارش کردهاند.
بهنوشته واشینگتنپست کارشناسان معتقدند شمار ایالتهای درگیر احتمالا بسیار بیشتر است.
جاشوا کورمن، کارشناس امنیت عمومی و تابآوری در موسسه امنیت و فناوری، گفت: «ما فقط یک اینترنت داریم و همین تجهیزات در اختیار همه این قربانیان است. از نظر تئوری، این آسیبپذیریها میتواند در هر ۵۰ ایالت وجود داشته باشد.»
به گفته الک دیویسون، تحلیلگر برنامه واتر ایساک (WaterISAC) که با دولت آمریکا برای تقویت امنیت سایبری بخش آب همکاری میکند، مهاجمان تاکنون از روشهایی «نهچندان پیچیده» استفاده کردهاند. آنها معمولا کنترلکنندههایی را هدف قرار دادهاند که دارای رمز عبور ضعیف یا حتی بدون هیچگونه اعتبارسنجی امنیتی بودهاند.
پس از نفوذ، مهاجمان رمزهای عبور را تغییر داده، اپراتورها را از سامانه خارج کرده و ارتباط کنترلکنندهها را قطع کردهاند.
دیویسون گفت این حملات باعث شده برخی شهرها هشدار جوشاندن آب صادر کنند و بسیاری از تاسیسات ناچار شوند برای مدت طولانی بهصورت دستی فعالیت کنند.
کارشناسان هشدار میدهند خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که مهاجمان منطق کنترلی یا نرمافزار این سامانهها را تغییر دهند، بهگونهای که اپراتورها متوجه مشکل نشوند؛ برای مثال ممکن است سطح مواد شیمیایی خطرناک تغییر کند، در حالی که صفحههای نمایش همچنان وضعیت عادی را نشان دهند.
کرت گودت، رییس بخش اطلاعات شرکت امنیت سایبری دراگوس (Dragos)، به واشینگتنپست گفت: «اپراتورها همه چیز را عادی میبینند، هیچ هشداری فعال نمیشود و سامانه ممکن است بدون اینکه کسی متوجه شود وارد وضعیتی ناایمن شود.»
بهنوشته این روزنامه کارشناسان تقریبا اتفاق نظر دارند که زیرساختهای آب آمریکا بیش از یک دهه است که بهشدت آسیبپذیر بودهاند.
