مقامهای روسیه اعلام کردند موجی از حملات پهپادی اوکراین به چند منطقه این کشور، هفت کشته و دهها زخمی بر جای گذاشت و در پی سقوط بقایای یک پهپاد، یک مخزن نفت در نزدیکی مسکو آتش گرفت.
خبرگزاری رویترز شنبه ۲۷ تیر به نقل از یوگنی پرویشوف، فرماندار منطقه تامبوف، نوشت که پهپادهای اوکراینی به انبار شرکت «وایلدبریس»، بزرگترین خردهفروش آنلاین روسیه، در شهر کوتوفْسک برخورد کردند.
پرویشوف گفت: «هفت کارگر شیفت شب در محل کشته و ۲۵ نفر زخمی شدند.»
او افزود نیروهای روسیه ۲۸ پهپاد دیگر را پیش از رسیدن به هدف سرنگون کردند و در صورت موفقیت کامل حمله، «شمار تلفات غیرنظامیان» میتوانست بیشتر باشد.
در حملهای جداگانه به انبار دیگری از همین شرکت در شهر الکتروستال، در شرق مسکو، ۲۴ نفر زخمی شدند.
تاتیانا کیم، از بنیانگذاران و مدیرعامل وایلدبریس، این حادثه را «شبی هولناک» برای روسیه و شرکت خود خواند و به خانوادههای قربانیان تسلیت گفت.
از سوی دیگر، آندری ووروبیوف، فرماندار منطقه مسکو، اعلام کرد سقوط بقایای یک پهپاد در شهر نوگینسک باعث آتشسوزی در یک مخزن نفت شد.
او درباره میزان خسارت به این تاسیسات توضیحی نداد، اما گفت دو نفر زخمی و یک زایشگاه در نزدیکی محل حادثه، تخلیه شد.
حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه مسکو در سوم تیر نیز سبب وارد آمدن خسارتهای گسترده به این مجموعه نفتی شد و به تعطیلی این پالایشگاه دستکم تا پایان سال ۲۰۲۶ انجامید.
حملات روسیه به بنادر دریای سیاه
همزمان، مقامهای اوکراینی گفتند حملات روسیه به دو شهر بندری در دریای سیاه در ۲۶ تیر دستکم سه کشته بر جای گذاشت.
دادستانی منطقهای اعلام کرد حمله پهپادی روسیه به زیرساختهای بندری شهر میکولایف به سه کشتی غیرنظامی با پرچم خارجی آسیب زد.
در یکی از این حملات، دو شهروند اوکراینی که در یک کشتی خارجی حضور داشتند، کشته شدند.
در حملهای دیگر به اودسا، بزرگترین بندر اوکراین، یک نفر جان باخت.
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
اوله کیپر، فرماندار اودسا، گفت حمله دیگری که به یک کشتی با پرچم جزایر مارشال در یکی از بنادر منطقه انجام شد، موجب آتشسوزی در این کشتی شد و چهار نفر از ۱۷ خدمه آن را زخمی کرد.
تمامی خدمه این کشتی تخلیه شدند.
وزارت دفاع روسیه اعلام کرد نیروهای این کشور در حملاتی شبانه، تاسیسات بندری در اودسا و چورنومورسک را هدف گرفتند.
روسیه از آغاز جنگ بارها به مسیرهای صادرات دریایی اوکراین حمله کرده است، اما این حملات در هفتههای اخیر شدت یافته و بیشتر متوجه بنادری شده است که بخش عمده غلات و دیگر کالاهای صادراتی اوکراین را جابهجا میکنند.
اداره بنادر اوکراین اعلام کرد حملات روسیه در ماه ژوئیه به بنادر و کشتیهای غیرنظامی، ۱۱ کشته از جمله کارکنان بندر و خدمه خارجی بر جای گذاشته است.
به گفته بازرگانان و تحلیلگران، ادامه حملات باعث توقف بخشی از صادرات غلات و تقریبا تعلیق کامل خرید غله در پایانههای بندری شده است.
پیش از این و در حمله موشکی دیگری به یک ساختمان مسکونی در اودسا نیز دو نفر کشته و چند نفر زخمی شدند.
ویکتوریا، یکی از ساکنان اودسا، به رویترز گفت تعداد هشدارهای حمله هوایی بیسابقه شده و هشدارها تقریبا یکی پس از دیگری به صدا درمیآیند.
اوکراین نیز کارزار خود را برای مختل کردن پشتیبانی لجستیکی ارتش روسیه و منزوی کردن شبهجزیره کریمه، ادامه داده است.
رابرت برودی، فرمانده نیروهای سامانههای بدون سرنشین اوکراین، گفت نیروهای این کشور ۲۶ تیر ۱۲ شناور روسی دیگر را در دریای سیاه هدف قرار دادند.
به گفته او، شمار شناورهای هدف قرار گرفته در ماه جاری در دریای آزوف و دریای سیاه به ۱۵۹ مورد رسیده است.
وزارت دفاع روسیه در مقابل اعلام کرد نیروهای این کشور طی یک هفته گذشته ۲۴ شناور مورد استفاده ارتش اوکراین را هدف قرار دادهاند.
فواد حسین، وزیر خارجه عراق، پیشنهاد کرده است نشستی با حضور عراق، جمهوری اسلامی و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس برگزار شود تا طرفها درباره امنیت منطقهای و همکاریهای اقتصادی گفتوگو کنند.
عربنیوز شنبه ۲۷ تیر ماه نوشت که تهران از این ابتکار استقبال کرده و آن را بخشی از چارچوبی امنیتی دانسته است که کشورهای منطقه، نه قدرتهای خارجی، آن را هدایت کنند.
برای بغداد نیز این طرح فرصتی است تا عراق را فراتر از صحنه رقابت قدرتهای منطقهای نشان دهد.
با این حال، تحلیلگران معتقدند موفقیت عراق تنها به آمادگی آن برای میزبانی گفتوگوها بستگی ندارد، بلکه به پاسخ این پرسش نیز وابسته است: آیا بغداد میتواند کشورهای خلیج فارس را متقاعد کند که قادر به مهار گروههای مسلح فعال در خاک خود است؟
لحیب هیگل، تحلیلگر ارشد عراق در گروه بینالمللی بحران، گفت بغداد از گشودن مسیر تازهای برای گفتوگو میان جمهوری اسلامی و کشورهای خلیج فارس سود دیپلماتیک خواهد برد، بهویژه آن که روابط بغداد با شورای همکاری، پس از جنگ ایران آسیب دیده است.
این ابتکار در مقطع حساسی برای دولت تازه عراق به نخستوزیری علی الزیدی مطرح شده است. او میکوشد روابط با کشورهای خلیج فارس را گسترش دهد، سرمایهگذاری خارجی جذب کند و توانایی بغداد را برای ایفای نقشی منطقهای، نشان دهد.
الزیدی همچنین در پی بازتعریف مناسبات عراق با واشینگتن است.
او در دیدار با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت هدفش این است که «نیروهای آمریکایی [از عراق] خارج شوند و شرکتهای آمریکایی وارد شوند». رویکردی که نشاندهنده تلاش او برای انتقال روابط دو کشور از محور امنیتی به سرمایهگذاری و بازسازی است.
مانع اصلی: گروههای مسلح
جنگ ایران، تلاش عراق برای نزدیک شدن به کشورهای حوزه خلیج فارس را دشوار کرده است.
هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس از حملات، رهگیریها یا خسارتهای مرتبط با موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی خبر دادهاند. گزارشهایی مبنی بر انجام برخی حملات از خاک عراق نیز نگرانیها را درباره توانایی بغداد در مهار گروههای مورد حمایت تهران افزایش داده است.
هیگل گفت این موضوع ممکن است برای کشورهای خلیج فارس تعیینکننده باشد، هرچند آنها مایلاند به دولت تازه عراق فرصت بدهند.
عربستان سعودی نیز از تعهد بغداد برای جلوگیری از استفاده از خاک عراق علیه کشورهای خلیج فارس استقبال کرده است.
عراق سالها تلاش کرده است میان واشینگتن و تهران توازن برقرار کند و همزمان روابط خود را با همسایگان عرب گسترش دهد، اما تا زمانی که خصومت میان جمهوری اسلامی از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر ادامه دارد، تبدیل عراق از میدان رقابت به بازیگری موثر در امنیت منطقه، دشوار خواهد بود.
حمایت تهران از ابتکار بغداد نیز برداشتهای متفاوتی ایجاد کرده است. جان کالابرس، پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه، گفت جمهوری اسلامی این طرح را فرصتی برای کاهش تنشهای منطقهای، مقابله با انزوای دیپلماتیک، کسب مشروعیت بیشتر و دور زدن آمریکا میبیند.
تهران مدتهاست با نقش مسلط آمریکا در امنیت خلیج فارس مخالفت میکند. از این منظر، نشست بغداد به جمهوری اسلامی امکان میدهد بر این موضع تاکید کند که امنیت منطقه باید به دست کشورهای منطقه برقرار شود.
در عین حال، کشورهای عربی، عراق را صرفا امتداد نفوذ جمهوری اسلامی نمیدانند و عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر، در سالهای اخیر روابط اقتصادی و دیپلماتیک خود را با بغداد، بهویژه در حوزه انرژی و زیرساخت، گسترش دادهاند.
از میزبان تا میانجی
عراق پیشتر نیز میزبان گفتوگوهای ایران و عربستان سعودی بوده است، اما میزبانی مذاکرات با ایجاد یک چارچوب پایدار امنیتی تفاوت دارد.
چنین چارچوبی مستلزم رسیدگی به فعالیتهای موشکی و پهپادی، گروههای مسلح، امنیت دریایی و بیاعتمادی عمیق پس از ماهها درگیری است.
کالابرس گفت بدون اقدامات ملموس اعتمادساز، سخنان سیاسی به تنهایی ارزشی ندارد.
الزیدی وعده داده است پس از پایان ماموریت ائتلاف به رهبری آمریکا، هیچ گروه مسلحی خارج از کنترل دولت فعالیت نکند. برخی گروههای نزدیک به تهران برای همکاری اعلام آمادگی کردهاند، اما برخی دیگر همچنان با خلع سلاح مخالفت میکنند.
در نهایت، موفقیت ابتکار بغداد به توانایی دولت عراق در کنترل تحولات خارج از میز مذاکره وابسته است.
اگر عراق نتواند مانع شود گروههای مسلح فعال در خاکش این کشور را به تنشهای تازه بکشانند، نقش بغداد ممکن است به میزبانی محدود بماند، نه میانجیگری.
با این همه، فرصت عراق هرچند محدود، واقعی است. کشورهای خلیج فارس آمادهاند به دولت تازه فرصت بدهند، تهران از یک مسیر منطقهای استقبال کرده و بغداد نیز برای جذب سرمایهگذاری و افزایش اعتبار منطقهای خود انگیزه کافی دارد.
نشریه «تسک اند پرپس» که طبق اطلاعات موجود در وبسایتاش نگاه نظامیان را بازتاب میدهد،۲۶ تیر ماه در گزارشی نوشت این تصمیم در قالب یک اطلاعیه اداری نیروی دریایی، موسوم به «ناوادمین»، ابلاغ شده است. رایلی سدر، خبرنگار «نیوی تایمز»، نخستین بار روز جمعه از صدور این دستور خبر داده بود.
براساس این اطلاعیه، تصاویر و زندگینامههای رسمی منتشرشده در وبسایتها و صفحات شبکههای اجتماعی نیروی دریایی، افسران و خانوادههایشان را با «خطر فزاینده» مواجه میکند. این دستور افسران و ملوانانی را در بر میگیرد که در سمتهایی مانند فرمانده، معاون فرمانده، رییس ستاد، مسئول ارشد ستاد، معاون یا فرمانده ارشد ملوانان خدمت میکنند.
نیروی دریایی آمریکا در این اطلاعیه تاکید کرده است که امنیت ملوانان و خانوادههای آنان «اولویت مطلق» این نیرو به شمار میرود. به گفته این نهاد، دشمنان در فضای امنیتی امروز بهطور فزایندهای اطلاعات عمومی را گردآوری و تجمیع میکنند تا کارکنان نظامی را ردیابی، شناسایی و هدف قرار دهند.
در این اطلاعیه همچنین آمده است انتشار زندگینامه اعضای ارشد فرماندهی، با جلب توجه غیرضروری و افزایش جستوجوهای اینترنتی، ناخواسته خطرات امنیتی برای آنان ایجاد میکند. بر همین اساس، واحدهایی که افسرانی با درجه دریاسالار سهستاره یا پایینتر فرماندهی آنها را بر عهده دارند، دیگر اجازه انتشار تصاویر و زندگینامههای رسمی این افراد را در وبسایتهای عمومی ندارند.
این دستور تنها شامل اطلاعاتی که در آینده منتشر میشوند نیست. همه تصاویر و زندگینامههایی که اکنون در وبسایتهای نیروی دریایی قرار دارند نیز باید از دسترس عمومی خارج شوند، هرچند نسخههای آنها در بایگانی داخلی نیروی دریایی نگهداری خواهد شد.
زندگینامه فرماندهان در وبسایتهای نیروی دریایی معمولا با قالبی یکسان منتشر میشود و شامل سوابق تحصیلی و خدمتی، مسئولیتهای فرماندهی کشتیها و واحدها، ماموریتهای ستادی، خلاصهای از اعزامهای عملیاتی و نشانها و جوایز آنان است. این اطلاعات در مجموع شبیه رزومههای حرفهای منتشرشده در لینکدین است. تصاویر رسمی نیز اغلب فرماندهان را در حالی نشان میدهد که مقابل پرچم آمریکا و نیروی دریایی ایستادهاند.
این صفحات تاکنون به مردم و رسانهها امکان میدادند مشخص کنند چه کسی فرماندهی هر کشتی یا واحد را بر عهده دارد و هنگام انتصاب، ارتقا یا برکناری افسران، سوابق خدمتی آنان را بررسی کنند. حذف این اطلاعات میتواند دسترسی عمومی و رسانهای به مشخصات فرماندهان را محدود کند.
هنوز روشن نیست این دستور شامل اطلاعیههای مربوط به تغییر فرماندهی یا مطالبی میشود که واحدهای نیروی دریایی برای تقویت روحیه در شبکههای اجتماعی منتشر میکنند و ممکن است نام و تصویر فرماندهان و ملوانان را در بر داشته باشند. همچنین مشخص نیست نیروی دریایی قصد دارد در شیوههای دیگر ردیابی کارکنان و کشتیها، از جمله جمعآوری تجاری دادهها، تغییری ایجاد کند یا خیر.
بر اساس این گزارش که جمعه ۲۶ تیر منتشر شد، گفتوگوها هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و تشدید تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی میتواند روند مذاکرات را با پیچیدگی روبهرو کند.
رویترز نوشت هرگونه توافق دفاعی جدید میان کویت و پاکستان میتواند درباره نقش اسلامآباد در میانجیگری احتمالی میان تهران و واشینگتن در آینده پرسشهایی ایجاد کند.
دو کشور از سال ۲۰۲۳ یک توافق دفاعی محدود برای آموزش نیروها و برگزاری رزمایشهای مشترک دارند، اما کویت اکنون خواهان توافقی گستردهتر، مشابه پیمان دفاعی پاکستان و عربستان سعودی است.
به گفته یکی از مقامهای دولت پاکستان، خواستههای کویت شامل استقرار «هزاران نیروی پاکستانی، جنگندهها، پهپادها، یک سامانه پدافند هوایی و دیگر تجهیزات دفاعی» در خاک این کشور است.
با این حال، هنوز مشخص نیست اسلامآباد تا چه اندازه حاضر است چنین تعهدی را بپذیرد، زیرا توافق دفاعی با ریاض حاصل دههها همکاری راهبردی و روابط نزدیک دو طرف بوده است.
یک مقام امنیتی پاکستان در مصاحبه با رویترز گفت فهرست خواستههای کویت «همه چیز» را در بر میگیرد، اما اسلامآباد در شرایط فعلی قادر به بررسی اعزام نیروهای رزمی نیست.
یک منبع خاورمیانهای نیز تایید کرد کویت در حال مذاکره با اسلامآباد از جمله درباره خرید تجهیزات دفاعی است، اما مشخص نیست این گفتوگوها به امضای یک پیمان دفاعی منجر شود.
پیشتر در ۲۵ تیر، رویترز گزارش داده بود این نگرانی در اسلامآباد وجود دارد که پیمان دفاعی پاکستان و عربستان سعودی که سال گذشته به امضا رسید، پای این کشور را به جنگ آمریکا و جمهوری اسلامی بکشاند.
بر پایه این گزارش، پس از حمله حوثیهای یمن به عربستان سعودی در ۲۲ تیر، اسلامآباد به تهران اطلاع داد هرگونه حمله به عربستان سعودی را حمله به خود تلقی خواهد کرد.
از زمان آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، کویت بارها هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفته است. این حملات بهویژه در روزهای اخیر تشدید شده است.
همکاری دفاعی در برابر امنیت انرژی
به گزارش رویترز، پاکستان توافقهای دفاعی با کشورهای منطقه را راهی برای جذب سرمایهگذاریهای مورد نیاز اقتصاد خود میداند.
این رسانه نوشت در چارچوب مذاکرات با کویت، اسلامآباد همچنین بهدنبال همکاری در زمینه امنیت انرژی است؛ موضوعی که بخشی از برنامه این کشور برای افزایش ذخایر راهبردی نفت و سوخت خود محسوب میشود.
یک منبع پاکستانی گفت کویت در حال بررسی ایجاد انبار سوخت تحت نظام «ذخیرهسازی امانی» در پاکستان است؛ طرحی که بر توافق موجود دو کشور برای تامین گازوئیل استوار خواهد بود.
ذخیرهسازی امانی سازوکاری است که در آن کالا یا سوخت بدون پرداخت فوری عوارض و مالیات در انبار نگهداری میشود و حقوق گمرکی هنگام ترخیص یا مصرف آن پرداخت خواهد شد.
دو منبع آگاه خبر دادند انتظار میرود پس از کاهش تنشها میان واشینگتن و تهران، مذاکرات با سرعت بیشتری ادامه یابد.
با این حال، تحلیلگران هشدار دادهاند این خوشبینی ممکن است واقعبینانه نباشد. محمد فیصل، پژوهشگر مسائل جنوب آسیا در دانشگاه فناوری سیدنی، در همین رابطه گفت پاکستان باید نسبت به خطرات پذیرش «تعهدات بیش از حد» آگاه باشد.
کشورهای خلیج فارس در پی شرکای امنیتی
رویترز در ادامه گزارش داد پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس طی یک سال گذشته مزایای ایجاد پیمانهای دفاعی جدید را مورد توجه قرار دادهاند.
پاکستان با برخورداری از ارتشی بزرگ و توان تولید جنگنده، برای برخی کشورهای عربی به گزینهای جایگزین یا مکمل برای چتر امنیتی آمریکا تبدیل شده است.
یک منبع آگاه به رویترز گفت مقامهای کویتی پاکستان را گزینهای مطمئن میدانند، زیرا این کشور علاوه بر همکاری دیرینه با ریاض، روابط مناسبی نیز با ایالات متحده دارد، مسلمان و سنیمذهب است و همکاری با آن نسبت به برخی گزینههای دیگر حساسیت کمتری ایجاد میکند.
رویترز افزود ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی نیز در حال تهیه پیشنویس یک پیمان دفاعی سهجانبه هستند که جدا از توافق دوجانبه کنونی اسلامآباد و ریاض خواهد بود.
همچنین بحرین به انعقاد توافقی مشابه علاقهمند است و اردن نیز برای همکاری با پاکستان در زمینه خرید تسلیحات و آموزش نظامی ابراز تمایل کرده است.
بحرین و اردن نیز از جمله کشورهایی هستند که در ماههای اخیر هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، در چارچوب نشستهای منظم مشترک کابینه دو کشور با یکدیگر دیدار کردند. این نشست با هدف عبور از تنشهایی برگزار شد که پس از شکست پروژه مشترک و پرسروصدای ساخت جنگنده نسل آینده در اوایل سال جاری به وجود آمده بود.
مرتس در یک نشست خبری مشترک که در آن دو رهبر فهرستی از اهداف مشترک، از جمله توسعه سامانههای دفاع موشکی و سامانههای حملات دوربرد را تشریح کردند، گفت: «ما هر اقدامی را که برای حفظ آزادی، امنیت و دفاع جمعیمان ضروری باشد، انجام میدهیم.»
هر دو رهبر همچنین از چین انتقاد کردند و گفتند پکن با ارائه سطحی از حمایت دولتی از صنایع خود که دستکم هشت برابر بیشتر از سایر کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) است، به قواعد تجارت بینالمللی احترام نمیگذارد.
مکرون گفت: «ما به هیچ وجه، چه در دیپلماسی و چه در اقتصاد، ضدچین نیستیم، اما با نگاهی واقعبینانه به این کشور مینگریم.»
او افزود اروپا هر روز با چین حدود یک میلیارد یورو (۱.۱۴ میلیارد دلار) کسری تجاری دارد.
همکاری در زمینه بازدارندگی هستهای
دو رهبر پیشتر نیز پیشنهادهایی را برای همکاری فرانسه با آلمان در حوزه بازدارندگی هستهای مطرح کرده بودند؛ اقدامی که در پی نشانههای فزاینده از تمایل واشینگتن به کاهش تعهدات دفاعی خود در اروپا صورت گرفته است.
مرتس گفت: «ما در این زمینه گامبهگام پیش میرویم و ممکن است این روند در نهایت به یک دکترین جدید منجر شود، اما امروز برای چنین نتیجهگیریای بسیار زود است.»
او افزود هرگونه همکاری در این زمینه مکمل ترتیبات موجود در چارچوب ائتلاف ناتو خواهد بود.
مکرون نیز تاکید کرد که فرانسه همچنان مسئولیت کامل تامین مالی بازدارندگی هستهای خود را بر عهده خواهد داشت.
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال مشارکت مالی آلمان در برنامه هستهای فرانسه گفت: «هزینه برنامه هستهای فرانسه همواره از سوی خود فرانسه تامین خواهد شد.»
پروژه موسوم به سامانه هوایی رزمی آینده (FCAS) نیز، با وجود کنار گذاشته شدن طرح ساخت یک جنگنده مشترک، ادامه خواهد یافت و توسعه سامانههای اطلاعاتی مبتنی بر رایانش ابری که هسته اصلی این پروژه را تشکیل میدهند، دنبال خواهد شد.
مکرون گفت: «پروژههای باقیمانده، از جمله بخشهای مربوط به سامانه ابری و سایر حوزهها، همچنان میان شرکتهای صنعتی دو کشور در حال پیشرفت هستند.»
شی در سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای، از کشورهای جهان خواست «فرصت تاریخی» هوش مصنوعی متنباز را مغتنم بشمارند.
او همچنین نسبت به شکلگیری «بیعدالتیهای تاریخی جدید» ناشی از دسترسی نابرابر به این فناوری هشدار داد و متعهد شد به کشورهای در حال توسعه برای ایجاد توانمندیهای هوش مصنوعی کمک کند.
بهنوشته رویترز سخنان روز جمعه شی روشنترین اظهار نظر درباره بلندپروازی چین برای شکل دادن به حکمرانی جهانی هوش مصنوعی محسوب میشود. او مدلهای متنباز چین را نوعی کالای عمومی جهانی معرفی کرد و در مقطعی تعیینکننده از رقابت برای رهبری فناوری، پکن را بهعنوان جایگزینی برای واشینگتن در جایگاهی ویژه قرار داد.
شی با مقایسه اهمیت هوش مصنوعی با اختراع موتور بخار و برق، چشماندازی ترسیم کرد که در آن چین فناوری و تخصص هوش مصنوعی را با کشورهای جنوب به اشتراک میگذارد و همزمان رهبری تلاشهای جهانی برای تدوین استانداردهای حاکم بر این فناوری نوظهور را بر عهده میگیرد.
این سخنرانی، ائتلاف هوش مصنوعی چین را رقیبی برای ابتکار بینالمللی «پاکس سیلیکا» به رهبری آمریکا معرفی کرد؛ طرحی که هدف آن ایمنسازی زنجیرههای جهانی تامین هوش مصنوعی و مواد معدنی حیاتی است، هرچند شی بهطور مستقیم از واشینگتن نام نبرد.
رسانههای دولتی چین بهطور فزایندهای راهبرد هوش مصنوعی پکن را پاسخی به آنچه تلاش تحت رهبری آمریکا برای برپایی یک «پرده آهنین هوش مصنوعی» مینامند، معرفی کردهاند.
«یویوان تانتین»، حساب شناختهشدهای در شبکههای اجتماعی که با شبکه دولتی سیسیتیوی (CCTV) ارتباط دارد، در تفسیری که پنجشنبه منتشر شد، گفت چین از طریق «تجمیع توان همه بشریت و همه کشورها برای ایجاد یک زیستبوم هوش مصنوعی متنباز و همهجانبه» در پی ساختن «نظمی دیگر» است.
در شرایطی که مدلهای هوش مصنوعی چینی با متنهای باز، در رقابت با سامانههای اختصاصی شرکتهای آمریکایی مانند اوپنایآی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic) بهسرعت پیشرفت میکنند، کنفرانس جهانی هوش مصنوعی تغییر چشمانداز این حوزه را برجستهتر میکند.
استارتاپ مونشاتایآی (Moonshot AI) مستقر در پکن، جمعه مدل کیمی کی۳ (Kimi K3) را رونمایی کرد و آن را از نظر تعداد پارامترها بزرگترین مدل هوش مصنوعی باز جهان خواند. این رونمایی یک ماه پس از آن انجام شد که دولت آمریکا بهدلیل نگرانیهای امنیتی، مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی آنتروپیک را بهطور ناگهانی کنار گذاشت.
رویترز اوایل این ماه گزارش داد که پکن در حال بررسی اعمال محدودیت بر دسترسی خارجی به برخی از مدلهای پیشرو هوش مصنوعی چین است؛ موضوعی که تنش فزاینده میان تبلیغ هوش مصنوعی متنباز از سوی این کشور و دستور کار روزبهروز سختگیرانهتر امنیت ملی آن را برجسته میکند.
شی همچنین خواستار آن شد که سامانههای هوش مصنوعی تحت کنترل انسان باقی بمانند و کشورها برای مدیریت خطرات هوش مصنوعی، سازوکارهای هشدار زودهنگام و واکنش اضطراری ایجاد کنند. این روشنترین اظهارات او تاکنون درباره ایمنی هوش مصنوعی بود.
رهبر چین همچنین خواستار اتخاذ تدابیری برای جلوگیری از سناریوهای خارج شدن هوش مصنوعی از کنترل شد و نسبت به خطرات سامانههای خودمختار هوش مصنوعی که میتوانند از نظارت و کنترل انسانی بگریزند، هشدار داد.
چین در حال قرار گرفتن در موقعیت «رهبری جهان» است
شی گفت چین آموزشهای هوش مصنوعی ارائه خواهد کرد و با کشورهای عضو بریکس، آسهآن، آمریکای لاتین و اتحادیه آفریقا مراکز همکاری در حوزه هوش مصنوعی ایجاد خواهد کرد؛ اقدامی که دیپلماسی هوش مصنوعی چین را با بلوکهای اصلی جنوب، جایی که پکن از پیش نفوذ قابل توجهی در آنها دارد، همسو میکند.
این سخنان یک روز پس از راهاندازی «سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی»، یا WAICO، مطرح شد؛ نهادی که چین آن را ایجاد کرده و ۲۹ کشور به عضویت آن درآمدهاند.
شی این سازمان را «نقطه عطفی در تاریخ توسعه هوش مصنوعی جهان» خواند و گفت این نهاد پاسخی به مطالبات کشورهای جنوب جهانی برای مشارکت بیشتر در حکمرانی هوش مصنوعی است.
تحلیلگران گفتند زمانبندی این سخنرانی، آنچه را میتوانست یک سخنرانی معمول درباره سیاستگذاری باشد، به بیانیهای تبدیل کرد که پیشرفتهای فناوری چین را به یک سکوی رسمی دیپلماتیک پیوند میزند.
بهگفته تحلیلگران، این فشار نهادی بازتاب تلاش گستردهتر چین برای جلوگیری از آن است که در بخشی که بهطور فزایندهای تحت تاثیر شرکتهای آمریکایی، محدودیتهای صادراتی آمریکا و مشارکتهای فناوری به رهبری واشینگتن شکل میگیرد، صرفا پذیرنده قواعد دیگران باشد.
جورج چن، رئیس بخش فعالیتهای دیجیتال در شرکتی مشاورهای، گفت: «پیام شی روشن است: چین نه در فناوری هوش مصنوعی و نه در استانداردهای آن از کسی پیروی نخواهد کرد. در عوض، چین قصد دارد در هر دو زمینه جهان را رهبری کند.»
چشماندازهای رقیب
کنفرانس جهانی هوش مصنوعی، که تا ۲۹ تیر ادامه خواهد داشت، در شرایطی برگزار میشود که واشینگتن و پکن برای نخستین گفتوگوهای دولتی خود درباره هوش مصنوعی در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ آماده میشوند.
این دو قدرت هفته گذشته در نشستی که از سوی سازمان ملل درباره هوش مصنوعی برگزار شده بود، چشماندازهای رقیبی ارائه کردند. مقامهای آمریکایی استدلال کردند که مقررات بیش از حد میتواند نوآوری را محدود کند، در حالی که چین مدلهای کمهزینه و متنباز خود را ابزاری برای کاهش شکاف جهانی در دسترسی به هوش مصنوعی معرفی کرد.
واشینگتن ۳۵ کشور را در حمایت از «بیانیه فرصتهای هوش مصنوعی» گرد هم آورده است، در حالی که ۲۹ کشور به سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی به رهبری چین پیوستهاند.
یک فرد آگاه از موضع آمریکا به رویترز گفت قزاقستان تنها کشوری است که نام آن در فهرست اعضای هر دو ابتکار دیده میشود.
او استدلال کرد که این همپوشانی محدود نشان میدهد بیشتر کشورهایی که با چارچوب واشینگتن همسو هستند، از ابتکار رقیب پکن حمایت نکردهاند.
در کنار شرکتهای فناوری پیشرو چین، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، قاسم ژومارت توکایف، رییسجمهوری قزاقستان، و آنوتین چارنویراکول، نخستوزیر تایلند، نیز از شرکتکنندگان کنفرانس جهانی هوش مصنوعی هستند.
