مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، به شبکه خبری سیانان گفت تفاهمنامه آمریکا و جمهوری اسلامی برای پایان جنگ یک «تغییردهنده بازی» است و کانادا از اجرای آن حمایت میکند.
او اشاره کرد که این توافق زمینه جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای و ادغام دوباره اقتصادهای منطقه را فراهم میکند.
کارنی همچنین گفت که متن توافق آمریکا و ایران را دیده و «کاملا» از آن حمایت میکند.
براساس این گزارش که سهشنبه ۲۶ خرداد منتشر شد، انتظار میرود این توافق به جمهوری اسلامی اجازه دهد در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات، نفت ایران را آزادانه به فروش برساند. همچنین این توافق راه را برای کاهش گستردهتر تحریمها، دسترسی به داراییهای مسدودشده و حتی ایجاد صندوق سرمایهگذاری احتمالی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران در صورت دستیابی به توافق نهایی هستهای هموار میکند.
بهنوشته اکسیوس منتقدان میگویند ترامپ پس از خروج از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، اکنون عملا همان مسیر را دنبال میکند؛ یعنی آزادسازی منابع مالی ایران در ازای امتیازات هستهای. به اعتقاد آنها، طرح صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری حتی میتواند گامی فراتر از توافق دولت باراک اوباما باشد.
کاخ سفید اما میگوید فضای بحثها تحت تاثیر «اطلاعات نادرست حکومت ایران» قرار گرفته و ساختار «پاداش در برابر عملکرد» بهترین راه برای دستیابی به قویترین توافق ممکن است.
اکسیوس در عین حال تاکید کرد که با این همه، مقامهای آمریکایی اذعان دارند که دستکم بخشی از مزایای اقتصادی از همان ابتدا به جمهوری اسلامی خواهد رسید.
وضعیت فعلی
یادداشت تفاهمی که قرار است جمعه بهطور رسمی امضا شود، برای آغاز ۶۰ روز مذاکرات درباره یک توافق جامعتر هستهای طراحی شده است.
مقامهای آمریکایی میپذیرند که هنوز مشخص نیست در نهایت توافق هستهای بلندمدتی حاصل شود یا نه، اما تاکید میکنند که منافع اقتصادی عمده ایران به تحقق چنین توافقی وابسته است.
در همین حال، کمبود اطلاعات رسمی درباره مفاد واقعی تفاهمنامه باعث شده ادعاهای مختلفی درباره انتقال میلیاردها دلار به ایران مطرح شود.
یک مقام آمریکایی در پاسخ به پرسشهای اکسیوس گفت: «این یک توافق مبتنی بر عملکرد است. ایران تنها در صورتی میتواند از مزایای تفاهمنامه بهرهمند شود که به تمام تعهدات خود پایبند باشد؛ از جمله نداشتن سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و عدم ایجاد اختلال در آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.»
ایران چه چیزهایی را فورا دریافت میکند؟
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت توافق شامل معافیتهای موقت تحریمی است که به ایران اجازه میدهد تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد نفت بفروشد؛ موضوعی که میتواند منبع درآمدی بسیار بزرگی باشد، بهویژه با پایان یافتن محاصره دریایی آمریکا.
رسانههای حکومتی در ایران گزارش کردهاند که تهران صرفا با امضای یادداشتتفاهم به داراییهای بلوکهشده خود دسترسی فوری خواهد یافت. مقامهای آمریکایی این ادعا را به شدت رد میکنند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت ایران ممکن است در ازای اقدامات اولیه برای اجرای توافق، «نشانههایی از حسن نیت» مانند کاهش محدود تحریمها یا دسترسی به بخشی از منابع مسدودشده دریافت کند.
گزارشهایی درباره توافقهای جانبی احتمالی که بر اساس آن کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات و قطر داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد کنند، از سوی یک مقام ارشد آمریکایی «مضحک» توصیف شده است.
با این حال، متن تفاهمنامه همچنان امکان تفسیرهای مختلف را باقی میگذارد. بر اساس گفته یک منبع آگاه از متن توافق، آمریکا متعهد شده است که داراییهای مسدودشده ایران را «پس از اجرای این تفاهمنامه، به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
ایران در صورت دستیابی به توافق هستهای چه به دست میآورد؟
بهنوشته اکسیوس طبق توضیحات منابع آگاه از متن توافق، اگر توافق نهایی هستهای حاصل شود، آمریکا متعهد خواهد شد همه تحریمهای ایران را بر اساس یک جدول زمانی توافقشده لغو کند.
کاخ سفید میگوید هر توافق نهایی باید شامل انتقال یا حذف اورانیوم با غنای بالا، توقف غنیسازی در آینده و ایجاد یک نظام بازرسی هستهای باشد.
یکی از مقامهای ارشد دولت آمریکا گفته واشینگتن ظرف دو تا سه هفته آینده متوجه خواهد شد که آیا ایران واقعا برای ارائه امتیازات هستهای جدی است یا نه. به گفته او، اگر چنین نباشد، مزایای مالی جمهوری اسلامی بسیار محدود خواهد بود.
صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
یکی از جنجالیترین بندهای احتمالی توافق، ایجاد صندوقی برای بازسازی ایران است.
بر اساس متن تفاهمنامه، هر توافق نهایی باید شامل «برنامهای قطعی و مورد توافق دو طرف» برای ایجاد صندوقی جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی ایران» باشد.
منابع آگاه از مذاکرات گفتهاند ایده ایجاد «صندوق شکوفایی» ابتدا از سوی قطر مطرح شده و طی هفتههای اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی نیز مورد بحث قرار گرفته است.
بر اساس این طرح، سرمایهگذاری بخش خصوصی از کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای شرق آسیا تامینکننده منابع این صندوق خواهد بود.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تاکید کرد که منابع این صندوق از مالیاتدهندگان آمریکایی تامین نخواهد شد و تنها در صورتی فعال میشود که ایران بهطور دائمی برنامه هستهای خود را متوقف کند، از ذخایر اورانیوم غنیشده خود صرفنظر کند و بازرسیهای هستهای را بپذیرد.
