دادههای کشتیرانی نشان میدهد دو نفتکش چینی حامل نفت، چهارشنبه از تنگه هرمز عبور کرده و از خلیج فارس خارج شدند که این موضوع امیدها به پایان احتمالی جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی را افزایش داده است، آن هم پس از اظهارات دونالد ترامپ و معاونش درباره پیشرفت مذاکرات با تهران.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت نوشت که رییسجمهوری آمریکا، ۲۹ اردیبهشت گفت جنگ «خیلی سریع» پایان خواهد یافت و جیدی ونس، معاون او، نیز از پیشرفت گفتوگوها با تهران برای رسیدن به توافقی بهمنظور پایان درگیریها سخن گفت.
ونس در نشست خبری کاخ سفید گفت: «در موقعیت نسبتا خوبی قرار داریم.»
ترامپ نیز یک روز پس از آنکه اعلام کرد حمله برنامهریزیشده جدید علیه ایران را پس از دریافت پیشنهاد تازه تهران متوقف کرده، گفت: «فقط یک ساعت تا تصمیم برای حمله فاصله داشتم.»
او در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت رهبران جمهوری اسلامی «برای رسیدن به توافق التماس میکنند» و هشدار داد اگر توافقی حاصل نشود، حمله جدید آمریکا در روزهای آینده انجام خواهد شد.
همزمان، بر اساس دادههای شرکتهای «الاسایجی» و «کپلر»، دو نفتکش چینی که از معدود ابرنفتکشهای حامل نفت عراق بودند که در ماه جاری از خلیج فارس خارج شدند، حدود چهار میلیون بشکه نفت خام حمل میکردند.
فشار سیاسی بر کاخ سفید
رویترز نوشت آمریکا نزدیک به سه ماه است در تلاش برای پایان دادن به جنگی است که همراه با اسرائیل آغاز کرد: «ترامپ در طول این جنگ بارها گفت توافق با تهران نزدیک است و همزمان تهدید کرد در صورت نرسیدن به توافق، حملات سنگینی علیه ایران انجام خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا اکنون در داخل این کشور با فشار شدید سیاسی روبهروست تا توافقی بهدست آید که به بازگشایی تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت و دیگر کالاها در جهان، منجر شود.
در حالی که قیمت بنزین در آمریکا همچنان بالاست، محبوبیت ترامپ نیز در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر کاهش یافته است.
کاهش قیمت نفت در پی سیگنالهای مثبت
این جنگ بزرگترین اختلال تاریخ در عرضه جهانی انرژی را ایجاد کرده و صدها نفتکش را در خلیج فارس متوقف کرده است. همزمان، زیرساختهای انرژی و حملونقل دریایی در سراسر منطقه نیز آسیب دیدهاند.
در پی سیگنالهای مثبت از سوی کاخ سفید و تحولات خلیج فارس، قیمت نفت کاهش یافت و بهای نفت برنت تا ۱۱۰ دلار و ۱۶ سنت در هر بشکه پایین آمد؛ هرچند بعدا بخشی از افت خود را جبران کرد.
توشیتاکا تازاوا، تحلیلگر شرکت «فوجیتومی سکیوریتیز»، گفت: «سرمایهگذاران میخواهند بدانند آیا واشینگتن و تهران واقعا میتوانند به نقطه مشترک برسند و توافق صلح حاصل کنند یا نه؛ بهویژه که موضع آمریکا هر روز تغییر میکند.»
مذاکرات دشوار با تهران
ونس در نشست خبری کاخ سفید اذعان کرد مذاکره با ساختار رهبری چندپاره جمهوری اسلامی دشوار است.
او گفت: «گاهی اصلا مشخص نیست موضع مذاکرهکنندگان ایرانی دقیقا چیست.»
ونس افزود آمریکا تلاش میکند خطوط قرمز خود را شفاف نگه دارد.
معاون ترامپ همچنین گفت یکی از اهداف سیاستهای دولت آمریکا جلوگیری از گسترش رقابت تسلیحات هستهای در منطقه است.
در مقابل، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، در شبکه ایکس نوشت توقف حمله آمریکا ناشی از آن بوده که واشینگتن دریافته هرگونه اقدام علیه حکومت ایران با «پاسخ قاطع نظامی» روبهرو خواهد شد.
رسانههای حکومتی ایران نیز گزارش دادند پیشنهاد تازه تهران برای صلح شامل توقف درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، خروج نیروهای آمریکایی از مناطق نزدیک به ایران و پرداخت غرامت بابت خسارتهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل است.
بر اساس اظهارات کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تهران همچنین خواستار لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و پایان محاصره دریایی آمریکا شده است.
با این حال، مفاد این پیشنهاد تفاوت چندانی با پیشنهاد قبلی جمهوری اسلامی ندارد؛ پیشنهادی که ترامپ هفته گذشته آن را «مزخرف» توصیف کرده بود.
آتشبس شکننده و ادامه تنشها
حملات آمریکا و اسرائیل پیش از توقف در قالب آتشبس در اوایل فروردین، هزاران نفر را در ایران کشت. اسرائیل نیز هزاران نفر دیگر را در لبنان کشت و صدها هزار نفر را در جریان عملیات علیه حزبالله، از خانههایشان آواره کرد.
حملات حکومت ایران به اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس نیز چند ده کشته بر جای گذاشته است.
آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل تا حد زیادی حفظ شده، اما در روزهای اخیر پهپادهایی از عراق به سمت کشورهای خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی و کویت، شلیک شدهاند. حملاتی که بهنظر میرسد از سوی تهران و گروههای همپیمانش انجام شده باشد.
ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفتهاند هدف آنان از آغاز جنگ، محدود کردن حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی منطقه، نابودی برنامه هستهای تهران، از بین بردن توان موشکی و فراهم کردن شرایط برای سرنگونی حکومت ایران بوده است.
رویترز نوشت که با این حال، جنگ هنوز نتوانسته جمهوری اسلامی را از ذخایر اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح تسلیحاتی محروم کند یا توانایی آن برای تهدید همسایگان از طریق موشکها، پهپادها و نیروهای نیابتی را از بین ببرد.
در عین حال، حکومت جمهوری اسلامی که در دی ماه با اعتراضات گسترده داخلی روبهرو شده بود، تا اینجای ماجرا حملات آمریکا و اسرائیل را بدون ظهور یک اپوزیسیون سازمانیافته، پشت سر گذاشته است.
علاوه بر مذاکرات رسمی، قرار است دو رهبر در ادامه روز در دیداری خصوصی گفتوگو کنند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت نوشت شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، با استقبال رسمی، گارد احترام و شلیک توپ، در حالی که کودکان پرچمهای چین و روسیه را در دست داشتند، در تالار بزرگ خلق از پوتین استقبال کرد.
این دیدار تنها چند روز پس از سفر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به پکن انجام شد و به همین دلیل، نحوه برگزاری و نتایج نشست شی و پوتین به دقت با سفر ترامپ مقایسه خواهد شد.
بر اساس متن منتشرشده از سوی خبرگزاری دولتی شینهوا، شی گفته است دو کشور باید بر «راهبرد بلندمدت» تمرکز کنند و برای ایجاد نظام حکمرانی جهانی «عادلانهتر و منطقیتر» همکاری داشته باشند.
او در آغاز دیدار با پوتین گفت: «روابط چین و روسیه به این سطح رسیده، زیرا توانستهایم اعتماد سیاسی متقابل و همکاری راهبردی را تعمیق کنیم.»
پوتین نیز گفت روابط دو کشور به حفظ ثبات جهانی کمک میکند و تاکید کرد روسیه در شرایط اختلال ناشی از بحران خاورمیانه، همچنان تامینکننده قابل اعتماد انرژی باقی مانده است.
او افزود: «حتی در شرایط حاصل از عوامل خارجی نامطلوب، همکاریها و روابط اقتصادی ما همچنان روندی مثبت و پویا دارند.»
پوتین همچنین اعلام کرد از شی برای سفر به روسیه در سال آینده دعوت کرده است.
«دیپلماسی چای» در پکن
شی به میزبانی رهبران خارجی در نشستهای غیررسمی برای نوشیدن چای شناخته میشود، اما نحوه و محل این دیدارها معمولا بهعنوان نشانهای از میزان اهمیت مهمان برای رهبر چین تعبیر میشود.
زمانی که شی یک سال قبل میزبان پوتین بود، دو رهبر بدون کراوات و در فضای باز مجموعه ژونگنانهای - باغ امپراتوری سابق که اکنون محل استقرار رهبری حزب کمونیست و دولت چین است - هنگام نوشیدن چای گفتوگو کردند.
در مقابل، قدم زدن ترامپ با شی در باغی محافظتشده، نوشیدن چای در همان مجموعه و بازدید از معبد بهشت در هفته گذشته، از نگاه ناظران، «برنامهای کنترلشدهتر و نمایشیتر» به نظر میرسید.
گریم اسمیت، پژوهشگر ارشد دانشگاه ملی استرالیا، گفت: «پکن از این تصاویر بسیار لذت میبرد. چین دوست دارد مرکز توجه جهان باشد و قطعا از این موضوع برای مخاطبان داخلی خود استفاده خواهد کرد.»
رسانههای دولتی چین، سفرهای پیاپی رهبران دو قدرت بزرگ را - که اختلافهای عمیق سیاسی، نظامی و اقتصادی با یکدیگر دارند - نشانهای از جایگاه جهانی پکن در نظم بینالمللی چندپاره کنونی توصیف کردهاند.
انتظارات بالا از سفر پوتین
پوتین که شی او را «دوست قدیمی» خطاب میکند، در شرایطی وارد پکن شد که تجارت دوجانبه پس از افت سال گذشته، دوباره روند افزایشی گرفته است.
ارزش تجارت دو کشور در چهار ماه نخست سال جاری، نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، ۱۶.۱ درصد افزایش یافته است.
با این حال، ارزش کل تجارت چین و روسیه در سال ۲۰۲۵ به ۱.۶۳ تریلیون یوان، معادل حدود ۲۴۰ میلیارد دلار، رسید که نسبت به رکورد سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۵ درصد کاهش نشان میدهد. نخستین افت در پنج سال گذشته.
پوتین پیشتر بر ضرورت توقف این روند نزولی تاکید کرده بود. موضوعی که اهمیت چین را برای اقتصاد روسیه، در شرایط تحریمهای غرب بهدلیل جنگ اوکراین، نشان میدهد.
او با هیاتی شامل معاونان نخستوزیر، وزیران، مدیران شرکتهای دولتی و روسای بانکهای بزرگ به پکن سفر کرده است.
کرملین اعلام کرده «انتظارات جدی» از این سفر وجود دارد. برنامه سفر علاوه بر مذاکرات رسمی، شامل مراسم امضای اسناد، ضیافت رسمی و نشست غیررسمی دو رهبر خواهد بود.
بر اساس اعلام کرملین، حدود ۴۰ سند همکاری میان دو کشور امضا خواهد شد و بیانیه مشترکی در ۴۷ صفحه، درباره تقویت مشارکت راهبردی دو کشور منتشر میشود.
خط لوله «قدرت سیبری ۲» در دستور کار
کارشناسان صنعت انرژی میگویند مذاکرات درباره خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» نیز احتمالا از محورهای مهم گفتوگوها خواهد بود. پروژهای که قرار است روسیه را به شمال چین متصل کند.
مشارکت موسوم به «بدون محدودیت» میان چین و روسیه، پس از اعمال تحریمهای غرب علیه مسکو بهدلیل جنگ اوکراین، بیش از پیش تقویت شده است.
در عین حال، بحران انرژی ناشی از «جنگ ایران» میتواند استدلال روسیه را برای تبدیل شدن به منبع بلندمدت تامین گاز چین تقویت کند؛ هرچند پکن احتمالا همچنان بر سیاست تنوعبخشی به منابع انرژی خود پافشاری خواهد کرد.
این وزارتخانه در فهرست و بیانیهای که سهشنبه ۲۹ اردیبهشت منتشر شد، اعلام کرد که «صرافی امین» و شبکهای از شرکتهای مرتبط با این صرافی مستقر در ایران را در فهرست سیاه قرار داده است. بر اساس این بیانیه، این شبکه انجام صدها میلیون دلار تراکنش خارجی را برای ایرانیانی که در فهرستهای تحریمی گذشته قرار داشتند، تسهیل کرده است.
در بیانیه وزارت خزانهداری، صرافی امین متعلق به «شرکت تضامنی ابراهیمی و شرکا» معرفی شده که با بانکهای تحریمشده جمهوری اسلامی و صادرکنندگان پتروشیمی، از جمله شرکت ملی نفت ایران، شرکت بازرگانی صنایع پتروشیمی خلیج فارس و شرکت پتروشیمی تریلیانس همکاری داشته است.
این بیانیه همچنین تاکید میکند که هرچند این شرکت در شهر تبریز ثبت شده است، اما شبکهای گسترده از شرکتهای پوششی در کشورهای امارات متحده عربی، ترکیه، چین و هنگکنگ دارد و از طریق آنها به دور زدن تحریمها، پولشویی فرامرزی، تسهیل پرداختهای مربوط به نفت، پتروشیمی، فلزات، تولید و خودرو، و پشتیبانی از واردکنندگان و صادرکنندگان تحریمشده ایرانی کمک میکند. همه این شرکتها نیز در فهرست تحریمهای جدید آمریکا قرار گرفتهاند.
هویت چهار فرد تحریمشده علی حضرتی، یوسف ابراهیمی، محمد ابراهیمی و صمد نعمتی اعلام شد که همگی به «شرکت تضامنی ابراهیمی و شرکا» مرتبطاند.
وزارت خزانهداری همچنین ۱۹ کشتی را که در «ناوگان سایه» برای انتقال نفت جمهوری اسلامی فعالیت داشتند، تحریم کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در بیانیهای گفت: «در حالی که وزارت خزانهداری در چارچوب کارزار «خشم اقتصادی»، نظام بانکی سایه و ناوگان سایه تهران را بهطور نظاممند هدف گرفته است، نهادهای مالی باید نسبت به شیوههایی که رژیم برای دستکاری نظام مالی بینالمللی و ایجاد آشوب به کار میگیرد، هوشیار باشند.»
او صبح سهشنبه در کنفرانس مقابله با تامین مالی تروریسم که در حاشیه اجلاس گروه ۷ برگزار شد، از متحدان آمریکا خواست «بدون بهانهجویی» در اجرای «تهاجمی» تحریمها علیه حکومت ایران و دیگر بازیگران مخرب مشارکت کنند.
هدف قرار دادن حماس و نهادهای مربوط به فلسطینیان
بخشی از فهرست تحریمهای تازه وزارت خزانهداری ایالات متحده به ایجاد محدودیتهایی برای گروههایی که به گفته این وزارتخانه با حماس و طرفداران آن مرتبطاند، اختصاص دارد.
در بیانیه وزارت خزانهداری اعلام شد که «چهار فرد مرتبط با ناوگان دریایی طرفدار حماس»، چهار فرد مرتبط با گروههای حماس، اخوانالمسلمین و حسم و همینطور انجمن علمای فلسطین نیز تحریم شدهاند.
در بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا آمده است: «دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، اوفک، چهار فرد مرتبط با یک ناوگان دریایی طرفدار حماس را تحریم کرده است. این ناوگان را «کنفرانس مردمی فلسطینیان خارج از کشور» یا PCPA، که پیشتر از سوی آمریکا تحریم شده، سازماندهی کرده و هدف آن دسترسی به غزه برای حمایت از حماس عنوان شده است.»
هرچند در این بیانیه بهطور مستقیم به «ناوگان جهانی صمود» اشاره نشده است، اما سیف هاشم کامل ابوکیشک که یکی از اعضای کمیته راهبری همین ناوگان بود، در فهرست تحریمها قرار داد. بیانیههای ناوگان جهانی صمود نیز از ابوکِشِک بهعنوان عضور کمیته راهبری نام برده است.
برگزارکنندگان این ناوگان همواره ماموریت خود را بشردوستانه اعلام کردهاند.
در این بیانیه همچنین آمده است که مروان ابوراس، مرتبط با «انجمن علمای فلسطین» و متهم به «اقدام به نمایندگی از حماس»؛ کریم سید احمد مغنی، «همکار کلیدی گروه حسم، شاخه خشونتآمیز اخوانالمسلمین در مصر»؛ محمد جمال حسن النجار، «عامل حماس، مرتبط با تلاش برای تهیه مواد منفجره، سلاح، برنامهریزی حملات و تامین مالی حقوق اعضای حماس»؛ و شریف احمد عویس احمد، «عضو یا مرتبط با حسم و متهم به اقدام به نمایندگی از این گروه» تحریم شدهاند.
وزارت خزانهداری ایالات متحده روند تحریمها علیه جمهوری اسلامی را با هدف افزایش محدویتهای مالی شدت بخشیده است.
۲۱ اردیبهشت، ۱۲ فرد و شرکت به دلیل آنچه «تسهیل فروش نفت ایران برای سپاه» معرفی شد، تحریم شدند.
۱۹ اردیبهشت مجموعهای از افراد و شرکتها در چین، هنگکنگ، بلاروس و امارات متحده عربی را به دلیل ارتباط با برنامههای تسلیحاتی و شبکههای تامین جمهوری اسلامی تحریم شدند.
۱۷ اردیبهشت هم پنج فرد و چهار شرکت عراقی که «بازوهای نیابتی جمهوری اسلامی» معرفی شدند، در فهرست تحریمها قرار گرفتند.
این بیانیه که سهشنبه ۲۹ اردیبهشت در پایان دومین و آخرین روز این نشست منتشر شد، میگوید: «بازگشت سریع عبور و مرور آزاد و امن از تنگه هرمز و دستیابی به راهحلی پایدار برای درگیری، ضروری است.»
وزیران دارایی و روسای بانکهای مرکزی کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، بریتانیا و ایالات متحده در بخش دیگری از این بیانیه اعلام کردند که فشار بر زنجیرههای تامین انرژی، غذا و کود، بهویژه کشورهای آسیبپذیر را تحت تاثیر قرار داده است.
این مقامها روزهای دوشنبه و سهشنبه، ۲۸ و ۲۹ اردیبهشت در پاریس گرد هم آمدند و در پایان دومین روز دو بیانیه صادر کردند. بیانیه اصلی بر مساله اوکراین، امنیت اقتصادی، مواد معدنی حیاتی، تجارت الکترونیک، مالیات بینالمللی، جرائم مالی، هوش مصنوعی، ثبات مالی و همکاریهای توسعهای تمرکز داشت. بیانیه دوم، با عنوان «اقتصاد جهانی، که نسبت به بیانیه اصلی کوتاهتر بود، پس از مشورت و تبادل نظر با کشورهای شریک، از جمله برزیل، هند، کنیا و کُره جنوبی منتشر شد.
امضاکنندگان بیانیه با تاکید بر اینکه به حفظ ثبات بازارهای انرژی پایبند هستند، از تمامی کشورها خواستند از اعمال محدودیتهای خودسرانه بر صادرات خودداری کنند.
در بخشی از بیانیه اصلی این نشست آمده است: «داراییهای روسیه در حوزههای قضایی ما تا زمانی که روسیه به جنگ پایان ندهد و غرامت نپردازد، بیحرکت باقی خواهد ماند.»
این بیانیه میافزاید: «ناترازی گسترده و مداوم حساب جاری جهانی میتواند تنشهای تجاری را تشدید کند.»
گفتوگو با وزیران دارایی گروه ۷ درباره تهدیدات تهران
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پس از نشست مالی گروه هفت، کنفرانسی با عنوان مقابله با تامین مالی تروریسم برگزار کرد و بحثهای طرح شده در نشست دو روزه گروه هفت را «سازنده» خواند.
او افزود یکی از بحثهای مهم این جلسات «تهدیدهای تروریستی» جمهوری اسلامی از محورهای نشستها بود.
بسنت از متحدان واشینگتن خواست اقدام علیه شبکههای مالی حکومت ایران را تشدید کنند؛ از جمله با تحریم تامینکنندگان مالی، افشای شرکتهای پوششی، بستن شعب بانکی و مقابله با شبکههای بانکی سایه جمهوری اسلامی.
وزیر خزانهداری آمریکا ۲۸ اردیبهشت گفته بود از وزیران دارایی گروه ۷ خواهد خواست نظام تحریمها علیه جمهوری اسلامی را دنبال کنند تا از تامین مالی «ماشین جنگی» حکومت ایران جلوگیری شود.
حضور دیگر کشورها در نشست گروه هفت
سهشنبه نمایندگانی از کشورهای دیگر، از جمله برخی کشورهای حوزه خلیج فارس، برزیل و کنیا نیز به نمایندگان گروه هفت پیوستند.
رولان لسکور، وزیر دارایی فرانسه، به خبرنگاران گفت: «ما بر سر این موضوع توافق داریم که صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی باید برای کشورهایی که بیش از همه در برابر تاثیر مناقشه خاورمیانه آسیبپذیرند، نقش فعالتری ایفا کنند و مطمئن شوند که به آنها کمک میشود.»
او افزود کمبود کود شیمیایی تاثیر ویژهای بر زنجیره تامین خواهد داشت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه گفت پس از آنکه تهران یک طرح صلح به واشینگتن فرستاد، حمله برنامهریزیشده علیه ایران را متوقف کرده است و اکنون «احتمال بسیار خوبی» برای دستیابی به توافقی وجود دارد که برنامه هستهای ایران را محدود کند.
اما دیگر کشورهای گروه هفت از این موضوع ناخشنودند که واشینگتن و اسرائیل، بدون توجه کافی به پیامدهای اقتصادی حملات علیه ایران و خطر قابل پیشبینی بستهشدن تنگه هرمز، این حملات را آغاز کردند.
لسکور گفت مقامهایی از قطر و امارات متحده عربی در نشست پاریس حضور داشتند تا درباره بحران در خلیج گفتوگو کنند.
سوریه و اوکراین نیز در بخشهایی از گفتوگوها شرکت کردند. این موضوع نشاندهنده تاکید گروه هفت بر تثبیت کشورهایی است که برای امنیت منطقهای و جهانی محوری تلقی میشوند.
مقامهایی از برزیل، هند و کره جنوبی نیز در این نشست حضور داشتند. این اقدام در راستای گسترش شراکتهای بینالمللی در زمانی صورت گرفت که ائتلافهای سنتی بیش از پیش زیر سوال رفتهاند.
