کشورهای حوزه خلیج فارس از قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل حمایت کردند که استفاده از «همه ابزارهای لازم» را برای تضمین کشتیرانی از طریق تنگه هرمز مجاز میداند. این عبارت در ادبیات سازمان ملل میتواند شامل اقدام نظامی نیز باشد. این قطعنامه با مخالفت روسیه و چین روبهروست.
جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، پنجشنبه ۱۳ فروردین در نشست شورای امنیت گفت حملات جمهوری اسلامی علیه همسایگان ایران از «همه خطوط قرمز» عبور کرده است.
او تاکید کرد شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس باید در هرگونه گفتوگو یا توافق با جمهوری اسلامی درباره تضمین امنیت منطقهای مشارکت داشته باشند.
بحرین که ریاست دورهای شورای امنیت را بر عهده دارد و عضو شورای همکاری خلیج فارس است، اعلام کرد خواهان برگزاری رایگیری در روز جمعه ۱۴ فروردین درباره این قطعنامه پیشنهادی است.
در این طرح از کشورها خواسته شده است «از همه ابزارهای لازم» برای تضمین عبور و مرور بینالمللی از تنگه هرمز، خلیج فارس و دریای عمان استفاده کنند.
این قطعنامه با مخالفت روسیه و چین که دارای حق وتو در شورای امنیت هستند، روبهرو شده و سرنوشت آن، به موضع این دو کشور بستگی دارد.
از سوی دیگر، ایویت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، در جلسه مجازی وزیران خارجه بیش از ۴۰ کشور جهان که برای بررسی راههای بازگشایی تنگه هرمز برگزار شد، گفت اقدامات جمهوری اسلامی به امنیت اقتصادی جهانی آسیب میزند.
او با اشاره به وضعیت تردد کشتیها افزود در ۲۴ ساعت گذشته تنها ۲۵ کشتی از این مسیر عبور کردهاند، در حالی که در شرایط عادی، روزانه حدود ۱۵۰ کشتی از تنگه هرمز عبور میکنند.
وزیر خارجه بریتانیا این کاهش شدید را نشانه اختلال جدی در یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان دانست و تاکید کرد «نیاز فوری» برای بازگرداندن آزادی ناوبری کشتیهای بینالمللی از طریق این آبراه وجود دارد.
کوپر همچنین گفت این مسیر حیاتی عملا بهدلیل اقدامات جمهوری اسلامی مسدود شده و جامعه جهانی باید برای بازگشایی آن اقدام کند.
همزمان با این تحولات، یک مقام ارشد حوثیهای یمن تهدید کرد در صورت تشدید حملات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی یا مشارکت هر یک از کشورهای حوزه خلیج فارس در این جنگ، حوثیها ممکن است بستن تنگه بابالمندب را در دستور کار قرار دهند.
محمد منصور، معاون وزیر اطلاعرسانی حوثیها، در مصاحبه با وبسایت المانیتور که شامگاه ۱۲ فروردین منتشر شد، گفت: «ما مسئولیتی دینی، اخلاقی و انسانی داریم که به ما اجازه نمیدهد دست روی دست بگذاریم.»
او افزود: «بستن تنگه بابالمندب گزینهای در اختیار [حوثیهای] یمن است که میتواند در صورت تشدید وحشیانه تجاوز علیه ایران و لبنان، یا در صورت مشارکت مستقیم هر کشور خلیج فارس در عملیات نظامی در حمایت از رژیم [اسرائیل] یا ایالات متحده، به اجرا درآید.»
حوثیها هشتم فروردین با حمله موشکی به اسرائیل، بهصورت رسمی به مناقشه کنونی خاورمیانه وارد شدند.
این اقدام حوثیها به نگرانیها درباره احتمال اختلال دوباره در مسیرهای کشتیرانی در دریای سرخ دامن زده است.
تنگه بابالمندب محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است. این گذرگاه در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
این در حالی است که تنگه هرمز بهعنوان یکی از گذرگاههای حیاتی تجارت جهانی، همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد.
رییس هیات این نهاد در ایران، پنجشنبه ۱۳ فروردین گفت از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند (۲۸ فوریه)، بیش از هزار و ۹۰۰ نفر کشته و بیش از ۲۱ هزار نفر زخمی شدهاند؛ آماری که از سوی این نهاد - بهعنوان تنها سازمان بشردوستانه فعال در سراسر کشور - ارائه شده است.
برآوردهای دیگر، تلفات بالاتری را گزارش کردهاند.
ماریا مارتینز به خبرگزاری رویترز گفت سه نفر از کارکنان این نهاد نیز در حین انجام وظیفه جان خود را از دست دادهاند؛ از جمله یکی از آنها که در حمله هوایی ۱۱ فروردین به یک مرکز درمانی در استان زنجان کشته شد.
او مسئولیت این حمله را به طرف خاصی نسبت نداد.
افزایش سریع نیازها و تشدید نگرانیها
مارتینز گفت: «نگرانی اصلی ما این است که نیازهای بشردوستانه با چه سرعتی در حال افزایش است و اینکه آیا میتوانیم تمام حمایتهای لازم را به کشور [ایران] برسانیم یا نه.»
امیدها برای پایان سریع درگیری پنجشنبه و پس از آن که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، وعده داد حملات شدیدتری انجام خواهد داد، کمرنگتر شد.
واشینگتن اعلام کرد حملاتش به حکومت ایران با دقت انجام میشود و ارتش اسرائیل نیز گفت در عملیاتهای خود برای کاهش آسیب به غیرنظامیان، اقداماتی انجام میدهد.
مارتینز گفت در حال حاضر کمبودی در ذخایر اضطراری وجود ندارد، اما در صورت ادامه درگیریها وضعیت وخیمتر خواهد شد؛ بهویژه با افزایش قیمت تجهیزات و محدود بودن منابع مالی.
او گفت: «نیازها بهصورت تصاعدی در حال افزایش است. منابع نامحدود نیستند.»
این مقام صلیب سرخ همچنین ابراز نگرانی کرد که ترس از بمبارانها ممکن است مانع مراجعه مردم برای دریافت کمک شود.
او در یک مصاحبه ویدیویی از تهران گفت: «خیابانها کاملا خالی هستند ... میتوانید ترس، نگرانی و نامطمئن بودن را در چشمان مردم ببینید.»
اختلال در امدادرسانی و نیاز به حمایت بینالمللی
این نهاد اعلام کرده در ۳۱ استان ایران حدود ۱۰۰ هزار نیروی امدادی در اختیار دارد؛ بههمراه بالگردها و سگهای جستوجو و نجات، و خدمات کمکهای اولیه به مجروحان حملات هوایی و حمایت از افراد آواره را ارائه میدهد.
مارتینز گفت: «یکی از نیروهای امدادی هنگام پاکسازی آوار متوجه شد اعضای خانواده خودش در میان کشتهشدگان هستند.»
برخی دیگر از کارکنان نیز نوبتی در دفاتر این نهاد میخوابند تا در صورت وقوع بمباران، در آمادهباش باشند.
او افزود فعالیتها بهطور مکرر بهدلیل قطع برق و اینترنت مختل میشود و کارکنان ناچارند اسناد را بهصورت دستی ثبت کنند.
این نهاد هفتههاست بهدلیل اختلالات لجستیکی - که با بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل تشدید شده - نتوانسته تجهیزات حیاتی را از انبار خود در دبی وارد کند.
به گفته سسیل تراز، مدیر زنجیره تامین فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر، اکنون برنامهریزی شده این اقلام از طریق زمینی و از مسیر ترکیه در ۱۸ فروردین (هفتم آپریل) ارسال شود، اما رسیدن آنها چند هفته زمان خواهد برد.
مارتینز گفت این نهاد ممکن است ناچار شود در درخواست اضطراری ۴۰ میلیون فرانک سوئیس (حدود ۵۰ میلیون دلار) خود بازنگری کند، در حالی که در حال حاضر تنها شش درصد از این مبلغ تامین شده است.
او تاکید کرد: «افزایش حمایتهای بینالمللی برای حفاظت از غیرنظامیان و تداوم عملیات امدادرسانی در این شرایط اضطراری، ضروری است.»
دختر خانم ستوده، پنجشنبه ۱۳ فروردین گفت لوازم الکترونیکی، از جمله لپتاپ و گوشیهای نسرین ستوده و همسرش، رضا خندان، ضبط شده است.
بر اساس این گزارش، تا زمان تنظیم این خبر، هیچ تماسی از سوی ستوده برقرار نشده و خانواده او از نهاد بازداشتکننده و محل نگهداریاش اطلاعی ندارند.
نسرین ستوده از شناختهشدهترین وکلای حقوق بشر در ایران است که در سالهای گذشته بهدلیل فعالیتهای حقوقی و مدنی خود بارها بازداشت و زندانی شده است.
او ۱۱ فروردین در گفتوگویی با ایرانوایر، تصویری بیواسطه از شرایط تهران در جریان جنگ ارائه کرد و گفت: «شهر، شهر رها شده است. شهری که در موقع حمله، نه آژیر خطری در آن به صدا در میآید نه پناهگاهی هست.»
ستوده همچنین با انتقاد از وضعیت حکمرانی جمهوری اسلامی گفت: «حکومتی که میخواست نابخردانه از انرژی هستهای برای تولید برق استفاده کند، به دلیل لجاجت احمقانهاش کل برق کشور را در معرض نابودی قرار داده است. حکومتی که نیم قرن شعار مرگ بر این کشور و آن کشور سر داد، ما را در معرض مرگ قرار داده است.»
این وکیل حقوق بشری درباره آثار جنگ بر زندگی شهروندان نیز گفت: «هر چند در جنگ ایران و عراق ما کمتر خبر از نزدیکان داشتیم که کشته داده باشند یا خانههایشان آسیب دیده باشد، اما این بار بسیاری از نزدیکانمان با تخریب خانه یا شکسته شدن شیشهها در اثر موج انفجار روبهرو هستند. درست مثل جریان ۱۸و ۱۹ دی»
به گفته ستوده، «سوال این است که آیا جلب اعتماد جهان راحتتر از این همه درگیری نیست؟ آنچنان که بسیاری از کشورها پس از جنگ جهانی دوم به تصمیم کشورهای دیگر برای جلب اعتمادشان تمکین کردند».
او همچنین در توصیف فضای زندانهای جمهوری اسلامی گفت: «ماموران کمی در زندان حضور دارند. بیشتر آنها رفتهاند و افراد کمی فقط برای آب و غذا دادن به زندانیان ماندهاند. مقامات برخلاف قانون از آزاد کردن زندانیان در زمان جنگ خودداری میکنند. آنها فقط از جان خود مراقبت میکنند.»
این وکیل حقوق بشری، بهمن ماه ۱۴۰۴ در مصاحبه با نشریه فرانسوی لوپوئن، خواستار مداخله بینالمللی در ایران به دلایل بشردوستانه شد و بر «مسئولیت حفاظت» از مردم تاکید کرد.
ستوده در مصاحبه با این نشریه فرانسوی گفت: «همه ما هنوز در شوک هستیم و از خود میپرسیم یک حکومت چگونه اینچنین بیمحابا به کشتار و خشونت دست میزند؟»
ستوده در ادامه صحبتهای خود گفت: «ضربه نهایی، اعدامهای انجامشده در مراکز بازداشت و نمایش عمومی اجساد متعدد بود. صحنههایی از جسدها که در کیسههای سیاه کنار هم در فضای باز گذاشته شده بودند، از تلویزیون دولتی پخش شد.»
در یک نمونه از همین اعدامهای فراقضایی، اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد علی حیدری، معترضی که شامگاه ۱۸ دی در جریان اعتراضات در مشهد مجروح و بازداشت شد و ۳۳ روز در وضعیت ناپدیدسازی قهری قرار داشت، حدود یک ماه پس از بازداشت با شلیک تیر مستقیم ماموران امنیتی به پیشانیاش در بازداشتگاه به قتل رسیده است.
با آغاز جنگ، تمامی رقابتهای داخلی در ایران متوقف شد. اما آنچه بیش از همه ساختار ورزش را تحت تاثیر قرار داده، بخشنامه وزارت ورزش است که حضور تیمهای ملی و باشگاهی در «کشورهای متخاصم» را ممنوع کرده است.
این دستور، مستقیما بازی تراکتور با شبابالاهلی در لیگ نخبگان آسیا را تحت تاثیر قرار داده است؛ مسابقهای که قرار است کمتر از ۲ هفته دیگر در جده عربستان سعودی برگزار شود.
آیا تراکتور به جده میرود؟
پرونده باشگاه تراکتور تبریز اکنون به پیچیدهترین گره دیپلماتیک فوتبال ایران تبدیل شده است.
مدیریت باشگاه با ارسال نامهای رسمی به کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC)، اعلام کرد که بهدلیل شرایط جنگی منطقه، ابهامهای جدی در مورد تضمین امنیت کامل در خاک عربستان سعودی وجود دارد و خواستار انتقال بازی به یک «کشور امن» شد.
محمدرضا زنوزی، مالک باشگاه تراکتور، با لحنی تند بر تصمیم خود پافشاری میکند.
او گفت: «تصمیم ما برای عدم سفر به عربستان قطعی و ثابت است. وقتی پیش از این به بهانههای واهی ایران را ناامن خواندند و ما را از حق میزبانی محروم کردند، حالا چطور انتظار دارند در شرایطی که منطقه درگیر جنگ است و عربستان امنیت ندارد، ما به آنجا برویم؟»
او همچنین تاکید کرد که اگر ایافسی با تغییر محل بازی موافقت نکند، این باشگاه شکایت خود را به دیوان حکمیت ورزش (CAS) و فیفا خواهد برد.
در سوی دیگر، هدایت ممبینی، دبیرکل فدراسیون، گفت که کنفدراسیون فوتبال آسیا علیرغم تمام رایزنیها، همچنان بر میزبانی سعودیها اصرار دارد و تضمینهای امنیتی لازم را داده است. حال باید دید در نهایت تراکتور راهی جده خواهد شد یا خیر.
لغو پروازها و سفرهای زمینی؛ از آنتالیا تا پناهندگی در استرالیا
وضعیت تیمهای ملی ایران تصویری از استیصال و فروپاشی است. لغو پروازها، ملیپوشان را به طی مسیرهای زمینی طولانی سوق داده است.
تیم ملی زنان پس از جام ملتهای آسیا در استرالیا، مسیری طولانی را از طریق ترکیه و مرز زمینی بازرگان طی کرد تا به کشور بازگردد؛ سفری که تحت تاثیر خبر پناهندگی دو بازیکن این تیم، عاطفه رمضانیزاده و فاطمه پسندیده، در استرالیا قرار داشت.
تیم ملی مردان نیز که برای آمادهسازی جام جهانی ۲۰۲۶ با اتوبوس به ترکیه رفت، در حالی برابر نیجریه شکست خورد و بر کاستاریکا غلبه کرد که فضای اردو کاملا سیاسی و جنگی بود.
ملیپوشان در مراسم آغاز مسابقه، کولهپشتیهایی به یاد دانشآموزان کشتهشده میناب و تصاویری از ویرانیهای جنگ در دست داشتند. در این میان سایه حذف سردار آزمون بهدلیل مواضع انتقادی و مصادره اموالش از سوی قوه قضاییه بر سر ملیپوشان بود.
لیگ برتر؛ زیستن با شرایط جنگی در تهران
مهدی تاج، رییس فدراسیون فوتبال، رسما اعلام کرد که فوتبال ایران باید «زندگی با شرایط جنگی» را بیاموزد.
لیگ برتر، پرمخاطبترین رقابت داخلی که با ۶۲ بازی باقیمانده معلق شده، قرار است از اوایل اردیبهشت بهصورت متمرکز برگزار شود.
تهران با ورزشگاههای شهرقدس و دستگردی، محتملترین گزینه برای میزبانی از این رقابتهای سرد و بدون تماشاگر است تا شاید حداقل، قهرمان این فصل خونبار مشخص شود.
خلیج فارس؛ تردید در مدل «توسعه از طریق ورزش»
در سوی دیگر خلیج فارس، جنگ تیر خلاصی به پروژههای جاهطلبانه «چشمانداز ۲۰۳۰» زده است.
لغو مسابقات فرمول یک در بحرین و عربستان سعودی، و لغو فینالیسیمای بین آرژانتین و اسپانیا در دوحه، نشان داد که امنیت، کالایی است که حتی با میلیاردها دلار سرمایهگذاری تضمین نمیشود.
طبق گزارش شرکت مشاوره «نورثبورن»، بیش از ۱۰۰ رویداد بینالمللی در منطقه لغو شده است.
سایمون چادویک، تحلیلگر صنعت ورزش، به روزنامه گاردین گفت این بحران «شکنندگی» مدل ورزشی کشورهای عربی را برملا کرد.
مدلی که بر پایه میزبانی رویدادهای بزرگ و خرید ستارههایی چون رونالدو و بنزما بنا شده بود، اکنون در برابر بسته شدن حریم هوایی و تهدیدات موشکی به زانو درآمده است.
چشمانداز تیره؛ ورزش در وقت اضافه
سرمایهگذاری میلیارد کشورهای عربی برای توسعه صنعت ورزش و تلاش عربستان برای رساندن سهم ورزش به ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی، اکنون با چالشی وجودی روبهرو است.
جنگ در بدترین زمان ممکن برای ورزش منطقه رخ داد؛ زمانی که خلیج فارس میرفت تا به قطب جدید ورزش جهان تبدیل شود.
اکنون، استادیومها در سکوتی مرگبار، در انتظار پایان نبردی هستند که برنده ورزشی نخواهد داشت.
کمبود شدید سوخت در کشورهای آسیایی نهتنها اقتصاد را فلج کرده، بلکه به موجی از حملات مرگبار، سرقتهای مسلحانه و بیثباتی سیاسی دامن زده است.
طبق این گزارش، کارگران پمپبنزین در بنگلادش، پاکستان و هند به دست رانندگان خشمگین یا سارقان سوخت کشته شدند.
در فیلیپین، هزاران کارگر بخش حملونقل در اعتراض به افزایش سرسامآور قیمت گازوییل دست به اعتصاب زدهاند و در استرالیا، آمار سرقت سوخت در برخی مناطق تا ۵۰ درصد افزایش یافته است.
بنگلادش؛ کانون بحران و خشونت
بنگلادش که ۹۵ درصد انرژی خود را وارد میکند و بهشدت به محمولههایی که از تنگه هرمز عبور میکنند وابسته است، اکنون با بسته شدن این تنگه از سوی جمهوری اسلامی، این کشور در وضعیت اضطراری قرار دارد.
راشد المحمود تیتومیر، مشاور نخستوزیر بنگلادش، در گفتوگو با واشینگتنپست با لحنی برافروخته گفت: «وضعیت دیوانهکنند و غیرقابلتحمل است. عزم جهانی برای حل این بحران کجاست؟»
در گزارش واشینگتنپست به موارد متعددی از خشونت در این کشور اشاره شده است. در منطقه «نارایل»، یک راننده کامیون پس از آنکه نتوانست سوخت دریافت کند، ساعتها منتظر ماند تا شیفت مدیر پمپبنزین تمام شود و سپس او را با کامیون زیر گرفت و به قتل رساند.
در شرق داکا نیز رانندگان خشمگین، کارگران یک جایگاه سوخت را به داخل یک کانال آب پرتاب کردند.
همچنین گروههای تبهکار در نیمهشب به تانکرهای حمل سوخت حمله میکنند و سوخت دزدی را در بازار سیاه میفروشند.
تلاش دولتها برای جلوگیری از فروپاشی
دولتهای آسیایی برای جایگزینی نفت و گاز خاورمیانه، بخش بزرگی از ذخایر نفتی خود را وارد بازار کردهاند و برای جلوگیری از شوکهای قیمت، یارانههای سنگینی پرداخت میکنند.
با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که با توجه به احتمال حمله زمینی آمریکا به ایران و تداوم نوسانات بازار، این تلاشها نتیجه نخواهد داد.
«آیدین صالحیان»، استاد علوم سیاسی در دانشگاه تگزاس شمالی، به واشینگتنپست گفت: «اگر قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار باقی بماند و این وضعیت تا اردیبهشت و خرداد (آوریل و مه) ادامه یابد، شاهد بیثباتی مزمن و واقعی در کشورها خواهیم بود.»
گروگانگیری اقتصادی کشورهای فقیر
در حالی که کشورهای ثروتمندتر مانند فرانسه با بلوکه شدن جادهها از سوی کامیونداران دستوپنجه نرم میکنند، کشورهای فقیرتر با خطر فروپاشی کامل روبهرو هستند.
در پاکستان، یک کارگر پمپبنزین در شهر سیالکوت تنها به این دلیل که از پر کردن دبههای غیرمجاز بنزین خودداری کرده بود، به ضرب گلوله کشته شد.
دولت بنگلادش اکنون نیروهای شبهنظامی را برای حفاظت از انبارهای سوخت مستقر کرده و دادگاههای سیار برای محاکمه محتکران تشکیل داده است.
با این حال، تیتومیر میگوید کشورش در حال مجازات شدن برای جنگی است که هیچ نقشی در آن نداشته است.
او تاکید کرد که برنامههای اصلاحی و زیرساختی دولت که تنها چند هفته پیش از آغاز جنگ تصویب شده بود، اکنون بهطور کامل از دستور خارج شده است.
