واشینگتنپست به نقل از یک مقام منطقهای که در تلاشها برای برگزاری نشست عراقچی و ویتکاف نقش دارد، نوشت وزیران خارجه ترکیه، قطر و مصر، همراه با همتایان آنها از عربستان سعودی، عمان و پاکستان نیز قرار است در این نشست حضور داشته باشند.
به گفته این مقام منطقهای، جرد کوشنر، داماد ترامپ، نیز در نشست بلندپایه مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا شرکت خواهد کرد.
دو مقام منطقهای نیز به این روزنامه گفتند که متحدان عرب و ترکیهای آمریکا در پی آن هستند دامنه گفتوگوها را به برنامه هستهای ایران محدود کنند تا تهران را به «بله گفتن» ترغیب کنند.
به گفته یکی از آنها، اگر گفتوگوها انجام شود، تمرکز بر برنامه هستهای ایران خواهد بود و سپس تلاش خواهد شد تا راههای خلاقانهای برای رسیدگی به مطالبات غیرهستهای واشینگتن پیدا شود.
البته یک مقام آمریکایی هم به واشینگتنپست گفت که هنوز «کار زیادی» باقی مانده است تا نشست استانبول نهایی شود.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، دوشنبه ۱۳ بهمن هشدار داد که پنتاگون در صورتی که تهران از مذاکره با واشینگتن بر سر برنامه هستهای خودداری کند، «بیش از هر زمان دیگری آماده اقدام» است.
هگست پس از سخنرانی در تاسیسات شرکت بلو اوریجین در ایالت فلوریدا به خبرنگاران گفت: «رییسجمهوری از همان ابتدا کاملا روشن صحبت کرده است، همانطور که پیش از عملیات «چکش نیمهشب» هم گفته بود؛ ایران نباید به توانمندی سلاح هستهای دست پیدا کند. آنها یا میتوانند در این زمینه مذاکره کنند، یا ما گزینههای دیگری داریم و اساسا به همین دلیل وزارت جنگ وجود دارد.»
وزیر دفاع آمریکا افزود: «رییسجمهوری نمیخواهد به آن مسیر برود، من هم نمیخواهم، اما وظیفه ما این است که آماده باشیم و البته که آمادهایم؛ ما بیش از هر زمان دیگری آمادهایم.»
او گفت: «دونالد ترامپ متعهد به صلح است و اگر حکومت ایران واقعا برای رسیدن به یک توافق جدی باشد، او هم به توافق متعهد است. حالا باید دید چه میشود. تصمیم با تهران است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که ایالات متحده طی هفتههای اخیر حضور نظامی خود در نزدیکی ایران را بهشکل قابل توجهی تقویت کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، دوشنبه ۱۳ بهمن، بار دیگر تاکید کرد که مذاکرات با جمهوری اسلامی در بحبوحه تنشها ادامه دارد.
او در نشست رسانهای کاخ سفید با خبرنگاران، اظهارات روزهای اخیر خود را تکرار کرد و گفت: «همین الان کشتیهایی داریم که به سمت ایران میروند، کشتیهای بزرگ، و مذاکراتی با ایران در جریان است. خواهیم دید که چگونه پیش میرود.»
روزنامه نیویورکتایمز، دوشنبه ۱۳ بهمن بهنقل از سه مقام منطقهای و یک مقام پیشین آشنا به موضوع نوشت که انتظار میرود مقامهای ارشد ایالات متحده و جمهوری اسلامی، جمعه ۱۷ بهمن در استانبول دیدار و درباره کاهش تنشها و جلوگیری از تشدید بحران میان دو کشور گفتوگو کنند.
این روزنامه در گزارشی که عصر دوشنبه ۱۳ بهمن به وقت شرق آمریکا منتشر شد، نوشت که استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، جرد کوشنر، مشاور ویژه و داماد ترامپ، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در این گفتوگوها گرد هم خواهند آمد. همچنین انتظار میرود که مقامهای ارشد ترکیه، قطر و مصر نیز در این نشست حضور داشته باشند.
این نشست نخستین دیدار مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکایی از زمان شکست مذاکرات هستهای در سال گذشته خواهد بود که به جنگ ۱۲ روزه و بمباران تاسیسات هستهای ایران انجامید.
بهنوشته نیویورکتایمز، این گفتوگوها بهصورت «دیدار رو در رو» انجام میشود که در تاریخ ۴۸ ساله جمهوری اسلامی کمسابقه است.
علی شمخانی، مشاور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، درباره مذاکرات جمعه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در ترکیه، گفت مذاکرات ابتدا غیرمستقیم خواهد بود و اگر فضای تفاهم وجود داشت، وضعیت از غیرمستقیم میتواند سریعا به مذاکره مستقیم تغییر کند.
در گزارش نیویورکتایمز همچنین بهنقل از دو مقام جمهوری اسلامی گفته شده است که عراقچی و ویتکاف از طریق پیامک بهطور مستقیم با هم در تماس هستند.
به گفته این دو مقام، جمهوری اسلامی برای آرام کردن اوضاع، آماده است برنامه هستهای خود را متوقف یا تعلیق کند که امتیاز بزرگی محسوب میشود. اما ترجیح میدهد طرحی را بپذیرد که آمریکا سال گذشته پیشنهاد داده بود و هدف آن ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای برای تولید انرژی هستهای است.
همچنین، به نقل از این دو مقام آمده است که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در سفر هفته گشته خود به روسیه حامل پیامی از سوی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی به ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه بوده است مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی حاضر است مانند توافق ۲۰۱۵ با ارسال اورانیوم غنیشده خود به این کشور موافقت کند.
خبرگزاری رویترز نیز دوشنبه به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد تهران برای مذاکرات احتمالی با واشینگتن آماده است از خود «انعطاف» نشان دهد و از جمله بپذیرد که ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده خود را به کشوری دیگری تحویل دهد و بهطور کامل غنیسازی اورانیوم را متوقف سازد، به شرط آنکه آمریکا نیروی نظامی خود را از ایران دور کند.
با این حال علی شمخانی، نماینده علی خامنهای در شورای عالی دفاع به شبکه المیادین گفت: «انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور قطعا منتفی است.»
در میانه این تحولات، رسانه اسرائیلی والانیوز بهنقل از منابع اسرائیلی نوشت که مقامهای ارشد ارتش این کشور به همتایان آمریکایی خود گفتهاند که برخورداری جمهوری اسلامی از «زرادخانه هستهای و موشکهای بالستیک» که اسرائیل را تهدید میکند برای این کشور قابل پذیرش نیست.
والانیوز بهنقل از این منابع نوشت که آمریکاییها، همزمان با مذاکره با جمهوری اسلامی، «با نهایت شدت و جدیت» در حال آماده شدن برای یک حمله گسترده به زیرساختهای ایران هستند.
والانیوز سفر ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل به واشینگتن و دیدار او با مقامهای ارشد نظامی ایالات متحده را «اوج هماهنگی عملیاتی بسیار نزدیک» در چارچوب آمادگیها برای یک طرح حمله بسیار گسترده از سوی ارتش آمریکا علیه جمهوری اسلامی ارزیابی کرده است.
منابع اسرائیلی به این رسانه گفتهاند که این هماهنگی امنیتی نزدیک، بازتابدهنده موضع آمریکا مبنی بر این است که در هر سناریویی، اسرائیل میتواند در ابعاد مختلفِ حمله شریک باشد؛ ابعادی که نیازمند زبان مشترک، تقسیم مسئولیت، و بررسی و پردازش سناریوها و پاسخها هستند.
فایننشالتایمز نیز دوشنبه ۱۳ بهمن نوشت دیپلماتها اعلام کردند مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی که قرار است جمعه در ترکیه برگزار شود، احتمالا بر برنامه هستهای متمرکز خواهد بود نه مسائل دیگر مانند تسلیحات بالستیک و حمایت جمهوری اسلامی از نیروهای نیابتی.
اکسیوس با تاکید بر اینکه برنامهریزی این دیدار نتیجه تلاشهای دیپلماتیک ترکیه، قطر و مصر است، افزود این اولین دیدار میان مقامات آمریکایی و ایرانی از زمان شکست مذاکرات و جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن گذشته خواهد بود.
یک منبع دیگر نیز به اکسیوس گفت برگزاری جلسه جمعه «بهترین سناریو» است، اما «هیچ چیز قطعی نیست» تا زمانی که دیدار انجام شود.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی هم در گفتوگو با خبرگزاری رویترز خبر دیدار ویتکاف، فرستاده و عراقچی در روز جمعه در استانبول را تایید کرد.
همزمان، ریک اسکات، سناتور جمهوریخواه، در شبکه ایکس نوشت: «ایران در آستانه فروپاشی است. رژیم وحشتزده شده و مردم خواهان آزادی هستند. ایالات متحده باید حداکثر فشار را اعمال کند. زمان آیتاللهها به پایان رسیده است.»
صبح دوشنبه، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد حکومت ایران در حال تصمیمگیری در خصوص گفتوگو با آمریکا است و مذاکرات «احتمالا» طی روزهای آینده در ترکیه برگزار خواهد شد.
بقایی در یک نشست خبری گفت مذاکرات تهران و واشینگتن به صورت «مرحله به مرحله» انجام میشود.
او افزود علاوه بر «بحث تهدیدها»، برای جمهوری اسلامی موضوع «رفع تحریمها» نیز «یک اولویت اساسی و غیرقابل چشمپوشی» به شمار میرود.
بقایی همچنین از نقش ترکیه در «کمک به کاهش تنشهای منطقهای» قدردانی کرد.
از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد تهران آماده است در مذاکرات احتمالی با واشینگتن، بر سر موضوع مناقشهبرانگیز غنیسازی اورانیوم «انعطاف» نشان دهد.
او ۱۳ بهمن گفت: «برای ازسرگیری گفتوگوها نباید پیششرطی وجود داشته باشد. ایران آماده است در موضوع غنیسازی اورانیوم نرمش نشان دهد؛ از جمله تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش غنیسازی صفر در قالب یک سازوکار کنسرسیومی.»
او افزود جمهوری اسلامی آغاز مذاکرات را منوط به دور شدن تجهیزات نظامی آمریکا از پیرامون ایران میداند.
این مقام ارشد جمهوری اسلامی که نامش ذکر نشده، تاکید کرد: «توپ اکنون در زمین ترامپ قرار دارد.»
رویترز در ادامه نوشت جمهوری اسلامی در صورت دستیابی به توافقی که به لغو تحریمها بینجامد، آمادگی دارد اورانیوم با غنای بالای خود را به خارج بفرستد و غنیسازی را متوقف کند.
با این حال، علی باقری کنی، معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرد جمهوری اسلامی قصدی برای «انتقال مواد غنیشده هستهای به هیچ کشوری ندارد» و «مذاکرات اصلا حول چنین امری نیست».
پس از پخش یک برنامه از شبکه افق صداوسیما که در آن یکی از مجریان وابسته به سپاه پاسداران با لحنی طعنهآمیز و در قالب یک سوال چهارگزینهای درباره نحوه نگهداری پیکر معترضان کشتهشده در جریان انقلاب ملی ایرانیان سخن گفت، موجی از خشم و اعتراض فضای مجازی را فرا گرفت.
این برنامه با عنوان «خط خطی» از شبکه افق پخش شد و محمدحسین محبی، مجری آن، در سوالی از مخاطبان پرسید: «به نظر شما جمهوری اسلامی ایران، جنازهها را در کدام یخچال نگهداری میکند؟»
او چهار گزینه برای پاسخ ارائه کرده بود: «یک: یخچال سایدبایساید، دو: دستگاه بستنیساز، سه: فریزر سوپرمارکتی و چهارم: یخفروش هستم، کاسبی ما را به هم نزنید.»
محبی در پاسخ به انتقادها گفت این سوال را در واکنش به سخنان ارژنگ امیرفضلی، بازیگر و کارگردان، مطرح کرده است.
امیرفضلی که در حال حاضر خارج از ایران است، گفته بود جمهوری اسلامی جسد شماری از جانباختگان اعتراضات دیماه را نگه داشته تا در صورت حمله آمریکا یا اسرائیل، آن اجساد را به عنوان کشتهشدگان این حمله معرفی کند.
امیرفضلی پس از برکناری مدیر شبکه افق نیز در اینستاگرام خود اظهار داشت این عزل نه بهدلیل اهانت به جاویدنامان و خانوادههای داغدیده آنان، بلکه به علت افشای موضوع پنهانسازی پیکرها رخ داده و مجری قصد داشته با «خوشمزگی» به نفع جمهوری اسلامی عمل کند، اما نتیجه معکوس داده است.
بسیاری از کاربران، صحبتهای محبی را نمونهای از «توهین آشکار، عادیسازی مرگ و نمایش رنج انسان» در رسانه رسمی حکومت دانستهاند.
سیامک نعمتی، بازیکن پیشین پرسپولیس، با انتشار یک استوری نوشت: «تو اصلا ایرانی نیستی. شرم بر ما که با زبان مادری ما بر زخم شرحهشرحه مادران ما نمک میپاشی. پشت هر جنازه، یک زندگی، یک خانواده و یک آینده بود.»
حامد لک، دروازهبان تیم فوتبال فولاد خوزستان، نیز در واکنش به این برنامه نوشت: «چطور میشود این اندازه بیشرف بود؟ با چه خوراکی؟»
او با برشمردن مراحل تولید و پخش یک برنامه تلویزیونی تاکید کرد این نوع محتوا حاصل تصمیم یک نفر نیست.
رضا علیپور، قهرمان پیشین سنگنوردی جهان، با انتشار یک استوری نوشت: «شعور تریبون ندارید. با خون جوان مردم شوخی میکنید؟ آخر به تو میگویند آدم؟ بیوجود، غلط میکنی.»
او در بخش دیگری از همان استوری افزود: «تریبون دستت است، شعور تریبون نداری. فهم و درک نداری … با خون جوان مردم شوخی میکنی؛ یخچال چهار گزینه میآوری؟ آخر به تو میگویند آدم؟»
واکنش کاربران
یکی از کاربران اینستاگرام نوشت: «مگر نمیگفتید داعش کشته و اسرائیل دخالت داشته؛ پس این خندهها و شوخیهای زشت با کشتهشدگان چیست؟»
او افزود: «شما هیچ تفاوتی با داعش ندارید و داعش امروز در استودیوهای شیشهای صداوسیما نشسته است؛ با نور و دکور و لبخند.»
این کاربر، بیحرمتی به پیکر کشتهشدگان، خندیدن به مرگ و تبدیل رنج انسان به نمایش را «ویژگی مشترک داعش و این برنامه تلویزیونی» توصیف کرد.
در پی پخش این برنامه توهینآمیز، مدیر شبکه افق صداوسیمای جمهوری اسلامی از سمت خود برکنار شد.
دادستانی تهران علیه مدیر وقت این شبکه و عوامل و مجری برنامه اعلام جرم کرد و از تشکیل پرونده قضایی و احضار متهمان خبر داد.
با این حال، بسیاری از کاربران نوشتهاند واکنشهای رسمی تنها پس از فشار افکار عمومی صورت گرفته و این مجری به سوژهای کمهزینه برای چهرههایی تبدیل شده که در جریان کشتار معترضان سکوت کرده بودند و قطع اینترنت را بهانه خاموشی خود قرار داده بودند.
توجیه کشتار با ارجاع به دین
همزمان با ادامه این واکنشها، ویدیویی از سخنرانی حسامالدین حائریزاده، مدرس مذهبی حکومتی و از سخنرانان دستچینشده علی خامنهای، دیکتاتور تهران، در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد.
ویدیویی که کاربران، آن را بازتابدهنده ریشههای فکری توجیه خشونت و کشتار معترضان دانستند.
کاربران شبکههای اجتماعی نوشتند این نوع آموزههای مذهبی همان بنیان فکریای است که نیروهای سرکوب را برای کشتار معترضان تجهیز کرده است. آموزههایی که کشتن را مجاز میدانند اما توصیه میکنند به پیکر کشتهشدگان بیاحترامی نشود.
در بخشهایی از این سخنرانی، حائریزاده با ارجاع به مفاهیم دینی از «برخورد قاطع، محکم، سنگین و خشن» سخن گفته و همزمان تاکید کرده نیروهای سرکوب باید مراقب قلب خود باشند تا دچار شرک نشوند.
او کشتار را نه کنشی با مسئولیت انسانی، بلکه امری منتسب به اراده الهی توصیف کرده و عملا مسئولیت اخلاقی قتل را از عاملان آن سلب کرده است.
به باور کاربران، این روایت با زدودن مسئولیت از نیروهای سرکوب، قتل را به امری مقدس تبدیل میکند و راه را برای تداوم سرکوب هموار میسازد.
برخی نوشتهاند این سخنان نه تنها توجیه خشونت، بلکه آموزش مستقیم به نیروهای سرکوب برای کشتار معترضان است.
کاربری به نام کیوان نوشت که جرم چنین افرادی از همه سنگینتر است؛ «آخوند کتوشلواری که تخصصش شستوشوی مغزی است».
او افزود حائری با از میان بردن نیروی تعقل، در واقع نیروی سرکوب را میکشد و نیروی سرکوب معترضان را.
همزمان اما انتشار فایل صوتی احمد قدیری ابیانه، فرزند دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی، نیز واکنشهای گستردهای برانگیخت.
او در این فایل صوتی گفته است اگر معترضان در خیابان کشته میشدند و شمار کشتهها به چند هزار نفر بیشتر میرسید، هزینه آن برای نظام کمتر از بازداشت، اعدام و تشکیل پروندههای قضایی و فشارهای حقوق بشری بود.
کاربران شبکههای اجتماعی این سخنان را ادامه همان منطق حاکم دانستند. منطقی که در آن جان انسانها نه مسئله اخلاق، بلکه موضوع محاسبه هزینه و فایده سیاسی است. منطقی که از تریبون مذهبی تا رسانه رسمی و محاسبات امنیتی، قتل را توجیه و عادیسازی میکند.
به باور بسیاری از کاربران، آنچه در روزهای اخیر دیده شد، نه لغزش فردی یا خطای رسانهای، بلکه تصویری فشرده از یک منطق مسلط است. منطقی که از تریبون مذهبی تا استودیوی تلویزیونی و محاسبات امنیتی، خشونت را عادی، قتل را قابل توجیه و مسئولیت را از انسان به «ارادهای بالاتر» منتقل میکند.
منطقی که جامعه آزادیخواه ایران سالهاست هزینه آن را با جان، رنج و سوگ پرداخته است.
