مطالب بیشتر
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبه با خبرنگاران هنگام بازگشت به واشینگتن در پرواز ایر فورس وان اعلام کرد تحولات ایران را از نزدیک دنبال میکند.
او در پاسخ به پرسشی درباره زمان مداخله احتمالی آمریکا در ایران گفت: «ما بررسی میکنیم. ما این [اعتراضات] را از نزدیک دنبال میکنیم. اگر آنها مردم را بکشند، همان طور که در گذشته انجام دادند، ضربه سختی از ایالات متحده خواهند خورد.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، مادورو پس از بازداشت در جریان عملیات نظامی ایالات متحده در آخر هفته، قرار است روز دوشنبه در برابر یک قاضی فدرال در نیویورک حاضر شود. این بازداشت که بامداد شنبه در کاراکاس انجام شد، ونزوئلا را وارد مرحلهای تازه از بیثباتی سیاسی کرده است.
رییسجمهوری ایالات متحده، یکشنبه اعلام کرد در صورتی که دولت موقت ونزوئلا با واشینگتن برای مهار قاچاق مواد مخدر و گشایش صنعت نفت همکاری نکند، احتمال انجام عملیات نظامی دیگری وجود دارد. ترامپ همچنین از امکان اقدام نظامی علیه کلمبیا و مکزیک سخن گفت و افزود که حکومت کوبا «به نظر میرسد خودبهخود در آستانه فروپاشی قرار دارد».
ترامپ در هواپیمای ریاستجمهوری «ایرفورس وان» گفت هدف از عملیات اخیر تنها اجرای قانون نبوده و عواملی چون افزایش مهاجرت ونزوئلاییها به آمریکا و ملیسازی منافع شرکتهای نفتی آمریکایی در گذشته نیز در این تصمیم نقش داشتهاند. او تاکید کرد شرکتهای نفتی آمریکایی به ونزوئلا بازخواهند گشت و «میلیاردها دلار» برای بازسازی صنعت نفت این کشور سرمایهگذاری خواهند کرد.
در مقابل، مقامهای ارشد دولت ونزوئلا همچنان موضعی سرسختانه دارند. دلسی رودریگز، معاون ريیسجمهوری که بهعنوان رییسجمهوری موقت معرفی شده، اعلام کرده مادورو همچنان ريیسجمهوری قانونی کشور است و ادعای ترامپ مبنی بر آمادگی کاراکاس برای همکاری با آمریکا را رد کرده است.
مادورو ۶۳ ساله با اتهامهای سنگینی از جمله «توطئه برای نارکوتروریسم» روبهروست. دادستانهای آمریکایی او را به حمایت از شبکههای بزرگ قاچاق مواد مخدر، از جمله کارتل سینالوآ و باند «ترن د آراگوآ»، متهم کردهاند. این پرونده که نخستین بار در سال ۲۰۲۰ گشوده شد، بهتازگی بهروزرسانی شده و همسر مادورو، سیلیا فلورس، نیز به اتهامهایی از جمله صدور دستور آدمربایی و قتل متهم شده است.
در سطح بینالمللی، بازداشت یک ريیس دولت خارجی واکنشهای گستردهای برانگیخته است. شماری از کشورها مشروعیت این اقدام را زیر سؤال برده و خواستار احترام ایالات متحده به حقوق بینالملل شدهاند. قرار است شورای امنیت سازمان ملل روز دوشنبه نشستی برای بررسی این عملیات برگزار کند؛ نشستی که دبیرکل سازمان ملل آن را به دلیل ایجاد «سابقهای خطرناک» نگرانکننده توصیف کرده است.
این تحول در حالی رخ میدهد که ونزوئلا، کشوری که زمانی از ثروتمندترین کشورهای آمریکای لاتین بود، طی دو دهه گذشته دچار فروپاشی اقتصادی شده و حدود یکپنجم جمعیت آن کشور را ترک کردهاند. ناظران هشدار میدهند که برکناری و محاکمه مادورو میتواند به تشدید بیثباتی سیاسی و اجتماعی در این کشور ۲۸ میلیون نفری منجر شود.
رییسجمهوری ایالات متحده، شامگاه یکشنبه بار دیگر نسبت به سرکوب خشونتآمیز اعتراضات در ایران هشدار داد و گفت واشینگتن تحولات این کشور را «بهدقت» زیر نظر دارد. ترامپ که در هواپیمای ریاستجمهوری «ایرفورس وان» با خبرنگاران گفتوگو میکرد، اعلام کرد: «اگر آنها مثل گذشته معترضان را بکشند، فکر میکنم از سوی آمریکا بهشدت ضربه خواهند خورد.»
این دومین بار در دو روز گذشته است که ترامپ بهطور علنی درباره اعتراضات ایران هشدار میدهد. او روز جمعه نیز در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشته بود اگر جمهوری اسلامی به سوی معترضان مسالمتآمیز شلیک کند، آمریکا «به کمک آنها خواهد آمد» و تاکید کرده بود که ایالات متحده «آماده و مجهز» است. این اظهارات واکنشهای گستردهای را در تهران و پایتختهای منطقه برانگیخته است.
در واکنش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، سخنان ترامپ را «بیپروا و خطرناک» توصیف کرد و گفت این مواضع احتمالاً تحت تأثیر جریانهایی است که با دیپلماسی مخالفاند یا آن را غیرضروری میدانند. عراقچی تاکید کرد مردم ایران هرگونه مداخله خارجی در امور داخلی کشور را رد خواهند کرد و افزود نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در حالت آمادهباش قرار دارند و در صورت نقض حاکمیت ایران، «میدانند دقیقاً کجا را هدف قرار دهند».
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین کوشید اعتراضات را عمدتاً مسالمتآمیز توصیف کند و در عین حال به اقدام خود ترامپ در استقرار گارد ملی در شهرهای آمریکا اشاره کرد. این در حالی است که ناآرامیها در ایران که ابتدا به دلیل گرانی، سقوط ارزش پول ملی و رکود اقتصادی آغاز شد، بهتدریج مطالبات سیاسی را نیز دربر گرفته و بنا بر گزارشها دستکم ۷۸ شهر کشور را به درجات مختلف تحت تأثیر قرار داده است. تا پایان روز هشتم اعتراضات، منابع حقوق بشری از کشته شدن دستکم ۱۹ معترض در درگیریها خبر دادهاند.
همزمان، گزارشهایی از داخل ایران حاکی از نگرانی جدی در سطوح بالای حاکمیت است. بر اساس گزارش نیویورکتایمز به نقل از سه مقام ارشد ایرانی، رهبران جمهوری اسلامی در جلسات غیرعلنی اذعان کردهاند که نظام وارد «وضعیت بقا» شده است. به نوشته این روزنامه، مقامهای ایرانی ابزارهای محدودی برای مهار بحران اقتصادی ــ که محرک اصلی اعتراضات است ــ و نیز برای مواجهه با تهدید تشدید تنش با ایالات متحده و اسرائیل در اختیار دارند.
در این میان، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه در نخستین سخنرانی علنی خود گفت هر سیاست «ناعادلانهای محکوم به شکست است» و دولت باید «صدای مردم را بشنود». با این حال، گزارشها حاکی است برخی مشاوران او پیشنهاد دادهاند مسئولیت بحران متوجه ساختار دوگانه قدرت و نقش علی خامنهای شود؛ رهبر جمهوری اسلامی که موضعی بهمراتب سختگیرانهتر اتخاذ کرده و گفته است «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند».
در سطح منطقهای و بینالمللی نیز واکنشها ادامه دارد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه گفت اعتراضات ایران ممکن است به «نقطه عطف» رسیده باشد و افزود ایرانیان شاید در حال «به دست گرفتن سرنوشت خود» باشند. او همچنین تایید کرد که در سفر اخیرش به آمریکا، آغاز این تحولات را با ترامپ در میان گذاشته است.
در کنار فشارهای سیاسی و امنیتی، محدودیتهای ارتباطی نیز تشدید شده است. بر اساس دادههای شرکت آمریکایی کلادفلر، سرعت اینترنت در ایران طی روزهای اخیر حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و کاربران شبکههای اجتماعی از اختلالهای شدید خبر دادهاند. برخی فعالان هشدار دادهاند که در صورت تداوم اعتراضات، احتمال قطع کامل اینترنت نیز وجود دارد؛ اقدامی که در اعتراضات پیشین سابقه داشته است.
