اکونومیست گزارش داد که بسیاری از اسرائیلیها معتقدند جنگ دیگری با ایران در راه است. این نشریه نوشت برخی در این کشور معتقدند جمهوری اسلامی بهزودی تلاش خواهد کرد پس از دو سال «تحقیر» در منطقه، با انجام یک حمله غافلگیرکننده علیه اسرائیل بخشی از جایگاه از دسترفته خود را بازیابد.
اکونومیست درباره دیدگاه دوم نوشت: «دیگران میگویند حکومت ایران فعلا بر بقای خود و بازسازی توان نظامی از دسترفته در جنگ هوایی ۱۲روزه با اسرائیلتمرکز دارد.»
به نوشته این رسانه «هر دو رویکرد توافق دارند که حکومت ایران احتمالا بهدنبال انتقام خواهد بود؛ تنها پرسش این است که این اتفاق زود رخ میدهد یا دیر.»
اکونومیست اضافه کرد: «راز زیمت، پژوهشگر موسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، میگوید ایران همین حالا در تلاش است حزبالله را دوباره مسلح کند. ارتش اسرائیل نگران است که ایران نیروهای وابسته خود در عراق را برای شلیک موشک به اسرائیل فعال کند؛ مشابه همان کاری که پیشتر حزبالله از لبنان انجام میداد.»
لویدز لیست در این گزارش که جمعه هفتم آذر منتشر شد، نوشت میزان نفت خام تحریمی ایران و ونزوئلا که در شناورها ذخیره شده، به بالاترین حد خود رسیده و همزمان تعداد نفتکشهایی که هنوز شناسایی و تحریم نشدهاند، کمتر شده است.
بر اساس این گزارش، این شرایط فشار را بر ناوگان سایه افزایش داده اما همچنان جابهجایی نفتکشها میان مسیرهای ایران، ونزوئلا و روسیه ادامه دارد.
ناوگان سایه به شبکهای از نفتکشها، شرکتهای پوششی و عملیات لجستیکی مخفی گفته میشود که کشورهایی مثل ایران برای دور زدن تحریمهای بینالمللی علیه صادرات نفتشان، از آن استفاده میکنند.
به نوشته لویدز لیست، ناوگان سایه شامل هزار و ۴۲۳ نفتکش با مجموع ۱۵۲.۲ میلیون تن ظرفیت است که ۶۵ درصد این کشتیها تحت تحریمهای آمریکا، بریتانیا یا اتحادیه اروپا قرار دارند.
این نشریه دستکم نه نفتکش تازه وارد به تجارتهای ناوگان سایه را در ماه گذشته ردیابی کرده که شش نفتکش آن وارد بازار نفت تحریمی ایران شدند.
به این ترتیب، بیشتر نفتکشهای ورودی جدید به ناوگان سایه در خدمت انتقال نفت ایران بوده، اما ونزوئلا بیشترین رشد از نظر ظرفیت را داشته است.
با آغاز دور دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، کارزار تازهای از سیاست «فشار حداکثری» آمریکا علیه جمهوری اسلامی به راه افتاد.
به عنوان نمونه، در صد روز نخست، دولت ترامپ در مجموع ۱۷ دور تحریم مرتبط با جمهوری اسلامی اعمال کرد که طی آن ۴۰ شخص، ۱۱۷ شرکت و نهاد و ۷۷ نفتکش هدف قرار گرفتند.
صادرات نفت تحریمی ایران و ونزوئلا ادامه دارد
حجم نفتکشهای غیرمشمول تحریم در ناوگان سایه به دلیل برنامههای گسترده تحریمی کاهش یافته است.
دلیا هه، تحلیلگر شرکت انرژی وورتکسا به لویدز لیست گفت: «با توجه به حجم بالای نفت ایران روی آب که نشاندهنده چالشهای تخلیه محموله است، ناوگان سایه ایران احتمالا با ظرفیت تقریبا کامل کار میکند.»
بر اساس دادههای ورتکسا، صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران در سال جاری میلادی بین ۱.۵ تا ۱.۷ میلیون بشکه در روز بوده که تقریبا ۶ درصد بیشتر از سال گذشته و حدود ۲۵ درصد بیشتر از حجم ثبتشده در سال ۲۰۲۳ است.
تحلیلگر این شرکت افزود: « با وجود سختتر شدن اجرای تحریمها و نظارتهای مقرراتی غرب در سال جاری، این رشد پایدار نشاندهنده پیچیده شدن تاکتیکهای دور زدن تحریم از سوی ایران است.»
در شهریورماه و پیش از اجرا شدن مکانیسم ماشه، مرکز پژوهشهای مجلس اعلام کرد که بر اساس ارزیابیهایش، فعالسازی مکانیسم ماشه «تاثیر اقتصادی جدی» در ایران ندارد و جمهوری اسلامی با تجربه دورزدن تحریمها و مخالفت چین و روسیه میتواند آن را مدیریت کند.
همزمان، محسن پاکنژاد، وزیر نفت جمهوری اسلامی در واکنش به فعال شدن مکانیسم ماشه گفت که حکومت ایران «تخصص لازم برای دور زدن» تحریمها را دارد.
دادههای ورتکسا نشان میدهد که نرخ بهرهبرداری ایران از کشتیهای حامل نفت در ماه نوامبر به بالاترین سطح در ۲۷ ماه گذشته رسیده و نسبت به سال گذشته ۴۰ درصد افزایش یافته است.
لویدز لیست نوشت که وضعیت برای ونزوئلا نیز مشابه است و در حالی که میزان زیادی از نفت خام این کشور روی آب معلق مانده، صادرات نفت خام از سوی دولت کاراکاس در سطح بالا ادامه دارد.
وضعیت روسیه
لویدز لیست نوشت که روسیه طی دو ماه گذشته نفتکشهای کمتری برای حمل نفت خود جذب کرد و نفتکشها بسته به جذابیت بازار، میان بازارهای نفت کشورهای تحت تحریم جابهجا میشوند.
به عنوان نمونه، یک نفتکش که ماه آگوست در انتقال کشتیبهکشتی نفت ایران در ساحل مالزی، حضور داشت، پس از تحویل محموله به چین، به دریای بالتیک رفت و اکنون در بندر پریمورسک روسیه در حال بارگیری است.
بنا بر این گزارش، امکان جابهجایی نفتکشها میان بازارهای نفت ایران و ونزوئلا هم وجود دارد.
نقش شرکتهای چینی، هنگکنگی و اماراتی
لویدز لیست گزارش داد که چین و هنگکنگ در ماههای سپتامبر و اکتبر، رتبههای اول در زمینه ثبت شرکت برای ورود به ناوگان سایه داشتهاند و تقریبا نیمی از شرکتهای مدیریتکننده کشتیهای جدید را ثبت کردهاند.
این نشریه بریتانیایی اضافه کرد که هنگکنگ بهطور سنتی یکی از مقاصد اصلی ناوگان سایه بوده است، بهطوریکه ۱۵ درصد ناوگان فعلی سایه در این منطقه ثبت شدهاند.
آذرماه سال گذشته، گروهی از نمایندگان آمریکایی در نامهای به جانت یلن، وزیر وقت خزانهداری ایالات متحده، نگرانی خود را از افزایش نقش هنگکنگ به عنوان یک مرکز مالی برای پولشویی، دور زدن تحریمها و فعالیتهای غیرقانونی ایران، چین، کره شمالی و روسیه ابراز کردند و خواستار تغییر سیاستها در قبال هنگکنگ شدند.
لویدز لیست همچنین گزارش داد امارات متحده عربی در سطح مدیریت فنی نفتکشها بیشترین سهم را دارد و ۱۹ درصد نفتکشها از سوی شرکتهای مستقر در این کشور مدیریت میشوند. چین با ۱۶ درصد در رتبه سوم قرار دارد.
در شهریور ماه، وزارت خزانهداری آمریکا «ولید خالد حمید السامرایی»، تاجر عراقی مستقر در امارات متحده عربی را در ارتباط با قاچاق نفت ایران تحریم کرد که شبکهای از شرکتهای کشتیرانی و بازرگانی نفتی را مدیریت میکند.
این قطعنامه با ۵۴۹ رای موافق، ۷ رای مخالف و ۳۱ رای ممتنع و با اجماع گسترده جناحهای مختلف سیاسی در صحن پارلمان اروپا به تصویب رسید.
نمایندگان پارلمان اروپا در این قطعنامه سیاستهای جمهوری اسلامی علیه بهائیان را «آزار هدفمند و از پیش طراحیشده»، «جنایت علیه بشریت» و بخشی از «الگوی ادامهدار استبداد» توصیف کردند.
پارلمان اروپا همچنین به سند محرمانهای در سال ۱۹۹۱ با امضای علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اشاره کرد که در آن بهصراحت بر «مسدود کردن مسیر پیشرفت و توسعه بهائیان» تاکید شده است.
وثاق سنائی، یکی از سخنگوهای جامعه جهانی بهائی، در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت: «این قطعنامه بر عملکرد ضدحقوق بشری جمهوری اسلامی، بهویژه در قبال جامعه بهائی، تاکید کرده است.»
این قطعنامه مواردی از جمله به رسمیت نشناختن جامعه بهائی در قانون اساسی، بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، محرومیت از تحصیل و اشتغال، مصادره اموال، ممانعت از خاکسپاری شایسته، و نفرتپراکنی علیه بهائیان از طریق رسانههای حکومتی را بهعنوان مصادیق «سرکوب سیستماتیک» فهرست کرده است.
در این قطعنامه، افزون بر سرکوب جامعه بهائیان، افزایش شمار اعدامها و استفاده از مجازات اعدام بهعنوان ابزار سرکوب سیاسی و مذهبی در ایران نیز محکوم شده است.
نمایندگان پارلمان اروپا یادآور شدند این قطعنامه در ادامه قطعنامه اخیر مجمع عمومی سازمان ملل درباره «آثار تجمیعی» سرکوب اقلیتها در ایران، از جمله بهائیان، به تصویب رسیده است.
آنها از نهادهای اتحادیه اروپا و کشورهای عضو خواستند در گفتوگوها با تهران، موضوع نقض آزادی دین و عقیده را بهطور مشخص مطرح کنند و قضات، دادستانها و ماموران امنیتی مسئول آزار بهائیان را در فهرست تحریمهای حقوق بشری قرار دهند.
قرار دادن نام سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی و گسترش دامنه تحریمها علیه سایر مقامهای دخیل در نقض حقوق بشر در ایران، از دیگر مطالبات نمایندگان از شورای اتحادیه اروپا بود.
بر اساس آمارهای ارائهشده در این قطعنامه، بیش از نیمی از بهائیانی که سال گذشته در ایران مورد پیگرد قرار گرفتند، زن هستند و تعداد پروندههای قضایی علیه این گروه در سال گذشته از ۱۲۰۰ مورد فراتر رفته است.
در جریان گفتوگوها پیش از رایگیری برای این قطعنامه، چند نماینده پارلمان اروپا از وضعیت بهائیان در ایران انتقاد کردند.
هانا نویمن، نماینده پارلمان اروپا از آلمان، گفت: «حکومتی که مردم را بهخاطر ایمان یا جنسیتشان زندانی میکند، قدرتمند نیست، بلکه هراسان است. رژیمی که خانههای بهائیان را مصادره میکند، قوی نیست؛ تنها شکنندگی دیوارهای خود را نشان میدهد.»
او با اشاره به سهم بالای زنان در پروندههای قضایی علیه بهائیان افزود: «وقتی صدای یک زن را خاموش میکنید، صدای او از میلیونها گلو بازمیگردد.»
الساندرو بنهدتی، نماینده جامعه جهانی بهائی، تصویب این قطعنامه را «نقطهای تعیینکننده» در دفاع از حقوق بهائیان ایران توصیف کرد و گفت پیام اروپا به ایران روشن است و باید به تبعیض ساختاری علیه بهائیان پایان داده شود.
پارلمان اروپا در یک سال گذشته سه قطعنامه دیگر در نوامبر ۲۰۲۴ و ژانویه و آوریل ۲۰۲۵ درباره وضعیت بهائیان صادر کرده که همگی «سرکوب سیستماتیک دینی» در ایران را مورد انتقاد قرار دادهاند.
بهائیان بزرگترین اقلیت دینی غیرمسلمان ایران هستند که از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ بهطور سیستماتیک هدف آزار و اذیت قرار گرفتهاند.
در هفتهها و ماههای اخیر، فشارهای جمهوری اسلامی بر جامعه بهائیان ایران بهطور محسوسی افزایش یافته است.
منابع غیررسمی میگویند بیش از ۳۰۰ هزار شهروند بهائی در ایران زندگی میکنند. قانون اساسی جمهوری اسلامی تنها ادیان اسلام، مسیحیت، یهودیت و زرتشتی را به رسمیت میشناسد.
خبرگزاری ایسنا، جمعه هفتم آذر در گزارشی با اشاره به برگزاری میزگردی با موضوع بحران آب نوشت ایران در میانه یکی از پیچیدهترین دورههای تاریخی خود در حوزه آب قرار گرفته که در آن خشکشدن تالابها، افت بیسابقه رطوبت هوا، کاهش پوشش ابر و تشدید فرونشست زمین، تصویری نگرانکننده از آینده اقلیم کشور ترسیم میکند.
تالابها که زمانی «رگهای تنفسی» فلات ایران بودند، امروز در بسیاری نقاط به پهنههای نمکی یا گودالهای ترکخورده تبدیل شدهاند و نابودی آنها «تهدیدی تمدنی» توصیف شده است.
این بحران در حالی رخ میدهد که برخی مقامهای جمهوری اسلامی بهجای اصلاح سیاستهای مدیریت آب، آن را به مسائل اعتقادی و حجاب پیوند میزنند.
ششم آذر و همزمان با تشدید بحران آب در ایران، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با اشاره به بحران آب و انرژی در ایران از مردم خواست که برای باران با خدا حرف بزنند و «متضرعانه» دعا کنند.
۱۸ آبان نیز محسن اراکی، یکی از اعضای مجلس خبرگان رهبری رعایت نشدن حجاب اجباری مورد نظر حکومت در خیابانها را عامل بحران آب، خشکسالی و کاهش بارندگی در ایران دانست.
فرونشست سریع
مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، خشکشدن تالابها و کاهش رطوبت را بخشی از همان «ریسکهای جدید» دانست که کشور بهجای مهار آن، ناخواسته در حال ایجاد آنهاست.
زارع گفت بحران آب «یک مساله تاریخی» بوده، اما برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی و بیتوجهی به قوانین، بحران را به مرحلهای رسانده که «حتی شهرهایی مانند تهران اکنون با فرونشست سالانه زمین مواجهاند؛ پدیدهای که «کاملا جدید» و محصول «فشار شدید بر منابع آب» است.
او تاکید کرد: «تا زمانی که حکمرانی منظم، صبور و پیگیر شکل نگیرد، هیچ طرح جامعی حتی اگر بهترین متخصصان آن را تدوین کرده باشند، قادر به مهار بحران نخواهد بود.»
این استاد زلزلهشناسی درباره آخرین وضعیت فرونشست در تهران گفت: «گزارش سازمان نقشهبرداری نشان میدهد سرعت فرونشست در منطقه ۱۸ شهرداری تهران به بیش از ۳۰ سانتیمتر در سال رسیده و این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه داشته است. این آغاز روندی است که تا پایان این دهه بخشهای مختلفی از شهر را درگیر خواهد کرد.»
زارع در ادامه گفت دریاچه ارومیه که اکنون خشک شده «زخمی بر تن ایران» است: «این زخم میتواند کل بدن را از کار بیندازد؛ یعنی آسیب دریاچه ارومیه میتواند تمام فلات ایران را تحت تاثیر قرار دهد.»
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، اول آذر گفت: «پدیده فرونشست زمین بهصورت فزاینده در سراسر ایران در حال توسعه است و ۴۰ درصد مردم کشور را تهدید میکند.»
او اضافه کرد: «در دو سال اخیر، نرخ فرونشست در جنوب تهران حدود سه برابر شده است.»
ریشه بحران آب
رضا سپهوند، دبیر کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به انباشت دههها مشکل در حکمرانی آب گفت: «در حوزه حکمرانی آب، کمبود قانون نداریم؛ پرسش این است که چرا اجرا نمیشوند و حتی گاهی خلافشان عمل میشود. دلیل این وضعیت نبود باور حاکمیتی نسبت به اهمیت آب است.»
سپهوند هشدار داد: «تا زمانی که قیمتگذاری، قوانین، آموزش، فرهنگ مصرف و ساختار تصمیمگیری در یک مسیر هماهنگ قرار نگیرد، نگاه مردم نیز تغییر نخواهد کرد.»
او همچنین گفت شیوه فعلی استفاده از آبشیرینکنها مقرونبهصرفه نیست و افزود: «باید همان الگوی کشورهای امارات متحده عربی و عربستان سعودی دنبال شود؛ جایی که علاوه بر آب، محصولات جانبی باارزش مثل منیزیم نیز تولید میشود و ارزش افزوده بالا ایجاد میشود. تنها در این صورت فناوری آبشیرینکنها اقتصادی خواهد بود.»
احد وظیفه، رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی نیز هفتم آذر درباره طرحهای انتقال آب هشدار داد و گفت «انتقال آب بحران را منتقل میکند؛ هم مبدا آسیب میبیند، هم مقصد» و «راهحل پایدار در مدیریت مصرف و سازگاری اقلیمی است، نه جابهجایی آب».
همزمان و در حالی که برخی شهروندان با قطع آب چندروزه روبهرو شدهاند، از شهر بانه گزارش شده که نهادهای امنیتی با احضار و تهدید خبرنگاران، انتشار اخبار بحران آب را ممنوع کردهاند.
سایت ههنگاو به نقل از یک منبع مطلع نوشت ماموران امنیتی ضمن طرح اتهام «تشویش اذهان عمومی»، فعالان رسانهای را تهدید کردهاند در صورت ادامه انتشار اخبار مربوط به بحران آب، با برخورد قضایی و امنیتی روبهرو خواهند شد.
۸۰ درصد تالابها از بین رفتهاند
هومان لیاقتی، عضو هیات علمی دانشگاه بهشتی، با اشاره به «سرانه مصرف آب هزار و ۱۰۰ تا هزار و ۲۰۰ مترمکعب در سال» گفت: «این رقم نشاندهنده آن است که ما در محدوده بحران قرار داریم؛ مرز بحران حدود هزار و ۵۰۰ مترمکعب و زیر هزار مترمکعب بهمعنای فاجعه است.»
او درباره بازچرخانی آب در تهران گفت: «قوانین اقتصادی موجود مانع سرمایهگذاری هستند و مسائل مربوط به بازگشت سرمایه و تبدیل ارز، مانع اجرای فناوریهای کارآمد شده است.»
لیاقتی هشدار داد: «دریاچهها و تالابها بخشی از یک اکوسیستم با قواعد مشخصاند و از بین رفتنشان تبعات گستردهای دارد.»
او با اشاره به خشک شدن تالابهای ارومیه و گاوخونی گفت: «ما اکنون ۸۰ درصد تالابها را از دست دادهایم. یک مساله مهم که واقعا باید به آن فکر کنیم، این است که اختیار آب مملکت دست چه کسی است؟»
کاوه مدنی، رییس موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، ۱۸ آبان در مصاحبه با فاکسنیوز، گفت که ورشکستگی آبی در ایران پیامد دههها سوءمدیریت است.
