با شدت گرفتن بحران بیآبی در ایران و ناکارآمدی جمهوری اسلامی در مهار آن، شمار گزارشهای رسانههای داخلی درباره عوامل این بحران افزایش یافته است. بر اساس یکی از این گزارشها، تعداد چاههای آب در ایران ۲.۵ برابر کل کشورهای خاورمیانه است.
خبرگزاری رکنا دوشنبه ۱۹ آبان گزارش داد در حالی که کشورهای خاورمیانه در مجموع حدود ۴۰۰ هزار چاه آب دارند، شمار چاههای فعال و نیمهفعال در ایران به بیش از یک میلیون حلقه میرسد.
بر اساس این گزارش، نیمی از چاههای ایران یعنی حدود ۵۰۰ هزار حلقه به شکل غیرمجاز حفر شدهاند.
رکنا نوشت این ارقام نشان میدهند که آخرین ذخایر آبهای زیرزمینی کشور در حال نابودی است و برنامهای جدی برای توقف این روند وجود ندارد.
در روزهای اخیر، ابعاد تازهای از بحران کمآبی در ایران آشکار شده و این وضعیت زنگ خطر جدی را برای زندگی روزمره مردم و تداوم فعالیت بسیاری از صنایع به صدا درآورده است.
مسعود پزشکیان ۱۵ آبان گفت اگر در آذرماه باران نبارد، آب در تهران جیرهبندی خواهد شد و اگر باز هم باران نبارد، باید برای تخلیه تهران اقدام کرد.
هزاران لیتر آب پنهان در صادرات میوه
با وجود آنکه ایران در میانه یکی از شدیدترین بحرانهای آبی تاریخ خود قرار دارد، صادرات محصولات آببر از کشور همچنان در جریان است.
رکنا در ادامه گزارش خود نوشت پشت هر کیلوگرم هندوانه، خیار یا پرتقالی که از مرزهای ایران عبور میکند، هزاران لیتر آب پنهان وجود دارد.
طبق برآوردهای این رسانه، به ازای هر یک دلار ارزی که از صادرات میوه و سبزیجات نصیب کشور میشود، حدود ۵۸۰۰ لیتر آب زیرزمینی از بین میرود و این یعنی ایران در واقع «بهجای میوه، آب میفروشد».
در بخشی از گزارش رکنا آمده است بحران آب در ایران دیگر نه تنها یک مساله زیستمحیطی که بحرانی امنیتی، اقتصادی و اجتماعی به شمار میرود؛ چرا که خشک شدن زمین آغاز فروپاشی معیشت است و مهاجرتهای اجباری را در پی دارد.
این رسانه هشدار داد: «با هر چاه غیرمجاز جدید، آینده یک روستا و شاید بخشی از تمدن ایران باستان فرو میریزد.»
کاهش ۳۱ درصدی حجم منابع آب تجدیدپذیر
عبدالجلال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس، ۱۹ آبان در صحن علنی مجلس درباره بحران آب هشدار داد و گفت منابع آب تجدیدپذیر کشور حدود ۳۱ درصد کاهش یافته است.
او توضیح داد حجم منابع آب تجدیدپذیر کشور که پیشتر حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب بود، اکنون به کمتر از ۹۰ میلیارد مترمکعب رسیده است.
ایری افزود نسبت مصرف به منابع نیز به حدود ۹۰ درصد افزایش یافته است، در حالی که این رقم طبق استاندارد جهانی نباید از ۴۰ درصد فراتر برود.
با وجود هشدارهای مکرر متخصصان در طول سالها و دهههای گذشته، نظام حکمرانی آب در جمهوری اسلامی بهجای سرمایهگذاری و هزینهکرد در زیرساختها، به سدسازی و حفر چاههای عمیق مشغول شده و علت بحران را به کاهش بارشها تقلیل داده است.
اعتراض دانشجویان
با تداوم قطع و جیرهبندی آب در خوابگاههای دانشگاه الزهرا، جمعی از دانشجویان این دانشگاه شامگاه ۱۸ آبان تجمع اعتراضی برگزار کردند.
دانشجویان با سر دادن شعارهایی از جمله «ما منتظر حقمان هستیم، هیچجا نمیرویم، همینجا هستیم»، خواستار رفع محدودیتهای اعمالشده در دسترسی به آب شدند.
بر اساس گزارشهای دانشجویان، آب حمامهای خوابگاه تنها بین ساعات ۸ تا ۱۰ شب باز است و در سایر ساعات شبانهروز قطع میشود.
پیش از این تجمع نیز تصاویری از صف دانشجویان در محوطه خوابگاه دانشگاه الزهرا برای دریافت بطریهای آب معدنی منتشر شده بود.
خبرنامه امیرکبیر نوشت در پی قطع آب، برای هر دانشجو سهمیه محدودی از آب معدنی اختصاص داده شده است.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، ۱۸ آبان از قطعی شبانه آب در کشور خبر داد و از مردم خواست ذخیرهساز خانگی نصب کنند.
این در حالی است که تامین هزینه خرید و نصب تجهیزات ذخیره آب برای همه مردم ایران امکانپذیر نیست و پیشتر گزارشهایی از افزایش قیمت این تجهیزات بهدلیل توصیه دولت به خرید آنها منتشر شده بود.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
