با شدت گرفتن بحران بیآبی در ایران و ناکارآمدی جمهوری اسلامی در مهار آن، شمار گزارشهای رسانههای داخلی درباره عوامل این بحران افزایش یافته است. بر اساس یکی از این گزارشها، تعداد چاههای آب در ایران ۲.۵ برابر کل کشورهای خاورمیانه است.
خبرگزاری رکنا دوشنبه ۱۹ آبان گزارش داد در حالی که کشورهای خاورمیانه در مجموع حدود ۴۰۰ هزار چاه آب دارند، شمار چاههای فعال و نیمهفعال در ایران به بیش از یک میلیون حلقه میرسد.
بر اساس این گزارش، نیمی از چاههای ایران یعنی حدود ۵۰۰ هزار حلقه به شکل غیرمجاز حفر شدهاند.
رکنا نوشت این ارقام نشان میدهند که آخرین ذخایر آبهای زیرزمینی کشور در حال نابودی است و برنامهای جدی برای توقف این روند وجود ندارد.
در روزهای اخیر، ابعاد تازهای از بحران کمآبی در ایران آشکار شده و این وضعیت زنگ خطر جدی را برای زندگی روزمره مردم و تداوم فعالیت بسیاری از صنایع به صدا درآورده است.
مسعود پزشکیان ۱۵ آبان گفت اگر در آذرماه باران نبارد، آب در تهران جیرهبندی خواهد شد و اگر باز هم باران نبارد، باید برای تخلیه تهران اقدام کرد.
هزاران لیتر آب پنهان در صادرات میوه
با وجود آنکه ایران در میانه یکی از شدیدترین بحرانهای آبی تاریخ خود قرار دارد، صادرات محصولات آببر از کشور همچنان در جریان است.
رکنا در ادامه گزارش خود نوشت پشت هر کیلوگرم هندوانه، خیار یا پرتقالی که از مرزهای ایران عبور میکند، هزاران لیتر آب پنهان وجود دارد.
طبق برآوردهای این رسانه، به ازای هر یک دلار ارزی که از صادرات میوه و سبزیجات نصیب کشور میشود، حدود ۵۸۰۰ لیتر آب زیرزمینی از بین میرود و این یعنی ایران در واقع «بهجای میوه، آب میفروشد».
در بخشی از گزارش رکنا آمده است بحران آب در ایران دیگر نه تنها یک مساله زیستمحیطی که بحرانی امنیتی، اقتصادی و اجتماعی به شمار میرود؛ چرا که خشک شدن زمین آغاز فروپاشی معیشت است و مهاجرتهای اجباری را در پی دارد.
این رسانه هشدار داد: «با هر چاه غیرمجاز جدید، آینده یک روستا و شاید بخشی از تمدن ایران باستان فرو میریزد.»
کاهش ۳۱ درصدی حجم منابع آب تجدیدپذیر
عبدالجلال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس، ۱۹ آبان در صحن علنی مجلس درباره بحران آب هشدار داد و گفت منابع آب تجدیدپذیر کشور حدود ۳۱ درصد کاهش یافته است.
او توضیح داد حجم منابع آب تجدیدپذیر کشور که پیشتر حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب بود، اکنون به کمتر از ۹۰ میلیارد مترمکعب رسیده است.
ایری افزود نسبت مصرف به منابع نیز به حدود ۹۰ درصد افزایش یافته است، در حالی که این رقم طبق استاندارد جهانی نباید از ۴۰ درصد فراتر برود.
با وجود هشدارهای مکرر متخصصان در طول سالها و دهههای گذشته، نظام حکمرانی آب در جمهوری اسلامی بهجای سرمایهگذاری و هزینهکرد در زیرساختها، به سدسازی و حفر چاههای عمیق مشغول شده و علت بحران را به کاهش بارشها تقلیل داده است.
اعتراض دانشجویان
با تداوم قطع و جیرهبندی آب در خوابگاههای دانشگاه الزهرا، جمعی از دانشجویان این دانشگاه شامگاه ۱۸ آبان تجمع اعتراضی برگزار کردند.
دانشجویان با سر دادن شعارهایی از جمله «ما منتظر حقمان هستیم، هیچجا نمیرویم، همینجا هستیم»، خواستار رفع محدودیتهای اعمالشده در دسترسی به آب شدند.
بر اساس گزارشهای دانشجویان، آب حمامهای خوابگاه تنها بین ساعات ۸ تا ۱۰ شب باز است و در سایر ساعات شبانهروز قطع میشود.
پیش از این تجمع نیز تصاویری از صف دانشجویان در محوطه خوابگاه دانشگاه الزهرا برای دریافت بطریهای آب معدنی منتشر شده بود.
خبرنامه امیرکبیر نوشت در پی قطع آب، برای هر دانشجو سهمیه محدودی از آب معدنی اختصاص داده شده است.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، ۱۸ آبان از قطعی شبانه آب در کشور خبر داد و از مردم خواست ذخیرهساز خانگی نصب کنند.
این در حالی است که تامین هزینه خرید و نصب تجهیزات ذخیره آب برای همه مردم ایران امکانپذیر نیست و پیشتر گزارشهایی از افزایش قیمت این تجهیزات بهدلیل توصیه دولت به خرید آنها منتشر شده بود.
بقایی دوشنبه ۱۹ آبان در یک نشست خبری در این زمینه افزود: «ما مادامی که عضو انپیتی هستیم، به تعهدات خود پایبندیم و همین هفته گذشته بازرسان آژانس از چند مرکز هستهای از جمله رآکتور تحقیقاتی تهران بازدید کردند.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۴ آبان هشدار داد که ایران باید همکاری خود را با بازرسان سازمان ملل «بهطور جدی بهبود بخشد» تا از افزایش تنش با غرب جلوگیری کند.
او در گفتوگویی با نشریه فایننشالتایمز ادامه داد از زمان آغاز جنگ ایران و اسرائیل در ماه ژوئن، آژانس حدود ۱۲ بازرسی در ایران انجام داده، اما اجازه دسترسی به مهمترین تاسیسات هستهای شامل فردو، نطنز و اصفهان را که در حملات آمریکا بمباران شدند، دریافت نکرد.
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی مشخص نکرد که آیا بازدیدهای اخیر شامل این تاسیسات تخریبشده نیز میشود یا نه.
تهران پس از جنگ ۱۲ روزه اعلام کرد همکاری خود را با آژانس به حالت تعلیق درمیآورد و مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از گروسی و آژانس انتقاد کردند.
دیپلماتها و تحلیلگران میگویند که اگر نگرانیها درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران برطرف نشود و پیشرفتی در مذاکرات میان واشینگتن و تهران برای حل بنبست برنامه هستهای حاصل نگردد، احتمال دارد اسرائیل حملات تازهای علیه جمهوری اسلامی انجام دهد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مصاحبهای با شبکه الجزیره که مشروح آن ۱۲ آبان منتشر شد، گفت ذخایر اورانیوم با غنای بالا «زیر آوار مدفون است».
عراقچی یکشنبه ۱۸ آبان نیز در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی دولت درباره پرونده هستهای ایران احتمال مذاکره را رد کرد.
بقایی نیز در نشست خبری دوشنبه خود گفت: «در چنین شرایطی که یک طرف به دنبال ضربه زدن به طرف دیگر است و قائل به روند مذاکراتی معقول مبتنی بر حقوق بینالملل نیست، سخت است که شرایط لازم برای مذاکره ایران و آمریکا شکل بگیرد.»
روزنامه نیویورکتایمز ۱۸ آبان گزارش داد مقامهای منطقهای و تحلیلگران درباره نابودی برنامه غنیسازی جمهوری اسلامی در حملات آمریکا تردید دارند و هشدار میدهند که در بروز جنگی دوباره میان اسرائیل و ایران تنها مساله زمان مطرح است.
واکنش بقایی به گزارشها از قصد جمهوری اسلامی برای ترور سفیر اسرائیل
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی همچنین در بخش دیگری از اظهاراتش، گزارشها درباره تلاش جمهوری اسلامی برای ترور سفیر اسرائیل در مکزیک را رد کرد.
او گفت: «این یک ادعای بیاساس و واقعا مضحک بود.»
پیشتر مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گزارش دادند سپاه پاسداران قصد داشته عینات کرانتس-نایگر، سفیر اسرائیل در مکزیک را ترور کند، اما این طرح تابستان گذشته بهوسیله نیروهای امنیتی مکزیک خنثی شده است.
یک مقام آمریکایی که نامش فاش نشده ۱۶ آبان به خبرگزاری رویترز گفت: «این فقط تازهترین مورد از تلاش طولانی ایران در هدفگیری مرگبار دیپلماتها، روزنامهنگاران، مخالفانش و هر کسی در جهان است که با آنها اختلافنظر دارد.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی همچنین بار دیگر گزارشها از تلاش مشابه جمهوری اسلامی علیه یهودیان در استرالیا را رد کرد.
تصمیم به اخراج سفیر حکومت ایران از استرالیا پس از تحقیقات سازمان اطلاعات و امنیت استرالیا اتخاذ شد و این نخستین بار در ۸۰ سال گذشته بود که دولت استرالیا یک سفیر را از این کشور اخراج کرد.
بر اساس این گزارش، نیروهای اداره اطلاعات تهران شامگاه یکشنبه ۱۸ آبان شریعتی را دستگیر و به مکان نامعلومی منتقل کردند.
ههنگاو به نقل از یک منبع آگاه نوشت: «بازداشت این ورزشکار به دلیل انجام حرکات نمایشی در سطح شهر صورت گرفته و علت آن "رعایت نکردن موازین پوشش در انظار عمومی هنگام اجرای حرکات نمایشی" عنوان شده است.»
در هفتههای اخیر، مقامهای جمهوری اسلامی بر ضرورت تشدید سیاستهای سرکوبگرانه تحمیل حجاب اجباری تحمیل کردهاند.
محمد موحدی آزاد، دادستان کل کشور، ۱۸ آبان «عفاف و حجاب» را «یک امر دینی و شرعی» خواند و تاکید کرد دادسراها موظف هستند «با جدیت» با نافرمانی در برابر حجاب اجباری برخورد کنند.
۱۵ آبان نیز اسداله جعفری، رییس کل دادگستری استان اصفهان، خواستار برخورد با «رفتار هنجارشکنانه» زنانی شد که تن به حجاب اجباری نمیدهند.
مسدود شدن صفحه اینستاگرام شریعتی
ههنگاو در ادامه گزارش خود درباره شریعتی نوشت این ورزشکار پس از بازداشت تنها یک بار توانسته با خانوادهاش تماسی کوتاه برقرار کند و در آن گفتوگو با ابراز نگرانی از وضعیت خود، خواستار کمک شده است.
این سازمان حقوق بشری افزود از آن زمان تاکنون هیچ اطلاعی از محل نگهداری و وضعیت شریعتی در دست نیست.
بر اساس این گزارش، پس از بازداشت شریعتی، نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی کنترل حسابهای کاربری او در شبکههای اجتماعی را در دست گرفتهاند.
صفحه اینستاگرام او با حدود ۱۶۰ هزار دنبالکننده نیز مسدود شده و بر روی آن نشان پلیس فتا قرار گرفته است.
۲۵ مهر، روحالله مومننسب، دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان تهران، از تشکیل «اتاق وضعیت عفاف و حجاب» و سازماندهی بیش از ۸۰ هزار نیروی موسوم به «آمر به معروف» بهعنوان مامور کنترل حجاب اجباری خبر داد.
منتقدان میگویند صرف هزینههای هنگفت برای تحمیل حجاب، گسترش فعالیت «آمران به معروف» و افزایش بودجه نهادهای فرهنگی وابسته به حاکمیت، نشانهای از اولویت دادن حکومت به کنترل اجتماعی بهجای حل مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم است.
با وجود پیگرد و سرکوب شهروندان بهدلیل انتخاب پوشش اختیاری، جمهوری اسلامی مراسمی تبلیغاتی درباره روایت خود از جنگ ۱۲ روزه را ۱۷ آبان در میدان انقلاب تهران برگزار کرد؛ رویدادی که در آن، برخلاف سیاستهای رسمی حکومت الزامی برای حجاب اجباری شرکتکنندگان وجود نداشت.
خبرگزاری صداوسیما دوشنبه ۱۹ آبان گزارش داد که هوای برخی از شهرها در استانهای تهران، البرز، اصفهان و خوزستان در وضعیت «ناسالم و بسیار ناسالم برای همه گروهها» قرار گرفت.
بر اساس این گزارش، شاخص آلودگی هوا در ماهشهر خوزستان «بالاتر از ۲۰۰ و در وضع بسیار ناسالم» برای همه گروههای قرار دارد.
همچنین کیفیت هوا در شهرهای اشتهارد و فردیس در استان البرز؛ اسلامشهر، باغستان و بهارستان در استان تهران؛ خمینیشهر و قهجاورستان در استان اصفهان؛ اهواز، آغاجاری، اندیمشک، باغملک، بهبهان، خرمشهر، دزفول، دشت آزادگان، شادگان، شوشتر، کارون و هویزه در «وضع قرمز و ناسالم برای همه» گزارش شده است.
بنا بر این گزارش، شاخص آلودگی هوا در برخی از مناطق این استانها در «وضع نارنجی» قرار دارد.
ممنوعیت صدور مجوز طرح ترافیک در تهران
روزنامه شرق نیز دوشنبه نوشت که با تداوم شرایط ناسالم هوا، ستاد اضطرار آلودگی هوای تهران از ممنوعیت صدور مجوز طرح ترافیک روزانه تا بهبود وضعیت خبر داده است.
به این ترتیب، شهروندان تهرانی تا زمان تغییر شاخص کیفیت هوا نمیتوانند مجوزهای روزانه تردد در محدوده طرح ترافیک را دریافت کنند.
در تیرماه، مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران، گفت آلودگی هوای پایتخت که تشدید شده ناشی از ترافیک یا وارودگی دما نبوده و بخشی از آن به خاطر کمآبی و خشکسالی است.
او افزود: «با فضای سبز و مصرف بهینه آب باید مقابل آلودگی بایستیم.»
آلودگی هوا در «نیمی از کشور»
وبسایت تابناک نیز به نقل از محمداصغری، کارشناس هواشناسی، نوشت که «آلودگی هوا نیمی از کشور را فرا گرفته» و در حال حاضر، شهرهای صنعتی و کلانشهرهایی مانند تهران، البرز، خوزستان، اصفهان، مرکزی، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و سمنان با آلودگی هوا دست و پنجه نرم میکنند.
یکشنبه ۱۸ آبان، علیرضا رییسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ نفر در کشور بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست دادهاند.
او افزود: «این آمار معادل فوت ۱۶۱ شهروند در روز و حدود هفت شهروند در هر ساعت است.»
همچنین به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، برآوردها نشان میدهد مرگهای منتسب به آلودگی هوا در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار زیان اقتصادی به کشور وارد کرده است.
رویداد۲۴ دوشنبه ۱۹ آبان نوشت طرح دارویار که قرار بود مابهالتفاوت افزایش قیمت دارو را از طریق بیمهها جبران کند، هنوز به هدف اصلی خود نرسیده و بار مالی آن مستقیما بر دوش مردم افتاده است.
این رسانه افزود: «در عمل، افزایش نرخ ارز و کاهش نقدینگی شرکتهای واردکننده دارو و تجهیزات، همراه با تورم عمومی و رشد هزینههای بستهبندی، حملونقل و انرژی، موجب شده است که مراکز درمانی نتوانند به صورت مستمر نیازهای خود را تامین کنند و بیماران ناچار شوند دارو و ملزومات درمانی را شخصا از بازار تهیه کنند.»
بر اساس این گزارش، جهش قیمت دارو نتیجه همزمان سه عامل کلیدی است که هر یک نقش تعیینکنندهای در نابهسامانی بازار دارو دارند.
نخست، ناکامی طرح دارویار سبب شده مابهالتفاوت افزایش قیمتها بهجای بیمهها از جیب مردم پرداخت شود.
دوم، ناترازی مالی در سازمان تامین اجتماعی و بیمهها با وجود تعرفههای ثابت، مانع از جبران واقعی هزینهها شده است.
و سوم، فعالیت شبکههای سودجو و مافیای دارو با احتکار و فروش آزاد، زمینه حفظ قیمتها در سطحی بالاتر از نرخ واقعی را فراهم کرده است.
روزنامه خراسان نیز ۱۹ آبان در گزارشی به بحران افزایش قیمت دارو پرداخت و نوشت: «شرکتهای خاص با انحصار در واردات و توزیع دارو، قیمتها را بهصورت مصنوعی بالا نگه میدارند.»
این نخستین بار نیست که گزارشهایی از افزایش قیمت دارو در ایران منتشر میشود.
پیشتر و در پی فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل، گزارشهای مردمی رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از آن بود که قیمت دارو در ایران، از داروهای خاص گرفته تا قرص و شربت سرماخوردگی، چندین برابر شده و شهروندان برای تهیه اقلام مورد نیازشان گاهی باید به چندین داروخانه سر بزنند.
با پایان مهلت ۳۰ روزهای که در مکانیسم ماشه قطعنامه شورای امنیت پیشبینی شده بود، همه تحریمهای پیشین این نهاد علیه جمهوری اسلامی از ششم مهر دوباره به اجرا درآمد و آثار آن بهسرعت در اقتصاد ایران نمایان شد.
۱۲ مهر، کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی با اشاره به تعلل بانک مرکزی در اختصاص ارز دارو، نسبت به بروز «فجایع انسانی» هشدار داد.
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در آن زمان تعلل بانک مرکزی در تامین ارز دارو را ناشی از «عدم درک درست نسبت به سلامت کشور» دانست و گفت: «بانک مرکزی فکر میکند این ارز هم مانند تخصیص ارز به کالاهایی چون موبایل، ماشین و مواردی از این دست است.»
