دیوان کیفری بینالمللی بیش از ۲۰ سال پس از وقوع جنایتهای دارفور یکی از فرماندهان ارشد گروه شبهنظامی جَنجَوید را بهدلیل ایفای نقش کلیدی در جریان نسلکُشی دارفور مجرم شناخت. صدور دستور اعدامهای دستهجمعی و کشتن دو زندانی با تبر از جمله جرمهای مطرح شده در دادگاه است.
به گفته جوانا کورنر، قاضی ارشد دادگاه، علی محمد علی عبدالرحمن، مشهور به علی کوشایب، بهدلیل رهبری نیروهای شبهنظامی جنجوید، تشویق و دستور دادن به جنگجویان تحت کنترلش به قتل دستهجمعی، تجاوز به زنان و تخریب، همینطور مشارکت فعال در کشتار و ویرانی در خلال سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ مجرم شناخته شد.
حکم نهایی در جلسه بعدی دادگاه اعلام خواهد شد. به گزارش آسوشیتدپرس، به احتمال زیاد علی کوشایب با اشد مجازات یعنی حبس ابد روبهرو خواهد شد.
این نخستین بار است که یکی از بازیگران اصلی جنایتهای دارفور در یک دادگاه مجرم شناخته میشود. هیئت قضات دادگاه، متشکل از سه قاضی، اعلام کرد که این جنایتها «بخشی از برنامه دولت وقت سودان برای سرکوب شورش در آن منطقه» بوده است.
عبدالرحمن در سال ۲۰۲۰، در جمهوری آفریقای مرکزی تسلیم شد و از آن زمان تاکنون تحت بازداشت دیوان کیفری بینالمللی است.
فرآیند دادرسی به اتهامات او بهطور رسمی در بهار ۲۰۲۲ آغاز شد. عبدالرحمن در نخستین جلسه دادگاه اتهامهای جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت را نپذیرفت و ادعا کرد که او فردی به نام علی کوشایب نیست. اما قضات این دفاع را رد و اعلام کردند که او حتی هنگام تسلیم شدن در یک ویدئو، خود را با نام و لقبش معرفی کرده بود.
فعالان حقوق بشر صدور این حکم را یک پیروزی برای عدالت و دادخواهی برای قربانیان دارفور ارزیابی میکنند. دفتر دادستانی دیوان کیفری بینالمللی نیز از این محکومیت استقبال کرد.
نزهت شمیـمخان، معاون دادستان دیوان کیفری، در بیانیهای گفت: «این حکم پیامی قاطع به عاملان و آمران جنایتها در سودان، چه در گذشته و چه امروز، میفرستد و به آنها هشدار میدهد که عدالت برقرار میشود و آنها سرانجام بابت تحمیل رنجهای وصفناپذیر بر غیرنظامیان دارفور پاسخگو خواهند بود.»
در جریان دادگاه، ۵۶ نفر علیه عبدالرحمن شهادت دادند و قضات دادگاه روایتهای آنها از خشونتهای وحشیانه و استفاده از تجاوز جنسی بهعنوان ابزاری برای ارعاب و کنترل را شنیدند.
در مقابل، وکلای مدافع متهم ۱۷ شاهد را به دادگاه فراخواندند و استدلال کردند که عبدالرحمن هیچ دخالتی در جنایتهای دارفور نداشته است.
نسلکُشی دارفور
جنایتهای دارفور در سال ۲۰۰۳ آغاز شد و نخستین نسلکُشی قرن ۲۱ بود. درگیریهای اولیه زمانی آغاز شد که شبهنظامیان نزدیک به اقوام آفریقایی سیاه علیه دولت مرکزی سودان که به قوم عربهای ساکن این کشور نزدیک بود، دست به شورش زدند. شورشیان از اعمال تبعیض از سوی گروه حاکم علیه اقوام آفریقایی سیاه شکایت داشتند.
دولت عمرالبشیر، رییسجمهوری وقت سودان، در واکنش به این شورش کارزاری به نام «زمین سوخته» را آغاز و دستور بمبارانهای هوایی و حملات زمینی علیه شورشیان را صادر کرد.
دولت برای پیشبُرد اهدافش از گروههای شبهنظامی از جمله جنجوید که به خشونت عریان و شدید شهرت داشتند برای حملات زمینی کمک گرفت.
بر اساس گزارشهای سازمان ملل شبهنظامیان جنجوید اغلب در سحرگاه به روستاها یورش میبردند و با اسب یا شتر به مردم حمله میکردند.
گروه حقیقتیاب سازمان ملل در امور مرتبط با جنایتهای دارفور اعلام کرد که در دوران اوج این حملات از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ بیش از ۳۰۰ هزار نفر کشته و حدود سه میلیون نفر آواره شدند. دیگر منابع، تعداد کشتهشدگان را بسیار بیشتر ارزیابی میکنند.
عمرالبشیر از سوی دیوان کیفری بینالمللی به ارتکاب جنایاتی از جمله نسلکشی متهم شده است، اما با وجود سرنگونی از قدرت و بازداشت، هنوز برای محاکمه به لاهه تحویل داده نشده است.
وکیل او همزمان با اعلام نظر دادگاه درباره عبدالرحمن، به آسوشیتدپرس گفت که عمرالبشیر اکنون در بازداشتگاهی تحت کنترل ارتش در شمال سودان نگهداری میشود اما وزیر دفاع سابق که او هم تحت تعقیب دیوان است، آزاد شده است.
لیز اِوِنسون، مدیر بخش عدالت بینالملل در دیدهبان حقوق بشر، حکم دیوان کیفری بینالمللی علیه عبدالرحمن را «محکومیتی تاریخی و دیرهنگام برای جنایات سنگین در دارفور» توصیف کرد.
او افزود: «با توجه به اینکه درگیری کنونی در سودان نسلهای تازهای از قربانیان بر جای میگذارد و رنج قربانیان جنایتهای گذشته را تشدید میکند، این حکم باید دولتها را برانگیزد تا به هر طریق ممکن عدالت را پیش ببرند.»
جنگ خونینی که همچنان ادامه دارد
هرچند درگیریهای شدید در دارفور که شامل حملات سازمانیافته و برنامهریزیشده علیه یک گروه قومیتی و پاکسازی قومیِ گروههای غیرعرب از سوی دولت سودان و شبهنظامیان متحدش سال ۲۰۱۷ پایان یافت، اما خشونتهای پراکنده قومی همچنان ادامه یافته است.
دولت ایالات متحده در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که تجدید خشونتها در این منطقه به حدی است که میتوان گفت یک نسلکُشی مجدد در حال وقوع است.
در حال حاضر جنگ میان گروه شبهنظامی «نیروهای پشتیبانی سریع» که از دل جنجویدها برآمدند با ارتش سودان ادامه دارد. این دو گروه پیشتر متحد یکدیگر محسوب میشدند.
به گزارش سازمان جهانی بهداشت، دور تازه درگیریها دستکم ۴۰ هزار کشته و تا ۱۲ میلیون نفر آواره بر جای گذاشته است. همچنین بنا بر گزارش برنامه جهانی غذا، بیش از ۲۴ میلیون نفر در این منطقه با ناامنی شدید غذایی مواجه هستند.
روزنامه نیویورکتایمز، دوشنبه ۱۴ مهر به نقل از مقامهای ایالات متحده نوشت که ترامپ، پنجشنبه ۱۰ مهر، در جریان نشستی با فرماندهان عالیرتبه نظامی با ریچارد گرنل، فرستاده ویژه آمریکا در امور ونزوئلا، تماس گرفت و به او دستور داد که تمامی تلاشهای دیپلماتیک، از جمله گفتوگوهایش با نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا را متوقف کند.
گمانهزنیها حاکی از این است که توقف تماسهای دیپلماتیک مسیر را برای تشدید احتمالی حملات نظامی آمریکا علیه قاچاقچیان مواد مخدر یا دولت نیکلاس مادورو هموار میکند.
طبق این گزارش، سرسختی مادورو در برابر خواسته واشنگتن برای کنارهگیری داوطلبانه از قدرت و تأکید مقامهای ونزوئلا بر بیارتباط بودنشان با قاچاق مواد مخدر، از عوامل اصلی تصمیم ترامپ بوده است.
مقامهای آمریکایی به نیویورکتایمز گفتهاند که دولت ترامپ چندین طرح نظامی برای تشدید تنشها آماده کرده است که طرحهایی برای وادار کردن مادورو به کنارهگیری از قدرت را هم شامل میشود.
یکی از مقامهای کاخ سفید نیز به این روزنامه گفت که ترامپ آماده است از «تمام عناصر قدرت» برای پیشگیری از ورود مواد مخدر به ایالات متحده استفاده کند و در پیامهای خود به مادورو بهروشنی بر این موضوع تاکید کرده است.
تمایل آمریکا به تغییر دولت ونزوئلا در حالی مطرح شده است که ترامپ اواخر شهریور، همزمان با اعلام خبر اعزام پنج فروند جنگنده پیشرفته اف-۳۵ به یک پایگاه نظامی در پورتوریکو تاکید کرده بود که هدف واشینگتن تغییر رژیم در ونزوئلا نیست.
با افزایش تنشها میان دو کشور در نخستین روزهای شهریور مادورو بارها آمریکا را به دنبال کردن سیاست تغییر رژیم ونزوئلا از طریق تهدید نظامی متهم کرده است.
مادورو از سال ۲۰۱۳ و پس از مرگ هوگو چاوز، قدرت را در ونزوئلا در دست دارد. این کشور در دوران ریاستجمهوری مادورو، شاهد فروپاشی اقتصادی و مهاجرت حدود یکسوم از جمعیت ۲۸ میلیونی خود بوده است.
هشدار مادورو به آمریکا درباره احتمال بمبگذاری در سفارت این کشور
در ادامه افزایش تنشها میان دو کشور، مادورو دوشنبه اعلام کرد که دولت او درباره یک «عملیات خرابکارانه ساختگی» در سفارت آمریکا در کاراکاس به واشینگتن هشدار داده است.
مادورو مدعی شده است که گروههای مخالف دولتش که آنها را «راست افراطی» نامیده، در حال برنامهریزی برای اجرای عملیات کار گذاشتن مواد منفجره در سفارت آمریکا در کاراکاس هستند با این هدف که مسئولیت این خرابکاری به دولت نسبت داده شود.
او شامگاه دوشنبه به وقت محلی در یک مصاحبه تلویزیونی اعلام کرد که دو منبع معتبر دولت را از احتمال این حمله مطلع کردهاند و دولت نیز برای تقویت حفاظت از سفارت آمریکا، نیروهای امنیتی را اعزام کرده است.
مادورو در این مصاحبه افزود که دولت از هویت طراحان این عملیات آگاه است و افراد دخیل را دستگیر خواهد کرد. او افزود: «هدفشان این بود که دولت من مقصر جلوه داده شود و روند درگیریها تشدید شود.»
پیش از این اظهارات مادورو، خورخه رودریگز، رییس مجلس ملی ونزوئلا، در حساب تلگرامی خود درباره این «توطئه» نوشت و خبر داد که این طرح از سه کانال مختلف به ایالات متحده اطلاع داده شده است.
رودریگز همچنین مدعی شد که این هشدارها به یک سفارت اروپایی نیز ارسال شده اما نامی از کشور مورد نظر نیاورد.
روابط دیپلماتیک ونزوئلا و ایالات متحده از سال ۲۰۱۹ بهطور کامل قطع شد. در ماههای اخیر رابطه دو کشور شکل خصمانهتری به خود گرفته است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، مادورو را «رهبر غیرمشروع» و «فراری از عدالت آمریکا» خوانده و حکومت او را «رژیم قاچاق مواد مخدر» نامیده است که قصد دارد پایگاه عملیاتی جمهوری اسلامی در نیمکره غربی باشد. او همچنین، جایزه مربوط به دستگیری مادورو را به ۵۰ میلیون دلار افزایش داد.
ایالات متحده در هفتههای اخیر دستکم چهار شناور را در آبهای ونزوئلا هدف قرار داد و اعلام کرد که همه آنها حامل مواد مخدر بودند.
در تازهترین مورد، ارتش آمریکا یک قایق در آبهای بینالمللی نزدیک به ونزوئلا را هدف گرفت و در نتیجه آن چهار نفر کشته شدند. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا اعلام کرد این که چهارمین حمله نیروهای نظامی این کشور به شناورهایی بود که مواد مخدر حمل میکردند.
نتانیاهو در گفتوگویی مفصل با بن شاپیرو، تحلیلگر سیاسی و روزنامهنگار محافظهکار آمریکایی، بر نقش کشورش در مهار جمهوری اسلامی طی دو سال گذشته و «عقب راندن تهدید هستهای کسانی که شعار مرگ بر آمریکا میدهند» تاکید کرد.
او در پاسخ به دو پرسش شاپیرو که بر موضوعاتی غیر از ایران متمرکز بود، به همکاری اسرائیل با آمریکا علیه جمهوری اسلامی پرداخت و تاکید کرد که با وجود «عقب راندن» جمهوری اسلامی، «در هم شکستن محور ایران در منطقه» و «نابودی بیشترِ نیروهای نیابتی آنها» خطر برنامه هستهای و موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی هنوز وجود دارد.
وقتی شاپیرو از او خواست برای آمریکاییها توضیح دهد که چرا اتحادی مستحکم میان آمریکا و اسرائیل باید برای آنها مهم باشد، گفت که اگر جمهوری اسلامی بُرد موشکهای بالستیک خود را تنها ۳ هزار کیلومتر دیگر توسعه دهد، میتواند شهرهای نیویورک، واشینگتن، بوستون و میامی را هدف قرار دهد.
او درباره حملات به تاسیسات هستهای ایران به همراه آمریکا گفت: «ما در ائتلاف علیه ایران تقسیم وظایف درستی داشتیم و توانستیم ایران را که میتوانست از هر شهر آمریکایی باجخواهی کند، خنثی کنیم.»
نخستوزیر اسرائیل همچنین گفت: «در حال حاضر آزادی و امنیت جهان به قدرت ایالات متحده بستگی دارد.»
نتانیاهو در ادامه اسرائیل را خط مقدم رویارویی با تهدیدهای بالقوه علیه ایالات متحده عنوان کرد و افزود: «اسرائیل در همکاری نزدیک با آمریکا، بی اینکه جنگ جهانی سوم در بگیرد، هزاران سرباز آمریکایی کشته یا به تهران اعزام شوند، دشمنانی را شکست داده که دشمنان شما هم بودهاند. این یکی از دلایل اهمیت اتحاد ما و شماست.»
پایان جنگ غزه و آینده حماس
نخستوزیر اسرائیل در بخش دیگری از مصاحبه گفت که به پایان جنگ نزدیک شدهاند، سپس تاکید کرد: «پایان تنها زمانی معنا دارد که گروگانها آزاد شوند و حکومت حماس بهطور کامل برچیده شود.»
او افزود: «پایان جنگ به معنای توقف عملیات نیست، بلکه تضمین این است که غزه دیگر هرگز تهدیدی علیه اسرائیل یا صلح منطقه نباشد.» نتانیاهو تأکید کرد که آزادی گروگانها و «خاتمه کامل حاکمیت حماس» پیششرطهای اصلیاند و تنها پس از آن میتوان به گسترش توافق ابراهیم و برقراری صلحی گستردهتر با کشورهای عربی و اسلامی امیدوار بود.
او همچنین گفت: «اگر غزه از وجود حماس پاکسازی شود، صلح در منطقه و حتی فراتر از خاورمیانه دستیافتنی خواهد شد.»
روابط اسرائیل و آمریکا
نتانیاهو همچنین به نقش اسرائیل در اتحاد با آمریکا پرداخت و گفت: «شعار اول آمریکا طبیعی است، اما اول آمریکا به معنای تنها ماندن آمریکا نیست. حتی ابرقدرتها هم به متحد نیاز دارند.»
او اسرائیل را متحدی برای ایالات متحده توصیف کرد که بدون درخواست از آمریکا برای اعزام نیروی زمینی، همواره از خود دفاع کرده و همزمان فناوریهای حیاتی مانند «گنبد آهنین»، موشکهای «ارو» و سامانه ضدتانک «تروفی» را با واشینگتن شریک شده است. او با نقل قول از ژنرال جورج کیگن، یکی از فرماندهان اطلاعاتی نیروی هوایی ایالات متحده در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، مدعی شد اطلاعات امنیتی اسرائیل بارها جان شهروندان آمریکایی را نجات داده است.
نتانیاهو به نقل قولی مشهور از ژنرال جورج کیگن اشاره داشت که اطلاعات دریافتی آمریکا از اسرائیل را «معادل کار پنج سازمان سیا» توصیف کرده بود. این جمله در اصل بهطور مشخص درباره اطلاعات اسرائیل درباره نیروی هوایی شوروی و فناوریهای دفاع هوایی بیان شده بود.
نتانیاهو همچنین بر مسیر خودکفایی نظامی اسرائیل تأکید کرد و آن را مشابه تجربه اقتصادی این کشور دانست: «ما متحدی هستیم که هم از خود دفاع میکنیم و هم محصولات فناوری و اطلاعاتیمان را در اختیار آمریکا میگذاریم. این اتحاد به سود هر دو طرف است.»
گفتوگوی شاپیرو با نتانیاهو دوشنبه شب به وقت شرق آمریکا در کانال پرمخاطب این روزنامهنگار در یوتیوب انتشار یافت و در شش ساعت نخست، بیش از ۴۸ هزار بار دیده شد.
شاپیرو بنیانگذار و سردبیر وبسایت دِیلیوایر است و برنامههای رادیویی و پادکستهای پرشنوندهای دارد. او که به سرعت در استدلال، استفاده از دادهها و سبک جدلی در مصاحبهها و همینطور ارائه دیدگاههای تند و صریح در حوزه سیاست، فرهنگ و رسانه مشهور است، یکی از چهرههای پرنفوذ جریان راست در آمریکا به شمار میآید.
بر اساس گزارش نشریه «نشنال سکوریتی»، حوثیها در صورت سقوط حکومت ایران فرو نخواهند پاشید، زیرا «آنها دارای ظرفیت روبهرشد تسلیحاتی بومی هستند، و از قاچاق تسلیحات ایران به همراه کمکهای فزاینده چین بهرهمند میشوند؛ از جمله سامانههای هدایت و تدارکاتی که از طریق جیبوتی به بنادر یمن انتقال مییابد.»
دیماه سال گذشته، اندیشکده شورای آتلانتیک در مقاله مفصلی به بررسی روابط حکومت چین با حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی پرداخت.
نویسندگان این مقاله به این نتیجه رسیدند که چین با بهرهبرداری از چتر امنیتی آمریکا در خاورمیانه، منابع خود را حفظ میکند و در عین حال موجب تضعیف ایالات متحده در سایر مناطق میشود.
حملات ایالات متحده به حوثیها اوایل سال جاری میلادی پس از تعهد محدود حوثیها متوقف شد.
نشنال سکوریتی نوشت که «این امر اهداف گستردهتر دریانوردی و اسرائیل را در معرض خطر قرار داد.»
بر اساس ارزیابی این نشریه، اتکا به امیدواریها درباره فروپاشی جمهوری اسلامی بازتابی از «برداشتهای نادرست دهه ۱۹۹۰ درباره کره شمالی است. حتی پس از ایران، پکن میتواند از حوثیها برای اعمال فشار بر بابالمندب و زنجیرههای تامین غرب حمایت کند.»
یمن بخشی از مسئله چین است
نشنال سکوریتی نوشت: «حوثیها ساخته و پرداخته جمهوری اسلامی ایران نیستند؛ بلکه آنها گروهی قبیلهای و زیدیمذهب هستند که در یمن بهدلیل نارضایتیهای واقعی و همچنین بدبینی به ساختار قدرت در شمال یمن، سر به شورش برداشتند.»
این نشریه تاکید کرد که وقتی حوثیها علیه دولت قانونی یمن شورش کردند، سپاه پاسداران فرصت را مغتنم شمرد و بهسرعت برای نفوذ در این جنبش و ادغام آن در بهاصطلاح «محور مقاومت» جمهوری اسلامی اقدام کرد.
نشنال سکوریتی اضافه کرد: «ااکنون که رژیم علی خامنهای در آستانه سقوط قرار دارد، بسیاری از سیاستگذاران ایالات متحده و منطقه امیدوارند که با فروپاشی جمهوری اسلامی، سلطه حوثیها بر یمن نیز از میان برود.»
اما بهنوشته این نشریه، بخش زیادی از توانمندی حوثیها اکنون از طریق تولید بومی حاصل میشود و بهطور فزایندهای، به نظر میرسد حوثیها نه تنها سلاحهای ایرانی بلکه سامانههای پیشرفته هدایت موشکی از چین نیز به دست آوردهاند.
بر اساس این گزارش، بسیاری از موشکهای ضدکشتی ایرانی که حوثیها از آنها استفاده میکنند، نسخههای کپیشده موشکهای چینی هستند که حوثیها میتوانند مستقیما از تامینکنندگان چینی تهیه کنند.
چهارم مهرماه نیز، پس از حمله گسترده اخیر اسرائیل به مواضع حوثیها، پایگاه خبری واینت گزارش داد حملات هوایی به این گروه ممکن است بهتنهایی کارساز نباشد زیرا جمهوری اسلامی با ایجاد «مدل تولید بومی» در یمن، اقدام به راهاندازی کارخانههای زیرزمینی تولید موشک و پهپاد در مناطق دورافتاده کرده است.
زمانی که این تسلیحات بین کشتیها جابهجا و در بنادر مختلف تخلیه میشوند، ائتلاف ضدحوثی برخی از این محمولهها را ردیابی کرده است.
نشنال سکوریتی اضافه کرد: «حضور نظامی چین در جیبوتی، مسیر انتقال قطعات و مواد مورد استفاده در ساخت سوخت موشکها را هموار کرده است.»
این گزارش در پایان نتیجهگیری کرد که حتی اگر حکومت در ایران سقوط کند، چین جای خالی آن را در حمایت از حوثیها پر خواهد کرد و تداوم این روند میتواند تهدیدی مستقیم برای منافع آمریکا باشد.
