بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در گفتوگویی تازه هشدار داد که جمهوری اسلامی «در حال ساخت موشکهای بالستیک با برد ۸ هزار کیلومتر» است. موشکهایی که به گفته او با اندکی توسعه خاک آمریکا را در تیررس اهداف هستهای تهران قرار خواهند داد.
نتانیاهو در گفتوگویی مفصل با بن شاپیرو، تحلیلگر سیاسی و روزنامهنگار محافظهکار آمریکایی، بر نقش کشورش در مهار جمهوری اسلامی طی دو سال گذشته و «عقب راندن تهدید هستهای کسانی که شعار مرگ بر آمریکا میدهند» تاکید کرد.
او در پاسخ به دو پرسش شاپیرو که بر موضوعاتی غیر از ایران متمرکز بود، به همکاری اسرائیل با آمریکا علیه جمهوری اسلامی پرداخت و تاکید کرد که با وجود «عقب راندن» جمهوری اسلامی، «در هم شکستن محور ایران در منطقه» و «نابودی بیشترِ نیروهای نیابتی آنها» خطر برنامه هستهای و موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی هنوز وجود دارد.
وقتی شاپیرو از او خواست برای آمریکاییها توضیح دهد که چرا اتحادی مستحکم میان آمریکا و اسرائیل باید برای آنها مهم باشد، گفت که اگر جمهوری اسلامی بُرد موشکهای بالستیک خود را تنها ۳ هزار کیلومتر دیگر توسعه دهد، میتواند شهرهای نیویورک، واشینگتن، بوستون و میامی را هدف قرار دهد.
او درباره حملات به تاسیسات هستهای ایران به همراه آمریکا گفت: «ما در ائتلاف علیه ایران تقسیم وظایف درستی داشتیم و توانستیم ایران را که میتوانست از هر شهر آمریکایی باجخواهی کند، خنثی کنیم.»
نخستوزیر اسرائیل همچنین گفت: «در حال حاضر آزادی و امنیت جهان به قدرت ایالات متحده بستگی دارد.»
نتانیاهو در ادامه اسرائیل را خط مقدم رویارویی با تهدیدهای بالقوه علیه ایالات متحده عنوان کرد و افزود: «اسرائیل در همکاری نزدیک با آمریکا، بی اینکه جنگ جهانی سوم در بگیرد، هزاران سرباز آمریکایی کشته یا به تهران اعزام شوند، دشمنانی را شکست داده که دشمنان شما هم بودهاند. این یکی از دلایل اهمیت اتحاد ما و شماست.»
پایان جنگ غزه و آینده حماس
نخستوزیر اسرائیل در بخش دیگری از مصاحبه گفت که به پایان جنگ نزدیک شدهاند، سپس تاکید کرد: «پایان تنها زمانی معنا دارد که گروگانها آزاد شوند و حکومت حماس بهطور کامل برچیده شود.»
او افزود: «پایان جنگ به معنای توقف عملیات نیست، بلکه تضمین این است که غزه دیگر هرگز تهدیدی علیه اسرائیل یا صلح منطقه نباشد.» نتانیاهو تأکید کرد که آزادی گروگانها و «خاتمه کامل حاکمیت حماس» پیششرطهای اصلیاند و تنها پس از آن میتوان به گسترش توافق ابراهیم و برقراری صلحی گستردهتر با کشورهای عربی و اسلامی امیدوار بود.
او همچنین گفت: «اگر غزه از وجود حماس پاکسازی شود، صلح در منطقه و حتی فراتر از خاورمیانه دستیافتنی خواهد شد.»
روابط اسرائیل و آمریکا
نتانیاهو همچنین به نقش اسرائیل در اتحاد با آمریکا پرداخت و گفت: «شعار اول آمریکا طبیعی است، اما اول آمریکا به معنای تنها ماندن آمریکا نیست. حتی ابرقدرتها هم به متحد نیاز دارند.»
او اسرائیل را متحدی برای ایالات متحده توصیف کرد که بدون درخواست از آمریکا برای اعزام نیروی زمینی، همواره از خود دفاع کرده و همزمان فناوریهای حیاتی مانند «گنبد آهنین»، موشکهای «ارو» و سامانه ضدتانک «تروفی» را با واشینگتن شریک شده است. او با نقل قول از ژنرال جورج کیگن، یکی از فرماندهان اطلاعاتی نیروی هوایی ایالات متحده در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، مدعی شد اطلاعات امنیتی اسرائیل بارها جان شهروندان آمریکایی را نجات داده است.
نتانیاهو به نقل قولی مشهور از ژنرال جورج کیگن اشاره داشت که اطلاعات دریافتی آمریکا از اسرائیل را «معادل کار پنج سازمان سیا» توصیف کرده بود. این جمله در اصل بهطور مشخص درباره اطلاعات اسرائیل درباره نیروی هوایی شوروی و فناوریهای دفاع هوایی بیان شده بود.
نتانیاهو همچنین بر مسیر خودکفایی نظامی اسرائیل تأکید کرد و آن را مشابه تجربه اقتصادی این کشور دانست: «ما متحدی هستیم که هم از خود دفاع میکنیم و هم محصولات فناوری و اطلاعاتیمان را در اختیار آمریکا میگذاریم. این اتحاد به سود هر دو طرف است.»
گفتوگوی شاپیرو با نتانیاهو دوشنبه شب به وقت شرق آمریکا در کانال پرمخاطب این روزنامهنگار در یوتیوب انتشار یافت و در شش ساعت نخست، بیش از ۴۸ هزار بار دیده شد.
شاپیرو بنیانگذار و سردبیر وبسایت دِیلیوایر است و برنامههای رادیویی و پادکستهای پرشنوندهای دارد. او که به سرعت در استدلال، استفاده از دادهها و سبک جدلی در مصاحبهها و همینطور ارائه دیدگاههای تند و صریح در حوزه سیاست، فرهنگ و رسانه مشهور است، یکی از چهرههای پرنفوذ جریان راست در آمریکا به شمار میآید.
بر اساس گزارش نشریه «نشنال سکوریتی»، حوثیها در صورت سقوط حکومت ایران فرو نخواهند پاشید، زیرا «آنها دارای ظرفیت روبهرشد تسلیحاتی بومی هستند، و از قاچاق تسلیحات ایران به همراه کمکهای فزاینده چین بهرهمند میشوند؛ از جمله سامانههای هدایت و تدارکاتی که از طریق جیبوتی به بنادر یمن انتقال مییابد.»
دیماه سال گذشته، اندیشکده شورای آتلانتیک در مقاله مفصلی به بررسی روابط حکومت چین با حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی پرداخت.
نویسندگان این مقاله به این نتیجه رسیدند که چین با بهرهبرداری از چتر امنیتی آمریکا در خاورمیانه، منابع خود را حفظ میکند و در عین حال موجب تضعیف ایالات متحده در سایر مناطق میشود.
حملات ایالات متحده به حوثیها اوایل سال جاری میلادی پس از تعهد محدود حوثیها متوقف شد.
نشنال سکوریتی نوشت که «این امر اهداف گستردهتر دریانوردی و اسرائیل را در معرض خطر قرار داد.»
بر اساس ارزیابی این نشریه، اتکا به امیدواریها درباره فروپاشی جمهوری اسلامی بازتابی از «برداشتهای نادرست دهه ۱۹۹۰ درباره کره شمالی است. حتی پس از ایران، پکن میتواند از حوثیها برای اعمال فشار بر بابالمندب و زنجیرههای تامین غرب حمایت کند.»
یمن بخشی از مسئله چین است
نشنال سکوریتی نوشت: «حوثیها ساخته و پرداخته جمهوری اسلامی ایران نیستند؛ بلکه آنها گروهی قبیلهای و زیدیمذهب هستند که در یمن بهدلیل نارضایتیهای واقعی و همچنین بدبینی به ساختار قدرت در شمال یمن، سر به شورش برداشتند.»
این نشریه تاکید کرد که وقتی حوثیها علیه دولت قانونی یمن شورش کردند، سپاه پاسداران فرصت را مغتنم شمرد و بهسرعت برای نفوذ در این جنبش و ادغام آن در بهاصطلاح «محور مقاومت» جمهوری اسلامی اقدام کرد.
نشنال سکوریتی اضافه کرد: «ااکنون که رژیم علی خامنهای در آستانه سقوط قرار دارد، بسیاری از سیاستگذاران ایالات متحده و منطقه امیدوارند که با فروپاشی جمهوری اسلامی، سلطه حوثیها بر یمن نیز از میان برود.»
اما بهنوشته این نشریه، بخش زیادی از توانمندی حوثیها اکنون از طریق تولید بومی حاصل میشود و بهطور فزایندهای، به نظر میرسد حوثیها نه تنها سلاحهای ایرانی بلکه سامانههای پیشرفته هدایت موشکی از چین نیز به دست آوردهاند.
بر اساس این گزارش، بسیاری از موشکهای ضدکشتی ایرانی که حوثیها از آنها استفاده میکنند، نسخههای کپیشده موشکهای چینی هستند که حوثیها میتوانند مستقیما از تامینکنندگان چینی تهیه کنند.
چهارم مهرماه نیز، پس از حمله گسترده اخیر اسرائیل به مواضع حوثیها، پایگاه خبری واینت گزارش داد حملات هوایی به این گروه ممکن است بهتنهایی کارساز نباشد زیرا جمهوری اسلامی با ایجاد «مدل تولید بومی» در یمن، اقدام به راهاندازی کارخانههای زیرزمینی تولید موشک و پهپاد در مناطق دورافتاده کرده است.
زمانی که این تسلیحات بین کشتیها جابهجا و در بنادر مختلف تخلیه میشوند، ائتلاف ضدحوثی برخی از این محمولهها را ردیابی کرده است.
نشنال سکوریتی اضافه کرد: «حضور نظامی چین در جیبوتی، مسیر انتقال قطعات و مواد مورد استفاده در ساخت سوخت موشکها را هموار کرده است.»
این گزارش در پایان نتیجهگیری کرد که حتی اگر حکومت در ایران سقوط کند، چین جای خالی آن را در حمایت از حوثیها پر خواهد کرد و تداوم این روند میتواند تهدیدی مستقیم برای منافع آمریکا باشد.
حمیدرضا رستگار دوشنبه ۱۴ مهر در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا تاکید کرد این اتفاقات «تنها روی ۳۰ درصد کالاها» میتواند برخی مواقع «مهم یا متوسط یا حتی بیاهمیت باشد».
او گفت: «به طور مثال، اینکه دلار در واردات کالای لوکس موثر است یا خیر، روی زندگی قشر متوسط جامعه تاثیری ندارد. هرچند تنها درصد کوچکی از جامعه ما بهدلیل توانمندی اقتصادی از کالاهای لوکس استفاده میکنند.»
سخنان رستگار در ارتباط با دلیل افزایش قیمت کالاها در بازار و نیز بحثهای مربوط به تاثیر فعالسازی مکانیسم ماشه بر قیمتها، ابراز شد.
پیش از این (هشتم مهر) و همزمان با انتشار گزارشهایی در رسانههای ایران در مورد تاثیر روانی فعالسازی مکانیسم ماشه بر اقتصاد کشور، مسعود پزشکیان، رییس جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده را متهم کرد که «با اجرای مکانیسم ماشه در پی تشدید فشار بر ملت و ایجاد نارضایتی داخلی» است.
بریتانیا، فرانسه و آلمان، ششم شهریور روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را آغاز کردند. جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کرد.
رستگار در بخشی از مصاحبه خود با ایلنا در مورد دلیل افزایش قیمت کالاها در بازار گفت: «این اتفاقی که افتاده، بیشتر یک جنگ رسانهای و روانی است که مردم را به سمتی بردهاند که نگران باشند چه اتفاقی خواهد افتاد و فعالسازی مکانیسم ماشه، کجا را هدف گرفته است؟»
او افزود: «یکی از مسائل مهم این است که مسئولان کشور مساله مکانیسم ماشه را نمیشکافند و بازگو نمیکنند که این موضوع چقدر میتواند روی جریانات اقتصادی اثر بگذارد و چقدر تاکنون اثر گذاشته است.»
رستگار همچنین با اشاره به اهمیت جلوگیری از افزایش تورم گفت: «کسانی که سیاستگذاری پولی و بانکی و مالی میکنند باید جلوی تورم کاذب را بگیرند.»
افزایش قیمتها و کاهش چشمگیر فروش کالاهای اساسی
در روزها و هفتههای اخیر، گزارشهای زیادی در مورد افزایش بیرویه قیمتها در ایران منتشر شده است.
روزنامه هممیهن دوشنبه ۱۴ مهر نوشت: «همزمان با افزایش قیمت کالاهای اساسی، میزان فروش گوشت، مرغ، ماهی، حبوبات، تخممرغ و محصولات لبنی نسبت به یک سال گذشته در تهران کاهش چشمگیری داشته است و بسیاری از مشتریان درخواست خرید برنج و حبوبات در حجمهایی بسیار کم و بهاندازه تهیه یک وعده غذایی را دارند.»
بر اساس این گزارش، برخی از قصابیها هم در محلات جنوب تهران بهدلیل افزایش قیمت گوشت، فروش آن را متوقف کردهاند و در مواردی «با درخواست خرید ضایعات مرغ» روبهرو شدهاند.
هممیهن نوشت: «دادههای وزارت بهداشت نشان میدهد از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۴۰۲، مصرف گوشت قرمز در دهکهای پایین درآمدی به میزان ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد و مصرف نان بهعنوان منبعی ارزانتر برای تامین کالری، بهطور عمدهای افزایش پیدا کرد.»
این در شرایطی است که طی ماههای اخیر با مجوز دولت پزشکیان، قیمت نان افزایش چشمگیری پیدا کرده است.
در این ارتباط، فعالان و تشکلهای کارگری و صنفی از بیتفاوتی حکومت در قبال این موضوع انتقاد کرده و گفتهاند این روند به زیان خانوادههای کارگران و سایر مزدبگیران است.
در حال حاضر، پایه دستمزد یک کارگر مشمول قانون کار حدود ۱۱ میلیون تومان در ماه است و این در شرایطی است که حتی تشکلهای کارگری تحت حمایت حکومت، هزینه معیشت ماهانه در شهرهای بزرگ را حدود ۵۰ میلیون تومان برآورد کردهاند.
اندکی پس از حمله حماس به اسرائیل، خامنهای در یک سخنرانی گفت نقشهی خاورمیانه در حال تغییر است و منطقه به سمت «آمریکازدایی» میرود. تنها چند روز پیش از این سخنان، نتانیاهو وعده داده بود که اسرائیل «نظم تازهای در خاورمیانه» ایجاد خواهد کرد.
اما در میانه زورآزمایی این دو کشور، در خاورمیانه پس از هفت اکتبر، نظم قدیم در حال زوال است و جای خود را به نظمی تازه داده که هنوز به طور کامل شکل نگرفته است.
این شرایط، ترکیبی از ترس، احتیاط و بیاعتمادی را میان بازیگران مختلف منطقه ایجاد کرده است؛ وضعیتی که در آن دولتها نه توان صلح دارند، نه آماده یک جنگ تمام عیار هستند.
بازدارندگی فروپاشیده، نظم نیمهجان
در دو سال گذشته بیشتر سازوکارهای نظم پیش از ۷ اکتبر در منطقه از کار افتادهاند. توازن بازدارندگی میان ایران و اسرائیل که سالها مانع از درگیری مستقیم بود، در طی زمان از هم پاشیده است.
حملات متقابلی که در این مدت دو کشور به منافع هم انجام دادهاند و جنگ ۱۲ روزه، نشان داد که دو طرف خطوط قرمز گذشته را کنار گذاشتهاند، اما هنوز هیچکدام قادر به تحمیل نتیجهای قطعی نشدهاند.
با این حال، شبکهی نیابتی ایران در لبنان، عراق و یمن دچار فرسایش شده و دیگر توان شکلدادن به معادلات منطقهای را ندارد. سوریه از دست تهران خارج شده است، حزبالله در موضع دفاعی قرار گرفته، حوثیها ضربات جدیای پذیرفتهاند و دولت عراق، با هدف حفظ ثبات شکنندهی خود، فاصلهاش را با تهران افزایش داده است.
در سوی مقابل، اسرائیل هم نتوانسته امنیتی که مدعی آن بوده است را به دست آورد. حمله اخیر به دوحه و عملیاتها نظامی مداوم در خاک سوریه نشان داد که تلآویو آماده است برای بازگرداندن موقعیت خود از هر خط قرمزی عبور کند، اما این اقدامات بیش از آنکه موازنهی تازهای ایجاد کند، ناامنی روانی در منطقه را تشدید کرده است.
آمریکا هنوز ستون اصلی نظم امنیتی منطقه است، اما نه با همان اقتدار گذشته. دولت ترامپ، برخلاف دورههای پیشین، بهجای طراحی نظم تازه در پی مدیریت وضعیت موجود است. بحث احیای پایگاه بگرام در افغانستان و بازسازی زیرساختهای نظامی در خلیج فارس بیش از آنکه نشانهی تمایل به مداخله باشد، بیانگر تلاش برای حفظ آمادگی است.
واشینگتن از درگیری مستقیم پرهیز میکند، اما نمیخواهد کنترل روندها را از دست بدهد. به همین دلیل، ایالات متحده اکنون بیشتر به عنوان «ناظر فعال» عمل میکند تا طراح استراتژی؛ عاملی که مانع از فروپاشی کامل نظم موجود میشود و در عین حال نقش موثری در بازسازی آن دارد.
امنیتیسازی در شرایط انزوا
در میان کشورهای مختلف خاورمیانه، ایران بیش از هر بازیگر دیگری در معرض فشار و فرسایش است. جنگ ۱۲روزه توان نظامی و ظرفیت واکنشی ایران را آشکار کرد، اما همزمان نشان داد که آسیبپذیریهای داخلی آن تا چه اندازه عمیق است.
حملات اسرائیل به مراکز نظامی و امنیتی در تهران و دیگر نقاط کشور، پایان دورهی مصونیت را اعلام کرد. شکست تلاشهای دیپلماتیک ایران با آمریکا و اروپا و فعال شدن مکانیسم ماشه و نبود حمایت جدی دیپلماتیک چین و روسیه، توان تهران را برای ادامه سیاستهای منطقهای محدودتر از همیشه کرده است. به ویژه که از کریدورهای مختلف تجاری به دور مانده و امکانهای اقتصادیاش عموما به فروش نفت محدود شده است.
جمهوریاسلامی همچنانکه در پاسخ به اقدامات بینالمللی برای انزوای منطقهای، نتوانسته است کاری جدی انجام دهد، در انزوای داخلی نیز قرار دارد. در برابر نارضایتی مردمی بالا از حاکمیت، تهران، مسیر امنیتیسازی در داخل را انتخاب کرده است.
افزایش اعدامها، کنترل فضای عمومی و تمرکز بر بازتولید انضباط از بالا، نشان میدهد نظام سیاسی ناتوان از کنترل معادلات منطقهای و بینالمللی، میکوشد نارضایتیهای داخلی خود را مهار کند. جمهوری اسلامی هنوز بازیگر مهمی است، اما بازیگری تنها و بدون پشتوانه؛ قدرتی که جز توان موشکی، دیگر چیزی برای تغییر معادلات منطقهای در دست ندارد.
کشورهای عربی خلیج فارس و ترکیه نیز در تلاش برای مهار بحرانهای بزرگتر علیه خود هستند. آنها، تمایلی به تقابل مستقیم با ایران یا اسرائیل ندارند و سیاست خود را بر پایهی تلاش دیپلماتیک برای کاهش تنش تنظیم کردهاند.
قطر پس از حملهی اسرائیل به دوحه، تضمینهای تازه از واشینگتن گرفته است و نقش میانجیگریاش در جنگ اسرائیل را با احتیاط پیش میبرد. ترکیه نیز با وجود ترمیم رابطه با آمریکا، نگران است که درگیری مستقیمی میان آنکارا و تلآویو به ویژه در سوریه را تجربه کند و به همین خاطر در تلاش برای نزدیکتر شدن به آمریکا و فاصله گرفتن از روسیه است. در مجموع، بازیگران منطقهای نه آمادهی جنگاند و نه قادر به صلح.
نظم ناتمام
خاورمیانه وارد دورهای از «نظم ناتمام» شده است؛ نظمی که از دل جنگ زاده شده و در حال بازآرایی است. بازدارندگیای که کشورها پیش از این داشتند، یا از بین رفته یا نیازمند تقویت است و موازنههای تازه هنوز به ثبات نرسیدهاند.
قدرت نظامی همچنان تعیینکننده است، اما به تنهایی کافی نیست. دولتها بیش از آنکه در پی تغییر باشند، به دنبال تثبیت موقعیت خود در این زمین لغزندهاند. از ترکیه و قطر که مسیر نزدیکی بیشتر به آمریکا را در پیش گرفتهاند، تا عربستان که در پی ایجاد شبکهای دفاعی چندلایه است؛ اسرائیل همچنان به دنبال تامین امنیتش است.
برای جمهوری اسلامی، این «نظم ناتمام» به معنای بازیگری میان فشار بیرونی علیه نظام سیاسی و در عین حال رویارویی با نارضایتیهای جمعی است. تهران هنوز وزنهای نظامی در معادلهی منطقهای است، اما پشتوانهی سیاسی و اقتصادیاش فرسوده شده است.
جمهوری اسلامی میکوشد ضعفهای بیرونی را با کنترل درونی جبران کند؛ رویکردی که میتواند به جای تقویت موقعیتش، پاشنه آشیل شود. این شرایط منزوی شدن، برای حکومتی که سالها کوشید با ساخت محور مقاومت، خود را مصون بدارد، اکنون به نقطه ضعف بدل شده است. در حالی که دیگر قدرتهای منطقه در حال سازگاری با تغییرند، تهران در برابر آن ایستاده است و خود را برای نبردی نو آماده میکند.
