شی جین پینگ، رییسجمهوری چین، تا کمتر از ۱۰ روز دیگر در نشست سازمان همکاری شانگهای، میزبان ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل و بیش از ۲۰ تن از سران دولتها از جمله مسعود پزشکیان خواهد بود. اجلاسی که با هدف تحکیم نفوذ منطقهای پکن برگزار میشود.
مقامهای وزارت خارجه چین اعلام کردند رهبران این بلوک سیاسی و اقتصادی، روزهای ۳۱ اوت تا یکم سپتامبر (۹ و ۱۰ شهریور)، در شهر تیانجین گرد هم میآیند تا برنامههای تازهای برای تعمیق همکاریهای خود ارائه دهند.
این نشست در حالی برگزار میشود که تنها چند روز بعد، پکن یکی از بزرگترین رژههای نظامی سالهای اخیر را به نمایش خواهد گذاشت.
همزمان سیاستهای خارجی و تجاری دولت دونالد ترامپ در مورد اسرائیل، غزه و تعرفهها، شماری از بازیگران کلیدی منطقه را به چین نزدیکتر کرده است.
حضور سران ایران، هند و مالزی
مسعود پزشکیان، رییسجمهوری ایران و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، از جمله رهبران دعوتشده به نشست تیانجین هستند. انور ابراهیم، نخستوزیر مالزی نیز پیش از میزبانی از ترامپ و دیگر رهبران آسهآن در ماه اکتبر، در اجلاس شانگهای شرکت خواهد کرد.
مقامهای پکن تاکید کردهاند تنوع جغرافیایی و سیاسی شرکتکنندگان نشان میدهد سازمان همکاری شانگهای در حال تبدیل شدن به یکی از محوریترین نهادهای چندجانبه در اوراسیا است. این ترکیب همچنین امکان میدهد مسائل امنیتی، اقتصادی و انرژی در دستور کار مشترک قرار گیرد.
اعلامیه تیانجین و توافقهای پیشین
اجلاس تیانجین با امضای «اعلامیه تیانجین» به پایان خواهد رسید؛ سندی که چارچوب همکاریهای آینده میان اعضا را مشخص میکند و مبنای پیگیری تعهدات سیاسی و امنیتی خواهد بود.
خبرگزاری رویترز نوشت که انتظار میرود این بیانیه با توجه به شرایط پرتنش جهانی بر ضرورت حفظ انسجام و مقابله با عوامل پیشبینیناپذیر تاکید داشته باشد.
در نشست سال گذشته سازمان همکاری شانگهای در آستانه، پایتخت قزاقستان، رهبران کشورها بر افزایش همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم منطقهای، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و گسترش اقتصاد دیجیتال توافق کرده بودند.
مقامهای چینی اعلام کردهاند اعلامیه تیانجین بر همان محورهای سهگانه استوار خواهد بود اما سازوکارهای اجرایی و دامنه همکاری را بهروز میکند.
رسانههای نروژ، متهم را «مردی در دهه بیست زندگی» توصیف کردهاند که پاییز سال گذشته بازداشت شد و از آن زمان تاکنون در بازداشت مانده است.
او به هنگام دستگیری دو سال بود که در سفارت آمریکا کار میکرد و شش ماه از این مدت را به انتقال اطلاعات بهنفع جمهوری اسلامی و روسیه مشغول بود.
متهم با اتهام فرار مالیاتی و خودداری از گزارش درآمد خود از سفارت آمریکا به دولت نروژ نیز روبهروست.
طبق اسناد دادستانی، او در سال ۲۰۲۳ درآمد ۴۰۰ هزار کرونی خود (معادل بیش از ۳۹ هزار دلار آمریکا) را که از فعالیت برای سفارتهای جمهوری اسلامی، روسیه و همکاری با سفارت آمریکا به دست آورده بود، به دولت نروژ اعلام نکرده است.
وبسایت مستقل «نیوز این انگلیش» که اخبار نروژ را به زبان انگلیسی پوشش میدهد، به نقل از دادستانهای این پرونده نوشته است که متهم بهار سال ۲۰۲۴ با سفارتهای جمهوری اسلامی و روسیه در اسلو تماس گرفته و به آنها پیشنهاد داده که «اطلاعاتی به نفع آنها» به دستشان برساند.
به گزارش روزنامه نروژی آفتنپوستن، ماموران اطلاعاتی این کشور هویت افسر روسی را که از بهار سال گذشته از طریق ایمیل با این نگهبان سفارت آمریکا در ارتباط بود شناسایی کردهاند. ارتباط متهم با مقامات سفارت جمهوری اسلامی از اردیبهشت ۱۴۰۳ آغاز شده بود.
متهم ظرف شش ماه اسامی بازدیدکنندگان سفارت، مامورانی که به سفارت آمریکا میآمدند، شماره پلاک خودروهای ورودی به سفارت، عکسهای تجهیزات ارتباطی سفارت، هویت و نشانی محل زندگی کارکنان سفارت آمریکا در نروژ، دیپلماتهای آمریکایی فعال در این سفارت و خانوادههای آنها را منتقل کرده بود.
دادستانها معتقدند تبادل این اطلاعات به امنیت ملی نروژ آسیب زده و با استناد به آنها ۲۱ سال حبس برای این متهم درخواست کردهاند.
جان کریستین الدن، وکیل مدافع متهم میگوید که اطلاعات منتقل شده محرمانه نبوده و موکلش با بزرگنمایی اطلاعاتی که داشته میخواسته درآمد بیشتری کسب کند.
اقدام به جاسوسی به خاطر «نگرش حامی اسرائیل» در سفارت آمریکا
به گزارش تلویزیون دولتی نروژ متهم مدعی شده است که «رویکرد طرفدار اسرائیل» در سفارت آمریکا و اجرای یک تمرین نظامی مشترک با نیروهای ویژه نروژ که در آن نیروهای امنیتی باید از دیپلماتهای آمریکایی در برابر مهاجمان فلسطینی دفاع میکردند، خشم او را برانگیخت و سبب شد با سفارتهای روسیه و جمهوری اسلامی ایران تماس بگیرد.
او در نخستین جلسه دادگاه گفت که در ارتباط با رابطهای این دو سفارتخانه جایگاه خود را بالاتر از واقعیت جلوه داده و اطلاعاتی را به آنها منتقل میکرده که صرفا «حساس» محسوب میشده است، نه محرمانه.
بر اساس گزارش منابع لبنانی، شماری از گروههای فلسطینی از جمله جنبش فتح، بخشی از سلاحهای خود را در اردوگاه برجالبراجنه در جنوب بیروت به ارتش لبنان تحویل دادند.
خبرگزاری فرانسه از انتقال یک کامیون حامل سلاحهای سبک و مهمات به محلی در نزدیکی اردوگاه خبر داد؛ محلی که نیروهای ارتش لبنان برای بازرسی مستقر شده بودند. با این حال، مقامهای گروههای فلسطینی تاکید کردهاند که این اقدام تنها شامل «سلاحهای غیرقانونی» میشود و تحویل سلاحهای گروههای مسلح رسمی یا سلاحهای شخصی در دستور کار نیست.
اختلاف میان گروههای فلسطینی بر سر مکانیزم خلع سلاح
برنامه خلع سلاح اردوگاهها نخستینبار در جریان سفر محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، به بیروت و دیدار با جوزف عون، رئیسجمهوری لبنان، اعلام شد. بر اساس این توافق، تمام سلاحها باید تحت اختیار دولت لبنان قرار گیرد. اما حماس و جهاد اسلامی فلسطین به این تصمیم واکنشی نشان ندادند.
سخنگوی حماس در بیانیهای گفت تحویل سلاحها در روز پنجشنبه «موضوعی داخلی در جنبش فتح» است و ارتباطی با مسأله کلی سلاح گروههای فلسطینی ندارد. این بیانیه تاکید کرده که سلاحهای گروههای مقاومت «بخشی از حق بازگشت و مبارزه مشروع فلسطینیان علیه اشغال» است و تا زمانی که اشغال ادامه داشته باشد، خلع سلاح منتفی است.
لبنان و فشار داخلی و خارجی برای مهار حزبالله
خلع سلاح اردوگاههای فلسطینی از سوی تحلیلگران بهعنوان مقدمهای برای فشار بیشتر بر حزبالله ارزیابی میشود؛ گروهی که سال گذشته با اسرائیل وارد درگیری شد و تاکنون از تحویل سلاحهای سنگین خود به دولت لبنان سر باز زده است. در توافق آتشبس نوامبر ۲۰۲۳ که با هدف پایان دادن به درگیریهای مرزی شکل گرفت، مقرر شد تنها ارتش لبنان و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل مجاز به حمل سلاح در جنوب لبنان باشند.
با این حال، اسرائیل بارها اعلام کرده که حزبالله مفاد آتشبس را نقض کرده و حملات موشکی از خاک لبنان ادامه داشته است. ارتش اسرائیل نیز همچنان پنج نقطه مرزی در جنوب لبنان را در اختیار دارد که آنها را از نظر دفاعی استراتژیک میداند.
واکنش آمریکا و درخواست برای کاهش تنش
تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در لبنان، اقدام اخیر فتح را «گامی تاریخی در جهت ثبات و وحدت» خوانده و از دولت لبنان و فتح به دلیل توافق بر سر خلع سلاح داوطلبانه قدردانی کرده است.
او همچنین گفته اکنون نوبت اسرائیل است که بخشی از تعهدات خود در چارچوب آتشبس را اجرا کند. به گفته شبکه خبری آکسیوس، مقامهای آمریکایی از اسرائیل خواستهاند بهطور موقت حملات «غیر ضروری» در لبنان را متوقف کند و از یک نقطه مرزی عقبنشینی کند تا به دولت لبنان فضای مانور بیشتری برای کنترل شرایط داده شود.
آمریکا امیدوار است در صورت کاهش حملات اسرائیل، دولت لبنان بتواند با حمایت بینالمللی گامهایی برای مهار حزبالله بردارد. با این حال، تحلیلگران در کارآمدی این راهبرد تردید دارند و معتقدند لبنان بهتنهایی توانایی خلع سلاح حزبالله را ندارد.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) پنجشنبه ۳۰ مرداد در بیانیهای بدون اشاره به هویت این عضو ارشد داعش، نوشت: «او در سراسر شبکه داعش در منطقه روابطی داشت و تهدیدی مستقیم برای نیروهای آمریکایی، ائتلاف [ضد داعش] و دولت جدید سوریه محسوب میشد.»
در این بیانیه با امضای دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، آمده است: «ما همراه با شرکا و متحدانمان بر تعهد خود برای تضمین شکست پایدار داعش پایبندیم و با عزم راسخ به تعقیب تروریستهای داعش در سراسر منطقه ادامه خواهیم داد.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیشتر گزارش داده بود که در عملیات چهارشنبه ۲۹ مرداد یکی از اعضای ارشد داعش در شمال غرب سوریه از سوی ائتلاف تحت رهبری آمریکا دستگیر شد.
پیش از صدور بیانیه رسمی سنتکام، گزارشها در خصوص دستگیری یا کشته شدن این عضو داعش اختلاف داشت.
برخی رسانههای محلی هویت این شهروند عراقی ساکن در شهر اَطمه، نزدیک به مرز سوریه با ترکیه، را ابوحفص قرشی اعلام کردند.
گزارشهای دیگری هدف عملیات شهر اَطمه را فردی به نام صلاح نعمان عنوان کردند. به نقل از اورشلیمپست، صلاح نعمان احتمالا نام دیگرِ ابوحفص قرشی است.
کِلَش ریپورت، وبسایتی که دیدگاههایی نزدیک به دولت ترکیه دارد نیز گزارش داد: «یکی از رهبران ارشد داعش، صلاح نعمان، شهروند عراقی، در یک عملیات هوابرد ائتلاف کشته شد. او در خانهای در روستای اطمه مخفی شده بود و هنگام تلاش برای فرار هدف گلوله قرار گرفت. او به عنوان یکی از خطرناکترین چهرهها شناخته میشد.»
تلویزیون دولتی سوریه نیز به نقل از یک منبع امنیتی اعلام کرد: «هدف حملات یک تبعه عراقی به نام صلاح نعمان بود که با نام علی نیز شناخته میشد. او یکی از خطرناکترین مردان تحت تعقیب در سوریه بود و نقش برجستهای در فعالسازی و بسیج هستههای داعش در سوریه داشت.»
سه شاهد، از جمله صاحب ساختمانی که نعمان در آن اقامت داشت، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه تایید کردند که این عملیات اندکی پس از نیمهشب رخ داد.
اَطمه که زمانی روستایی کوچک بود، اکنون به مرکزی برای آوارگان سوری و پناهگاهی شناختهشده برای گروههای افراطی تبدیل شده است.
تشدید عملیات آمریکا علیه داعش و ضعف این گروه در جایگزینی فرماندهانش
به گزارش آسوشیتدپرس، دوروتی شی، نماینده آمریکا در سازمان ملل، بدون اشاره به عملیات در شهر اَطمه، گفت: «دولت ترامپ عملیات ضدتروریسم جهانی، از جمله هدف قرار دادن رهبران، زیرساختها و شبکههای مالی داعش و القاعده را تشدید کرده است.»
اگرچه داعش حدود شش سال پیش پایگاههای سرزمینی خود در سوریه و عراق را از دست داد، اما نیروهای آن همچنان در این دو کشور حضوری فعال دارند. در حال حاضر، تکیه اصلی این گروه بر هستههای خفته و شبکههای مخفی در شمال غرب سوریه است. به همین دلیل، ائتلاف ضدداعش در این منطقه حضوری پررنگ دارد.
سنتکام سوم مرداد اعلام کرد که در جریان عملیاتی در منطقه الباب در استان حلب سوریه، ضیاء زوبع مصلح الحردانی، یکی از رهبران ارشد داعش و دو پسر ارشد او را که عضو فعال داعش بودند، کشته شدند.
به گزارش اورشلیمپست، داعش در حال حاضر در پر کردن جایگاههای رهبری خود با مشکل روبهروست و هدف قرار دادن قرشی این گروه را ضعیفتر از پیش خواهد کرد.
هشدار سازمان ملل در خصوص بهرهبرداری داعش از بیثباتی در آفریقا و سوریه
همزمان، کارشناسان ضدتروریسم سازمان ملل اعلام کردند که گروه افراطی داعش علاوه بر بهرهبرداری از بیثباتیهای کنونی در آفریقا و سوریه، همچنان تهدیدی قابل توجه در افغانستان، آسیای مرکزی و اروپاست.
این کارشناسان در نشست شورای امنیت سازمان ملل اعلام کردند که استفاده این گروه شبهنظامی از فناوریهای پیشرفته، از جمله هوش مصنوعی و شبکههای اجتماعی چالشی تازه ایجاد کرده است.
به گفته ولادیمیر ورونکوف، رئیس دفتر مبارزه با تروریسم سازمان ملل، فعالیتهای داعش در بورکینافاسو، مالی و نیجر افزایش یافته، در غرب آفریقا هم «به یک تولیدکننده پرکار تبلیغات تروریستی» بدل شده و جنگجویانی از این مناطق جذب کرده است.
او افزود: «بازداشتهای اخیر در لیبی شبکههای لجستیکی و مالی مرتبط با داعش در ساحل را آشکار ساخته است.»
ورونکوف با اشاره به خنثی شدن یک حمله گسترده داعش در سومالی که طی آن حدود ۲۰۰ نیروی داعش کشته و بیش از ۱۵۰ نفر از آنها بازداشت شدند، تاکید کرد که با این وجود داعش همچنان از شبکههای حمایتی منطقهای برخوردار است و یک تهدید مهم باقی مانده است.
به گفته او داعش در عراق و سوریه فعال است و میکوشد با بهرهبرداری از خلاءهای امنیتی در سوریه فعالیتهای خود را در شمال غرب این کشور از سر بگیرد و به تنشهای فرقهای در این کشور دامن بزند.
ورنکوف همچنین به نقش داعش در افغانستان اشاره کرد و شاخهای از این گروه موسوم به ولایت خراسان را همچنان «یکی از جدیترین تهدیدها برای آسیای مرکزی و فراتر از آن» خواند که غیرنظامیان، اقلیتها و اتباع خارجی را هدف قرار میدهد.
به نوشته این تحلیلگر، پس از پایان درگیریهای خردادماه میان حکومت ایران و اسرائیل، شواهدی از تلاشهای چین برای کمک به بازسازی توان نظامی جمهوری اسلامی منتشر شده است. فارنپالیسی این رویکرد جدید را تغییری مهم در سیاست رسمی بیطرفی چین در خاورمیانه ارزیابی میکند.
کوک مینویسد: «آمریکا و اسرائیل بهشدت ایران را تضعیف کردند. چین برای محافظت از سرمایهگذاریهایش در ایران، ظاهراً به این نتیجه رسیده که باید به بازسازی قدرت نظامی رژیم کمک کند.»
اهمیت استراتژیک ایران برای چین
این مقاله تاکید میکند که برخلاف دیگر بازیگران غیردولتی در منطقه مانند حوثیها، ایران نقش حیاتی در تامین نفت چین دارد. حدود ۱۳ درصد از واردات نفت چین از ایران تامین میشود و بر همین اساس، ثبات در ایران برای چین «یک مسئله امنیت ملی» است.
نویسنده یادآوری میکند که پکن و تهران در سال ۲۰۲۱ یک توافقنامه همکاری ۲۵ ساله امضا کردند که بنا به گزارش نیویورکتایمز، شامل تعهد ۴۰۰ میلیارد دلاری سرمایهگذاری چین در ایران در ازای دسترسی مداوم و ارزان به نفت بود. این توافق، همچنین همکاریهای زیرساختی، امنیتی و دفاعی را نیز در بر میگرفت.
تضعیف ایران، ضربه به منافع چین
کوک مینویسد که عملیات نظامی اسرائیل و حملات هوایی آمریکا به سایتهای هستهای ایران، در دو سطح به ضرر چین تمام شد:
۱. تقویت نظم منطقهای تحت رهبری آمریکا: آمریکا با عملیات «چکش نیمهشب» نشان داد که نگرانی امنیتی متحدان منطقهایاش، از جمله اسرائیل، را جدی میگیرد. این پیام به کشورهای منطقه مخابره شد که با وجود چرخش به آسیا، واشینگتن هنوز در منطقه حضور دارد. این مسئله تلاشهای چین برای پر کردن خلا امنیتی آمریکا را دشوارتر کرده است.
۲. تخریب زیرساختهای نظامی و سرکوب جمهوری اسلامی: بهدنبال عملیات نظامی، ایران تضعیف شده و این وضعیت میتواند از نظر اقتصادی و ژئوپلیتیکی چین را تحت فشار بگذارد. بهویژه اگر رژیم جمهوری اسلامی سقوط کند و رهبری جدیدی در ایران شکل گیرد که به آمریکا نزدیکتر باشد، توازن قدرت در منطقه به زیان پکن تغییر خواهد کرد.
پیشبینی دور تازه کمکهای نظامی چین به ایران
فارنپالیسی پیشبینی میکند که چین برای جلوگیری از چنین سناریویی، به سرعت در جهت بازسازی پدافند هوایی و ذخایر موشکی بالستیک ایران وارد عمل خواهد شد.
کوک مینویسد: «این الگو برای کسانی که سالها تحولات خاورمیانه را دنبال کردهاند آشناست. مشابه آنچه شوروی در سال ۱۹۶۷ پس از شکست اعراب از اسرائیل انجام داد.»
این مقاله نتیجه میگیرد که با وجود تفاوتهایی با دوران جنگ سرد، شکلگیری یک نظم دوقطبی جدید در خاورمیانه، با ایران بهعنوان میدان اصلی رقابت قدرتها، بیش از پیش آشکار شده است. اسرائیل همچنان از پشتیبانی کامل نظامی آمریکا برخوردار است و چین نیز بهدنبال حمایت از ایران برای حفظ نفوذ خود در منطقه است.
