دیوید فریدمن، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل، در گفتوگو با شبکه اسرائیلی آروتز شوا گفت شرایط بنیادینی که پیمان ابراهیم را ممکن ساخته بود — یعنی اسرائیلی قدرتمند، اتحاد استوار میان اسرائیل و آمریکا، و ایران ضعیفشده در سطح راهبردی — اکنون بار دیگر فراهم شدهاند.
فریدمن گفت: «این عناصر کلیدی در دوران دولت ترامپ با دقت طراحی شده بودند، اما در دوره بایدن رنگ باختند. اکنون اما دوباره بازگشتهاند. این شرایط، زمینه مساعد را برای گسترش عادیسازی روابط و توافقهای صلح در سراسر منطقه فراهم میکند.»
سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل با اشاره به همکاری نظامی میان آمریکا و اسرائیل در حملات علیه جمهوری اسلامی آن را «لحظهای بیسابقه در مشارکت راهبردی» توصیف کرد.
به گفته فریدمن، «هرگز پیش از این، اسرائیل و آمریکا دوشادوش هم در عملیات نظامی علیه یک دشمن مشترک مشارکت نداشتهاند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میراث خود را بر پایه آن ۱۲ روز در ژوئن بنا نهادند. آنها هماهنگ عمل کردند — اسرائیل آسمان را پاکسازی کرد، و بمبافکنهای بی-۲ آمریکا با دقت به اهداف ضربه زدند. هر دو طرف در شرایطی پرمخاطره نقشهایی حیاتی ایفا کردند، و موفق شدند.»
عفو بینالملل در بیانیهای که بامداد سهشنبه ۳۱ تیر بهوقت بریتانیا منتشر شد، گفت: «ویدیوهای راستیآزماییشده، تصاویر ماهوارهای و مصاحبه با شاهدان عینی، خانوادههای زندانیان و مدافعان حقوق بشر نشان میدهد که ارتش اسرائیل چند حمله هوایی به زندان اوین انجام داده که منجر به کشته و زخمی شدن دهها غیرنظامی و وارد آمدن خسارات و ویرانی گسترده در دستکم شش نقطه مختلف این مجموعه شده است.»
اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه، بین ساعت ۱۱ تا ۱۲ ظهر بهوقت تهران در روز دوم تیر، بخشهایی از زندان اوین را مورد حمله قرار داد.
سازمان عفو بین الملل در ادامه بیانیه خود گفت: «این حمله در ساعات اداری و زمانی رخداد که بسیاری از بخشهای زندان مملو از غیرنظامیان بود. چند ساعت پس از حمله، ارتش اسرائیل تایید کرد که زندان را هدف قرار داده و مقامات بلندپایه اسرائیلی در شبکههای اجتماعی از این اقدام ابراز رضایت کردند.»
به گفته مقامات جمهوری اسلامی، در این حمله دست کم ۸۰ غیرنظامی – شامل ۷۹ زن و مرد و یک پسر پنجساله – جان باختند.
عفو بینالملل در بیانیه خود افزود: «بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه، زندان و بازداشتگاه ، مکان غیرنظامی محسوب میشود و در این مورد هیچ شواهد معتبری وجود ندارد که زندان اوین را به هدف نظامی تبدیل کند.»
اریکا گوِوارا روساس، مدیر ارشد بخش پژوهش، سیاستگذاری و کمپین ها در سازمان عفو بینالملل، گفت: «بر اساس شواهد و دلایل ارتش اسرائیل بهطور آشکار و عمدی ساختمانهای غیرنظامی را هدف قرار داده است. هدفگیری تاسیسات غیرنظامی طبق حقوق بینالملل بشردوستانه اکیدا ممنوع است. انجام آگاهانه و عمدی چنین حملاتی مصداق جنایت جنگی است.»
در بیانیه عفو بینالملل همچنین آمده است: «این باور وجود دارد که در زمان حمله، حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ زندانی در زندان اوین نگهداری میشدند، از جمله مدافعان حقوق بشر، معترضان، مخالفان سیاسی، اعضای اقلیتهای دینی تحت آزار و شهروندان دو تابعیتی یا خارجی که اغلب بهعنوان اهرم فشار دیپلماتیک بازداشت شدهاند. در زمان حمله، صدها غیرنظامی دیگر نیز در محوطه زندان حضور داشتند. این حمله در ساعت ملاقات زندانیان صورت گرفت.»
اریکا گوِوارا روساس گفت: «نیروهای اسرائیلی باید میدانستند که هرگونه حمله هوایی به زندان اوین میتواند منجر به آسیب گسترده به غیرنظامیان شود. نهادهای دادستانی در سراسر جهان باید اطمینان حاصل کنند که همه افراد مسئول این حمله مرگبار به دست عدالت سپرده شوند، از جمله با استفاده از اصل صلاحیت قضایی جهانی. همچنین مقامات حکومت ایران باید صلاحیت دیوان کیفری بینالمللی را برای رسیدگی به تمام جنایات علیه اساسنامه رم که در قلمرو ایران یا از قلمرو آن انجام شده، به رسمیت بشناسند.»
در بیانیه سازمان عفو بینالملل تاکید شده است: «آزمایشگاه شواهد سازمان عفو بینالملل تصاویر ماهوارهای پیش و پس از حملات را تحلیل کرده و ۲۲ ویدیو و ۵۹ عکس را راستیآزمایی کرده است. این شواهد، تخریب و آسیب گسترده در شش نقطه از بخشهای جنوبی، مرکزی و شمالی مجموعه زندان اوین را نشان میدهند.»
عفو بینالملل همچنین بیانیههای صادره از سوی مقامات اسرائیلی و جمهوری اسلامی را بررسی کرده و با ۲۳ نفر در داخل و خارج از ایران مصاحبه انجام داده است؛ از جمله هفت تن از بستگان زندانیان، یک ساکن اطراف زندان که شاهد حمله بوده، دو منبع مطلع درباره دو نفر از کشتهشدگان، دو روزنامهنگار، و ۱۱ زندانی سابق شامل مخالفان سیاسی و مدافعان حقوق بشر که اطلاعاتی را از زندانیان، خانوادههایشان، کارکنان زندان و نیروهای امدادی دریافت کردهاند.
این سازمان در بیانیه خود اعلام کرد که همچنین به فایلهای صوتی چهار تماس تلفنی بین چهار زندانی و خانوادههایشان که تنها چند ساعت پس از حمله برقرار شده بود، دسترسی یافته است.
عفو بینالملل در بیانیه خود نوشت که در تاریخ ۱۲ تیر پرسشهایی درباره این حمله را برای وزیر دفاع اسرائیل ارسال کرد، اما تا زمان انتشار این گزارش، هیچ پاسخی دریافت نکرده است.
طبق آخرین تصمیمات، سهشنبه ۳۱ تیر و چهارشنبه اول مرداد شماری از استانهای ایران بهطور کامل تعطیل خواهند بود و برخی دیگر کاهش ساعات کاری اعمال میکنند.
بر اساس مصوبات کمیتههای بحران استانی، چهارشنبه اول مرداد در تهران، یزد، کرمان، مازندران، البرز، قم، خوزستان، هرمزگان، بوشهر و خراسان شمالی، ادارات بهطور کامل تعطیل است.
در برخی استانها از جمله سمنان، کهگیلویه و بویراحمد، کرمانشاه، ایلام، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی ساعات کاری کاهش یافته و ادارات صرفا بین ساعات شش صبح تا ۱۱ یا ۱۲ ظهر فعالیت خواهند داشت.
همچنین مدیرکل مدیریت بحران استانداری لرستان گفت با توجه به تداوم موج گرما و لزوم مدیریت مصرف انرژی، سهشنبه ۳۱ تیرماه تمامی ادارات، بانکها و مراکز آموزشی در استان تعطیل اعلام شدند.
در استانهای قم، بوشهر، ایلام و خوزستان نیز در روز سهشنبه تغییر ساعت کاری اعمال یا دورکاری اعلام شده است.
در همه این تعطیلیها، دستگاههای امدادی، درمانی و خدماتی طبق روال عادی فعالیت میکنند.
عیسی کلانتری، رییس پیشین سازمان حفاظت محیط زیست، دوشنبه ۳۰ تیرماه با اشاره به بحران کمآبی در کشور، گفت: «امروز باید نگران ایران باشیم. نگران موجودیت کشوری که منابعش با فشار بسیار زیادی روبهروست و این یک واقعیت انکارناپذیر است.»
مسعود پزشکیان در جلسه یکشنبه هیئت دولت با اشاره به گزارش وزارت نیرو درباره «ناترازی آب» گفته بود: «بحران آب از آنچه که امروز درباره آن صحبت میشود، جدیتر است و اگر از امروز فکری عاجل نکنیم، در آینده با شرایطی مواجه میشویم که نمیتوان هیچ علاجی برای آن یافت.»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز همان روز با اشاره به گرمای هوا و بحران انرژی، روز چهارشنبه را در استان تهران تعطیل اعلام کرد.
او در شبکه ایکس نوشت تهرانیها با رعایت نکات ایمنی و صرفهجویی در مصرف انرژی، از این فرصت برای استراحت، سفر کوتاه یا در کنار خانواده بودن استفاده کنند.
طی روزهای گذشته و با شدت گرفتن بحران انرژی در ایران، شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال از قطع چند ساعت در روز برق و آب گزارش میدهند.
سعید سلیمانیها، کارشناس آب از اندیشکده تدبیر آب، ۲۹ تیر در گفتوگویی با روزنامه پیام ما، ضمن نقد سیاستهای وزارت نیرو، تاکید کرد برنامه جمهوری اسلامی درباره «مدیریت فشار» عملا کارایی خود را از دست داده و منجر به «طبقاتی شدن انرژی» و نابرابری در دسترسی به آب شده است.
مقامهای جمهوری اسلامی در این شرایط مسئولیت را متوجه مردم کردهاند، شهروندان را به «صرفهجویی» دعوت میکنند و درباره وضع بحرانی ذخایر آب سدها هشدار میدهند.
گزارشهای منتشر شده نشان میدهد موجی از حوادث مشکوک در سراسر کشور شکل گرفته که ابعاد آن به تدریج در حال گسترش است.
در جدیدترین مورد، سایت عصر ایران، دوشنبه ۳۰ تیر به نقل از رسانههای محلی نوشت که پدافند هوایی تبریز با تعدادی «ریزپرنده ناشناس» در آسمان تبریز مقابله کرده است.
این در حالی است که خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران با اشاره به شنیده شدن صدای این انفجارها، به نقل از مدیرکل مدیریت بحران آذربایجان شرقی نوشت علت شنیده شدن صدای انفجار، انجام عملیات خنثیسازی مهمات باقیمانده از جنگ ۱۲ روزه است.
علی اکبریانآذر، معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی آذربایجان شرقی نیز گفت: «خبر منتشر شده در برخی از شبکه های اجتماعی مبنی بر تعرض به یکی از اماکن انتظامی استان واقعیت ندارد.»
یک ویدیو ارسالشده به ایراناینترنشنال در دوشنبه ۳۰ تیر نیز آتشسوزی در یک کارگاه تولید فرآوردههای نفتی در محدوده جاده زیار در شرق استان اصفهان را نشان داد.
محمد شریعتی، از آتشنشانی اصفهان، در گفتوگو با خبرگزاری دولتی ایرنا وقوع آتشسوزی در کارگاه فرآوردههای نفتی منطقه زیار اصفهان را تایید کرد و گفت: «آتشی گسترده در کارگاه تولید روغن و مشتقات نفتی در منطقه زیار اصفهان گزارش شد و شعلههای آتش در یک هزار و ۵۰۰ مترمربع از فضا گسترش یافت.»
همزمان، در شهر قائمیه شهرستان کوهچنار در استان فارس، شعبه بانک ملت دچار آتشسوزی شد.
حامد پشنگیان، سرپرست سازمان آتشنشانی شهرداری کازرون، دلیل حادثه را «اتصالی و آتشسوزی کولرگازی» عنوان کرد.
این در حالی است که در هفته گذشته نیز چندین حریق مشابه در اماکن حساس دولتی و اقتصادی در دیگر شهرها رخ داده بود.
روند وقوع این حوادث به هفتههای اخیر محدود نمیشود و از زمان پایان درگیریهای نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، به طور مستمر از نقاط مختلف ایران خبر انفجار، صدای مهیب، حریق گسترده یا آسیب به اماکن حساس مخابره میشود.
از ابتدای تیرماه آغاز و تا به حال بیش از ۲۰ آتشسوزی در نقاط مختلف کشور گزارش شده و دلایل اعلام شده برای آنها در مواردی با تردید افکار عمومی مواجه شده است.
در ۲۸ تیر، رسانهها در ایران از کشته شدن یک نفر در آتشسوزی پالایشگاه آبادان، بزرگترین پالایشگاه کشور خبر دادند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، اعلام کرد این آتشسوزی بهدلیل نشتی یکی از پمپهای واحد ۷۰ پالایشگاه بود و ناشی از خرابکاری یا دخالت عوامل انسانی نبود.
عراقچی دوشنبه ۳۰ تیر در گفتوگو با فاکسنیوز گفت: «برنامه غنیسازی ما برایمان بسیار عزیز است و نمیتوانیم از آن دست بکشیم زیرا دستاورد دانشمندان ماست و اکنون مسئلهای مربوط به غرور ملی است.»
او افزود: «هدف اصلی آمریکا برای متوقف کردن برنامه هستهای ایران از طریق جلوگیری کامل از هرگونه غنیسازی، به احتمال زیاد محقق نخواهد شد؛ حتی با وجود تهدیدهای سنگین بینالمللی و تحریمهای شدید.»
عراقچی در بخشی از گفتوگو با برت بِر، مجری برنامه «گزارش ویژه»، خسارتهای وارد آمده به تاسیسات هستهای ایران در اثر حملات ماه گذشته آمریکا را «شدید» توصیف کرد، اما از اظهار نظر درباره سرنوشت اورانیوم غنیشده شانه خالی کرد.
او ادامه داد: «تاسیسات ما آسیب دیدهاند، آسیب جدی. سازمان انرژی اتمی در حال ارزیابی میزان دقیق آسیب است، اما تا آنجا که من اطلاع دارم، این آسیبها جدی بودهاند و باعث توقف کامل فرآیند غنیسازی شدهاند.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در حالی هرگونه احتمال توقف غنیسازی را رد کرده که قرار است معاونان او چهار روز دیگر با معاونان وزیران امور خارجه سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان درباره آینده فعالیتهای هستهای مذاکره کنند.
هفته گذشته سه کشور اروپایی به جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که فورا گفتوگوهای دیپلماتیک را از سر بگیرد و برای حل مسئله هستهای قدمهایی ملموس بردارد، در غیر اینصورت نهم شهریور مکانیسم ماشه فعال خواهد شد.
برنامه موشکی را هرگز کنار نمیگذاریم
عراقچی وضعیت موشکی جمهوری اسلامی بعد از جنگ ۱۲ روزه را «خوب» و توان دفاعی کشور را «پابرجا» توصیف کرد و افزود: «موشکها قابلاعتمادترین ابزار دفاعی ما هستند، بنابراین، برنامه موشکیمان را ادامه خواهیم داد. هنوز تعداد زیادی موشک برای دفاع از خودمان در اختیار داریم.»
او در بخش دیگری از گفتوگو در پاسخ به این پرسش که آیا ایران حاضر است توافقی شامل کاهش توان و تولیدات موشکی را بپذیرد گفت: «موشکهای ما ماهیت بازدارنده دارند؛ آنها برای دفاع طراحی شدهاند نه برای حمله. همچنین با اطمینان میتوانم بگویم که موشکهای ایرانی هرگز به کلاهک هستهای مجهز نخواهند شد. این موضوع قطعی است.»
جدال لفظی بر سر «مرگ بر آمریکا» و کارزار ترور ترامپ
در بخشی از این گفتوگو، برت بِر با اشاره به تکرار شعار مرگ بر آمریکا از سوی رهبر ایران، پرسید: «آیا ایران در حال حاضر در واکنش به کشته شدن قاسم سلیمانی به دنبال ترور ترامپ، جان بولتون، مایک پومپئو یا دیگر اعضای دولت آمریکاست؟»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرد که «نه، ما هرگز چنین چیزی نگفتهایم» و ادامه داد: «شاید برخی افراد، اینجا یا آنجا، حرفهایی از این قبیل زده باشند، اما این هرگز موضع رسمی ایران نبوده است.»
پس از آن، بِر تصویری از کارزاری به نام «عهد خون» با هدف تامین جایزه برای ترور دونالد ترامپ را نشان داد و به فتوای تعدادی از مراجع قم در این باره اشاره کرد.
عراقچی این موارد را «پروپاگاندا» خواند و ادعای مسعود پزشکیان درباره شعار مرگ بر آمریکا را تکرار کرد. او گفت: «همواره گفتهایم وقتی رهبر انقلاب میگویند «مرگ بر آمریکا»، منظورشان سیاستهای سلطهجویانه ایالات متحده است، نه مردم آمریکا.»
او همچنین در واکنش به اصرار بِر درباره کارزار جمعآوری پول برای ترور ترامپ، وجود چنین چیزی را بهطور تلویحی پذیرفت و گفت: «بله، ممکن است افراد یا گروههای تندرو، چه در داخل ایران و چه خارج از آن، چیزهایی مانند آنچه شما گفتید گفته باشند، اما این هرگز سیاست ما نبوده و در آینده هم نخواهد بود.»
او در ادامه موضع رسمی جمهوری اسلامی در مواجهه با اتهام ترور مخالفانش را تکرار کرد: «سیاست جمهوری اسلامی هرگز ترور هیچ فردی در خارج از کشور نیست، چه رسد به رئیسجمهور کشوری دیگر.»
جمهوری اسلامی همچنان به حمایت از حماس، حزبالله و حوثیها ادامه میدهد
بخش دیگری از این گفتوگو به حمایت ایران از گروههایی که از سوی آمریکا و دیگر کشورها در فهرست گروههای تروریستی قرار دارند اختصاص داشت.
مجری برنامه در واکنش به ادعای عراقچی در خصوص شعار مرگ بر آمریکا گفت: «با تمام احترامی که قائلم باید بگویم ایران همچنان به حماس و حزبالله و حوثیها سلاح و پهپاد و موشک میدهد. حوثیها هر روز در حال شلیک به کشتیهای آمریکایی هستند و اقداماتشان به مرگ و کشتار منجر میشود، با این وجود شما از آنها حمایت میکنید.»
عراقچی در پاسخ گفت که این همان کاری است که آمریکا و اسرائیل انجام میدهند؛ اینکه آمریکا «با تمام سلاحهای پیشرفتهاش» از اسرائیل حمایت کرده و میکند تا «مردم را در فلسطین، غزه، کرانه باختری، لبنان، یمن، سوریه و حالا ایران بکشد.»
او در ادامه گروههای مسلح مورد اشاره را «مبارزان آزادی» خواند و گفت که آنها برای «آرمانهای عادلانهشان» میجنگند.
عراقچی تاکید کرد: «ما همواره آنها را به لحاظ سیاسی و از روشهای دیگر حمایت کردهایم چون معتقدیم آنها برای چیزی کاملا مشروع میجنگند.»
«محو کردن اسرائیل از روی نقشه هرگز سیاست ایران نبوده است»
در این بخش از گفتوگو بِر به قصد گروههای نیابتی تحت حمایت ایران در خصوص «پاک کردن اسرائیل از روی نقشه جهان» اشاره کرد و عراقچی در پاسخ گفت: «ما هرگز چنین چیزی نگفتهایم. اگر این گروهها گفتهاند به خودشان مربوط است. آنها برای سرزمینشان میجنگند و ممکن است هر چیزی بگویند. اما پاک کردن اسرائیل از روی نقشه هرگز سیاست ایران نبوده است.»
او ادامه داد: «جمهوری اسلامی مادامیکه آنها برای مطالبات بهحقشان میجنگند، به حمایت از آنها ادامه خواهد داد.»
«به آمریکاییها بدبینیم و برای گفتوگوی مستقیم با آنها آماده نیستیم»
این مصاحبه با پرسشی درباره احتمال گفتوگوی مستقیم میان جمهوری اسلامی و دولت ترامپ پایان یافت. عراقچی در پاسخ گفت: «در حال حاضر نه، شاید در آینده. همهچیز بستگی دارد به اینکه آیا ایالات متحده آماده است با ایران بر اساس احترام متقابل و منافع برابر وارد مذاکره شود یا نه.»
او با اشاره به خروج ایالات متحده از برجام در نخستین دولت ترامپ گفت: «آن تجربه برای ما موفقیتآمیز نبود. به همین دلیل اکنون نسبت به آمریکاییها بدبینیم و آمادگی ورود به گفتوگوی مستقیم با آنها را نداریم. اما در لحظهای که احساس کنیم شرایط درست و منصفانهای برقرار شده، هر چیزی ممکن خواهد بود.»
آیدا یونسی، خواهر این زندانی سیاسی، دوشنبه ۳۰ تیر با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دیروز دادگاه پرونده جدید برای علی یونسی و امیرحسین مرادی بود اما علی را به دادگاه نیاوردند. بیش از یک ماه از ربوده شدن برادرم از زندان اوین میگذرد و جز یک تماس کوتاه در ۲۱ روز پیش، هیچ خبری از او نداریم.»
یونسی اعلام کرد که مادرش ۲۹ تیرماه به امید دیدن فرزندش به محل دادگاه مراجعه کرده اما پشت درهای بسته مانده و اجازه ورود نیافته است.
به گفته او، وکلای این دانشجوی زندانی نیز به عدم حضور موکلشان در دادگاه اعتراض کردند.
این خواهر دادخواه در پایان نوشت: «علی کجاست و چرا او را از اولیهترین حقوقش مثل حق تماس با خانواده و وکیل محروم میکنید؟»
خانواده یونسی پیش از این در ۲۸ خرداد، خبر دادند که ماموران وزارت اطلاعات او را با اعمال زور از زندان اوین خارج و به محل نامعلومی منتقل کردند.
یونسی، متولد اسفند ۱۳۷۹، دانشجوی رشته کامپیوتر در دانشگاه صنعتی شریف و برنده مدال طلای المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک (IOAA) در سال ۲۰۱۸ در پکن چین است.
او فرودین ۱۳۹۹ همراه با امیرحسین مرادی، دیگر دانشجوی نخبه دانشگاه صنعتی شریف بازداشت و دادگاه انقلاب هر کدام را بابت اتهامات «تخریب و آتش زدن اموال عمومی، اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی و تبلیغ علیه نظام»، به ۱۶ سال حبس محکوم کرد.
دیوان عالی کشور پس از بررسی اعتراض وکیلان این دو دانشجو در اسفند ۱۴۰۳، دستور برگزاری محاکمه مجدد را صادر کرد و نهایتا میزان حبس قابل اجرای آنها به شش سال و هشت ماه زندان کاهش یافت.
آنها در سالهای گذشته بارها با نگارش نامههایی مخالفتشان را با اعدامها در ایران بیان کردند و همراهی خود را با مبارزات مردمی علیه جمهوری اسلامی «در کف خیابان» اعلام کردند.
