سازمان اتحاد علیه ایران هستهای، با انتشار بیانیهای از توافق آمریکا و سه کشور اروپایی برای اعمال دوباره تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی در صورت عدم دستیابی به توافق تا پایان ماه اوت حمایت و تاکید کرد که تهران باید این ضربالاجل را جدی بگیرد.
سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» چهارشنبه ۲۵ تیر در بیانیهای که به امضای جب بوش، رییس هیئت مدیره و مارک دی. والاس، مدیر اجرایی این نهاد رسیده، اعلام کرد: «از تصمیم رییسجمهوری ترامپ، وزیر امور خارجه روبیو و کشورهای اروپایی موسوم به تروئیکای ایران، برای فعالسازی سازوکار بازگشت خودکار تحریمهای سازمان ملل علیه ایران تا پایان ماه اوت، در صورت عدم دستیابی به توافق، حمایت میکنیم.»
ترامپ چهارشنبه ۲۵ تیر در جمع خبرنگاران در کاخ سفید درباره احتمال ادامه مذاکرات با ایران اعلام کرد: «میتوانستیم به توافق برسیم. آنها باید توافق میکردند و بعد ما بهشدت مواضع مختلفشان را بمباران کردیم. ما عجلهای نداریم، اما اگر آنها بخواهند مذاکره کنند، ما آمادهایم.»
وزارت امور خارجه آلمان ۲۵ تیر در پاسخ به سوال ایراناینترنشنال اعلام کرد در صورت عدم دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی تا پایان تابستان، فعالسازی مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها (مکانیسم ماشه) از سوی کشورهای اروپایی یکی از گزینههای مطرح خواهد بود.
در بیانیه سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» آمده است: «تهران آموخته که برای دولت ترامپ، ضربالاجل معنای واقعی دارد. پس از شکست در رسیدن به توافق در بازه ۶۰ روزه مذاکرات، ایالات متحده و اسرائیل در ماه ژوئن دست به اقدامات نظامی هدفمند علیه رژیم ایران زدند. بنابراین جمهوری اسلامی باید این ضربالاجل جدید را جدی بگیرد.»
سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» همچنین تاکید کرده است که فعالسازی مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها باعث بازگرداندن مفاد کلیدی قطعنامههای پیشین شورای امنیت سازمان ملل، از جمله تعلیق کامل غنیسازی و بازفرآوری در ایران خواهد شد.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه ۲۴ تیر در آستانه نشست وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل گفت: «فرانسه و شرکایش حق دارند تحریمهای جهانی در حوزه تسلیحات، نظام بانکی و تجهیزات هستهای را که ۱۰ سال پیش لغو شده بود، دوباره اعمال کنند.»
به گفته سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» این اقدام به بازگرداندن ساختار بینالمللی کنترل تسلیحات از جمله تحریم تسلیحاتی و محدودیتهای برنامه موشکی ایران کمک میکند؛ ساختاری که برای مهار تلاش جمهوری اسلامی جهت بازسازی پس از عملیات «غرش شیران» و «پتک نیمهشب» حیاتی توصیف شده است.
مایکل والتز، نماینده پیشنهادی دونالد ترامپ برای سمت سفیر آمریکا در سازمان ملل ۲۴ تیر در جلسه استماع کمیته روابط خارجی سنای آمریکا با اشاره به سیاستهای دولت ترامپ در قبال جمهوری اسلامی تاکید کرد که فعالسازی مکانیسم ماشه یکی از اقدامات اصلی او در سازمان ملل خواهد بود. او گفت: «ما با آلمان، بریتانیا و فرانسه صحبت کردهایم و کاملاً مطمئن هستم که آنها با ما همکاری خواهند کرد.»
این نهاد غیردولتی همچنین خواستار آن شده که دولت ترامپ و کشورهای اروپایی «هیچ گزینهای کمتر از برچیدن کامل برنامه هستهای ایران را در قبال عدم اجرای مکانیسم بازگشت تحریمها نپذیرند.»
در پایان این بیانیه آمده است: «از رییسجمهوری ترامپ میخواهیم با اسرائیل بر سر مجموعهای از توافقات در مورد گامهایی که از سوی جمهوری اسلامی منجر به واکنش نظامی بیشتر آمریکا و اسرائیل خواهد شد، به تفاهم برسد؛ بهویژه در برابر هرگونه تلاش برای بازیابی ذخایر اورانیوم غنیشده در زیر آوار تاسیسات هستهای تخریبشده.»
ترامپ پس از حمله به تاسیسات اتمی ایران گفته بود: «ما تاسیسات آنها را منهدم کردیم و آنان باید از اول شروع کنند. در حدی نابود شده که دیگر قابلاستفاده نیست و آنان باید کوه دیگری پیدا کنند.»
نتانیاهو چهارشنبه ۲۵ تیرماه در مراسم یادبود بنیامین زئِو هرتسل، بنیانگذار اندیشه صهیونیسم سیاسی، در کنار مقامهای بلندپایه اسرائیلی از جمله اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری این کشور، با تاکید بر این که «کوروش ما را آزاد کرد» گفت: «شاید عملیات ما همین حالا ترکهایی در این استبداد ایجاد کرده باشد.»
این اولین بار نیست که نتانیاهو در رابطه با ایران از کوروش کبیر، پادشاه هخامنشی یاد میکند.
او پیشتر در فروردین سال ۱۴۰۱ درباره فرهنگ ایرانی و پیوند تاریخی یهودیان با ایران باستان گفته بود: «ما مردی را داشتیم که هیچوقت فراموشش نمیکنیم: کوروش بزرگ که نامش در کتاب آسمانی ما آمده. وقتی از کوروش میگوییم، از رهبر بزرگ یک تمدن بزرگ حرف میزنیم و یادش را گرامی میداریم که به ساختن معبد یهودیان در اورشلیم و بازگشت یهودیان تبعیدی از بابل، کمک کرد.»
نتانیاهو و وعده تغییر برای ایران
ایراناینترنشنال ۲۲ تیر در گزارشی اختصاصی به راستی آزمایی اخبار حمله اسرائیل به شورای عالی امنیت ملی پرداخت.
این گزارش نشان میدهد که در طول جنگ ۱۲ روزه حکومت ایران و اسرائیل، نیروی هوایی این کشور دستکم یکبار در روز ۲۶ خرداد حملاتی هدفمند به محل برگزاری جلسه سران عالیرتبه جمهوری اسلامی انجام داده است.
سخنگوی دولت اسرائیل دوم تیر ماه با بیان اینکه «تغییر رژیم در ایران به مردم ایران بستگی دارد»، گفت: «هدف ما در ایران تغییر رژیم نیست، اما این ممکن است نتیجه جانبی باشد.»
اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، اول تیر ماه به شبکه سیانان گفت: «تغییر رژیم هدف رسمی جنگ نیست، اما اگر اتفاق بیفتد، یک اثر جانبی بسیار مبارک خواهد بود.»
نتانیاهو ۲۵ خردادماه در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز گفته بود: «تغییر رژیم در ایران «میتواند نتیجهی جنگ باشد، زیرا رژیم ایران ضعیف است.»
خبرگزاری رویترز همان روز به نقل از دو مقام آمریکایی نوشت که ترامپ طرح اسرائیل برای ترور رهبر جمهوری اسلامی را وتو کرده است.
تجلیل از هرتسل، بنیانگذار اندیشه صهیونیسم سیاسی
نخستوزیر اسرائیل در ادامه سخنرانی خود به شخصیت و بینش سیاسی بنیامین زئِو هرتسل پرداخت و او را نخستین سیاستمدار مدرن یهودی توصیف کرد که توانست با رهبران جهان گفتوگو کرده و آرمان بازگشت به سرزمین اجدادی را به صحنه جهانی بیاورد.
نتانیاهو تاکید کرد: «هرتسل باور داشت با تکیه بر دیپلماسی و مشروعیت بینالمللی، میتوان هدف جنبش صهیونیسم را محقق کرد. او با سلطان عثمانی، امپراتور آلمان، پادشاه ایتالیا، پاپ، و دیگر رهبران جهان گفتوگو کرد.»
نخستوزیر اسرائیل با اشاره به حمله هفت اکتبر حماس و واکنش ارتش اسرائیل گفت: «ما پس از آن حمله شیطانی، با ارادهای روشن و هدفی مقدس، برای درهمکوبیدن حماس و بازگرداندن گروگانها پیش رفتیم. امروز ما بهای سنگینی پرداخت میکنیم، اما دستاوردهایی روشن بهدست آوردهایم که نسلها باقی خواهند ماند.»
نتانیاهو در بخش پایانی سخنان خود گفت: «امروز اسرائیل کشوری مقتدر است که مورد احترام جهانی قرار دارد. با همکاری رییسجمهوری ترامپ، به دنبال گسترش توافقهای ابراهیم و برقراری صلح با دیگر کشورهای عربی خواهیم بود؛ صلح از سر قدرت.»
نخستوزیر اسرائیل سخنان خود را با یاد شعری از هرتسل حکاک، شاعر اسرائیلی، که بستگانش در حمله هفت اکتبر کشته شدند، به پایان رساند و گفت: «ملت ما زنده است، سرزمین ما زنده است، و روح هرتسل در ما جاری است.»
ترامپ چهارشنبه ۲۵ تیر پیش از آغاز دیدار رسمی با ولیعهد و نخستوزیر بحرین، در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «جمهوری اسلامی بهشدت خواهان مذاکره است، اما ما عجلهای نداریم.»
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد: «همانطور که گفتیم، میتوانستیم به توافق برسیم. آنها باید توافق میکردند و بعد ما بهشدت مواضع مختلفشان را بمباران کردیم. ما عجلهای نداریم، اما اگر آنها بخواهند مذاکره کنند، ما آمادهایم.»
این درحالی است که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، چهارشنبه در سخنرانی تازه خود ضمن دفاع از حملات اخیر به منافع آمریکا در منطقه، هشدار داد که جمهوری اسلامی توانایی وارد کردن «ضربهای بزرگتر» به ایالات متحده و سایر کشورها را نیز دارد.
در حالی که ترامپ تاکید میکند عجلهای برای گفتوگو با حکومت ایران ندارد، وزارت خارجه آلمان ۲۵ تیر در پاسخ به سوال ایراناینترنشنال درباره فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی کشورهای اروپایی طرف برجام، تاکید کرد که تهران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد.
وزارت خارجه آلمان گفت: «به یک راهحل دیپلماتیک پایدار و قابل راستیآزمایی نیاز داریم که منافع امنیتی جامعه بینالملل را در نظر بگیرد.»
در متن پاسخ وزارت خارجه آلمان به ایراناینترنشنال آمده است: «در صورتی که چنین راهحلی در طول تابستان حاصل نشود، مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها (Snapback) یکی از گزینههای در دسترس برای کشورهای E3 (آلمان، فرانسه و بریتانیا) خواهد بود. ما در این زمینه با شرکای خود در تروئیکای اروپایی هماهنگی نزدیکی داریم.»
پیش از این، ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، ۲۴ تیر هشدار داد در صورتی که مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی به «توافقی قابل راستیآزمایی» ختم نشود، مکانیسم ماشه علیه ایران فعال خواهد شد.
بارو گفت فرانسه، بریتانیا و آلمان در صورت نرسیدن به یک توافق هستهای «قاطع، ملموس و قابل راستیآزمایی» با جمهوری اسلامی، حداکثر تا پایان ماه اوت (۹ شهریور) ساز و کار بازگشت فوری تحریمهای سازمان ملل یا همان مکانیسم ماشه را علیه ایران فعال خواهند کرد.
او در آستانه نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل گفت: «فرانسه و شرکایش حق دارند تحریمهای جهانی در حوزه تسلیحات، نظام بانکی و تجهیزات هستهای را که ۱۰ سال پیش لغو شده بود، دوباره اعمال کنند.»
در مسیر دفاع از جان بازداشتشدگان، نباید میان افراد بر اساس عقاید سیاسی، مذهبی یا سبک زندگیشان تبعیض قائل شد؛ حتی اگر بازداشتشدگان دیدگاههایی مخالف یا متفاوت با ما داشته باشند، دفاع از حق حیات و حقوق انسانی، اصلی فراگیر و غیرقابل مذاکره است.
طی یک ماه گذشته فضای امنیتی در ایران وارد مرحلهای تازه شده و نشانههای آن در قالب بازداشتهای گسترده و محدودیتهای شدیدتر بر آزادیهای عمومی خود را نشان داده است.
بازداشتهای گسترده اخیر جمهوری اسلامی، نهتنها فعالان سیاسی و مدنی، بلکه کاربران فضای مجازی، اقلیتهای مذهبی از جمله یهودیان، بهائیان، مسیحیان و حتی اتباع خارجی را در بر گرفته است؛ موضوعی که به نگرانیها درباره تشدید سرکوب دامن زده است.
این موضوع در کنار گزارشهای متعدد درباره بیخبری مطلق خانوادههای بازداشتشدگان و پخش اعترافات اجباری برخی از آنها، نشانهای نگرانکننده از افزایش خطر محاکمههای شتابزده، دادرسیهای ناعادلانه و صدور احکام سنگین از جمله اعدام و حبسهای طولانی است.
بررسی آمارهای منتشر شده در رسانههای حقوقبشری نشان میدهد جمهوری اسلامی طی یک ماه گذشته و از زمان آغاز جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، دستکم دو هزار نفر را در شهرهای مختلف ایران بازداشت کرده است.
خطر محاکمههای ناعادلانه
مسئولان قوه قضاییه بهصراحت اعلام کردهاند که پرونده این افراد، که برخی از آنها با اتهاماتی مانند «جاسوسی» روبهرو هستند، بهصورت «خارج از نوبت» رسیدگی خواهد شد.
در آخرین اظهارنظر نیز اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی، با اشاره به اعدام شماری از شهروندان با اتهام «جاسوسی» تهدید کرد که سایر افراد بازداشتشده نیز «به جزای خود خواهند رسید.»
اکنون بسیاری از فعالان و نهادهای داخلی و بینالمللی حقوقبشری نسبت به خطر شدت گرفتن سرکوبها و تکرار جنایات تابستان خونین ۱۳۶۷ هشدار دادهاند.
در چنین شرایطی، نقش اطلاعرسانی عمومی، فشار رسانهای و تحرک جامعه مدنی، بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است.
این گزارش با هدف ارائه پیشنهادات عملی تهیه شده تا بتواند در نجات جان بازداشتشدگان و جلوگیری از صدور احکام سنگین نقش ایفا کند.
چرا اطلاعرسانی فوری حیاتی است؟
نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، طی دهههای گذشته در بسیاری از پروندهها تا مدتها وجود فرد بازداشتشده را انکار میکردند یا هیچ پاسخی درباره محل نگهداری و وضعیت سلامتی او نمیدادند.
اطلاعرسانی علنی باعث میشود مسئولیت حفظ سلامت فرد بر گردن نهادهای امنیتی گذاشته شود و مجبور به پاسخگویی شوند.
در غیر این صورت، ممکن است افراد هفتهها یا ماهها در «ناپدیدشدگی قهری» یعنی بدون ثبت رسمی، بدون ملاقات، بدون وکیل و در معرض شکنجه و نگهداری در سلول انفرادی که با نام «مادر اعدام» شناخته میشود، باقی بمانند.
در ادبیات زندانهای جمهوری اسلامی، سلول انفرادی را «مادر اعدام» مینامند؛ چون بازداشتشدگان سیاسی در هفتهها یا ماههای ابتدایی بازداشت، در این سلولها تحت شکنجه و بدون دسترسی به وکیل و خانواده قرار میگیرند. اعترافات اجباری گرفتهشده در این دوران، مقدمه صدور احکام سنگین از جمله اعدام میشود.
درصد بالایی از بازداشتشدگان در هفتههای نخست تحت شکنجه برای اعترافات اجباری قرار میگیرند و در صورت اطلاعرسانی نکردن خانوادهها، این خطر تشدید میشود.
از همین رو اطلاعرسانی سریع و گسترده درباره بازداشتها، نخستین و اساسیترین گام برای جلوگیری از تشدید سرکوب است.
تجربه نشان داده هر جا خانوادهها و نزدیکان بازداشتشدگان با شجاعت و سرعت ماجرای بازداشت را علنی کردند، فضای امنیتی تضعیف شده و احتمال نجات جان عزیزانشان افزایش یافته است.
برعکس، سکوت و تاخیر در اطلاعرسانی در بسیاری از موارد به ناپدیدسازی قهری، گرفتن اعترافات اجباری و صدور احکام سنگین منجر شده است.
اطلاعرسانی سریع؛ به بازجویان اعتماد نکنید
شمار زیادی از افرادی که در بیش از چهار دهه اخیر با اتهامات سیاسی در ایران اعدام شدند، در زمان بازداشت به آنها و خانوادههایشان گفته شد «تنها چند دقیقه سوال و جواب است و زود برمیگردد» اما برنگشتند و طی چند روز، چند ماه یا چند سال بهدست ماموران حکومتی به دار آویخته شده یا تیرباران شدند.
علنی شدن خبر بازداشت، به نهادهای امنیتی این پیام را میدهد که پرونده فرد بازداشتی تحت نظارت عمومی است و اقدامات غیرقانونی میتواند با هزینههای بینالمللی همراه شود.
یک مثال عینی برای درک بهتر وضعیت فرد بازداشتشده و آنچه بازجو خواستار آن است: «در صورتی که بازجو بگوید روند بازپرسی چند ساعت یا چند روز طول میکشد و موضوع خاصی نیست و خیلی زود فرد بازداشتشده به خانه بازمیگردد، به هیچ وجه به او اعتماد نکنید.»
تجربه نشان داده بازجویان در بسیاری موارد وعده آزادی سریع میدهند اما بازداشتها به احکام سنگین منجر شده است.
نقش رسانهها
رسانهها از قدرتمندترین ابزارها برای مقابله با سرکوب به شمار میروند. وقتی خبر بازداشت فردی بازتاب گسترده رسانهای پیدا میکند، مسئولان قضایی و امنیتی دیگر نمیتوانند به آسانی گذشته روند سرکوب را ادامه دهند.
تکرار نام بازداشتشدگان و بازتاب مداوم خبر بیخبری از وضعیت آنها در رسانههای داخلی و بینالمللی میتواند روند رسیدگی به پرونده قضاییشان را تغییر دهد یا دستکم از نگهداری افراد در سلول انفرادی همراه با شکنجه و زمینهسازی برای صدور حکم اعدام جلوگیری کند.
در تجربههای گذشته موارد بسیاری بوده که رسانهای شدن نام و چهره بازداشتشدگان، آنها را از خطر مرگ نجات داده است. نادیده گرفتن فعالیت رسانهای در خصوص فرد بازداشتشده به دستگاه سرکوب چراغ سبز برای اعمال خشونت بیشتر میدهد.
همزمان باید در جریان اطلاعرسانی و حمایت از بازداشتشدگان مراقب بود تا ادعاهای بیسند یا اظهارات تحریکآمیز بازتولید نشود.
انتشار تحلیلها یا اظهاراتی که بدون ارائه مستندات، بازداشتشدگان را به فعالیتهای امنیتی متهم میکنند، عملاً به روند پروندهسازی کمک کرده و جان این افراد را بیش از پیش در معرض خطر قرار میدهد.
حمایت مالی و روانی از خانوادههای بازداشتشدگان
خانوادههای بازداشتشدگان با فشارهای شدید اقتصادی و روانی روبهرو میشوند و بسیاری از آنها تنها نانآور خانواده را از دست میدهند یا با هزینههای گزاف زندان، وکلا و درمان روبهرو میشوند.
این فشارها گاهی موجب میشود خانوادهها اطلاعرسانی را متوقف کنند یا تسلیم فشارهای امنیتی شوند.
کمکرسانی به خانوادهها علاوه بر کمک معیشتی میتواند ابزار مقاومت را در اختیار آنها بگذارد. حتی حمایتهای ساده مثل شنیدهشدن دردهای آنها در رسانهها میتواند به بازگشت امید کمک کند.
همراهی با خانوادهها در مقابل دادگاهها و زندانها میتواند فشار اجتماعی موثر ایجاد کند و اجازه ندهد بازداشتشدگان و خانوادههایشان در انزوا بمانند و حس تنهایی داشته باشند.
از سوی دیگر، خانوادههایی که بهتازگی عزیزانشان بازداشت شدهاند، معمولا تجربهای درباره نحوه اطلاعرسانی، پیگیری حقوقی یا فشار رسانهای ندارند.
پیوستن به شبکههای دادخواهی و کسب تجربه از خانوادههایی که پیشتر درگیر چنین پروندههایی بودهاند، میتواند هم به افزایش امنیت فردی کمک کند و هم شانس نجات جان افراد بازداشتشده را افزایش دهد.
در بسیاری از موارد، تشکیل گروههای پشتیبانی، ارتباط با فعالان حقوق بشری و مشورت گرفتن از خانوادههایی که موفق به توقف احکام اعدام یا فشار بر دستگاه قضایی شدهاند، مانع سکوت و انزوا شده است.
در کنار ایجاد این شبکههای حمایتی، تهیه برنامههای آموزشی عملی میتواند راهگشا باشد.
انتشار آموزشهای ساده و کاربردی در قالب ویدیو، فایل صوتی یا متن کوتاه درباره اطلاعرسانی امن، مستندسازی نقض حقوق، پرهیز از دامهای امنیتی و نکات حقوقی ابتدایی، میتواند از سردرگمی خانوادهها در روزهای حساس ابتدایی جلوگیری کند و توان آنها برای پیگیری موثر را افزایش دهد.
پیگیری پس از آزادی
آزاد شدن یک بازداشتشده به صورت مشروط یا با تودیع قرار وثیقه به معنای پایان فشار بر او و خانوادهاش نیست.
بازداشتشدگان حتی بعد از آزادی مشروط یا موقت، تحت تهدید، فشار و محرومیت قرار دارند و حمایت از آنها پس از آزادی میتواند جلوی سرکوب ثانویه را بگیرد.
پیگیری وضعیت زندانیان حتی پس از آزادی ضروری است چرا که در بسیاری از موارد آزادی با شرط سکوت، فشار روانی یا ممنوعیتهای شغلی و تحصیلی همراه است.
فشار اجتماعی و کمپینهای مدنی
افکار عمومی میتواند سد محکمی در برابر سرکوب بسازد. زمانی که مردم درباره یک پرونده حساس میشوند، هزینه ادامه بازداشت برای حاکمیت بیشتر میشود.
کمپینهای شبکههای اجتماعی و اعتراضات خیابانی در خارج کشور در بسیاری موارد به توقف یا کاهش احکام زندان و شکستهشدن احکام اعدام و باز شدن مسیر برای بررسی دوباره پرونده منجر شده است.
حرکتهای جمعی نشان میدهند که سرکوب بیپاسخ نمیماند و همبستگی گستردهای در برابر ظلم شکل گرفته است.
شعارنویسی ایمن میتواند جو رعب را بشکند و صدای اعتراض بازداشتشدگان را در جامعه زنده نگه دارد.
نقش نهادهای صنفی، دانشگاهی و ورزشی
علاوه بر فعالیتهای مدنی و رسانهای، نهادهای صنفی، دانشگاهی و ورزشی میتوانند نقش موثری در حمایت از بازداشتشدگان ایفا کنند.
این نهادها ظرفیت فشار اجتماعی و بینالمللی دارند که میتواند توجه بیشتری به سرکوبها جلب کند.
مواردی بوده که حمایت نهادهای دانشگاهی یا اتحادیههای کارگری در کاهش احکام سنگین مؤثر بوده است.
فعالیتهای هنری و فرهنگی
در سالهای اخیر، تجربه کمپینهای بینالمللی نشان داده آثار هنری و فعالیتهای فرهنگی میتوانند نقشی بیبدیل در جلب توجه رسانهها و افکار عمومی جهان به نقض حقوق بشر در ایران ایفا کنند.
هنر، زبانی جهانی است که بدون محدودیتهای زبانی و رسانهای میتواند پیام زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان را به سراسر جهان منتقل کند و حساسیت عمومی نسبت به وضعیت آنها ایجاد کند.
نمایش چهره زندانیان سیاسی در قالب آثار هنری، ساخت مستند، اجرای نمایشهای خیابانی، تولید موسیقیهای اعتراضی، برگزاری نمایشگاههای عکس و نقاشی، همگی ابزارهایی موثر برای برجستهسازی وضعیت بازداشتشدگان در فضای جهانی هستند.
چنین فعالیتهایی بارها باعث ورود رسانههای اصلی به موضوع شده و زمینه فشار بر مقامات جمهوری اسلامی را فراهم کردهاند.
فعالیتهای هنری همچنین میتوانند برای ارتباط گرفتن با گروههای مختلف اجتماعی در خارج از کشور کارآمد باشند.
بسیاری از نهادهای فرهنگی، سالنهای نمایش، جشنوارههای سینمایی، گالریهای هنری و انجمنهای ادبی در سراسر جهان، امکان دیدهشدن روایت بازداشتشدگان و خانوادههای آنها را فراهم میکنند.
ایرانیان خارج از کشور چه اقداماتی میتوانند انجام دهند؟
ایرانیان خارج از کشور به دلیل دسترسی به رسانههای آزاد، نهادهای بینالمللی و آزادیهای مدنی، ظرفیت بزرگی برای حمایت از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان دارند.
این حمایتها از اطلاعرسانی آزاد تا لابیگری و فشار حقوقبشری، ابزارهایی که در داخل ایران امکانپذیر نیستند، میتواند در چند محور انجام شود.
همچنین حمایت از بازداشتشدگان گمنام یا کسانی که نامشان رسانهای نشده، از طریق پیگیری شبکهای، افشاگری و مستندسازی گروهی، از مرگهای خاموش در زندان جلوگیری میکند.
حمایت سایبری و امنیت دیجیتال
نقش فضای مجازی تنها به هشتگزدن محدود نیست. کاربران شبکههای اجتماعی ابزارهای مؤثری برای کمک به نجات زندانیان سیاسی در اختیار دارند.
ایجاد کمپینهای هماهنگ، گزارش سازمانیافته تخلفات صفحات نهادهای سرکوبگر، و کمک به امنیت سایبری خانوادهها و فعالان داخل ایران میتواند تأثیرگذار باشد.
بخش مهمی از حمایت سایبری، رصد و مقابله با پروژههای تخریبی و تبلیغاتی جمهوری اسلامی علیه خانوادهها و حامیان بازداشتشدگان است.
پیگیری حقوقبشری و بینالمللی
نهادهای حقوقبشری بینالمللی ابزاری موثر برای رساندن صدای بازداشتشدگان و توقف روند نقض حقوق و چرخه سرکوباند.
زمانی که پرونده یک فرد بازداشتشده به آگاهی این نهادها میرسد، جمهوری اسلامی برای ادامه فشار با هزینههای بینالمللی مواجه میشود.
ارتباطگیری با این سازمانها باعث میشود دولتها و نهادهای بینالمللی نسبت به وضعیت بازداشتشدگان واکنش نشان دهند.
تجربه نشان داده فشارهای بینالمللی میتواند احکام اعدام را به تاخیر بیاندازد و متوقف کند یا حداقل امکان دسترسی به وکیل تعیینی و دارو را برای زندانیان فراهم کند.
از سوی دیگر، همکاری مستمر با این نهادها میتواند به ثبت و مستندسازی دقیق تخلفات کمک کند.
پیگیری حقوقی بینالمللی و دادگاههای جهانی
پیگیریهای حقوقی بینالمللی ابزار بازدارنده موثری علیه آمران سرکوب است.
پروندهسازی برای ناقضان حقوق بشر میتواند در درازمدت هزینه سرکوب را بالا ببرد و بازداشتشدگان را از خطر مرگ نجات دهد.
اقدامات حقوقی و قضایی برای بازداشتشدگان
بخش حقوقی اگرچه در ایران با وجود روی کار بودن جمهوری اسلامی محدود است اما میتواند در روند پروندهسازی امنیتی بیشتر برای بازداشتشدگان اخلال ایجاد کند یا تا حدودی با حضور وکلای حقوقبشری در پرونده یا اطلاعرسانی، جلوی نقض بیشتر حقوق افراد را بگیرد.
داشتن وکیل مستقل یکی از ابتداییترین حقوق بازداشتشدگان است که در ایران با وجود دستگاه قضایی غیرمستقل و نهادهای امنیتی سرکوبگر، اغلب نادیده گرفته میشود.
فشار افکار عمومی میتواند حق برخورداری از وکیل تعیینی را برای زندانیان و بازداشتشدگان ممکن کند.
همچنین ثبت تخلفات و شکایت رسمی در دستگاههای داخلی حتی اگر مؤثر واقع نشود، در مستندسازی تخلفات و تهیه پروندههای حقوقبشری برای نهادهای بینالمللی مهم است.
این اقدامات میتوانند روند اعترافگیری اجباری و صدور احکام شتابزده را کند کنند.
ثبت و مستندسازی نقض حقوق بشر
اگرچه توقف سرکوب فوری ممکن نیست، اما ثبت و مستندسازی نقض حقوق بشر، آینده را میسازد و میتواند به نجات و رهایی فرد یا مسیر دادخواهی او منجر شود.
هر تخلفی که ثبت و مستند شود، میتواند روزی مبنای پیگیری حقوقی، دادگاههای بینالمللی یا مستندسازیهای تاریخی قرار گیرد.
مستندات دقیق کمک میکند نام قربانیان فراموش نشود و امکان پاسخگویی ناقضان حقوق بشر در آینده فراهم شود.
خانوادهها و فعالان میتوانند نقش مهمی در ساختن این بایگانی ایفا کنند.
تلاش جمعی برای نجات همگانی
در شرایطی که مقامهای قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی آشکارا از «برخورد سریع» با بازداشتشدگان صحبت میکنند، هر لحظه سکوت یا تاخیر، میتواند به قیمت جان یک انسان تمام شود.
اطلاعرسانی عمومی، فشار رسانهای و همراهی شبکهای، مهمترین و در دسترسترین راهها برای نجات جان افراد بازداشتشده و زندانیان سیاسی در خطر اعدام است.
نجات جان بازداشتشدگان نیازمند اقدامات سریع، سازماندهی دقیق و فشار مداوم رسانهای، حقوقی و اجتماعی است.
هر فردی میتواند با اقدامات کوچک اما مستمر، نقشی در کاهش سرکوب که این روزها از سوی دستگاههای امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی شدت گرفته است، ایفا کند.
سکوت یعنی همراهی با سرکوب. اطلاعرسانی مستمر و اقدام جمعی همان چیزی است که میتواند جان انسانها را نجات دهد و مسیر سرکوب را متوقف کند.
