در حالیکه دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو پس از حملات گسترده ماه گذشته علیه زیرساختهای هستهای ایران، چهرهای متحد و پیروزمندانه از خود به نمایش گذاشتند، منابع دیپلماتیک فاش کردهاند که این اتحاد صرفا ظاهری است و دو رهبر در راهبردهای آینده خود، اختلافنظرهای جدی دارند.
بهنوشته اسرائیل هیوم به نقل از دیپلماتهای مطلع، ترامپ و نتانیاهو که روزهای دوشنبه و سهشنبه دیدار کردند، در حالی پیروزی در «نبرد ایران» را جشن گرفتند که پشت پرده، درباره هدف نهایی در قبال ایران، غزه و آینده خاورمیانه، شکاف عمیقی میان آنها وجود دارد.
هر دو رهبر معتقدند حملات ماه گذشته برنامه هستهای ایران را عقب انداخته، اما ارزیابیهای اطلاعاتی حاکی از آن است که جمهوری اسلامی همچنان ذخایری از اورانیوم غنیشده و توان فنی لازم برای بازسازی سریع برنامه خود را حفظ کرده است.
بهگفته دو مقام دیپلمات، پیروزی مورد ادعای آنها بیشتر یک موفقیت کوتاهمدت تاکتیکی است تا یک دستاورد استراتژیک بلندمدت.
اختلاف در اولویتها: دیپلماسی محدود ترامپ در برابر فشار حداکثری نتانیاهو
ترامپ ترجیح میدهد با تمرکز بر دیپلماسی، ایران را از رسیدن به سلاح هستهای بازدارد؛ هدفی که جمهوری اسلامی همواره آن را رد کرده است. در سوی مقابل، نتانیاهو خواهان اِعمال فشار شدیدتر و حتی در صورت لزوم، فروپاشی کامل ساختار حکومت ایران است تا تهران را وادار به ترک کامل غنیسازی اورانیوم کند؛ برنامهای که از نظر اسرائیل تهدیدی برای موجودیت این کشور محسوب میشود.
این اختلاف دیدگاه در قبال ایران، در خصوص نوار غزه نیز دیده میشود. ترامپ که در پی تثبیت چهرهای صلحطلبانه از خود است، برای دستیابی به یک آتشبس جدید میان اسرائیل و حماس تلاش میکند. اما هنوز چارچوب روشنی برای توافق نهایی وجود ندارد و آینده مبهم باقی مانده است.
نتانیاهو اگرچه در ظاهر از گفتوگوهای آتشبس حمایت میکند، اما تاکید دارد که تنها راه پایان جنگ، «نابودی کامل حماس» است. او خواهان اخراج رهبران باقیمانده این گروه به کشورهایی مانند الجزایر است؛ پیشنهادی که با مخالفت قاطع حماس مواجه شده است.
بهنوشته اسرائیل هیوم، مقامات منطقهای میگویند شکاف میان توقف موقت درگیریها و رسیدن به یک راهحل پایدار، همچنان بسیار عمیق است.
نارضایتی نتانیاهو از از سرگیری مذاکرات هستهای در نروژ
یکی از مهمترین موارد اختلاف، نارضایتی شدید نتانیاهو از تصمیم واشینگتن برای آغاز مجدد گفتوگوهای هستهای با حکومت ایران در نروژ است؛ اقدامی که نخستین گام دیپلماتیک پس از حملات ماه ژوئن به شمار میآید.
بهنوشته اسرائیل هیوم، نخستوزیر اسرائیل با هرگونه تلاش برای ارائه فرصت اقتصادی یا سیاسی به تهران مخالف است.
الگویی لیبیوار و چشمانداز تغییر رژیم
منابع مطلع به اسرائیل هیوم گفتهاند نتانیاهو بهدنبال پیادهسازی «الگوی لیبی» برای ایران است؛ یعنی برچیدن کامل برنامه هستهای و موشکی جمهوری اسلامی تحت نظارت بینالمللی و توقف غنیسازی حتی برای مصارف صلحآمیز.
بهگفته تحلیلگران غربی و منطقهای، هدف اسرائیل مذاکره با جمهوری اسلامی نیست، بلکه در پی تغییر ساختار قدرت در تهران است. با این حال، نتانیاهو برای هرگونه اقدام نظامی تازه، دستکم به چراغ سبز آمریکا نیاز دارد؛ چه برسد به حمایت عملی واشینگتن.
در سوی دیگر، ترامپ بهدنبال نتیجهای متفاوت است. منابع دیپلماتیک به اسرائیل هیوم گفتهاند رییسجمهوری آمریکا پس از حملات ژوئن، این مقطع را فرصتی برای تحقق رؤیای دیرینه خود، یعنی توافقی بزرگ با ایران، میبیند؛ توافقی که بتواند روابط اقتصادی را احیا کند و به یک پیروزی دیپلماتیک برای واشینگتن بدل شود.
در همین راستا، ترامپ اعلام کرده که مایل است در آینده تحریمها علیه ایران را لغو کند. از سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی ایران نیز در اظهاراتی غیرمنتظره گفت علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، معتقد است که سرمایهگذاران آمریکایی میتوانند بدون مانع در ایران فعالیت کنند.
دو راه دشوار پیشروی تهران
حکومت ایران اکنون با دو گزینه سخت مواجه است: یا باید با خطر حملات جدید روبهرو شود، یا با پذیرش عقبنشینی، تحقیر داخلی را بپذیرد. بهنوشته اسرائیل هیوم، تحلیلگران معتقدند تهران ممکن است تلاش کند با کشدادن مذاکرات، بدون ترک کامل برنامه هستهای، زمان بخرد.
گزینه جایگزین اسرائیل: ضربات دورهای برای مهار مداوم
در نبود توافق، اسرائیل بر سیاست «مهار مداوم» از طریق حملات نظامی دورهای تمرکز کرده است. به باور تلآویو، این راهبرد هم توان بازدارندگی را حفظ میکند و هم مانع از بازسازی زیرساختهای هستهای ایران میشود.
اسرائیل اکنون خود را قدرت نظامی بلامنازع منطقه میداند؛ کشوری که آماده است در صورت لزوم، بدون واهمه از تبعات بینالمللی، اقدام کند.
در مقابل، دولت آمریکا با احتیاط عمل میکند. اگرچه بخشهایی در واشینگتن نیز خواهان تغییر رژیم در ایران هستند، اما ترامپ تمایلی به پرداخت هزینههای گسترده نظامی و اقتصادی چنین پروژهای ندارد.
«دیگر نه»؛ پیامی از ترامپ به منتقدان
ترامپ عملیات ۲۲ ژوئن را حملهای دقیق و محدود توصیف کرده و ضمن هشدار درباره احتمال حملات بعدی در صورت افزایش غنیسازی، بارها تاکید کرده که برنامه هستهای ایران «نابود شده است». بهگفته تحلیلگران، این عبارت بیش از آنکه گزارشی از واقعیت باشد، هشداری است تا طرف مقابل انتظار اقدامهای گستردهتر را نداشته باشد.
الکس وتانکا، مدیر برنامه ایران در اندیشکده خاورمیانه در واشینگتن، در گفتوگو با اسرائیل هیوم تاکید میکند که این سخنان ترامپ نشانهای است مبنی بر اینکه او تمایلی به درگیر شدن عمیقتر ندارد.
نبود نقشه راه برای تغییر رژیم
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و کارشناس فارسیزبان، در گفتوگو با اسرائیل هیوم میگوید: باوجود لفاظیهای تند نتانیاهو و متحدانش، طرح عملی مشخصی برای تغییر رژیم در ایران وجود ندارد.
برخلاف عراق، در ایران نه نیروی زمینیای حضور دارد و نه اپوزیسیونی معتبر که بتواند ساختار قدرت را دگرگون کند؛ بهویژه با توجه به نقش کلیدی سپاه پاسداران در حفاظت از حکومت.
آمریکا شاید از نظر تسلیحاتی از اسرائیل حمایت کند، اما راهبرد اصلیاش تکیه بر فشار اقتصادی و دیپلماسی برای مهار تهران است. نتیجه این وضعیت، بهنوشته اسرائیل هیوم، نوعی «بنبست شکننده» است که پایان روشنی برای آن متصور نیست.
نتانیاهو: فرصت راهبردی زودگذر است
بهگفته منبعی نزدیک به نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل معتقد است لحظه کنونی یک فرصت استراتژیک کوتاهمدت است که نباید از دست برود. از دید او، اکنون بهترین زمان برای اقدام سریع و قاطع است، پیش از آنکه ایران فرصت بازیابی از آسیبها را پیدا کند.
این منبع تاکید کرده که زیرساخت دفاع هوایی ایران آسیب دیده، تاسیسات هستهای آن تضعیف شده، شبکههای نیابتیاش ضربه خوردهاند و بازدارندگیاش متزلزل شده است. اما تهران میتواند ظرف چند ماه این وضعیت را تغییر دهد.
بنابراین از نظر نتانیاهو، جنگ هنوز تمام نشده، بلکه در مرحلهای تعیینکننده قرار دارد، مرحلهای که از دید او «وجودی، راهبردی و حیاتی» است.
جنگی که با بهرهگیری از دیپفیکها، حسابهای جعلی و اطلاعات نادرست، روحیه عمومی را هدف قرار داده و تلاش کرده تا اعتماد به نهادهای حکومتی اسرائیل را از درون فروبپاشد.
بر پایه گزارش این رسانه اسرائیلی، که بهنقل از سازمان دیدهبان رسانهای «فیک ریپورتر» منتشر شده، ایران با استفاده از هشت شبکه نفوذ در پلتفرمهایی نظیر اکس (توییتر سابق)، فیسبوک، تیکتاک و تلگرام، در فاصله میان ۲۳ تا ۲۸ خرداد، عملیات روانی گستردهای را اجرا کرده که هدف آن «تضعیف روحیه، ارعاب عمومی و تشدید شکافهای اجتماعی» در جامعه اسرائیل بوده است.
روایتهای ساختگی برای گسترش ترس و تفرقه
بهگزارش واینت، در اوج درگیری نظامی با ایران، دهها ویدیوی ساختگی از اصابت موشک به مناطق مختلف اسرائیل در شبکههای اجتماعی منتشر شد. این تصاویر عمدتا جعلی، اما با مهارت ساخته شده بودند تا رعب و وحشت بیافرینند.
پلتفرمهایی چون Zchutenu و Azaka T’kifa، و همچنین کانال عبریزبان مورد حمایت جمهوری اسلامی بهنام Kol David، از جمله مراکز اصلی انتشار این ویدیوها و پیامها بودند.
همچنین روایتهایی هدفمند علیه رهبری اسرائیل، بهویژه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، در فضای مجازی پخش شد. بهنوشته واینت، عباراتی چون «نتنازی» (ترکیبی از نتانیاهو و نازی) و ویدیوهای جعلی از نخستوزیر در حال ترک کشور، برای القای «فرار رهبری از مسئولیت در لحظه بحران» ساخته و منتشر شدند.
اکانتهایی مانند «اشکهای جنگ»، «سارا اویرام» با بیش از ۲۰ هزار دنبالکننده، «علیه مهاجران غیرقانونی» و «میریام کوزاک» در این روایتسازیها نقش فعال داشتند. کانال تیکتاکی «اسرائیل نیوز» نیز با ظاهر فریبنده «راستگویی»، محتوایی دلسردکننده درباره عملکرد دولت در جنگ با جمهوری اسلامی منتشر میکرد.
بهرهبرداری هدفمند از گسلهای اجتماعی
بر اساس یافتههای واینت، این شبکهها با دروغهایی هدفمند، برخی اقشار سیاسی یا قومی را «عامل ایران» معرفی میکردند و مدعی میشدند «موشکها فقط محلههای خاصی را هدف میگیرند.» هدف این اقدامات، تشدید تنشهای داخلی اسرائیل در بحبوحه جنگ بوده است.
در برخی موارد، حتی رسانههای جریان اصلی اسرائیل نیز بهدام اطلاعات نادرست افتادهاند و تصاویر جعلی از حملات یا خرابیها را بهعنوان واقعیت منتشر کردهاند. واینت هشدار میدهد که این روند، خطر فروپاشی اعتماد عمومی به رسانهها را نیز در پی دارد.
تهدیدی عمیق برای دموکراسی و امنیت ملی
واینت با استناد به پژوهشهای روانشناسی مینویسد که انتشار سازمانیافته اخبار جعلی در دوران بحران، میتواند توان روانی جامعه را بهشدت تضعیف کند. در چنین شرایطی، حتی اتهامات بیاساس علیه نهادهای حکومتی یا رهبران سیاسی، میتواند انسجام اجتماعی را دچار فروپاشی کند.
بر پایه گزارش «فیک ریپورتر»، پس از اعلام آتشبس، بخش زیادی از این شبکهها تمرکز خود را به انتقادات شدید از دولت و نخستوزیر در زمینه جنگ ایران، جنگ غزه و پرونده گروگانها معطوف کردهاند. با این حال، حسابهای مرتبط با ایران همچنان روایتهایی از «پیروزی در جنگ» منتشر میکنند.
خلأ نظارتی و ناکارآمدی پلتفرمها
«فیک ریپورتر» در گفتوگو با واینت اعلام کرده که این عملیات سایبری پیچیده، صرفا بر اساس تعداد لایک یا بازدید قابل ارزیابی نیست، بلکه «تاثیر واقعی آنها در تغییر ادراک عمومی و نفوذ تدریجی به افکار کاربران» است. بهگفته این نهاد، بسیاری از این پروفایلها عمدا سالها بهصورت غیرفعال نگه داشته شدهاند تا در لحظه مناسب فعال شوند.
این سازمان همچنین نسبت به فقدان نظارت مؤثر بر پلتفرمهای اجتماعی انتقاد کرده و خواستار اعمال فشار قانونی بر شرکتهای فناوری و اتخاذ راهبرد جامع توسط دولت اسرائیل شده است؛ راهبردی که شامل قانونگذاری، آموزش عمومی و افزایش آگاهی در برابر تهدیدات سایبری باشد.
هشدار: اگر حقیقت را از دروغ تشخیص ندهیم، بازیچه میشویم
«فیک ریپورتر» در پایان هشدار داده که کاربران ناآگاه میتوانند بهراحتی به «توپ جنگ دیجیتال» بدل شوند و بدون آنکه بدانند، به گسترش اطلاعات نادرست و اهداف دشمن کمک کنند.
این نهاد، برای مقابله با چنین تهدیداتی، راهنمای عمومیای تحت عنوان «چگونه به یک عامل ایرانی تبدیل نشویم» منتشر کرده که شامل نشانههای رفتاری و توصیههایی برای شناسایی پروفایلهای مشکوک و شبکههای نفوذ خارجی است.
بهگزارش واینت، «آگاهی عمومی، نخستین خط دفاعی در برابر جنگ نفوذ جمهوری اسلامی» است؛ جنگی که بدون شلیک حتی یک گلوله، بهدنبال نابودی تدریجی اعتماد عمومی، امنیت روانی و انسجام ملی اسرائیل است.
هاآرتص در گزارشی تحلیلی نوشته است که بر اساس شواهد، گفتوگوها و مقایسههای تاریخی با برنامههای هستهای کشورهایی مانند اسرائیل و پاکستان، ایران در آستانه جنگ به نقطهای رسیده بود که تنها با یک «چرخش پیچ» سیاسی، میتوانست اجزای لازم برای ساخت بمب را به یکدیگر متصل کند.
هاآرتص با اشاره به مصاحبهای که در ۲۳ بهمن ۱۴۰۲ از تلویزیون ایران با علیاکبر صالحی، رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی و وزیر خارجه اسبق جمهوری اسلامی پخش شد، مینویسد: صالحی که از چهرههای کلیدی برنامه هستهای ایران بهشمار میرود، به صراحت اعلام کرد: «ما از همه مرزهای علمی و فناوری هستهای عبور کردهایم... مثل این است که همه اجزای یک خودرو را تولید کرده باشیم: شاسی، موتور، فرمان، گیربکس...»
این سخنان، بهباور نویسنده هاآرتص، برخلاف ادبیات رسمی پیشین جمهوری اسلامی درباره «عدم تمایل به سلاح هستهای»، بسیار معنادار و متفاوت ارزیابی شد و یادآور اظهارات مشابهی بود که در سال ۱۹۶۸ لوی اشکول، نخستوزیر وقت اسرائیل، درباره قابلیت ساخت بمب اتمی بیان کرده بود.
به نوشته هاآرتص، اگرچه ایران هنوز تصمیم سیاسی برای تولید بمب اتخاذ نکرده، اما به نظر میرسد با هدف کاهش فاصله زمانی تا دستیابی به بمب، به سطحی از آمادگی پیشرفته رسیده که بتواند در صورت لزوم، تنها در عرض چند هفته یا حتی چند روز، اقدام به ساخت یک بمب اتمی کند.
نویسنده همچنین با اشاره به تجربه پاکستان در سال ۱۹۹۸، یادآوری میکند که این کشور تنها ۱۷ روز پس از آزمایش هستهای هند، دست به آزمایش مشابه زد. هاآرتص نتیجه میگیرد که ایران نیز احتمالا از مدتها پیش سناریوهایی برای چنین پاسخ سریع و قطعی آماده کرده است.
بر اساس پژوهشی که در این گزارش به آن استناد شده، از اکتبر ۲۰۲۳ به بعد، در گفتمان هستهای جمهوری اسلامی سه الگوی جدید شناسایی شده است:
۱. تاکید بر عبور کامل از همه مرزهای فنی لازم برای ساخت سلاح هستهای؛
۲. شرطی بودن تعهد سیاسی به نساختن بمب، که در شرایط تهدید وجودی میتواند لغو شود؛
۳. استفاده گسترده از راهبرد «ابهام هستهای» مشابه با مدل اسرائیل.
هاآرتص میافزاید این تغییر لحن، بدون اینکه حتما نشانه تصمیمگیری قطعی باشد، نشان میدهد ایران در حال کاهش فاصله میان توانایی فنی و تصمیم سیاسی است و ممکن است پروژههایی برای به حداقل رساندن زمان مورد نیاز برای ساخت یک دستگاه انفجاری را در دست اجرا داشته باشد.
در ادامه، گزارش به موارد تاریخی مشابهی اشاره میکند: از جمله آمادهباش فوری ایالات متحده در بحران برلین ۱۹۴۸، واکنش فوری پاکستان در بحران کارگیل ۱۹۹۹، و اقدامات اضطراری اسرائیل پیش از جنگ ششروزه در ۱۹۶۷.
به نوشته هاآرتص، تجربه اسرائیل در بهار ۱۹۶۷ آموزندهتر از سایر موارد است: در آن زمان، بدون تصمیم رسمی، اسرائیل در چند روز یک دستگاه انفجاری اتمی اولیه تولید کرده بود تا در صورت ضرورت، به عنوان «گزینه آخر» در اختیار نخستوزیر قرار گیرد.
نویسنده در پایان هشدار میدهد که تغییرات اخیر در مواضع مقامهای جمهوری اسلامی، همراه با تنشهای امنیتی منطقه، میتواند شرایطی مشابه بحرانهای گذشته در برخی کشورها را دوباره رقم بزند؛ جایی که تنها یک تصمیم سیاسی کافی است تا یک کشور آستانهای آگاهانه به جمع دارندگان بمب اتمی بپیوندد.
با تضعیف ساختارهای حمایتی حکومت ایران، توان این کشور برای هدایت و تامین مالی حزبالله کاهش یافته؛ حزبی که سالها بهعنوان بازوی نظامی و سیاسی تهران در لبنان عمل میکرد. در این میان، ایالات متحده نیز بهتازگی پیشنویس توافقی را روی میز گذاشته که در صورت پذیرش آن، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقبنشینی کرده و در مقابل، حزبالله خلع سلاح کامل شود؛ طرحی که بهنظر میرسد حمایت تلویحی دولت لبنان را نیز با خود دارد.
فرصتی نادر برای لبنان در بازتعریف نقش سیاسی
بهباور پژوهشگران لبنانی، این تحول منطقهای میتواند فرصتی تاریخی برای دولت لبنان باشد تا سیاست بیطرفی را پیش گیرد و از درگیریهای نیابتی در منطقه، که طی دههها اقتصاد و امنیت این کشور را فلج کردهاند، فاصله بگیرد.
ریشههای وضعیت کنونی لبنان به دهههای گذشته بازمیگردد؛ زمانیکه انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ با سرنگونی شاه و تاسیس جمهوری اسلامی، الهامبخش بخشهایی از جامعه شیعه لبنان شد. در شرایطی که سیستم سیاسی لبنان بر پایه تقسیم قدرت فرقهای طراحی شده بود و عملا قدرت در اختیار مارونیها و اهل سنت بود، مناطق شیعهنشین جنوب و دره بقاع از توسعه و سرمایهگذاری دولتی بینصیب ماندند.
از سوی دیگر، سیاستهای اسرائیل نیز بهویژه با اخراج بیش از ۷۵۰ هزار فلسطینی در جریان «نکبت» در سال ۱۹۴۸، بهطور مستقیم بر جنوب لبنان و بافت جمعیتی آن اثر گذاشت. بسیاری از این آوارگان در جنوب لبنان و دره بقاع اسکان یافتند و این مناطق به کانون مقاومت علیه اسرائیل تبدیل شدند. حملات و اشغالهای مکرر اسرائیل، از جمله در سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۸۲، منجر به کشتار هزاران غیرنظامی لبنانی و فلسطینی و ایجاد خلأ قدرت شد.
در چنین فضای خشمآلود و رادیکالشدهای، حزبالله در سال ۱۹۸۵ با حمایت معنوی و مالی حکومت ایران تشکیل شد و بهسرعت به نیرویی نظامی و سیاسی تبدیل شد که در دهههای بعد، نقش تعیینکنندهای در سیاست داخلی لبنان و تحولات منطقه ایفا کرد.
حزبالله؛ دولت در دل دولت
با پشتیبانی مالی بیوقفه جمهوری اسلامی، حزبالله به بازیگری فراملی تبدیل شد که در جنگ داخلی سوریه به سود بشار اسد مداخله کرد، از گروههای شبهنظامی وابسته به ایران در عراق حمایت کرد و در داخل لبنان، بهویژه از سال ۲۰۰۵ به اینسو، متهم به مشارکت یا دستداشتن در رشتهای از ترورها شد که هدف آنها، روزنامهنگاران، دانشگاهیان و سیاستمدارانی بود که از این گروه انتقاد کرده بودند.
در عمل، حزبالله با بهرهگیری از قدرت نظامی و نفوذ سیاسی خود، بسیاری از تصمیمهای کلیدی پارلمان لبنان را وتو کرد و سه دوره خلأ طولانیمدت ریاستجمهوری در لبنان رقم خورد. این وضعیت تا سال ۲۰۲۴ ادامه یافت.
شکستهای نظامی و بحران مالی حزبالله
با این حال، جنگ اخیر با اسرائیل توازن را برهم زده است. حزبالله در جنگ اکتبر ۲۰۲۴ متحمل خسارتهای چشمگیری شد؛ صدها تن از فرماندهان و نیروهای آن کشته یا زخمی شدند، تجهیزات راهبردی از بین رفت، و محبوبیت اجتماعی آن در میان لبنانیها کاهش یافت.
انتخاب ژوزف عون، فرمانده پیشین ارتش لبنان، به ریاستجمهوری نیز در حالی صورت گرفت که حزبالله در ضعیفترین وضعیت سیاسی و نظامی خود در دو دهه گذشته قرار دارد.
همزمان، جریانهای سیاسی مخالف حزبالله که پیشتر بهدلیل فضای سرکوب محتاطانه عمل میکردند، اکنون با صراحت بیشتری خواستار «بیطرفی کامل لبنان» در معادلات منطقهای هستند. برخی از نمایندگان حتی خواهان «عادیسازی روابط با اسرائیل» شدهاند؛ مواضعی که تا چند سال پیش، با واکنش شدید حزبالله مواجه و معادل خیانت تلقی میشد.
بحران مالی و بنبست ایدئولوژیک
بهگفته منابع محلی، حزبالله اکنون توانایی پرداخت حقوق نیروهایش را ندارد و حتی در بازسازی منازل و زیرساختهای تخریبشده در جنوب لبنان ناتوان مانده است. تهران نیز، با بحرانهای داخلی و فشار تحریمها، توان سابق را برای پشتیبانی از متحد خود ندارد.
با این حال، درگیریهای پراکنده با اسرائیل، نظیر حملات روزانه به جنوب لبنان، به حزبالله امکان میدهد تا همچنان خود را «مدافع خاک لبنان» معرفی کرده و از خلع سلاح سر باز زند.
تغییر معادلات در سوریه
در کنار تحولات داخلی لبنان، وضعیت سوریه نیز نقش مهمی در تضعیف حزبالله ایفا کرده است. با سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، دسترسی زمینی حزبالله به عراق و ایران بهشدت محدود شده و دولت جدید سوریه نهتنها از حمایت ایدئولوژی شیعهمحور تهران سرباز میزند، بلکه بهدنبال تقویت جامعه سنی در سوریه است.
در رویکردی تازه، دمشق حتی با اسرائیل وارد گفتوگو شده است؛ تحولی بیسابقه که میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی جدی برای لبنان داشته باشد.
نقش کلیدی ایالات متحده در آینده لبنان
در این میان، ایالات متحده نقش فعالی در مهندسی توافق سیاسی جدید ایفا کرده است. آمریکا از دولت لبنان خواسته تا حزبالله را خلع سلاح کند. توماس باراک، فرستاده ویژه آمریکا برای سوریه، در اظهاراتی گفته است که «از پاسخ لبنان به این خواسته بسیار راضی» است، هرچند هنوز تحول عملی روشنی در این زمینه رخ نداده است.
آیندهای نامعلوم اما امیدوارکننده
لبنان اکنون در برههای تاریخی قرار گرفته است؛ جایی میان فشارهای خارجی برای خروج از مدار نفوذ ایران و خواست داخلی برای بیطرفی و صلح. با اینحال، تحقق این چشمانداز، به شرایط گستردهتری بستگی دارد: پایان جنگ در غزه، کاهش نفوذ ایران در منطقه، و مهار دائمی استفاده تهران از حزبالله بهعنوان نیروی نیابتی.
اگرچه مسیر پیش رو پیچیده و طولانی است، اما برای نخستینبار در سالهای اخیر، لبنان امکان آن را یافته است که نقشی مستقل در منطقه تعریف کند و از دههها جنگ نیابتی و فرقهگرایی فاصله بگیرد.
منبع: خبرگزاری رویترز
