سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، با اشاره به رویارویی نظامی اخیر جمهوری اسلامی و اسرائیل هشدار داد «حزب جنگ» در منطقه به فعالیت خود ادامه میدهد و احتمال از سرگیری خشونتها همچنان وجود دارد.
لاوروف جمعه ۱۳ تیر در نشست خبری مشترک با فیصل بن فرحان، همتای عربستانی خود، در مسکو گفت: «ما بسیار امیدواریم جنگ ۱۲ روزه تمام شده باشد. با این حال، نمیخواهیم اوضاع را به حال خود رها کنیم زیرا "حزب جنگ" هنوز در خاورمیانه بسیار فعال است.»
او همچنین از مواضع اروپا در قبال پرونده هستهای جمهوری اسلامی انتقاد کرد و افزود کشورهای اروپایی در نشست اخیر شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی «در شرایطی که هیچ ضرورت آشکاری وجود نداشت، بهطور شتابزده تصمیماتی علیه ایران اتخاذ کردند».
به گفته لاوروف، این تصمیمها نهتنها به کاهش تنش کمک نکردند بلکه روند مذاکرات را نیز تضعیف کردند و عملا بهانهای برای توسل به گزینههای نظامی فراهم آوردند: «امیدوارم همکاران اروپایی ما از این موضوع درس لازم را بگیرند.»
وزیر خارجه روسیه همچنین اعلام کرد مسکو در حال رایزنی با مقامهای تهران و واشینگتن است و افزود جمهوری اسلامی یکی از محورهای گفتوگوی تلفنی ۱۲ تیر میان ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا بود.
اظهارات لاوروف در حالی بیان میشود که کشورهای اروپایی فشارها بر جمهوری اسلامی را برای آغاز مجدد همکاریها با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تشدید کردهاند.
بریتانیا، فرانسه و آلمان، موسوم به تروئیکای اروپایی، ۹ تیر در بیانیهای مشترک از حکومت ایران خواستند «فورا همکاری کامل با آژانس را مطابق با تعهدات قانونی خود از سر بگیرد و تمام اقدامات لازم را برای تامین ایمنی و امنیت کارکنان آژانس انجام دهد».
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، ۱۱ تیر هشدار داد در صورتی که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش چارچوبی «سختگیرانه و پایدار» برای فعالیتهای هستهای خود نباشد، پاریس بههمراه برلین و لندن برای فعالسازی مکانیسم ماشه اقدام خواهند کرد.
بن فرحان: منطقه نباید به تشنجهای بیمورد کشیده شود
وزیر خارجه عربستان سعودی در نشست خبری با همتای روس خود در مسکو، جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل را «نگرانکننده» خواند و بر لزوم حل و فصل منازعات از طریق مذاکره تاکید کرد.
بن فرحان گفت: «امیدواریم که این مرحله پشت سر گذاشته شده باشد، ایده توسل به راهحل نظامی به پایان رسیده باشد و اکنون در آستانه مرحلهای مثبت از مذاکرات باشیم که به حل این پرونده به شکلی عادلانه و درست منجر شود. این همان مسیری است که ما با تمام توان از آن حمایت خواهیم کرد.»
او خواستار «بازگشت فوری به مسیر مذاکره» در خصوص برنامه هستهای حکومت ایران شد و تاکید کرد «همکاری کامل» با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نقشی کلیدی در این روند ایفا میکند.
بن فرحان با تمجید از نقش روسیه در قبال پرونده هستهای تهران افزود: «برای ما اهمیت دارد که این نقشآفرینی ادامه یابد، بهگونهای که به دستیابی به راهحلهای مبتنی بر مذاکره کمک کند، نگرانیها درباره برنامه هستهای ایران را پاسخ دهد و از ارائه بهانه برای توسل به زور جلوگیری کند. همچنین مانع آن شود که منطقه ما به سمت تشنجهای بیمورد کشیده شود یا به دامن خطرهایی بیفتد که ما نیازی به آنها نداریم.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۳ تیر از مواضع «مسئولانه» کشورهای منطقه در جریان جنگ حکومت ایران با اسرائیل تمجید کرد.
با این حال، روزنامه اسرائیل هیوم، ۱۲ تیر به نقل از منابع آگاه گزارش داد در جریان جنگ ۱۲ روزه، چندین کشور منطقه از جمله عربستان سعودی بهطور محرمانه در عملیات رهگیری پهپادهای حکومت ایران مشارکت داشتند.
شبکه العربیه پنجشنبه ۱۳ تیر به نقل از اریک کوریلا، فرمانده ستاد مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، اعلام کرد سامانه دفاع موشکی «تاد» که عربستان سعودی از آمریکا خریداری کرده است، از اول ژوئیه (دهم تیر) بهطور کامل عملیاتی شده است.
این اظهارات پس از سفر اخیر او به عربستان سعودی مطرح شد.
بر اساس بیانیه سنتکام، کوریلا در سفر دو روزه خود از ۳۰ خرداد تا اول تیر، با فهد بن حامد الرویلی، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح عربستان سعودی دیدار کرده است.
در این دیدارها، طرفین درباره تهدیدهای مشترک منطقهای، افزایش همکاریهای نظامی و تقویت توانمندیهای مشترک بحث و گفتوگو کردند.
کوریلا همچنین با رییس ستاد نیروهای مسلح یمن دیدار و درباره تهدیدهای منطقهای و تضمین امنیت دریانوردی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب تبادل نظر کرده است.
ماه گذشته، وزارت خارجه آمریکا با فروش تسلیحات به ارزش سه میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار به عربستان سعودی موافقت کرد که شامل هزار فروند موشک هوا به هوای میانبرد و ۵۰ سامانه هدایتی این موشکهاست.
همچنین در ماه مارس، فروش مجموعهای از تسلیحات هدایتشونده دقیق به ریاض تایید شده بود.
بازدید از پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه
کوریلا در جریان سفرهای خود به منطقه، به کشورهای قطر، اردن، اسرائیل و یونان نیز رفت. او در پایگاه العدید قطر با نیروهای آمریکایی دیدار کرد. همان نیروهایی که در واکنش به حملات موشکی ایران علیه این پایگاه، موشکهای شلیکشده را رهگیری کردند.
در اردن، فرمانده آمریکایی با مقامهای نظامی ارشد دیدار و از نقش نیروهای مسلح اردن در حفظ ثبات منطقه تمجید کرد.
او سپس (در تاریخ دوم ژوئیه) به اسرائیل رفت تا از نیروهای آمریکایی مستقر در این کشور بازدید کند.
ارتش اسرائیل اعلام کرد این دیدار در راستای مرور جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل انجام شد و از همکاری راهبردی واشینگتن در جریان «جنگ ۱۲ روزه» قدردانی کرد.
در یونان، کوریلا با پرسنل نیروی دریایی آمریکا در جزیره کرت دیدار کرد و از حمایت آنان در زمینه دفاع موشکی، امنیت دریایی و عملیاتهای پشتیبانی تقدیر کرد.
او در پایان این سفرش گفت: «در همه ایستگاههای این سفر، از نزدیک حرفهایگری، توانمندی و مهارت نیروهایمان را دیدم. این نیروها سنگبنای روابط ما در منطقه هستند. روابطی که برای بازدارندگی، آمادگی و ثبات منطقه حیاتیاند.»
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۳ تیر با استناد به گزارش نهادهای اطلاعاتی آلمان و هلند نوشت ارتش روسیه با استفاده از پهپاد، گازهای خفهکننده را به داخل سنگرهای سربازان اوکراینی پرتاب میکند تا آنها مجبور به ترک مواضعشان شوند و سپس هنگام خروج، هدف نظامیان روسی قرار میگیرند.
روبن برکلمنز، وزیر دفاع هلند، در مصاحبه با رویترز خواهان اعمال تحریمهای شدیدتر علیه مسکو شد و گفت: «میتوانیم تایید کنیم که روسیه استفاده از سلاحهای شیمیایی [در جنگ اوکراین] را تشدید کرده است.»
برکلمنز افزود: «این اقدام نگرانکننده است زیرا بخشی از روندی است که طی سالهای اخیر شاهد آن بودهایم. روندی که نشان میدهد استفاده روسیه از سلاحهای شیمیایی در این جنگ بهتدریج عادیتر، سازمانیافتهتر و گستردهتر شده است.»
آژانس اطلاعات فدرال آلمان نیز در بیانیهای تایید کرد این یافتهها در همکاری با نهادهای اطلاعاتی هلند به دست آمدهاند.
نخستین بار آمریکا در اردیبهشت ۱۴۰۳ روسیه را به استفاده از ماده شیمیایی کلروپیکرین در جنگ اوکراین متهم کرد.
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت قادر نیست بهطور مستقل استفاده از مواد شیمیایی ممنوعه در جنگ اوکراین را از سوی هیچ یک از دو طرف تایید کند.
روسیه عملیات نظامی خود علیه اوکراین را اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۳ تیر با ابراز ناامیدی از مواضع ولادیمیر پوتین، همتای روس خود، گفت به نظر میرسد پوتین قصد ندارد جنگ اوکراین را خاتمه دهد.
اتهامات متقابل کییف و مسکو
وزیر دفاع هلند در ادامه اظهارات خود گفت دستکم سه مورد مرگ در اوکراین به استفاده از سلاحهای شیمیایی مربوط بوده و بیش از دو هزار و ۵۰۰ مجروح در میدان نبرد نیز علائم ناشی از تماس با مواد شیمیایی را به مراکز درمانی اوکراین گزارش کردهاند.
برکلمنز هشدار داد افزایش استفاده روسیه از سلاحهای شیمیایی نه تنها تهدیدی برای اوکراین، بلکه خطری برای سایر کشورها نیز به شمار میرود.
او اضافه کرد: «باید فشارها را [بر مسکو] بیش از این افزایش دهیم. این به معنای بررسی تحریمهای بیشتر و جلوگیری از مشارکت روسیه در نهادهای بینالمللی، از جمله شورای اجرایی سازمان منع سلاحهای شیمیایی است.»
همزمان، پیتر ریسینک، رییس سازمان اطلاعات نظامی هلند، تاکید کرد شواهد مربوط به استفاده روسیه از سلاحهای شیمیایی ممنوعه بر پایه «اطلاعات مستقل، مشاهدات و تحقیقات ما» به دست آمده است.
اوکراین نیز اعلام کرده هزاران مورد استفاده روسیه از مواد شیمیایی در مناقشه اخیر را به ثبت رسانده است.
در سوی مقابل، روسیه استفاده از مهمات غیرقانونی در جنگ را رد و اوکراین را به استفاده از این نوع تسلیحات متهم کرده است.
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، ۱۱ تیر گفت نیروهای روسی در شرق اوکراین یک انبار تسلیحاتی متعلق به ارتش این کشور را کشف کردهاند که در آن کلروپیکرین نگهداری میشده است.
کییف این اتهام را رد کرده است.
سازمان منع سلاحهای شیمیایی (اوپیسیدبلیو) سال گذشته اعلام کرد اتهامات کییف و مسکو علیه یکدیگر «فاقد مستندات کافی» بودهاند.
تاکنون ماموریتی برای این سازمان به منظور تحقیق درباره استفاده از سلاحهای شیمیایی ممنوعه در جنگ روسیه و اوکراین تعیین نشده، چرا که آغاز چنین روندی نیازمند درخواست رسمی از سوی یکی از کشورهای عضو است.
رسانههای آمریکایی ۱۲ تیر گزارش دادند ترامپ در کاخ سفید با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار و گفتوگو کرده است.
ترامپ شامگاه ۱۲ تیر ضمن تایید این دیدار گفت: «یکی از موضوعاتی که درباره آن گفتوگو کردیم، اضافه شدن کشورهای دیگر به پیمان ابراهیم بود. اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم کشورهای بیشتری به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
ترامپ هشتم تیر نیز با اشاره به تضعیف قدرت منطقهای جمهوری اسلامی و تاثیر آن بر استقبال کشورها از عادیسازی روابط با اسرائیل گفته بود: «ما همین حالا کشورهای واقعا بزرگی در این توافقنامهها داریم و فکر میکنم اکنون زمان آن است که شروع به افزودن دیگر کشورها کنیم، چون مشکل اصلی در این میان ایران بود.»
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان کشورهای منطقه و اسرائیل بالا گرفته است.
گزارشها حاکی است سوریه و پس از آن لبنان از گزینههای اصلی برای پیوستن به این پیمان محسوب میشوند.
این تحولات در حالی صورت میگیرد که به گزارش برخی منابع، احتمال برگزاری دور جدیدی از مذاکرات میان تهران و واشینگتن در هفته آینده وجود دارد و از اسلو، پایتخت نروژ، بهعنوان گزینهای محتمل برای میزبانی این گفتوگوها یاد میشود.
ریاض و تحولات منطقه
وزیر دفاع عربستان سعودی که برادر کوچکتر محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور است، در سفر خود به واشینگتن با پیت هگست، همتای آمریکایی خود و همچنین استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه هم دیدار کرد.
اکسیوس در گزارشی نوشت: «دولت ترامپ قصد دارد در ماههای پیش رو برای دستیابی به یک توافق صلح تاریخی میان عربستان سعودی و اسرائیل تلاش کند.»
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب پیمان ابراهیم با دو کشور امارات متحده عربی و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان، پیمان عادیسازی روابط به امضا رساند.
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادی شدن روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهر ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را «قماری محکوم به باخت» خواند.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۳ تیر گزارش داد در شرق شهر سینجیل در کرانه باختری، حصاری فلزی به ارتفاع پنج متر با دروازههای فولادی سنگین، این شهر فلسطینی را از زمینهای اطراف جدا کرده و بهجز یک مسیر، تمام راههای ورودی و خروجی آن بسته شده است.
نیروهای ارتش اسرائیل از پاسگاههای دیدهبانی بر رفتوآمدها نظارت دارند.
موسی شبانه، ساکن ۵۲ ساله و پدر هفت فرزند، در حالی که به کارگران مشغول نصب حصار در کنار نهالستانش نگاه میکرد، به رویترز گفت: «سینجیل حالا تبدیل به یک زندان بزرگ شده. تمام درختهایی که کاشته بودم سوختند و از بین رفتند. عملا راه امرار معاش ما را قطع کردند.»
منع دسترسی به زمینهای کشاورزی
بها فقعا، معاون شهردار سینجیل، گفت که این حصار، هشت هزار سکنه شهر را در فضایی کمتر از ۱۰ هکتار محصور کرده و آنان را از دسترسی به دو هزار هکتار زمین شخصیشان در اطراف شهر محروم کرده است.
او این سیاست را «ابزاری برای شکستن اراده مردم فلسطین» دانست.
ارتش اسرائیل اعلام کرده که این حصار برای جلوگیری از پرتاب سنگ و نارنجک دستی به سوی خودروهای عبوری از بزرگراه رامالله–نابلس ایجاد شده است.
اسرائیل تاکید کرد با توجه به داده شدن اجازه ورود و خروج از تنها مسیر باقیمانده، «دسترسی آزاد» به شهر همچنان برقرار است.
ساکنان محلی میگویند مسیرها به شدت محدود شده و روزانه باید با پای پیاده یا از راههای فرعی به خودروهای خود در خارج از محدوده حصار برسند.
سنا علوان، مربی ورزشی، گفت که مسیر کوتاه تا رامالله اکنون ممکن است تا سه ساعت طول بکشد و او نمیداند هر روز در کدام ایست بازرسی متوقف خواهد شد.
تشدید محدودیتها پس از جنگ غزه
محدودیتها از مهر ۱۴۰۲ و پس از حمله حماس به اسرائیل تشدید شد. ارتش اسرائیل بلافاصله پستهای بازرسی دائمی و ایستهای موسوم به «پرنده» را افزایش داد و بسیاری از فلسطینیان از کار در اسرائیل منع شدند.
محمد جمّوس، ساکن رامالله، گفت که پیشتر هر هفته خانوادهاش را در اریحا میدیده اما اکنون بهدلیل طولانی شدن مسیر، تنها ماهی یکبار موفق به دیدار آنها میشود.
به گزارش رویترز، اگرچه کرانه باختری از حملات گسترده نظامی که در غزه صورت گرفته در امان مانده اما زندگی در آنجا بهطور فزایندهای ناامن و سخت شده است.
در آغاز سال جاری، دهها هزار فلسطینی ساکن کرانه باختری بهدلیل عملیات نظامی اسرائیل در شهر جنین واقع در شمال منطقه، آواره شدند.
نظامیان اسرائیلی میگویند برای مدیریت تهدیدات امنیتی و کنترل حرکت افراد در «شرایط پیچیده امنیتی»، این اقدامات ضروری است اما مقامهای فلسطینی میگویند فشارهای اقتصادی و محدودیتهای روزمره، میتواند باعث افزایش تمایل جوانان به گروههای مسلح شود.
محمد مصطفی، نخستوزیر تشکیلات خودگردان فلسطین، ماه گذشته گفت: «آنها دارند همهکار میکنند تا زندگی را برای مردم ما غیرقابل تحمل کنند.»
در این بیانیه که جمعه ۱۳ تیر منتشر شد، آمده است: «ارتش اسرائیل در خنثیسازی برنامه هستهای و سامانه تولید موشک ایران، دو تهدیدی که بیشترین خطر را متوجه اسرائیل میکردند، به موفقیتهای چشمگیری دست یافت.»
کاتز تاکید کرد: «ارتش اسرائیل باید از نظر اطلاعاتی و عملیاتی آمادگی داشته باشد تا برتری هوایی بر فراز تهران را حفظ کند و مانع از بازسازی توانمندیهای ایران شود.»
این بیانیه یک روز پس از آن منتشر شد که دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد، در مصاحبه با ایراناینترنشنال هشدار داد اگر جمهوری اسلامی مجددا در مسیر ساخت بمب هستهای گام بردارد، اسرائیل برای جلوگیری از آن بار دیگر وارد عمل خواهد شد.
او اضافه کرد: «ما در انتظار گام بعدی ایران هستیم. در حال نظارت هستیم و با دقت بسیار زیادی تحولات روی زمین را دنبال میکنیم. امیدوارم جمهوری اسلامی بفهمد نه تنها اسرائیل، بلکه آمریکا نیز آنچه را در ایران رخ میدهد، زیر نظر دارد.»
پایگاه خبری واینت ۱۲ تیر به نقل از یک مقام ارشد ارتش اسرائیل گزارش داد توان موشکی و هستهای جمهوری اسلامی ایران به سطحی رسیده که نه تنها اسرائیل بلکه کل خاورمیانه و اروپا را با تهدیدی وجودی روبهرو میکند.
طلوع شیران، نقطه عطفی برای اسرائیل
ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز ۱۳ تیر در بیانیهای جداگانه عملیات اخیر علیه جمهوری اسلامی را «نقطه عطفی تعیینکننده» در تاریخ اسرائیل خواند.
در این بیانیه آمده است: «عملیات "طلوع شیران" نقطه عطفی تعیینکننده در کارزار تامین امنیت اسرائیل به شمار میرود. این عملیات بار دیگر قدرت ارتش اسرائیل را به نمایش گذاشت.»
زمیر تاکید کرد عملیات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، حاصل سالها تلاش بود و بر پایه «هزاران ساعت برنامهریزی، جمعآوری اطلاعات و تمرین» انجام شد.
او افزود: «در ماههای اخیر، اطلاعات دقیقتر شد، توانمندیها به بلوغ رسید و اجرای طرح ممکن شد. هواپیماهای نیروی هوایی کنترل آسمان تهران را در دست گرفتند، سامانههای اطلاعاتی توانمندیهای بیسابقهای از خود نشان دادند و پدافند هوایی ما از جبهه داخلی محافظت کرد.»
در پی حملات اسرائیل و آمریکا به ایران و تضعیف بیسابقه نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه، برخی گمانهزنیها از احتمال گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان برخی کشورهای منطقه و اسرائیل حکایت دارند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۲ تیر پس از دیدار با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی در کاخ سفید گفت: «اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم شمار بیشتری [از کشورها] به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
