مجله اکونومیست در تحلیلی تازه، تفاوتهای مهم میان نبرد اسرائیل با جمهوری اسلامی و حزبالله و جنگ طولانی این کشور در غزه را بررسی کرده و نوشته است: اسرائیل در برابر ایران و حزبالله اهداف روشن و محدودی داشت.
به نوشته این مجله اسرائیل در ایران، نابودی توان هستهای جمهوری اسلامی و در لبنان، عقبراندن حزبالله از مرزها و تضعیف توان نظامی آن از اهداف جنگ بوده. این اهداف طی عملیاتهای کوتاهمدت محقق شد. اما در غزه، اسرائیل هنوز نمیداند پایان جنگ باید چه معنایی داشته باشد.
با گذشت ۲۱ ماه از جنگ غزه، اسرائیل اعلام کرده حدود ۵۵ هزار فلسطینی را کشته (که یکسوم آنها جنگجو بودهاند)، بیشتر زیرساختهای حماس را ویران کرده و تقریبا تمام رهبران این گروه را ترور کرده است. اما حماس همچنان بخشی از غزه را در کنترل دارد و دهها گروگان را نگه داشته است.
اکونومیست نوشته درحالیکه در جنگهای قبلی اسرائیل اهداف روشن بود و با «کمپینهای کلاسیک ضد اشاعه» بهسرعت پایان یافت، در غزه سیاستمداران راستافراطی اسرائیل بر «جنگی آخرالزمانی» اصرار دارند که هیچ استراتژی عملی مشخصی ندارد.
به ادعای این مجله بریتانیایی، اسرائیلیها هم از این وضعیت خستهاند: اکثر جمعیت این کشور حامی آتشبساند، اما اقلیت راستافراطی که بقای نتانیاهو در قدرت به آن وابسته است، ادامه جنگ را ترجیح میدهد. یک افسر ارتش اسرائیل به اکونومیست گفته: «ما فقط منتظریم ببینیم آتشبس میشود یا نه. پیشرفت میدانی خاصی نداریم.»
تام سگف، مورخ اسرائیلی، گفته است صلح با مصر و اردن امکانپذیر شد چون اختلاف فقط بر سر مرزها بود. اما با فلسطینیها نزاع «ریشهدار در هویت ملی» است و فعلاً هیچ افق روشنی ندارد.
نویسندگان گزارش اضافه کردهاند برخلاف غزه، رابطه مردم ایران و اسرائیل در شبکههای اجتماعی عمدتاً مثبت است. یک کارشناس از دانشگاه تلآویو گفته: «ایرانیها و اسرائیلیها دشمن مشترکی به نام رژیم دارند و بیصبرانه منتظرند دوباره در صلح زندگی کنند.» اما در غزه «هیچ امیدی به چنین آیندهای وجود ندارد.»
این تحلیل نشان میدهد حتی پس از تلفات گسترده، چشمانداز پایان جنگ غزه همچنان نامعلوم و پیچیده باقی مانده است.
به گزارش الاخبار، این طرح ارتش اسرائیل را ملزم به بازگشت به مواضعی میکند که در زمان آتشبس پیشین در اختیار داشت.
در آن زمان، ارتش اسرائیل بهطور کامل از غزه عقبنشینی نکرده بود و در امتداد گذرگاه فیلادلفیا حضور داشت.
گدرگاه فیلادلفیا که با نام محور صلاحالدین نیز شناخته میشود، مسیری به طول ۱۴ کیلومتر است که باریکه غزه را به مصر متصل میکند.
اسرائیل و حماس ۲۶ دی سال گذشته برای برقراری یک آتشبس سه مرحلهای در غزه به توافق دست یافتند. مرحله نخست این توافق که شش هفته به طول انجامید، ۱۲ اسفند به پایان رسید و اسرائیل کمی بعد، حملات به این باریکه را از سرگرفت.
آغاز مجدد ساز و کار سازمان ملل برای کمکرسانی به غزه
الاخبار در ادامه گزارش خود نوشت در چارچوب طرح پیشنهادی آتشبس، ساز و کار سازمان ملل برای ارسال کمکهای بشردوستانه به غزه بار دیگر فعال خواهد شد تا روند تامین این کمکها «بدون وقفه» ادامه یابد.
در این گزارش به «بنیاد کمکرسانی غزه» که مورد حمایت آمریکا و اسرائیل قرار دارد، اشارهای نشده، اما به گفته الاخبار، روند کمکرسانی به غزه تنها از طریق سازمان ملل صورت خواهد گرفت.
الاخبار همچنین افزود در طرح پیشنهادی بر ادامه مذاکرات درباره چشمانداز بلندمدت آتشبس تاکید شده، حتی اگر تا زمان آغاز آتشبس، توافقی برای پایان کامل جنگ به دست نیاید.
فعالیت بنیاد کمکرسانی غزه در هفتههای اخیر با واکنشهای منفی گستردهای مواجه شده و منتقدان میگویند نحوه توزیع کمکها نهتنها ناکارآمد بوده، بلکه در جریان آن دهها غیرنظامی فلسطینی جان خود را از دست دادهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۰ تیر اعلام کرد اسرائیل با «شروط لازم برای نهاییسازی آتشبس ۶۰ روزه» در غزه موافقت کرده است.
گیدون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، ۱۱ تیر گفت کشورش در تلاش برای دستیابی به توافق با حماس جهت پایان جنگ غزه و آزادی گروگانهای در بند این گروه جدی است.
با این حال، منابع خبری در اسرائیل ۱۲ تیر گزارش دادند به وزرای کابینه اسرائیل اطلاع داده شده که حماس همچنان از رسیدن به یک طرح کلی برای بازگرداندن گروگانها خودداری میکند.
بر اساس این گزارش، در حالی که اسرائیل با نسخه بهروزشده طرح آمریکا موافقت کرده، حماس بار دیگر این پیشنهاد را نپذیرفته است.
بر اساس این گزارش که شامگاه چهارشنبه ۱۱ تیر منتشر شد، این مذاکرات پس از آن آغاز شدهاند که مسکو پیشنهاد میانجیگری میان اسرائیل و حکومت ایران را مطرح کرد.
کان در گزارش خود نوشت: «شایان ذکر است که مسکو در جریان جنگ، تسلیحاتی در اختیار تهران قرار نداد.»
مذاکرات اسرائیل و روسیه یک هفته پس از برقراری آتشبس در جنگ ۱۲ روزه کلید خورده است.
پیشتر در ۲۸ خرداد، وبسایت سیانان با اشاره به تحولات اخیر خاورمیانه و تضعیف جمهوری اسلامی در اثر حملات گسترده اسرائیل، گزارش داد مسکو حتی در صورت از دست دادن یکی دیگر از متحدان منطقهای خود، باز هم از آشفتگی و بیثباتی ایجادشده سود خواهد برد.
سیانان نوشت با آنکه روسیه ظاهرا متحد جمهوری اسلامی محسوب میشود، این اتحاد هرگز به معنای تعهد به دفاع نظامی از ایران نبوده و کرملین نیز تاکنون هیچ پیشنهادی برای حمایت نظامی ارائه نکرده است.
دیدار نتانیاهو و ترامپ با محوریت پرونده جمهوری اسلامی
شبکه کان در ادامه گزارش خود خبر داد اسرائیل در تلاش است تا با ایالات متحده به توافقی درباره نحوه اجرای تعهدات مربوط به پرونده حکومت ایران دست یابد.
بر اساس این گزارش، انتظار میرود دیدار بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا که هفته آینده در کاخ سفید برگزار میشود، بر همین موضوع متمرکز باشد.
کان افزود مقامهای اسرائیلی بهدنبال تدوین چارچوبی مشترک با آمریکا در قبال جمهوری اسلامی هستند؛ مشابه آنچه پیشتر در پرونده لبنان انجام شد.
ترامپ ششم تیر هشدار داد اگر حکومت ایران به برنامه غنیسازی اورانیوم در سطح تسلیحاتی ادامه دهد، ایالات متحده در حمله مجدد به تاسیسات هستهای در ایران «تردید نخواهد کرد».
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۱ تیر قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد.
این قانون پس از جنگ ۱۲ روزه، به تصویب مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان رسید.
آمریکا، فرانسه و آلمان تصمیم تهران برای تعلیق همکاری با آژانس را محکوم کردند.
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، هشدار داد در صورتی که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش چارچوبی «سختگیرانه و پایدار» برای فعالیتهای هستهای خود نباشد، پاریس بههمراه برلین و لندن برای فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریمهای تهران از جمله تحریمهای تسلیحاتی، بانکی و بیمهای اقدام خواهند کرد.
دانون پنجشنبه ۱۲ تیر گفت جمهوری اسلامی بهدنبال ساخت بمب اتمی بوده و کوشیده این هدف را دور از چشم نهادهای بینالمللی عملی کند.
او افزود «تمام شواهد» از جمله برنامه موشکهای بالستیک، مکانیسمهای انفجار و غنیسازی اورانیوم از نیت اصلی حکومت ایران خبر میدهند، زیرا «اینها چیزهایی هستند که تنها زمانی به آنها نیاز دارید که قصد ساخت بمب اتمی داشته باشید».
سفیر اسرائیل تاکید کرد: «اگر آنها بخواهند دوباره در این مسیر گام بردارند و همان عناصر را کنار هم بچینند، ما هم دوباره حضور خواهیم یافت و مانع از انجام آن خواهیم شد.»
۱۱ تیر، دو نماینده دموکرات و جمهوریخواه در مجلس نمایندگان آمریکا طرحی ارائه کردند که در صورت تصویب، امکان برخورداری اسرائیل از بمبهای سنگرشکن و بمبافکنهای رادارگریز بی۲ را فراهم میکند. سلاحهایی که ارتش آمریکا در حمله اخیر به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی از آنها استفاده کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در روزهای اخیر بارها تاکید کرد عملیات نظامی این کشور به «نابودی کامل» تاسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان انجامیده است.
دانون: با دقت اقدامات جمهوری اسلامی را دنبال میکنیم
دانون در ادامه مصاحبه خود با ایراناینترنشنال، از کارزار نظامی اسرائیل در ایران دفاع کرد و گفت اسرائیل سالها فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی را زیر نظر داشت و در نهایت دریافت که «کار به نقطه بیبازگشت» رسیده است.
او با اشاره به اشراف اطلاعاتی اسرائیل بر اقدامات حکومت ایران افزود: «ما از این توانایی برخورداریم که بدانیم آنها دقیقا چه کاری انجام میدهند.»
سفیر اسرائیل در سازمان ملل هشدار داد: «ما در انتظار گام بعدی ایران هستیم. در حال نظارت هستیم و با دقت بسیار زیادی تحولات روی زمین را دنبال میکنیم. امیدوارم جمهوری اسلامی بفهمد نهتنها اسرائیل، بلکه آمریکا نیز آنچه را که در ایران رخ میدهد، زیر نظر دارد.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۱ تیر قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد. این قانون پیشتر به تصویب مجلس و تایید شورای نگهبان رسیده بود.
دانون: حکومت ایران دلیلی برای غنیسازی در این سطح ندارد
ایراناینترنشنال در ادامه مصاحبه از دانون پرسید آیا ممکن است اسرائیل با اتخاذ راهبردی مشابه آنچه در قبال لبنان دنبال میکند، هر از گاهی مواضعی در ایران را هدف قرار دهد؟
سفیر اسرائیل در سازمان ملل از پاسخ دادن به این پرسش خودداری کرد و تنها گفت هدف نهایی اسرائیل این است که جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند و برای تحقق این هدف تلاش خواهد کرد.
او افزود: «جمهوری اسلامی اورانیوم را در سطحی غنیسازی کرده بود که آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهوضوح اعلام کرد هیچ توضیحی برای آن وجود ندارد.»
دانون ادامه داد: «در هیچ کجای دنیا نمیتوان دلیلی برای آن سطح از غنیسازی پیدا کرد.»
براساس این گزارش، نیروی هوایی عربستان سعودی با اعزام بالگردهای نظامی، پهپادهای ایرانی را در حریم هوایی منطقهای، از جمله بر فراز عراق و اردن، رهگیری و منهدم کرده است. این پهپادها که ممکن بود بهسوی اسرائیل ادامه مسیر دهند، پیش از ورود به قلمرو این کشور سرنگون شدهاند تا از تمامیت ارضی عربستان دفاع شود.
عربستان که یکی از قدرتمندترین ارتشهای منطقه را در اختیار دارد و بخش عمدهای از تسلیحات و سامانههای آن آمریکایی است، از زمان امضای قرارداد کلان تسلیحاتی در سال ۲۰۱۷ با دونالد ترامپ، همکاری نظامی خود را با ایالات متحده گسترش داده است. این توافق در جریان سفر اخیر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، نیز توسعه یافته است.
با این حال، عربستان سعودی تاکنون بهطور رسمی دخالت خود را در عملیات رهگیری پهپادهای ایرانی تایید نکرده و حتی در بیانیههایی حملات اسرائیل به خاک ایران را محکوم کرده است.
اما تحلیلگران معتقدند اقدام یک کشور سنی مذهب کلیدی در مقابله با تهدیدات جمهوری اسلامی، حتی بدون اعلام رسمی، نشاندهنده تغییری تاریخی در موازنه منطقهای است. با این حال، ریاض تاکید کرده اجازه استفاده از حریم هواییاش برای حمله به اهدافی در خاک ایران را نخواهد داد.
ائتلاف بینالمللی ۱۲روزه
در طول ۱۲ روز جنگ، چند کشور منطقهای و فرامنطقهای در دفاع از آسمان خاورمیانه مشارکت فعال داشتند. اردن عمدتا از طریق نیروی هوایی خود در حریم هواییاش فعال بود. بریتانیا و فرانسه نیز در عملیاتهای هوایی نقش ایفا کردند. ایالات متحده، در کنار ارتش اسرائیل، گستردهترین مشارکت را داشت؛ از جمله با استفاده از هواپیماها، کشتیها، سامانههای پدافندی پاتریوت و تاد.
جمهوری اسلامی بیش از هزار پهپاد بهسوی اسرائیل پرتاب کرد که اغلب آنها در فاصلهای دور از مرز رهگیری شدند و تنها بخش کوچکی از آنها توسط نیروی هوایی اسرائیل در آسمان این کشور ساقط شدند.
این عملیات مشترک بدون سالها تمرین نظامی، مانورهای مشترک و شبیهسازیهای نظامی میان اسرائیل و کشورهای اروپایی مانند یونان، ایتالیا، فرانسه و بریتانیا ممکن نبود.
در قلب این هماهنگی، ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) به رهبری ژنرال مایک کوریلا قرار داشت. او نقش مهمی در ایجاد مکانیسم همکاری عملیاتی میان ارتشهای شرکتکننده ایفا کرد. از زمان پیوستن ارتش اسرائیل به سنتکام، شبکه نظامی هماهنگی میان اسرائیل و کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا، فرانسه، یونان، ایتالیا و قبرس ایجاد و تقویت شده است.
یکی از دستاوردهای مهم این چارچوب، ایجاد مرکز فرماندهی و کنترل مشترک آمریکایی است که بهصورت همزمان با تمامی ارتشهای دخیل در ارتباط است. ژنرال کوریلا شخصا در مراحل مختلف جنگ در این مرکز حضور داشت و هماهنگی میان سامانههای هشدار، اطلاعات، رهگیری و فعالسازی پدافند را هدایت میکرد.
سالها آمادهسازی
در ارتش اسرائیل، اداره برنامهریزی بینالمللی در مدیریت روابط با سنتکام و سایر کشورهای شریک نقش محوری دارد. نمایندگان این اداره در تمام یگانها و قرارگاهها حضور دارند و ارتباط دائم با همتایان خارجی را حفظ میکنند.
در سالهای اخیر، میزان تماس میان فرماندهان اسرائیلی و آمریکایی از دیدارهای تشریفاتی ششماهه به گفتوگوهای روزانه، مانورهای مشترک، پروازهای هماهنگ و حتی تبادل اطلاعات امنیتی ارتقاء یافته است.
روسای ستاد ارتش اسرائیل، چه رئیس سابق هرتسی هالوی و چه رئیس فعلی ایال زمیر، روابط نزدیکی با فرماندهان بلندپایه ارتش آمریکا برقرار کردهاند.
ایالات متحده نهتنها نقش پل میان اسرائیل و کشورهای منطقهای را ایفا میکند، بلکه هماهنگکنندهای مؤثر با کشورهای عربی فاقد روابط دیپلماتیک با اسرائیل است.
این همکاریها تنها در جنگ اخیر مورد آزمون قرار نگرفت، بلکه در موجهای پیشین حملات حکومت ایران به اسرائیل در آوریل و اکتبر ۲۰۲۴ نیز، کشورهای غربی در رهگیری، موقعیتیابی و تبادل اطلاعات مشارکت داشتند. اما دامنه عملیات در جنگ ۱۲روزه بسیار گستردهتر بود.
در میان کشورهای منطقه، اردن تنها کشوری بود که بهطور علنی از مشارکت در عملیات رهگیری پهپادها سخن گفت و حتی اعلام کرد که سقوط برخی از این پهپادها در خاک این کشور، خساراتی وارد کرده که نیازمند واکنش بوده است.
فرانسه نیز مشارکت خود را در چارچوب دفاع از منافع خود در اردن اعلام کرد، اما همچنان از هرگونه اشاره عمومی به همکاری با اسرائیل خودداری کرد.
نتایجی که در جنگ اخیر بهدست آمد، میتواند مبنایی برای تحولات سیاسی گستردهتری باشد؛ تحولاتی که شاید بخشی از «معامله بزرگ» ترامپ برای آینده خاورمیانه باشند.
